نمایش مبدأ برای رجب

[[پرونده:رجب۱.jpg|جایگزین=گلباران ضریح امام علی در آستانه سیزدهم رجب|بندانگشتی|گلباران ضریح امام علی در آستانه سیزدهم رجب]]
{{درشت|'''رجب؛'''}} هفتمین ماه قمری و از ماه‌های حرام در فرهنگ اسلامی.

ماه رجب، هفتمین ماه از ماه‌های دوازده‌گانهٔ قمری و از جمله ماه‌های حرام است که بین ماه‌های [[جمادی الثانی|جمادی‌الثانی]] و [[شعبان]] قرار گرفته است. به‌دلیل وجود برخی مناسک و مناسبت‌ها همچون لیلة الرغائب، [[اعتکاف]]، ایام‌البیض، ولادت [[امام علی]] (روز پدر) و عید [[مبعث]]، این ماه از اهمیت و جایگاه بالایی نزد [[شیعیان]] برخوردار است.

==واژه‌شناسی رجب==
[[پرونده:رجب.png|جایگزین=ماه رجب سال ۱۴۴۷ هجری قمری|بندانگشتی|ماه رجب سال ۱۴۴۷ هجری قمری]]
رجب در لغت به‌معنای بزرگوار،<ref>انوری، فرهنگ بزرگ سخن، 1381ش، ج4، ص3588.</ref> بزرگ داشتن و بزرگ شمردن است.<ref>زبیدی، تاج العروس، 1386ش، ج2، ص484.</ref> رجب المرجب نیز به‌معنای شخص بزرگوار آمده است.<ref>بستانی، فرهنگ ابجدی، 1375ش، ص805.</ref> در روایات اسلامی، رجب، نام نهری است در [[بهشت]] که سفیدتر از [[شیر]] و شیرین‌تر از عسل است.<ref>صدوق، ثواب الأعمال، 1364ش، ج1، ص53.</ref>

==نام‌گذاری رجب==
از ماه رجب به‌نام‌های مختلفی یاد شده است؛ مانند رَجبُ‌المُرَجّب، شَهرُاللهِ الأصَبّ، مُضر، رَجبُ‌الحَرام و مُنصِل‌الأسِنَة.<ref>دهخدا، لغت‌نامه، 1373ش، ج7، ص10502.</ref> برخی، این ماه را به‌دلیل جدا ذکر شدن از بقیه ماه‌های حرام، رجب‌الفرد می‌خوانند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/89/4972/43003/ «گفتاری دربارة ماه رجب»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>

==ماه رجب قبل از اسلام==
رجب در عصر اعراب جاهلی نیز از ماه‌های حرام بوده است. آنها حرمت این ماه را حفظ و از [[جنگ]]، خون‌ریزی، قتل و غارت اموال دیگران پرهیز می‌کردند.<ref>زبیدی، تاج العروس، 1386ش، ج2، ص484.</ref>

==فضیلت ماه رجب==
ماه رجب، از ماه‌های با فضیلت قمری است؛ در روایات اسلامی بر حفظ حرمت این ماه و [[عبادت]] در آن، تأکید زیادی شده است. [[پیامبر اسلام]]، ماه رجب را ماه خدا، استغفار امت و ماه ریزش رحمت دانسته و آن را ماهی معرفی کرده که [[روزه]] گرفتن در آن موجب خشنودی خداوند، دور شدن از غضب الهی و نجات از جهنم می‌شود.<ref>صدوق، ثواب الأعمال، 1364ش، ج1، ص53.</ref> 

روزه گرفتن در این ماه، سکرات مرگ، هول بعد از مرگ و وحشت قبر را از بین برده و عبور از پل صراط را آسان می‌کند.<ref>قمی، مفاتیح‌الجنان، 1370ش، ص132.</ref> آنان که به عبادت در این ماه، اهتمام داشته‌اند در قیامت، با چهره‌های نورانی وارد محشر شده و با ندای الهی «أَیْنَ الرَّجَبیُّون» از آنها استقبال می‌شود.<ref>ابن‌بابویه، فضائل الاشهرالثلاثة، 1396ق، ص31.</ref>

==وقایع ماه رجب==
وقوع غزوهٔ تبوک، جنگ یرموک، تغییر قبلهٔ [[مسلمانان]]، ولادت [[امام علی]]، وفات ابوطالب، بعثت [[پیامبر اسلام]]، حرکت [[امام حسین]] از مدینه به‌سمت مکه، وفات [[حضرت زینب]]، ولادت [[امام باقر]] و امام جواد، وفات ابراهیم (فرزند پیامبر اسلام)، [[شهادت]] [[امام کاظم]] و امام هادی از مهم‌ترین وقایع ماه رجب است.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/ «ماه رجب»، دانشنامة اسلامی.]</ref>

==ماه رجب در فرهنگ مسلمانان==
[[پرونده:رجب۳.jpg|جایگزین=جشن میلاد امام علی در دوره قاجار|بندانگشتی|جشن میلاد امام علی در دوره قاجار]]
ماه رجب به‌دلیل مناسک عبادی و مناسبت‌های مذهبی که در آن وجود دارد، از اهمیت خاصی نزد [[مسلمانان]] برخوردار است. در فرهنگ مردم [[ایران]]، سیزده رجب به مناسبت ولادت امام علی که در روایت از او به‌عنوان پدر [[مسلمانان]] یادشده<ref>مجلسی، بحار الانوار، 1403ق، ج1، ص95.</ref> [[روز پدر]] و مرد نام‌گذاری شده است. 

در این روز، خانواده‌ها با برپایی مراسم [[جشن]] و سرور، پخش [[شربت]] و شیرینی، پوشیدن لباس‌های نو، خریدن هدایا، رفتن نزد اقوام، این روز را گرامی می‌دارند.

فرزندان و زنان با تقدیم هدایا از زحمات پدران و همسران خود قدردانی و از مقام آنها تجلیل می‌کنند. برپایی مراسم عروسی در سیزدهم و بیست‌وهفتم ماه رجب از دیگر برنامه‌های مردم در این ماه است. خانواده‌های [[مسلمان]] به‌دلیل اعتقاد و باور مذهبی که دارند، روز ولادت [[امام علی]] و بعثت [[پیامبر اکرم|پیامبر]] را به‌عنوان روز مبارک و پربرکت برای برپایی مراسم عقد، [[مراسم عروسی|عروسی]] و شادی‌های خود انتخاب می‌کنند.<ref>[https://www.yjc.news/fa/news/7273984/ «زیباترین استوری‌ها ویژه سیزده رجب و روز پدر»، باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref>

==اعمال عبادی ماه رجب==
===اعمال خاص===
[[پرونده:رجب۲.jpg|جایگزین=اعتکاف دختران دانشجو در دانشگاه تهران|بندانگشتی|اعتکاف دختران دانشجو در دانشگاه تهران فروردین ۱۳۹۶ش]]
اعمال خاص، اعمالی است که به شب یا روز معینی اختصاص دارد؛ همچون اعمال لیلة الرغائب که روز پنجشنبهٔ اول ماه رجب بوده و در آن گرفتن روزه، مستحب است. علاوه بر آن، در اولین شب [[جمعه]] این ماه، میان نماز مغرب و عشا، ۱۲ رکعت نماز می‌خوانند و در پایان، حاجات خود را مطرح می‌کنند. اعتکاف در ایام البیض (سیزدهم، چهاردهم و پانزدهم ماه)، از دیگر اعمال خاص در این ماه است که با ولادت [[امام علی]] آغاز و با خواندن دعای اُم‌داوود در روز پانزدهم پایان می‌یابد. شخص معتکف در این سه روز، باید از [[خانواده]] و زندگی مادی کناره گیرد و در [[مسجد]] به روزه‌داری و [[عبادت]] مشغول شود. روزة روز بیست‌وهفتم، انجام غسل، شب‌زنده‌داری، [[نماز]] و عبادت در شب پانزده و بیست‌وهفتم رجب، از اعمال خاصی است که روایات بر آنها تأکید کرده‌اند.<ref>قمی، مفاتیح‌الجنان، 1370ش، ص139-149.</ref>

===اعمال مشترک===
اعمال مشترک، اعمالی است که اختصاص به شب یا روز معینی ندارد. دعای «یَا مَنْ یَمْلِک حَوَائِجَ السَّائِلِینَ»، در هر ساعات از شبانه‌روز و دعای «یَا مَنْ أَرْجُوهُ لِکُلِ خَیْرٍ وَ آمَنُ سَخَطَهُ عِنْدَ کُلِّ شَرٍّ»، در تعقیب نمازهای یومیه، استغفار و دادن [[صدقه]] از اعمال مشترکی است که برای همه ایام این ماه سفارش شده است.<ref>قمی، مفاتیح‌الجنان، 1370ش، ص132-137.</ref>

==ماه رجب در ادبیات فارسی==
شاعران فارسی‌زبان، همچون [[ناصر خسرو]] و منوچهری در قصیده‌های خود از ماه رجب یاد کرده‌اند؛ برای مثال، منوچهری گفته است:<ref>دهخدا، لغت‌نامة دهخدا، 1373ش، ج7، ص10502.</ref>
{{آغاز نستعلیق}}
 {{شعر|نستعلیق}}
 {{ب| پنج شش ماه زمستانی نگشاد درش
| دو ربیع و دو جمادی و تمام رجبی }}
 {{پایان شعر}}
 {{پایان نستعلیق}}

ناصر خسرو نیز در شعری به این ماه اشاره کرده است:<ref>دهخدا، لغت‌نامه، 1373ش، ج7، ص10502.</ref>

{{آغاز نستعلیق}}
 {{شعر|نستعلیق}}
 {{ب| نزد مردم مررجب را آب و جاه و حرمتست
| گرچه گاو و خر نداند حرمت ماه رجب
}}
{{ب| زیشان جز از محال و خرافات کی شنود
| آدینه‌ها و عید نه شعبان و نه رجب.
}}
 {{پایان شعر}}
 {{پایان نستعلیق}}

==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==
{{آغاز منابع}}
*ابن‌بابویه، محمد، فضائل الاشهر الثلاثة، قم، کتاب‌فروشی داوری، ۱۳۹۶ق.
*انوری، حسن، فرهنگ بزرگ سخن، تهران، سخن، چ۱، ۱۳۸۱ش.
*بستانی، فؤاد، فرهنگ ابجدی، تهران، اسلامی، چ۲، ۱۳۷۵ش.
*دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، تهران، دانشگاه تهران، چ۱، ۱۳۷۳ش.
*زبیدی، محمد، تاج العروس، بیروت، دارالهدایة، ۱۳۸۶ش.
*«زیباترین استوری‌ها ویژه سیزده رجب و روز پدر»، باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ بازدید: ۳۰ آذر ۱۴۰۱ش.
*صدوق، محمد بن علی، ثواب الأعمال، قم، شریف رضی، ۱۳۶۴ش.
*قمی، شیخ عباس، مفاتیح الجنان، تهران، فرهنگ اسلامی، چ۵، ۱۳۷۰ش.
*«گفتاری دربارة ماه رجب»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ بازدید: ۳۰ آذر ۱۴۰۱ش.
*مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چ۲، ۱۴۰۳ق.
{{پایان منابع}}