نمایش مبدأ برای بروجرد

[[پرونده:بروجرد۲.jpg|جایگزین=نمایی از شهر بروجرد|بندانگشتی|نمایی از شهر بروجرد]]
'''{{درشت|بروجرد؛}}''' شهر و شهرستانی در شمال استان لرستان.

بروجرد، شهری تاریخی در شمال استان لرستان و دامنه‌های زاگرس است که با نام‌های کهن «وروگرد» و «پیروزگرد» شناخته می‌شده و آثار برجسته‌ای همچون [[مسجد جامع]]، بر پیشینه دیرین آن گواهی می‌دهد. بروجرد را «زادگاه فرزانگان» نیز می‌نامند؛ چراکه شخصیت‌های علمی و فرهنگی بزرگی چون [[سید حسین طباطبایی بروجردی|آیت‌الله بروجردی]]، عبدالحسین زرین‌کوب و سیدجعفر شهیدی در آن زاده شده‌اند. مردم این شهر به گویش بومی بروجردی سخن می‌گویند و آیین‌های اصیلی چون [[حنابندان]]، پاتختی و «شُو چِلَه» ([[شب یلدا]]) در میان آنان رواج دارد. جاذبه‌های [[گردشگری]] متنوعی همچون کوه گرین، تالاب بیشه‌دالان، خانه‌های تاریخی و امامزادگان متعدد، بروجرد را مقصدی جذاب برای گردشگران ساخته است. همچنین سوغات رنگارنگی مانند [[حلوا ارده|ارده]]، [[شیره انگور|شیره]]، کباب، نقل، [[صابون]] پیچ، [[جاجیم]] و [[گلیم‌بافی|گلیم]] در کنار غذاهای محلی چون ورکوآز و گده ترخینه، جلوه‌ای از فرهنگ و سنت‌های کهن این دیار را به نمایش می‌گذارد.

==معرفی بروجرد==
نام بروجرد از وروگرد یا ولوگرد یا اردگرد به معنی ساخته شدهٔ ارد، گرفته شده است. برخی نیز ساخت شهر بروجرد را به پیروز، پادشاه [[ساسانیان|ساسانی]] نسبت داده و نام بروجرد را صورتی از پیروزگرد دانسته که بعدها به بروگرد تبدیل شده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/12293/5/200/بروجرد مبین، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، 1399ش، ج5، ص200.]</ref> امروزه، بروجرد را به زبان محلی، وروگرد می‌گویند.

==پیشینه تاریخی بروجرد==
بروجرد یکی از شهرهای کهن [[ایران]] است. آثار کشف شده در حوالی بروجرد که باقیمانده از دوران [[اشکانیان|اشکانی]] بوده و همچنین وجود [[مسجد]] جامع بروجرد که یکی از قدیمی‌ترین [[مساجد]] ایران است، از مسکونی بودن این ناحیه در روزگاران کهن و حتی قبل از [[اسلام]]، نشان دارد. شهرستان بروجرد به شهر دارالسرور و شهر سبز سلیمان ملقب شده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/12293/5/200/بروجرد مبین، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، 1399ش، ج5، ص200.]</ref>

==موقعیت جغرافیایی بروجرد==
شهرستان بروجرد، در غرب ایران و در شمال استان لرستان، در کنار کوه گرین قرار داشته و رشته کوه‌های زاگرس، شمال غربی تا جنوب شرقی بروجرد را دربر گرفته است.<ref>[https://fa.wikifeqh.ir/شهرستان_بروجرد#_موقعیت%20جغرافیایی%20بروجرد «شهرستان بروجرد»، ویکی فقه دانشنامه حوزوی.]</ref> بروجرد، در ۱۱۰ کیلومتری شمال شرقی [[خرم‌آباد]] و در ناحیه‌ای تقریباً کوهستانی است.<ref>[https://lorestan.farhang.gov.ir/fa/lorestan/lorestanm «شهرستان‌های استان لرستان»، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.]</ref>

==تقسیمات کشوری بروجرد==
شهرستان بروجرد، دارای دو شهر اشترینان و [[بروجرد]] و هفت دهستان با نام‌های اشترینان، برده‌سیر، گودرزی، دره‌صیدی، شیروان، ولانجرد و همت‌آباد است.<ref>[https://www.amar.org.ir/نقشه-دهستانها/سال-۱۳۹۰/لرستان مرکزآمار ایران، درگاه ملی ایران، 13 خرداد 1401ش.]</ref>

==آب و هوای بروجرد==
شهرستان بروجرد، آب و هوای معتدل و نیمه خشکی دارد که مایل به سرد تا سرد است.<ref>[https://lib.eshia.ir/12293/5/200/بروجرد مبین، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، 1399ش، ج5، ص200.]</ref>

==مشاهیر بروجرد==
[[پرونده:بروجرد۴.jpg|جایگزین=سید حسین طباطبایی بروجردی|بندانگشتی|سید حسین طباطبایی بروجردی]]
از شهر بروجرد به دلیل وجود چهره‌های شاخص مذهبی، ادبی، علمی و هنری با عنوان زادگاه فرزانگان یاد می‌شود. از جمله این مفاخر و مشاهیر: [[آیت‌الله بروجردی]]، علامه بحرالعلوم، عبدالحسین زرین‌کوب، سیدجعفر شهیدی، مهرداد اوستا، شهید محمود صارمی و سرلشکر شهید محمد بروجردی هستند.<ref>[https://lorestan.farhang.gov.ir/fa/mafakher/broujerd «مفاخر و مشاهیر شهرستان بروجرد | لرستان»، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.]</ref>

همچنین حمید گودرزی، فریبا متخصص، فاطمه گودرزی و علی فروتن؛ بازیگران نام‌آشنای بروجردی در [[سینمای ایران|سینما]] و تلویزیون هستند.<ref>[http://forum.p30world.com/showthread.php?t=733997 «فرهنگ مردم بروجرد»، انجمن‌های تخصصی پی‌سی‌ورلد، 2017م.]</ref>

==دین و مذهب در بروجرد==
[[دین]] مردم شهر بروجرد، اسلام و مذهب آنها، شیعه اثنی‌عشری است.<ref>[https://fa.wikifeqh.ir/شهرستان_بروجرد#مذهب%20مردم%20بروجرد «شهرستان بروجرد»، ویکی فقه دانشنامه حوزوی.]</ref> تعداد کمی از ارمنی‌ها و یهودی‌ها در بروجرد سکونت دارند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/717187/بروجرد-نگین-کهن-تاریخ-لرستان کیوان لولوئی، «بروجرد، نگین کهن تاریخ لرستان»، ایران شناخت، 1378ش.]</ref>

==زبان و گویش مردم بروجرد==
مردم بروجرد به زبان لری و گویش بروجردی صحبت می‌کنند که به [[زبان فارسی]] شباهت دارد.<ref>[https://gooshkon.ir/1392/12/همه-چیز-در-مورد-بروجرد-بخش-اول-توضیحاتی/ «همه چیز در مورد بروجرد»، وب‌سایت محله نابینایان.]</ref>

==آداب و رسوم در بروجرد==
[[حنابندان]]، پاتختی، دامادسلام و [[پاگشا|پاگُشا]] از جمله رسوم مردم بروجرد در مراسم [[ازدواج]] است.<ref>[https://www.irannaz.com/boroujerd-people-in-marriage-customs.html «آداب و رسوم مردم بروجرد در ازدواج»، ایران ناز.]</ref>

خرید از بازار بروجرد، سمنوپزی؛ سبزه‌گیری و زیارت اهل قبور از جمله رسوم مردم بروجرد در آیین [[نوروز]] است.<ref>[https://www.mizan.news/140013/آداب-و-رسوم-بروجردی-ها-در-نوروز/ «آداب و رسوم بروجردی‌هادر نوروز»، خبرگزاری میزان.]</ref>

[[شب یلدا]] که به «شُو چِلَه» در بروجرد معروف است، آداب و رسوم مخصوصی دارد. در این شب، فامیلِ نزدیک، دورِ هم جمع می‌شوند و با [[فال]] گرفتن و چِهل سِرو (چهل بیت) و با خوردن تنقلاتِ شب یلدا که شاملِ مخلوطی از گندم برشته (گَنِم شیر)، کشمش، کنجد، شاهدانه، گردو و فندق است، اوقات خود را با شادی سپری می‌کنند. کدو حلوایی و [[پشمک]] نیز در شب یلدا طرفداران خاص خود را در شهر بروجرد دارد. برخی پسر بچه‌ها شال بزرگی را از بالای پشت‌بام به حیاط خانه‌ها پایین می‌فرستند و شعر محلی «اِمشُو اَول قارَه» را با صدای بلند می‌خوانند تا صاحب‌خانه به آنها تنقلات بدهد. در شب یلدا رسم است که اگر پسر و دختری با هم [[نامزدی|نامزد]] باشند، داماد برای نامزدِ خود، هدیه‌ای همراه با این تنقلات ببرد.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/194793/آشنایی-با-آداب-و-رسوم-مردم-بروجرد-در-شب-یلدا «آشنایی با آداب و رسوم مردم بروجرد در شب یلدا»، وب‌سایت همشهری]</ref>

==اقتصاد بروجرد==
کشاورزی، باغداری، دامپروری و نساجی از جمله مشاغلی است که مردم بروجرد به آن مشغول هستند. صنایع متعددی از جمله صنایع فلزی و غیرفلزی مانند سنگ‌بری و آجرفشاری، صنایع غذایی، دارویی، شیمیایی، برق و الکترونیک، صنایع چوب، چرم و تولید کاغذ در این شهرستان وجود دارد.<ref>[https://lib.eshia.ir/12293/5/200/بروجرد مبین، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، 1399ش، ج5، ص200.]</ref> آب و هوای مطبوع، رودهای فراوان و خاک حاصلخیز، شهرستان بروجرد را مستعدِ کشت انواع میوه نموده است. از جمله میوه‌ها، می‌توان به سیب گلاب، [[به]]، هلو، شلیل و [[آلو]] اشاره کرد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/1704771/گذری-در-بازار-میوه-بروجرد-محصولات-داخلی-بازار-را-قرق-کرد «گذری در بازار میوه بروجرد/ محصولات داخلی بازار را قرق کرد»، خبرگزاری میزان.]</ref>

==جاذبه‌های گردشگری==
[[پرونده:بروجرد۳.jpg|جایگزین=مسجد امام بروجرد (مسجد سلطانی)|بندانگشتی|مسجد امام بروجرد (مسجد سلطانی)]]
[[مسجد جامع]]، بقعه امام‌زادگان، آبشار وِنایی، تپه چُغا، تنه کپِرگه، چشمهٔ سراب کرتول، پارک فدک، کوه گرین، تپه قرق، تالاب بیشه دالان، پل قلعه حاتم، سازه موزه مردم‌شناسی، خانه مصری، و آتشکده از جمله جاهای دیدنی شهرستان بروجرد است.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/list/borujerd-30443-ci/sort/13/ شیدا خرمشاهی، محبوبه حسنی، «دیدنی‌های بروجرد»، کجا رو].</ref> همچنین خانه‌های سادات طباطبائی، محله صوفیان، مسجد سید و مسجد دوخواهران جزء بافت‌های قدیمی و دیدنی شهر بروجرد هستند.<ref>[http://adabiyatbro.blogfa.com/post/32 «آداب و رسوم بروجرد»؛ گروه ادبیات بروجرد.]</ref>

==زیارتگاه‌های بروجردپل قلعه حاتم==
امامزاده جعفر، امامزاده قاسم و شاهزاده ابوالحسن از جمله اماکن زیارتی در شهرستان بروجرد هستند.<ref>[http://www.borujerd.ir/گردشگری/جاذبه-های-تاریخی/امامزاده-های-بروجرد «امامزاده‌های بروجرد»، شهرداری بروجرد.]</ref>

==صنایع دستی بروجرد==
[[پرونده:بروجرد۵.jpg|جایگزین=راضیه تیماجی هنرمند بروجردی در حال قلم‌زنی روی ورشو|بندانگشتی|راضیه تیماجی هنرمند بروجردی در حال قلم‌زنی روی ورشو]]
صنعت قلم‌زنی روی ورشو که به آن ورشوسازی گفته می‌شود، از صنایع دستی بروجرد است.<ref>[https://lorestan.farhang.gov.ir/fa/lorestan/lorestans «صنایع دستی»، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.]</ref> به همین دلیل شهر بروجرد را شهر ملی ورشو نامیده‌اند. [[قالی بافی|قالیبافی]] و قالیچه بافی نیز از صنایع دستی بروجرد است.<ref>[https://fa.wikifeqh.ir/شهرستان_بروجرد «شهرستان بروجرد»، ویکی فقه دانشنامه حوزوی.]</ref>

==غذاهای محلی==
ورکوآز، بنسور، ماسوا و گده ترخینه یا کشکینه از جمله غذاهای بروجرد است که در فصول مختلف [[بهار]] و [[زمستان]]، به صورت [[آش]] طبخ می‌شود.<ref>[https://dornatrip.com/غذاهای-محلی-بروجرد/ سمانه گودرزی، «غذاهای محلی بروجرد»، درنا تریپ.]</ref>

==سوغاتِ بروجرد==
بروجرد دارای سوغاتی‌هایی از جمله ارده، شیره، بستنی، کباب، نُقل، مربا، خیارشورِ وِنایی، صابون پیچ، ورشو، [[جاجیم]] و گلیم است.<ref>[http://adabiyatbro.blogfa.com/post/32 «آداب و رسوم بروجرد»، گروه ادبیات بروجرد.]</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==
{{آغاز منابع}}
*«آداب و رسوم بروجردی‌ها در نوروز»، وب‌سایت خبرگزاری میزان، تاریخ درج مطلب: ۵ فروردین ۱۳۹۵ش.
*«آداب و رسوم مردم بروجرد در ازدواج»، وب‌سایت ایران‌ناز، تاریخ بازدید: ۸ خرداد ۱۴۰۱ش.
*«آداب و رسوم بروجرد»، وبلاگ گروه ادبیات بروجرد، تاریخ درج مطلب: ۲۸ دی ۱۳۸۷ش.
*«آشنایی با آداب و رسوم مردم بروجرد در شب یلدا»، وب‌سایت همشهری آنلاین، ۲۸ آذر ۱۳۹۱ش.
*«امامزاده‌های بروجرد»، وب‌سایت شهرداری بروجرد، تاریخ بازدید: ۸ خرداد ۱۴۰۱ش.
*«شهرستان‌های استان لرستان»، وب‌سایت اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی لرستان، تاریخ بازدید: ۸ خرداد ۱۴۰۱ش.
*«شهرستان بروجرد»، ویکی فقه، تاریخ بازدید: ۸ خرداد ۱۴۰۱ش.
*شیدا خرمشاهی و محبوبه حسنی، «دیدنی‌های بروجرد»، وب‌سایت کجا رو، تاریخ بازدید: ۸ خرداد ۱۴۰۱ش.
*«صنایع دستی»، وب‌سایت اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی لرستان، تاریخ بازدید: ۸ خرداد ۱۴۰۱ش.
*«فرهنگ مردم بروجرد»، وب‌سایت پی‌سی‌ورلد، ۲۰۱۷م.
*گودرزی، سمانه، «غذاهای محلی بروجرد»، درنا تریپ، تاریخ درج مطلب: ۷ اردیبهشت ۱۴۰۰ش.
*«گذری در بازار میوه بروجرد/ محصولات داخلی بازار را قرق کرد»، وب‌سایت خبرگزاری میزان، تاریخ درج مطلب: ۵ مهر ۱۳۹۱ش.
*لولوئی، کیوان، «بروجرد، نگین کهن تاریخ لرستان»، ایران شناخت، تاریخ درج مطلب: بهار ۱۳۷۸ش.
*مبین، ابوالحسن، «بروجرد»، دائرة المعارف بزرگ اسلامی در کتابخانه مدرسه فقاهت، تاریخ درج مطلب: ۲۷ خرداد ۱۳۹۹ش.
*«مفاخر و مشاهیر شهرستان بروجرد | لرستان»، وب‌سایت اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی لرستان، تاریخ بازدید: ۸ خرداد ۱۴۰۱ش.
*مرکزآمار ایران، درگاه ملی ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۳ خرداد ۱۴۰۱ش.
*«همه چیز در مورد بروجرد»، وب‌سایت محله نابینایان، تاریخ درج مطلب: ۲۴ اسفند ۱۳۹۲ش.
{{پایان منابع}}