نمایش مبدأ برای ترس‌برون

[[پرونده:15461342.png|جایگزین=مراسم زار - جنوب کشور|بندانگشتی|مراسم زار در جنوب کشور]]
<big>'''ترس‌بُرون'''</big>؛ مراسم سنتی برای درمان افراد ترسیده.<br>

ترس‌بُرون از جمله سنت‌های کهن در طب مردمی است و برای معالجه افرادی به‌کار گرفته می‌شود که ترسیده‌اند. این سنت، بیشتر در مناطق جنوبی ایران، اجرا می‌شود.
==تعریف ترس برون==
[[ترس]] به‌معنای بیم و هراس،<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%AA%D8%B1%D8%B3 دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه ترس، سایت واژه‌یاب.]</ref> نوعی حالت هیجانی است که با یک محرک مضر و خطرناک پدید می‌آید. ترس با دلشوره و اضطراب متفاوت است، زیرا در [[استرس]] و [[اضطراب]]، به‌طور معمول، هیچ تهدید خارجی وجود ندارد، اما در ترس، همواره یک عامل خارجی یا تهدید، فرد را با این حس مواجه می‌کند. متخصصان، ترس را یکی از عوامل بقای آدمی می‌دانند زیرا در پاسخ به یک محرک منفی خاص اتفاق می‌افتد.<ref>ذوالفقاری، باورهای عامه مردم ایران، 1394ش، ص367.</ref>  هرگاه ترس شدت یابد (فوبیا)، پزشکان، فرد را از تماس با علت خاص ترس منع می‌کنند.<ref>[https://www.darmankade.com/blog/overcoming-fear-and-anxiety/ «چگونه بر ترس و اضطراب غلبه کنیم؟»، سایت درمانکده.]</ref> 
==ترس‌برون در طب سنتی==
[[پرونده:44423 132.jpg|جایگزین=مراسم زار - جنوب کشور|بندانگشتی|مراسم زار در جنوب کشور]]
در [[طب سنتی ایران|طب سنتی]] به فرد ترسیده، داروهای گیاهی همچون [[رازیانه]]، گل گاوزبان، [[دارچین]]<ref>شهری، طهران قدیم، ۱۳۸۳ش، ج5، ص228 و 298.</ref>  و شربت بیدمشک داده یا یا او را مجبور به استشمام بوی گلاب و بوی خوش<ref>شاملو، کتاب کوچه، ۱۳۷۹ش، ص۲۴۴.</ref>  می‌کردند. 
==ترس‌برون در طب مردمی==

===آیین ترس‌ریزان در خوزستان===
در طب مردمی، روش‌های دیگری را برای از بین بردن ترس افراد استفاده می‌کردند؛ برای مثال، در [[خوزستان]]، از چیزهایی همچون تاوه میراثی، [[آب]]، نمک، سکه، یک جفت النگوی درهم رفته، آتش، آب دهان رهگذران و تماشاگران استفاده می‌کنند. 

در [[بهبهان]]، پس از فراهم کردن وسایل موردنیاز، از زنی با موهای سفید یا یک [[قابله]] می‌خواهند که برای شفای فرد ترسیده، اقدام کند. او ابتدا، آتشی را بر سر گذر روشن کرده، سپس کاسه‌ای آب را فراهم می‌کند. در کاسه، مقداری نمک و تعدادی سکه می‌اندازد. اگر فردی که ترسیده، [[دختر]] باشد، از دو النگوی درهم حلقه‌شده به‌نام «دی و دوت» (مادر و دختر) نیز استفاده می‌کند و آن را در کاسه می‌اندازد.<ref>تجلی، «بازنگری یک مراسم، ترس‌برون»، ج2، ۱۳۸۳ش، ص۱۹۲-۱۹۳.</ref>  

افرادی که در این مراسم حضور دارند، هرکدام آب دهان خود را در کاسه می‌ریزند. این کار، به‌منظور اظهار تنفر از عامل ترس و نوعی همدردی با خانواده آن فرد است. سپس، پیرزن، محتوای کاسه را روی تاوه میراثی که داغ شده، می‌ریزد. همه افراد حاضر در مراسم تلاش می‌کنند تا به کمک پیرزن، شکلی را که بر روی تاوه (ساج) نقش می‌بندد، تشخیص دهند تا عامل ترس فرد مشخص شود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/239638/%D8%AA%D8%B1%D8%B3-%D8%A8%D8%B1%D9%88%D9%86 جودکی، محمدعلی، «ترس‌برون»، دایره‌المعارف بزرگ اسلامی.]</ref><br>

===درمان با آب طلا===
در [[ایزدخواست]]، از یک تکه [[طلا]] ([[انگشتر]] یا گوشواره) برای درمان فرد ترسیده استفاده کرده و آن را در یک ظرف آب می‌اندازند و آب آن را به فرد می‌خورانند.<ref>رنجبر، سرزمین و فرهنگ مردم ایزدخواست، ۱۳۷۳ش، ص۵۱۵.</ref>  این رسم با نام «اُ ری طلا» (آب روی طلا) در ماهشهر نیز رایج است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/239638/%D8%AA%D8%B1%D8%B3-%D8%A8%D8%B1%D9%88%D9%86 جودکی، محمدعلی، «ترس‌برون»، دایره‌المعارف بزرگ اسلامی.]</ref><br>

===رسم شاخه تاک و زاج در خراسان===
مردم [[خراسان]]، شاخه بلند هفت‌بندی از درخت [[تاک]] را بریده و قد مریض را با آن اندازه‌گیری می‌کنند. سپس، دو طرف شاخه را بریده و دور می‌اندازند. پس از آن، شاخه‌ی درخت را از محل بندهای آن جدا کرده و در کنار هم قرار می‌دهند و با یک نخ، دور آن را می‌پیچند. در مرحله بعد، چوب‌های نخ‌پیچ شده را به‌همراه یک تکه زاج (سولفات مضاعف پتاسیم و آلومینیوم) در سه شب [[سعد و نحس ایام|نحس]] (شنبه، یکشنبه و چهارشنبه) بالای سر فرد ترسیده قرار می‌دهند و صبح چهارشنبه، دسته‌چوب و زمه را به یک قبرستان برده و چوب‌ها را در خاک دفن می‌کنند و زمه را به خانه برمی‌گردانند. در نهایت، زمه به ۷ تکه تقسیم شده و هر روز، یک تکه از آن را به فرد هول‌زده می‌دهند.<ref>شکورزاده، عقاید و رسوم مردم خراسان، ۱۳۶۳ش، ص۲۷۶-۲۷۷.</ref>

===سایر روش‌های رایج===
از جمله روش‌های دیگر رایج در نقاط مختلف [[ایران]]، می‌توان به قرار دادن دل گوسفند در کف دست یا روی سینه فرد ترسیده؛<ref>رنجبر، سرزمین و فرهنگ مردم ایزدخواست، ۱۳۷۳ش، ص515؛ <br>
شکورزاده، عقاید و رسوم مردم خراسان، ۱۳۶۳ش، ص۲۷7.</ref> پاشیدن ناگهانی آب سرد به‌صورت فرد و قرار دادن زغال مشتعل، انداختن آن در آب سرد و خوراندن آن به فرد<ref>نیکیتین، کرد وکردستان، ۱۳۶۶ش، ص۲۴۱-۲۴۲.</ref> اشاره کرد.

==تفسیر علمی و فلسفی مراسم==
[[پرونده:4559.png|جایگزین=مراسم زار - جنوب کشور|بندانگشتی|مراسم زار در جنوب کشور]]
محققان، با بررسی ابزارآلات مورد استفاده در این مراسم سنتی و نحوه‌ی اجرای آن بیان می‌کنند که تاوه (ساج) میراثی، یادگاری از نیاکان [[خانواده]] فرد است که مورد احترام و تکریم همه است. آتش، اجاق و همچنین تاوه به‌دلیل پخت [[نان]] بر روی آن و تهیه [[برکت]] سفره، همواره نزد ایرانیان مقدس بوده‌اند. استفاده از وسایل میراثی، علاوه‌بر مراسم ترس‌برون، در مراسم‌های دیگری همچون بندآمدن باران نیز مورد استفاده است.<ref>ماسه، معتقدات و آداب ایرانی، ۱۳۵۵ش، ج1، ص309؛ <br>
شکورزاده، عقاید و رسوم مردم خراسان، ۱۳۶۳ش، ص348.</ref> 

استفاده از آتش، در تمدن بشری، سابقه‌ای دراز دارد. باور به شفابخش بودن آتش، در دوران‌های مختلف تاریخی، از جمله [[صفویه|دوره صفویان]]، در میان ایرانیان رایج بوده است. این جنبه تقدس برای آتش، در دوره‌های اخیر نیز حفظ شده است.<ref>ویلسن، «تحقیق دربارۀ ایل بختیاری»، سیری در قلمرو بختیاری و عشایر بومی خوزستان، ۱۳۷۱ش، ص۲۶۶.</ref><br>استفاده از [[آب]]، به‌دلیل خواص درمانی زیاد و شفابخشی آن، همواره در میان مردم رایج بوده است.<ref>اسماعیلی، «اسطورۀ آب در ریگ ودا و اوستا»، ۱۳۸۸ش، ص۵.</ref>  هنوز در میان مردم ایران، آب، [[مهریه]] [[حضرت فاطمه|حضرت زهرا]] دانسته می‌شود، به‌همین دلیل از جایگاهی ویژه برخوردار است.<ref>ماسه، معتقدات و آداب ایرانی، ۱۳۵۵ش، ج1، ص402.</ref><br>آب دهان در این مراسم، نمادی از خلاقیت، انهدام و ترشح است که خاصیت جادویی و شفابخشی دارد. برخی از منابع، به شفای فرد نابینا، توسط آب دهان حضرت مسیح اشاره کرده‌اند.<ref>شوالیه، فرهنگ نمادها، ۱۳۷۸ش، ج1، ص27.</ref>  منابعی دیگر نیز درباره استفاده [[حضرت محمد|پیامبر]] از آب دهان خود برای وصل کردن دست دختر یهودی سخن گفته‌اند.<ref>شکورزاده، عقاید و رسوم مردم خراسان، ۱۳۶۳ش، ص398-399.</ref><br>
==پانویس==
{{پانویس}} 
==منابع== 
{{آغاز منابع}}
*اسماعیلی، صغری، «اسطورۀ آب در ریگ ودا و اوستا»، فصلنامۀ مطالعات و تحقیقات تاریخی (ضمیمۀ مجلۀ دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی مشهد)، س۳، شماره ۷-۸، ۱۳۸۸ش.
*تجلی، حجت‌الله، «بازنگری یک مراسم، ترس‌برون»، کتاب خوزستان، به‌تحقیق بنیاد خوزستان‌شناسی، تهران، ۱۳۸۳ش.
*جودکی، محمدعلی، «ترس‌برون»، دایره‌المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ بازدید: ۲۸ خرداد ۱۴۰۱ش.
*«چگونه بر ترس و اضطراب غلبه کنیم؟»، سایت درمانکده، تاریخ بازدید: ۲۸ خرداد ۱۴۰۱ش.
*دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۲۸ خرداد ۱۴۰۱ش.
*ذوالفقاری، حسن و شیری، علی‌اکبر، باورهای عامه مردم ایران، تهران، چشمه، ۱۳۹۴ش.
*رنجبر، حسین و دیگران، سرزمین و فرهنگ مردم ایزدخواست، تهران، آیات، ۱۳۷۳ش.
*شاملو، احمد، کتاب کوچه، تهران، مازیار، ۱۳۷۹ش.
*شکورزاده، ابراهیم، عقاید و رسوم مردم خراسان، تهران، به نشر، ۱۳۶۳ش.
*شوالیه، ژان و گربران، آلن، فرهنگ نمادها، ترجمۀ سودابه فضایلی، تهران، جیحون، ۱۳۷۸ش.
*شهری، جعفر، طهران قدیم، تهران، معین، ۱۳۸۳ش.
*ماسه، هانری، معتقدات و آداب ایرانی، ترجمۀ مهدی روشن‌ضمیر، تبریز، شفیعی، ۱۳۵۵ش.
*نیکیتین، و، کرد وکردستان، ترجمۀ محمد قاضی، تهران، نیلوفر، ۱۳۶۶ش.
*ویلسن، آرنولد، «تحقیق دربارۀ ایل بختیاری»، سیری در قلمرو بختیاری و عشایر بومی خوزستان، به‌تحقیق اوستن هنری لایارد و دیگران، ترجمۀ مهراب امیری، تهران، ۱۳۷۱ش.
{{پایان منابع}}