نمایش مبدأ برای حقوق مالی زن در زندگی مشترک

[[پرونده:حقوق مالی زن در زندگی مشترک.jpg|جایگزین=امضای سند ازدواج توسط یک عروس و داماد در دفترخانه ازدواج|بندانگشتی|امضای سند ازدواج توسط یک عروس و داماد در دفترخانه ازدواج]]
{{درشت|'''حقوق مالی زن در زندگی مشترک؛'''}} مصادیق برخورداری و بهره‌مندی مالی زن از زندگی با شوهر.

بر اساس [[فقه اسلامی]]، حقوق مالی [[زن در خانواده]]، به مواردی مانند [[مهریه]]، [[نفقه]]، اجرةالمثل، نحله، حق تنصیف مال، دریافت مستمری شوهر و ارث گفته می‌شود که در پی عقد [[ازدواج]] به او تعلق می‌گیرد. هزینه درمان، [[آرایش زن|آرایش]] و [[زیبایی زن|زیبایی]]، از مصادیق نفقه، به‌شمار می‌رود.

==مفهوم‌شناسی حقوق مالی زن==
حقوق مالی زن در فقه اسلامی، امتیازات مالی حین زوجیت است که زن به موجب اصول و قواعد حقوقی از آن، برخوردار می‌شود. این امتیازات با انعقاد عقد ازدواج ایجاد شده و مواردی مانند مهریه، نفقه، اجرت‌المثل، نحله و ارث را شامل می‌شود.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/433407 زایر نوری و بحری‌طیبی، «بررسی حقوق مالی زوجه در حین زوجیت»، 1395ش، ص91.]</ref>

==مهریه==
[[پرونده:حقوق مالی زن در زندگی مشترک۱.jpg|جایگزین=سند ازدواج  و میزان مهریه یک زن یزدی در دوره قاجار|بندانگشتی|تصویری از سند ازدواج  و میزان مهریه یک زن یزدی در دوره قاجار]]
مهریه مالی است که به موجب عقد نکاح به ملکیت زن درآمده و او هر زمان می‌تواند آن را از شوهر مطالبه می‌کند.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران، مادۀ 1082.]</ref> به‌موجب قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران، هر چیزی که مالیت داشته باشد می‌تواند به‌عنوان مهر قرار بگیرد.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران، مادۀ 1078.]</ref> مهریهٔ زن اگر وجه رایج ملی باشد متناسب با تغییر شاخص قیمت سالانهٔ زمان تأدیه نسبت به‌سال اجرای عقد که توسط بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران مشخص می‌شود محاسبه و قابل پرداخت است.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران، تبصرۀ مادۀ 1082.]</ref> بر اساس قانون حمایت از [[خانواده]]، مهریهٔ زن تا ۱۱۰ سکهٔ بهار آزادی یا معادل آن قابل وصول شناخته شده و مشمول قانون اجرای محکومیت‌های مالی دانسته شده است. مهریهٔ بیشتر از آن، تنها با رضایت شوهر قابل دریافت است.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/840814 قانون حمایت خانوادۀ جمهوری اسلامی ایران، مصوب 1391ش، مادۀ 22.]</ref>

مهریه در [[سبک زندگی]] ایرانی ـ اسلامی، ابزار [[تحکیم خانواده|تحکیم بنیان خانواده]] دانسته می‌شود.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/107432/پایش-جامعه-شناختی-مهریه یوسف‌زاده، «پایش جامعه‌شناختی مهریه»، وب سایت پرتال جامع علوم انسانی.]</ref> جبران کاستی سهم زن از ارث، کنترل مرد در بهره‌گیری از حق طلاق و تأمین مالی زن در صورت جدایی، از کارکردهای مهریه شمرده شده است.<ref>[https://jwc.ahvaz.iau.ir/article%20525218.html زایر نوری و بحری طیبی، «بررسی حقوق مالی زوجه در حین زوجیت»، 1395ش، ص95.]</ref>

==حق نحله==
نِحله، مالی است که قاضی می‌تواند شوهر را هنگام [[طلاق]] همسر، علاوه بر نفقه و مهریه به پرداخت آن الزام کند. مطالبهٔ نحله در صورتی ممکن است که درخواست طلاق از سوی مرد باشد و تعیین مقدار نحله بستگی به‌توانایی مالی زوج دارد.<ref>[https://www.daadyab.com/Blog/حقوق-مالی-زن «حقوق مالی زن (زوجه) چیست و حق و حقوق زن در ازدواج چگونه است»، وب‌سایت دادیاب.]</ref> نحله به‌عنوان نمودی از اهمیت و اولویت معاشرت نیک زوجین، به‌عنوان تأدیب مردی است که ارزش‌های مشترک زندگی را نادیده گرفته و به فروپاشی آن می‌پردازد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/107221/حق-اجرت-المثل-و-نحله-در-یک-بررسی-حقوقی احمدیه، مریم، «حق اجرت‌المثل و نحله در یک بررسی حقوقی»، م1383ش، ص110.]</ref>

==اجرت‌المثل==
[[پرونده:حقوق مالی زن در زندگی مشترک۲.jpg|جایگزین=نمونه دادخواست اجرت‌المثل ایام زوجیت|بندانگشتی|نمونه دادخواست اجرت‌المثل ایام زوجیت]]
اجرت‌المثل به حق‌الزحمهٔ خدماتی گفته می‌شود که زن طی دوران زوجیت در منزل شوهر انجام داده و شرعاً به‌عهدهٔ او نبوده است. شست‌وشو، نظافت، تهیهٔ غذا، [[شیردهی|شیر دادن]] به [[کودک|بچه]] از مصادیق اجرت‌المثل شمرده شده است.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران، تبصرۀ مادۀ 336.]</ref> زن در صورتی مستحق دریافت این حق مالی است که این امور را به‌صورت رایگان انجام نداده و در عقدنامه نیز شرطی در این خصوص ذکر نشده باشد. میزان اجرت‌المثل با توجه به سال‌های زندگی مشترک زن و شوهر، شرایط زندگی و اموری که انجام داده است، توسط کارشناس تعیین می‌شود.<ref>[https://www.daadyab.com/Blog/حقوق-مالی-زن «حقوق مالی زن (زوجه) چیست و حق و حقوق زن در ازدواج چگونه است»، وب‌سایت دادیاب.]</ref>

==حق تنصیف اموال==
اگر شوهر، شرط تنصیف اموال را ضمن عقد نکاح قبول کرده باشد، این حق برای زن ایجاد می‌شود که هرگاه مرد به میل و ارادهٔ خود نسبت به طلاق همسر اقدام کند و دارای اموالی باشد که پس از عقد ازدواج به‌دست آمده باشد، نیمی از آن اموال به زن تعلق می‌گیرد.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران، تبصرۀ مادۀ 1119.]</ref> تنصیف مال در ایام زندگی مشترک موضوعیت حقوقی نداشته و تنها پس از درخواست طلاق به‌تقاضای مرد، محقق می‌شود.<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/1401240/زن-در «زن در زندگی مشترک چه حقوقی دارد؟»، وب‌سایت مشرق، تاریخ درج مطلب: 2 مرداد 1401ش.]</ref>

==دریافت مستمری شوهر==
دریافت مستمری شوهر، از حقوق مالی است که می‌تواند از آن بهره‌مند شود. استفادهٔ زن از مستمری شوهر مانند حق ارث وابسته به فوت شوهر است.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/print%20version/840814 قانون حمایت خانوادۀ جمهوری اسلامی ایران، مادۀ 48.]</ref>

==ارث==
زوجه همانند سایر وابستگان متوفی، از ارث او بهره می‌برد. در [[سبک زندگی]] [[دین|دینی]] اگر زوجه فرزند نداشته باشد یک‌چهارم از میراث متوفی و در صورت داشتن فرزند یک‌هشتم از دارایی او به وی ارث می‌رسد.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران، مادۀ 946.]</ref>

==نفقه==
[[نفقه]] از حقوق مالی مهم زوجه و ناظر به تمام نیازهای متعارف و متناسب با وضعیت زن از قبیل مسکن، لباس، غذا، اثاث منزل، هزینه‌های درمانی و بهداشتی و خادم درصورت عادت یا احتیاج است.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 «قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران»، ماده 1107.]</ref> امروزه هزینه‌های آرایش و [[زیبایی زن|زیبایی]] نیز به‌عنوان بخشی از نیازمندی‌های زن، ذیل نفقه جای گرفته است که البته تردیدهایی را دربارهٔ تعریف آن ذیل مصادیق نفقه به‌دنبال داشته است.<ref>[https://www.isna.ir/news/95080805155/مقایسه-هزینه-آرایش-و-زیبایی-در-ایران-و-جهان «مقایسه هزینۀ آرایش و زیبایی در ایران و جهان»، خبرگزای ایسنا.]</ref>

===آرایش===
آرایش و آراستگی اگرچه از بنیادهای اعتماد اجتماعی بوده<ref>[https://lib.eshia.ir/علامه_طباطبایی طباطبایی، المیزان، 1374ش، ج2، ص100.]</ref> و نشاط، [[شادی|شادابی]]، امنیت روانی، پرهیز از تنفرآفرینی در جامعه، احترام به‌دیگران و حفظ [[حیا]] و [[عفاف]] را به دنبال دارد،<ref>[https://eshop.iki.ac.ir/shop/2/products/2/article/492 علی‌خانی، «بدن در سبک زندگی دینی و سکولار»، 1401ش، ص58.]</ref> اما امروزه [[مصرف‌گرایی]] در آن غلبه یافته و ابزارها و شیوه‌های آرایش، هزینه‌های زیادی را بر خانواده‌ها تحمیل می‌کند.<ref>[https://eshop.iki.ac.ir/shop/2/products/2/article/492 علی‌خانی، «بدن در سبک زندگی دینی و سکولار»، معرفت فرهنگی اجتماعی، 1401ش، ص57.]</ref> بر اساس گزارش‌های موجود، هزینه‌های سالانهٔ آرایش در جامعهٔ [[ایران]] بیش از دو میلیارد دلار است. هزینهٔ آرایش زنان ایرانی سه برابر زنان اروپایی برآورد می‌شود.<ref>[https://www.isna.ir/news/95080805155/مقایسه-هزینه-آرایش-و-زیبایی-در-ایران-و-جهان «مقایسۀ هزینۀ آرایش و زیبایی در ایران و جهان»، خبرگزای دانشجویان ایران.]</ref>

بر این اساس، از منظر [[فقه اسلامی]]، تهیهٔ لوازم آرایش در حد متعارف، جزء نفقهٔ زن است<ref>[https://hadana.ir/آيا-خريد-لوازم-آرايش-جزء-نفقه-است/ «آیا خرید لوازم آرایش جزء نفقه است»، سایت هدانا.]</ref> و از منظر قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران نیز هزینهٔ آرایش از مصادیق امور بهداشتی و جزء نفقهٔ زن به‌حساب آمده که شوهر ملزم به پرداخت آن است؛<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 «قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران»، ماده 1107.]</ref> اما آرایش اگر از میزان معمول یا بهداشتی فراتر رود و هزینه‌های غیرمتعارفی را بر [[خانواده]] تحمیل کند، شوهر ملزم به پرداخت آن نیست.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 «قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران»، ماده 1107.]</ref>

===عمل زیبایی===
[[پرونده:حقوق مالی زن در زندگی مشترک۳.jpg|جایگزین= جراحی زیبایی بر روی یک زن در اتاق عمل|بندانگشتی|تصویری از انجام جراحی زیبایی بر روی یک زن در اتاق عمل]]
امروزه در ایران انواع جراحی زیبایی اعم از جراحی صورت، سینه، شکم و باسن، انجام می‌شود.<ref>[https://www.isna.ir/news/95080805155/مقایسه-هزینه-آرایش-و-زیبایی-در-ایران-و-جهان «مقایسۀ هزینۀ آرایش و زیبایی در ایران و جهان»، خبرگزای ایسنا.]</ref> در این زمینه، هرگاه عمل جراحی زیبایی زن با اهداف درمانی یا ترمیمیِ ضروری مانند درمان سوختگی و آسیب‌های ناشی از ضرب و جرح صورت بگیرد، هزینهٔ آن جزء نفقه و نیازهای مصرّح در قانون، به‌حساب آمده و شوهر مکلف به پرداخت آن است؛<ref>[https://ensani.ir/fa/article/382126/%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%87-%D9%81%D9%82%D9%87%DB%8C-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%DB%8C-%D8%A7%D8%B0%D9%86-%D8%B2%D9%88%D8%AC-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%AD%DB%8C-%D8%B2%DB%8C% صالحی و باقری مطلق، «مطالعۀ فقهی ـ حقوقی اذن زوج دراعمال جراحی زیبایی»، 1396، ص51.]</ref> اما [[عمل زیبایی]] غیرضروری و نامتعارف، جزء نفقه زن نبوده<ref>[https://aminedalat.com/calculate-amount-of-alimony/ «محاسبۀ میزان نفقه زن به چه صورت می‌باشد؟»، موسسۀ حقوقی و داوری امین عدالت کبریا.]</ref> و شوهر مکلف به پرداخت هزینهٔ آن نیست.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 «قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران»، ماده 1107.]</ref>

===هدیه===
هدیه‌دادن و هدیه‌گرفتن از رسم‌های کهن و مورد علاقهٔ ایرانیان بوده<ref>[https://ltr.atu.ac.ir/article%209155.html پشت‌دار و دهقان‌شیری،  «هدیه‌دادن و رسوم آن نزد ایرانیان با تکیه بر شاهنامه و تاریخ بیهقی»، 1399، ص170.]</ref> و از ابزارهای همدلی، مهروزری و ابراز علاقه به هم‌نوع دانسته می‌شود.<ref>[https://hesehaftom.com/آئین-مهر-و-هدیه-در-فرهنگ-ایرانی/ «آیین مهر و هدیه در فرهنگ ایرانی»، وب‌سایت حس هفتم،]</ref> [[هدیه|هدیه‌دادن]] در مناسبت‌هایی مانند [[نوروز]]، [[شب یلدا]]، [[عید قربان]]، [[عید فطر]]، تولد، عروسی، سالگرد ازدواج، خرید [[خانه]]، فارغ‌التحصیلی، [[روز مادر در ایران|روز مادر]]، روز پدر، [[روز دختر]]، [[سوغاتی]] و مناسبت‌های شغلی، صورت می‌گیرد.<ref>[http://avalkado.com/articles/post/2046/در-چه-مناسبتهایی-باید-هدیه-بدهیم- «در چه مناسبت‌هایی باید هدیه بدهیم؟»، وب‌سایت اول کادو.]</ref> در نظام حقوقی ایران، تأمین هزینهٔ هدیه‌هایی که از سوی زن به مناسبت‌های مختلف تهیه می‌شود از مصادیق نفقه نبوده و بر عهدهٔ شوهر نیست.<ref>[https://fa.wikifeqh.ir/نفقه_(فقه) «نفقه»، ویکی فقه.]</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==
{{آغاز منابع}}
* «آیین مهر و هدیه در فرهنگ ایرانی»، وب‌سایت حس هفتم، تاریخ بازدید:۳۰ مرداد ۱۴۰۲ش.
* «آیا خرید لوازم آرایش جزء نفقه است»، وب‌سایت هدانا، تاریخ درج مطلب: ۲۰ آبان ۱۳۹۴ش.
* احمدیه، مریم، «حق اجرت‌المثل و نحله در یک بررسی حقوقی»، مطالعات راهبردی زنان، شماره ۲۵، ۱۳۸۳ش.
* پشت‌دار، علی‌محمد و دهقان شیری، معصومه، «هدیهدادن و رسوم آن نزد ایرانیان با تکیه بر شاهنامه و تاریخ بیهقی»، فصلنامهٔ متن پژوهش ادبی، دورهٔ ۲۴، شمارهٔ ۵۸، مهر ۱۳۹۹ش.
* «حقوق مالی زن (زوجه) چیست و حق و حقوق زسن در ازدواج چگونه است»، وب‌سایت دادیاب، تاریخ درج مطلب: ۴ بهمن ۱۳۹۹ش.
* «در چه مناسبت‌هایی باید هدیه بدهیم؟»، وب‌سایت اول کادو، تاریخ درج مطلب: ۱۳ آبان ۱۳۹۸ش.
* زایر نوری، شکوفه و بحری طیبی، علی «بررسی حقوق مالی زوجه در حین زوجیت»، فصلنامهٔ علمی پژوهشی زن و فرهنگ، سال ۷، شمارهٔ ۲، ۱۳۹۵ش.
* «زن در زندگی مشترک چه حقوقی دارد؟»، وب‌سایت مشرق، تاریخ درج مطلب: ۲ مرداد ۱۴۰۱ش.
* صالحی، حمیدرضا و باقری مطلق، نرگس، «مطالعهٔ فقهی ـ حقوقی اذن زوج دراعمال جراحی زیبایی»، دوفصلنامهٔ علمی ـ ترویجی فقه و حقوق خانواده، سال ۲۲، شمارهٔ ۱، پاییز و زمستان ۱۳۹۶ش.
* طباطبایی، محمدحسین، ترجمهٔ تفسیر المیزان، دفتر انتشارات اسلامی، قم، جامعهٔ مدرسین حوزهٔ علمیهٔ قم، چاپ پنجم، ۱۳۷۴ش.
* علی‌خانی، اسماعیل، «بدن در سبک زندگی دینی و سکولار»، معرفت فرهنگی اجتماعی، سال ۱۳، شمارهٔ پیاپی ۵۰، بهار ۱۴۰۱ش.
* عمید، حسن، فرهنگ فارسی عمید، وبسایت واژه‌یاب.
* قانون حمایت خانوادهٔ جمهوری اسلامی ایران، مصوب ۱۳۹۱ش.
* قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران، مصوب ۱۳۰۷ش.
* «محاسبهٔ میزان نفقه زن به چه صورت می‌باشد؟»، مؤسسهٔ حقوقی و داوری امین عدالت کبریا، تاریخ درج مطلب: ۷ فروردین ۱۴۰۲ش.
* «مقایسهٔ هزینهٔ آرایش و زیبایی در ایران و جهان»، خبرگزای دانشجویان ایران (ایسنا)، تاریخ درج مطلب: ۸ آبان ۱۳۹۹ش.
* «نفقه»، ویکی فقه، تاریخ بازدید: ۱ شهریور ۱۴۰۲ش.
* یوسف‌زاده، حسن، «پایش جامعه‌شناختی مهریه»، وبسایت پرتال جامع علوم انسانی، تاریخ بازدید: ۸ شهریور ۱۴۰۲ش.
{{پایان منابع}}