نمایش مبدأ برای بهشت زهرا

[[پرونده:1920px-Beheshte Zahra Cemetery 13.jpg|جایگزین=بهشت زهرا|بندانگشتی|بهشت زهرا، بزرگ‌ترین آرامستان ایران]]
'''{{درشت|بهشت زهرا}}'''؛ بزرگ‌ترین آرامگاه ایران.

قبرستان «بهشت زهرا» واقع در جنوب [[تهران]]، در سال ۱۳۴۹ش مورد بهره‌برداری قرار گرفت. این آرامگاه بزرگ با گذشت زمان توسعه پیدا کرد و در سال ۱۳۶۹ش، با تغییر شرایط اجتماعی و اقتصادی به «سازمان بهشت زهرا» تغییر یافت. قطعه‌های زیادی در این مکان وجود دارد که از مهم‌ترین آنها می‌توان به قطعة [[شهادت|شهدا]] و هنرمندان اشاره کرد. بهشت زهرا، به‌دلیل اولین سخنرانی تاریخی [[امام خمینی]]، بعد از بازگشت به [[ایران]] و همچنین وجود مزار شهدای [[انقلاب اسلامی]] و همجواری با مرقد بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران دارای اهمیت سیاسی ـ مذهبیِ در تاریخ معاصر ایران است.

== نامگذاری بهشت زهرا ==
پانزدهم [[تیر]] ۱۳۴۹ش، نمایندگان انجمن شهر و معتمدان بازار [[تهران]] طی نشستی در منزل آیت‌الله سید احمد خوانساری، از علمای تهران، این مکان را [[بهشت زهرا]] نامگذاری کردند و در ۲۵ تیرماه ۱۳۴۹ش، این آرامگاه به شکل رسمی، در حضور مقامات شهر افتتاح شد.<ref>[https://www.arshehonline.com/بخش-جامعه-118/68708-نخستین-فرد-دفن-شده-در-بهشت-زهرای-تهران-که-بود-عکس «نخستین فرد دفن شده در بهشت زهرای تهران که بود؟»، وب‌سایت عرشه.]</ref>

== تاریخچه و توسعه بهشت زهرا ==
=== تأسیس و نام‌گذاری ===
در سال ۱۳۴۵ش، آرامگاه بهشت زهرا به‌منظور خاتمه دادن به مسئله تعدد قبرستان‌ها در [[تهران]] احداث شد. این آرامگاه در قطعه زمینی به‌مساحت ۳۱۴ هکتار، در جنوب تهران نزدیک بارگاه عبدالعظیم حسنی در شهرری با حضور شهردار، معاونان و رؤسای سازمان قبرستان‌های تهران تأسیس شد و در سال ۱۳۴۹ش بهره‌برداری شد.<ref>[https://lib.eshia.ir/23019/1/2273 خاوری، «بهشت زهرا»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref>

در سال ۱۳۶۹ش، با تغییر شرایط اجتماعی و اقتصادی، اساس‌نامهٔ جدید قبرستان‌های تهران در وزارت کشور تصویب شد و به نام «سازمان بهشت زهرا» تغییر یافت.<ref>[https://lib.eshia.ir/23019/1/2273 خاوری، «بهشت زهرا»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref>

=== گسترش پس از انقلاب اسلامی ===
فعالیت سازمان بهشت زهرا پس از انقلاب اسلامی ایران و با توسعه شهر تهران، گسترش پیدا کرد و بخش‌های خدماتی زیادی احداث شد. بخش عمده‌ای از بهشت زهرا به با عنوان «گلزار شهدا» به سازمان بنیاد شهید و امور ایثارگران سپرده شد تا پیکر شهدای جنگ [[ایران]] و عراق در آن‌جا دفن شوند.<ref>[https://lib.eshia.ir/23019/1/2273 خاوری، «بهشت زهرا»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref> در بهمن ۱۳۷۶ش، در قسمت شمال و شمال‌شرقی بهشت زهرا، ۱۱۰ هکتار و در سال ۱۳۸۷ش، در قسمت شرقی، ۱۶۰ هکتار زمین در اطراف کهریزک و باقرشهر خریداری و به آن اضافه شد.<ref>[https://www.isna.ir/news/91081609767/بهشت-زهرا-س-و-آمارهایی-که-محرمانه-مانده-است «بهشت زهرا(س) و آمارهایی که محرمانه مانده است!»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> با درگذشت [[امام خمینی]] در [[خرداد]] ۱۳۶۸ش، مزاری در حاشیه بزرگراه تهران ـ قم، مجاور گلزار شهدا واقع در غرب بهشت زهرا، احداث شد.<ref>[https://lib.eshia.ir/23019/1/2273 خاوری، «بهشت زهرا»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref>

=== وضعیت کنونی ===
بهشت زهرا امروزه به یکی از مکان‌های مقدس تهران تبدیل شده است و بیشتر متوفیان در آنجا به خاک سپرده می‌شوند. تاکنون بیش از ۱٬۶۹۸٬۰۰۰ نفر در بهشت زهرا دفن شده‌اند.<ref>[https://iraniju.ir/بهشت-زهرا/ «بهشت زهرای تهران: بررسی صفر تا 100 دسترسی و امکانات آرامگاه بهشت زهرا تهران»، وب‌سایت ایرانیجور.]</ref>

== اهمیت بهشت زهرا ==
[[پرونده:5777824 536.jpg|جایگزین=سخنرانی امام خمینی در بهشت زهرا|بندانگشتی|سخنرانی امام خمینی در ۱۲ بهمن ماه سال ۱۳۵۷؛ بهشت زهرا تهران]]
بهشت زهرا، به‌دلیل اولین سخنرانی تاریخی امام خمینی بعد از بازگشت به ایران، همچنین مزار هزاران شهید انقلاب اسلامی، دفاع مقدس، شهدای حرم و امنیت و همجواری با مرقد بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران دارای اهمیت سیاسی ـ مذهبیِ در تاریخ معاصر ایران بوده و یکی از قطب‌های فرهنگی کشور است.<ref>[https://lib.eshia.ir/23019/1/2273 خاوری، «بهشت زهرا»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.]؛ [https://www.irna.ir/news/84995706/بازدید-جمعی-از-شیعیان-فرانسه-از-گلزار-مطهر-شهدای-بهشت-زهرا-س «بازدید جمعی از شیعیان فرانسه از گلزار مطهر شهدای بهشت زهرا است».]</ref>

== بخش‌های مختلف بهشت زهرا ==
سازمان بهشت زهرا در سه ناحیه در حال ارائهٔ خدمات است:<ref>[https://www.rajeoon.com/sazman-behesht-zahra/ «آنچه باید در مورد سازمان بهشت زهرا و خدمات مربوط به بهشت زهرا دانست»، وب‌سایت راجعون.]</ref>

=== ناحیه یک ===
از قطعة یک تا ۱۱۲ که از قدیمی‌ترین قطعه‌های بهشت زهرا است و قطعه هنرمندان و کودکان در این ناحیه قرار دارد. مهم‌ترین قطعه‌های این ناحیه عبارت است از:[[پرونده:Graves-001.jpg|جایگزین=قطعه شهدای گمنام بهشت زهرا|بندانگشتی|قبور «شهدای گمنام»، قطعهٔ سرداران بی‌پلاک]]
* -'''قطعه ۴۴:''' مزار بیش از چهار هزار شهید گمنام است.<ref>[https://beheshtezahra.tehran.ir/جزئیات-خبر/ArticleId/4751 «قطعه 44 شهدای گمنام»، وب‌سایت سازمان بهشت حضرت زهرا.]</ref>
* '''قطعه ۵۰:''' در حد فاصل دو خیابان لاله چهار و شش قرار گرفته و مزار شهدای آتش‌نشان، شهدای ترور مجلس، شهدای مدافع حرم ارتش، سپاه و بسیج، شهدای هشت سال دفاع مقدس، شهدای رسانه، شهداسی منا، شهدای مدافع حرم از یگان‌های فاطمیون و زینبیون، شهدای یگان صابرین و شهدای مدافعان وطن و امنیت است.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1398/08/15/2134826/چه-کسی-به-داد-مشکلات-قطعه-50-گلزار-شهدا-می-رسد «چه کسی به داد قطعه 50 گلزار شهدا می‌رسد؟»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>
* '''قطعه ۲۹''': بسیاری از دیپلمات‌ها، مسئولان و نظامیان ردهٔ بالا و افرادی که برای اهداف [[انقلاب اسلامی]] ایران، جان خود را فدا کرده‌اند، در این قطعه دفن شده‌اند. [[صیاد شیرازی]]، مرتضی آوینی و همچنین دیپلمات‌های کشته شده در واقعه تروریستی مزارشریف، در این قطعه مدفون هستند.<ref>«[https://fa.wikishia.net/view/بهشت_زهرا بهشت زهرا»، وب‌سایت ویکی شیعه.]</ref>
* '''قطعه ۳۳''': محل دفن بعضی از مبارزان مشهور علیه حکومت پهلوی که یا در درگیری یا در زندان زمان پهلوی اعدام شدند، در این قطعه است.<ref>[https://fa.wikishia.net/view/بهشت_زهرا «بهشت زهرا»، وب‌سایت ویکی شیعه.]</ref>
* '''قطعه ۲۴:''' در این قطعه، عده زیادی از شهدای فرمانده در جنگ ایران و عراق و برخی مقام‌های ارشد جمهوری اسلامی در آرامگاهی که به یاد «شهدای هفت تیر» یا «۷۲تن» ساخته شده است، به خاک سپرده شده‌اند.<ref>[https://fa.wikishia.net/view/بهشت_زهرا «بهشت زهرا»، وب‌سایت ویکی شیعه.]</ref>

=== ناحیه دو ===
از قطعه ۲۰۱ تا ۲۵۸ است که در سال ۱۳۷۶ش، کنار ضلع شمالی سازمان بهشت زهرا ساخته شد. بخشی از این ناحیه، محل دفن شهدای آتش‌سوزی مسجد ارک است. چهره‌های مشهور [[ایران]] در قطعه نام‌آوران به خاک سپرده شده‌اند.<ref>[https://www.rajeoon.com/sazman-behesht-zahra/ «آنچه باید در مورد سازمان بهشت زهرا و خدمات مربوط به بهشت زهرا دانست،» وب‌سایت راجعون.]</ref>

=== ناحیه سه ===
ناحیه سه شامل قطعه‌های۳۰۰ تا ۳۲۲ بوده و در حال حاضر از نواحی فعال سازمان است که در سال ۱۳۸۲ش تأسیس شد.<ref>[https://www.rajeoon.com/sazman-behesht-zahra/ «آنچه باید در مورد سازمان بهشت زهرا و خدمات مربوط به بهشت زهرا دانست،» وب‌سایت راجعون.]</ref>

== ساختار اداری بهشت زهرا ==
این سازمان توسط معاونت خدمات شهرداری [[تهران]] مدیریت می‌شود که دارای آیین‌نامه‌های مالی و اداری است و تمامی فعالیت‌ها تحت نظارت هیئت مدیرت سازمان بهشت زهرا و ریاست معاونت خدمات شهری تهران، انجام می‌گیرد.<ref>[https://iraniju.ir/بهشت-زهرا/ «بهشت زهرای تهران: بررسی صفر تا 100 دسترسی و امکانات آرامگاه بهشت زهرا تهران»، وب‌سایت ایرانیجور.]</ref>

== امکانات بهشت زهرا ==
در بهشت زهرا امکاناتی به قرار ذیل در نظر گرفته شده است:
[[پرونده:12-12-17-111426004.jpg|جایگزین=عروجیان بهشت زهرا|بندانگشتی|مجموعه عروجیان بهشت زهرا]]
# احداث مجتمع عروجیان در سال ۱۳۹۲ش با امکاناتی مانند اورژانس، سالن‌های مختلف برای انتظار، تطهیر مخصوص خانم‌ها و آقایان و خواندن نماز میت.<ref>[https://www.rajeoon.com/sazman-behesht-zahra/ «آنچه باید در مورد سازمان بهشت زهرا و خدمات مربوط به بهشت زهرا دانست،» وب‌سایت راجعون.]</ref>
# به کار گرفتن افرادی به‌عنوان مباشر برای خدمت‌رسانی به خانواده‌های اموات در امور متوفیان مثل تهیه مزار و ثبت آن، تهیه آمبولانس برای حمل جنازه، هماهنگی‌های لازم در مورد سالن‌های مختلف و آماده‌کردن مداح، اکو و سایر اقلام مورد نیاز برای مراسمات مختلف تشییع، سوم، چهلم و سالگرد.<ref>[https://www.rajeoon.com/sazman-behesht-zahra/ «آنچه باید در مورد سازمان بهشت زهرا و خدمات مربوط به بهشت زهرا دانست،» وب‌سایت راجعون.]</ref>
# ساخت و تجهیز ساختمان تالار بهشت و سه بوستان عمومیِ شهید گمنام، شهید حیدرنیا و معراج به‌عنوان یکی از طرح‌های فرهنگی.<ref>[https://www.rajeoon.com/sazman-behesht-zahra/ «آنچه باید در مورد سازمان بهشت زهرا و خدمات مربوط به بهشت زهرا دانست،» وب‌سایت راجعون.]</ref>
# تشکیل پژوهشکده و کتابخانه واقع در ناحیه یک، برای رجوع دانشجویان و اساتید برای مطالعه و تحقیق در زمینه مرگ و مانند آن.<ref>[https://www.rajeoon.com/sazman-behesht-zahra/ «آنچه باید در مورد سازمان بهشت زهرا و خدمات مربوط به بهشت زهرا دانست،» وب‌سایت راجعون.]</ref>

== یادمان‌ها در بهشت زهرا ==
[[پرونده:1102544.jpg|جایگزین=یادمان شهدای حج در بهشت زهرا|بندانگشتی|یادمان شهدای حج خونین در قطعه ۲۶ بهشت زهرا]]
یادمان‌هایی در بهشت زهرا برگزار شده است که عبارت‌اند از:
# '''ی'''ادمان جایگاه سخنرانی [[امام خمینی]] در ۱۲ بهمن ۱۳۵۷ش، در قطعه هفده.<ref>[https://lib.eshia.ir/23019/1/2273 خاوری، «بهشت زهرا»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref>
# یادمان آرامگاه شهدای واقعه هفتم تیر و هشتم شهریور ۱۳۶۰ش، در قطعه ۲۴.<ref>[https://lib.eshia.ir/23019/1/2273 خاوری، «بهشت زهرا»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref>
# یادمان شهدای حج خونین (قتل‌عام حاجیان در سال ۱۳۶۶ش توسط آل‌سعود)، در قطعه ۲۶.<ref>[https://fa.wikishia.net/view/بهشت_زهرا «بهشت زهرا»، وب‌سایت ویکی شیعه.]</ref>
# یادبودهایی برای شهید احمد کاظمی و شهید سعید سیاح طاهری، در قطعه 29.<ref>[https://fa.wikishia.net/view/بهشت_زهرا «بهشت زهرا»، وب‌سایت ویکی شیعه.]</ref>

== پانویس ==
{{پانویس}}

== منابع ==
{{آغاز منابع}}
* «آنچه باید در مورد سازمان بهشت زهرا و خدمات مربوط به بهشت زهرا دانست»، وب‌سایت راجعون، تاریخ بازدید: ۲۳ بهمن ۱۴۰۱ش.
* «بهشت زهرای تهران: بررسی صفر تا ۱۰۰ دسترسی و امکانات آرامگاه بهشت زهرا تهران»، وب‌سایت ایرانیجور، تاریخ بازدید: ۲۳ بهمن ۱۴۰۱ش.
* «بهشت زهرا»، وب‌سایت ویکی شیعه، تاریخ بازدید: ۲۱ بهمن ۱۴۰۱ش.
* «بهشت زهرا و آمارهایی که محرمانه مانده است!»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۱۳ آبان ۱۴۰۱ش.
* «چه کسی به داد قطعه ۵۰ گلزار شهدا می‌رسد؟»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۵ آبان ۱۳۹۸ش.
* خاوری، اجیه‌خانم، «بهشت زهرا»، دانشنامه جهان اسلام، تهران، مرکز دائرهٔ المعارف اسلامی، ۱۳۷۷ش.
* «قطعه ۴۴ شهدای گمنام»، وب‌سایت سازمان بهشت حضرت زهرا، تاریخ درج مطلب: ۱۸ فروردین ۱۳۹۸ش.
* «مراسم گرامیداشت شهدای هفتم تیر در قطعه ۲۴ بهشت زهرا برگزار می‌شود»، وب‌سایت یا شهید، تاریخ درج مطلب: ۸ تیر ۱۴۰۱ش.
* «نخستین فرد دفن شده در بهشت زهرای تهران که بود؟»، وب‌سایت عرشه، تاریخ درج مطلب ۷ بهمن ۱۴۰۱ش.
{{پایان منابع}}