نمایش مبدأ برای زیارتگاه چک‌چک

<big>'''زیارتگاه چک‌چک؛'''</big> عبادتگاه تاریخی زرتشتیان در اردکان یزد.

زیارتگاه چَک‌چَک، از مهم‌ترین زیارتگاه‌های زرتشتیان جهان، در نزدیکی اردکان [[یزد]] است. این مکان از ارزش معنوی زیادی نزد پیروان زرتشت برخوردار است. بازدید از این زیارتگاه برای گردشگرانی از مذاهب دیگر، امکان‌پذیر است و موجب آشنایی با آیین‌های مختلف زرتشتیان می‌شود. شکل خاص و موقعیت جغرافیایی این زیارتگاه، موجب شهرت آن شده است. این زیارتگاه، نمادی از اتحاد جامعه زرتشتی بوده و هر ساله، میزبان مراسم آیینی و گردهمایی‌های زرتشتیان است.
==تاریخچه==
قدمت زیارتگاه چک‌چک، تقریباً به 1400 سال پیش بر می‌گردد. <ref>  [https://faragasht.com/chak-chak-shrine/ . «زیارتگاه چک‌چک»، وب‌سایت فراگشت، تاریخ بازدید: 27 مهر 1401ش.]</ref> در باور زرتشتیان، این منطقه پناهگاه و محل ناپدید‌شدن نیک‌بانو، از شاه‌دخت‌های ساسانی بوده است.<ref>  [https://www.kojaro.com/attraction/8497-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%B3%D8%A8%D8%B2-%DA%86%DA%A9-%DA%86%DA%A9/ . «زیارتگاه چک‌چک»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 27 مهر 1401ش.]</ref>  برخی معتقدند ساخت زیارتگاه چک‌چک مربوط به زمان فرمانروایی کیانیان، دومین سلسله پادشاهی اساطیر ایرانی است. برخی دیگر معتقدند این عبادتگاه توسط اجداد زرتشتیان برای الهه آناهیتا (ایزد بانوی پاک زرتشتیان) ساخته شده است. <ref>  [https://www.homsa.net/blog/chak-chak-yazd/ . «زیارتگاه چک‌چک یزد ؛ معجزه‌ای از سوی یزدان»، وب‌سایت هومسا، تاریخ بازدید: 27 مهر 1401ش.]</ref> همچنین در این زیارتگاه درخت چنار کهنسالی با قدمت بیش از هزار سال وجود دارد.<ref>[https://faragasht.com/chak-chak-shrine/ . «زیارتگاه چک‌چک»، وب‌سایت فراگشت، تاریخ بازدید: 27 مهر 1401ش.]</ref>

==نام‌گذاری==
برخی معتقدند به‌دلیل چكیدن قطره‌های آب از دیواره و سقف این مکان، نام آن را چک‌چک نهاده‌اند.<ref>  [https://www.kojaro.com/attraction/8497-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%B3%D8%A8%D8%B2-%DA%86%DA%A9-%DA%86%DA%A9/ . «زیارتگاه چک‌چک»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 27 مهر 1401ش.]</ref>  این زیارتگاه به نام‌های دیگری مانند پیر‌سبز <ref>  [https://www.homsa.net/blog/chak-chak-yazd/ . «زیارتگاه چک‌چک یزد ؛ معجزه‌ای از سوی یزدان»، وب‌سایت هومسا، تاریخ بازدید: 27 مهر 1401ش.]</ref> و چک‌چکو نیز مشهور است. <ref> [https://www.kojaro.com/attraction/8497-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%B3%D8%A8%D8%B2-%DA%86%DA%A9-%DA%86%DA%A9/ . «زیارتگاه چک‌چک»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 27 مهر 1401ش.]</ref> برخی در رابطه با نام‌گذاری این زیارتگاه به پیر‌سبز معتقدند واژۀ پیر در آیین زرتشت به آخرین گام عرفانی گفته شده <ref>[https://www.homsa.net/blog/chak-chak-yazd/ . «زیارتگاه چک‌چک یزد ؛ معجزه‌ای از سوی یزدان»، وب‌سایت هومسا، تاریخ بازدید: 27 مهر 1401ش.]</ref> و واژۀ سبز به وجود درختان كهنسال چنار در این محل اشاره دارد.<ref> [https://www.kojaro.com/attraction/8497-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%B3%D8%A8%D8%B2-%DA%86%DA%A9-%DA%86%DA%A9/ . «زیارتگاه چک‌چک»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 27 مهر 1401ش.]</ref>

==جغرافیا==
# موقعیت چغرافیایی: زیارتگاه چک‌چک در استان [[یزد]]<ref>  [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/180172/%D8%A8%D9%87-%D8%AD%D9%82-%D9%BE%DB%8C%D8%B1-%DA%86%DA%A9-%DA%86%DA%A9%D9%88 . روح الامینی، «به حق پیر چک‌چکو»، 1360ش، ص1.]</ref>  و در 43 کیلومتری شهرستان اردکان قرار دارد.<ref>  [https://www.homsa.net/blog/chak-chak-yazd/ . «زیارتگاه چک‌چک یزد ؛ معجزه‌ای از سوی یزدان»، وب‌سایت هومسا، تاریخ بازدید: 27 مهر 1401ش.]</ref>  این زیارتگاه در دل کوه و در وسط بیابان قرار گرفته است.<ref>  [https://www.kojaro.com/attraction/8497-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%B3%D8%A8%D8%B2-%DA%86%DA%A9-%DA%86%DA%A9/ . «زیارتگاه چک‌چک»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 27 مهر 1401ش.]</ref>  زیارتگاه چک‌چک در فاصلۀ 52 کیلومتری از شهر یزد است.
# رشته‌کوه‌ها: اطراف زیارتگاه چک‌چک را کوه‌های اردکان و انجیره احاطه کرده‌اند. <ref>  [https://faragasht.com/chak-chak-shrine/ . «زیارتگاه چک‌چک»، وب‌سایت فراگشت، تاریخ بازدید: 27 مهر 1401ش.]</ref>
# پوشش‌گیاهی: در دیواره سنگی یک طرف زیارتگاه چک‌چک محلی وجود دارد<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/8497-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%B3%D8%A8%D8%B2-%DA%86%DA%A9-%DA%86%DA%A9/ . «زیارتگاه چک‌چک»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 27 مهر 1401ش.]</ref>  كه  زیستگاه و محل رویش گیاهانی مانند مورد، پرسیاوشان و انجیر‌كوهی است.<ref>  [https://www.alibaba.ir/mag/chak-chak-shrine/ . «آیا داستان‌های زیارتگاه چک‌چک یزد واقعیت دارند؟»، وب‌سایت علی‌بابا، تاریخ بازدید: 27 مهر 1401ش.]</ref>  همچنین اطراف این زیارتگاه را درختان سرسبز چنار احاطه کرده‌اند.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/8497-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%B3%D8%A8%D8%B2-%DA%86%DA%A9-%DA%86%DA%A9/ . «زیارتگاه چک‌چک»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 27 مهر 1401ش.]</ref> 
# منابع آبی: در نزدیکی زیارتگاه چک‌چک چشمۀ آبی وجود دارد و آب این منطقه از این چشمه تأمین شده است.<ref>  [https://www.homsa.net/blog/chak-chak-yazd/ . «زیارتگاه چک‌چک یزد ؛ معجزه‌ای از سوی یزدان»، وب‌سایت هومسا، تاریخ بازدید: 27 مهر 1401ش.]</ref>

==معماری==
زیارتگاه چک‌چک بنایی پلکانی است <ref> [https://www.homsa.net/blog/chak-chak-yazd/ . «زیارتگاه چک‌چک یزد ؛ معجزه‌ای از سوی یزدان»، وب‌سایت هومسا، تاریخ بازدید: 27 مهر 1401ش.]</ref> که در دل منطقۀ کوهستانی قرار گرفته است. <ref>  [https://www.kojaro.com/attraction/8497-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%B3%D8%A8%D8%B2-%DA%86%DA%A9-%DA%86%DA%A9/ . «زیارتگاه چک‌چک»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 27 مهر 1401ش.]</ref> این زیارتگاه از تعدادی ساختمان و بنای آتشکده تشکیل شده است.<ref> [https://www.homsa.net/blog/chak-chak-yazd/ . «زیارتگاه چک‌چک یزد ؛ معجزه‌ای از سوی یزدان»، وب‌سایت هومسا، تاریخ بازدید: 27 مهر 1401ش.]</ref>  ساختمان سنگی زیارتگاه چک‌چک شبیه به دهانۀ یک غار بوده که در پنج طبقه نامنظم <ref>[https://faragasht.com/chak-chak-shrine/ . «زیارتگاه چک‌چک»، وب‌سایت فراگشت، تاریخ بازدید: 27 مهر 1401ش.]</ref> و به‌صورت پلکانی ساخته شده و دارای یک محوطۀ باز است.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/8497-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%B3%D8%A8%D8%B2-%DA%86%DA%A9-%DA%86%DA%A9/ . «زیارتگاه چک‌چک»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 27 مهر 1401ش.]</ref>  این ساختار معماری تا بالاترین نقطه زیر کوه ادامه می‌یابد.<ref>[https://faragasht.com/chak-chak-shrine/ . «زیارتگاه چک‌چک»، وب‌سایت فراگشت، تاریخ بازدید: 27 مهر 1401ش.]</ref>  در داخل زیارتگاه اتاقک‌های ساده‌ای معروف به خیله وجود دارد<ref> [https://www.homsa.net/blog/chak-chak-yazd/ . «زیارتگاه چک‌چک یزد ؛ معجزه‌ای از سوی یزدان»، وب‌سایت هومسا، تاریخ بازدید: 27 مهر 1401ش.]</ref>  که قدمت آنها مربوط به زمان ناصرالدین شاه <ref>[https://www.kojaro.com/attraction/8497-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%B3%D8%A8%D8%B2-%DA%86%DA%A9-%DA%86%DA%A9/ . «زیارتگاه چک‌چک»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 27 مهر 1401ش.]</ref> و محل اقامت شبانۀ [[زرتشتیان]] است. <ref> [https://www.homsa.net/blog/chak-chak-yazd/ . «زیارتگاه چک‌چک یزد ؛ معجزه‌ای از سوی یزدان»، وب‌سایت هومسا، تاریخ بازدید: 27 مهر 1401ش.]</ref> ورودی این زیارتگاه تعداد زیادی پله دارد. بر روی دیواره‌های این مسیر نوشته‌هایی از اوستا مشهود است.<ref>  [https://faragasht.com/chak-chak-shrine/ . «زیارتگاه چک‌چک»، وب‌سایت فراگشت، تاریخ بازدید: 27 مهر 1401ش.]</ref>

==آداب دینی و مراسم‌های مذهبی==
پیروان این آیین در روز‌های ۲۴ تا ۲۸ خرداد از داخل و خارج [[ایران]]<ref>  [https://www.kojaro.com/attraction/8497-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%B3%D8%A8%D8%B2-%DA%86%DA%A9-%DA%86%DA%A9/ . «زیارتگاه چک‌چک»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 27 مهر 1401ش.]</ref>   برای انجام آیین‌های عبادی جمعی خاص، در این مکان جمع می‌شوند. از جمله آیین‌های عبادی زرتشتیان در زیارتگاه چک‌چک خواندن اوستا و نیایش اهورامزدا، خواندن دعا، روشن‌کردن شمع،<ref>  [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/180172/%D8%A8%D9%87-%D8%AD%D9%82-%D9%BE%DB%8C%D8%B1-%DA%86%DA%A9-%DA%86%DA%A9%D9%88 . روح الامینی، «به حق پیر چک‌چکو»، 1360ش، ص1.]</ref>  روشن‌کردن عود و آتش، سدره‌پوشی، خواندن سرود‌های شاد،<ref>  [https://www.alibaba.ir/mag/chak-chak-shrine/ . «آیا داستان‌های زیارتگاه چک‌چک یزد واقعیت دارند؟»، وب‌سایت علی‌بابا، تاریخ بازدید: 27 مهر 1401ش].</ref>  نیایش همگانی، آوردن یا پختن نان نذری (سیرگ یا سیرو)، آش و گهنبار‌خوانی است.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/8497-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%B3%D8%A8%D8%B2-%DA%86%DA%A9-%DA%86%DA%A9/ . «زیارتگاه چک‌چک»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 27 مهر 1401ش.]</ref>  پیروان زرتشت در این دعا‌ها به ذکر نام افرادی می‌پردازند که با شجاعت در برابر دشمنان ایستادگی کرده و با کمک اهورا (خداوند) از آیین‌ زرتشتیان محافظت کرده‌اند.

این مراسم با‌شکوه به‌عنوان حج زرتشتیان مشهور است.<ref>  [https://www.homsa.net/blog/chak-chak-yazd/ . «زیارتگاه چک‌چک یزد ؛ معجزه‌ای از سوی یزدان»، وب‌سایت هومسا، تاریخ بازدید: 27 مهر 1401ش.]</ref>  همچنین در این مراسم‌ها موبدی با لباس سفیدرنگ و با صدايی موزون، کتاب مقدس زرتشتيان را قرائت می‌کند. <ref>[https://www.kojaro.com/attraction/8497-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%B3%D8%A8%D8%B2-%DA%86%DA%A9-%DA%86%DA%A9/ . «زیارتگاه چک‌چک»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 27 مهر 1401ش.]</ref> تازه عروس و داماد‌ها در روز عروسی با حضور در این زیارتگاه، آغاز زندگی جدید خود را متبرک می‌کنند.<ref>[https://www.alibaba.ir/mag/chak-chak-shrine/ . «آیا داستان‌های زیارتگاه چک‌چک یزد واقعیت دارند؟»، وب‌سایت علی‌بابا، تاریخ بازدید: 27 مهر 1401ش].</ref>  همچنین در این مکان، امکان همسر‌یابی، وصلت و مطرح‌کردن مسائلی مانند انگیزه‌های [[ازدواج]] توسط پیروان این آیین فراهم است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/180172/%D8%A8%D9%87-%D8%AD%D9%82-%D9%BE%DB%8C%D8%B1-%DA%86%DA%A9-%DA%86%DA%A9%D9%88 . روح الامینی، «به حق پیر چک‌چکو»، 1360ش، ص1.]</ref>  

ورود به زیارتگاه چک‌چک دارای آداب خاصی مانند آراستگی و رعایت نظافت شخصی، درآوردن کفش‌های خود پیش از ورود به زیارتگاه،<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/8497-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%B3%D8%A8%D8%B2-%DA%86%DA%A9-%DA%86%DA%A9/ . «زیارتگاه چک‌چک»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 27 مهر 1401ش.]</ref>  پوشاندن سر با کلاه یا روسری بوده و لازم است همۀ افراد، شرایط حضور را رعایت کنند. همچنین برای ورود به مراسم ماه خرداد و عید مهرگان زرتشتیان، نیاز به کارت دعوت است؛ اما در مراسم [[سیزده‌به‌در]]، کلاً ورود غیر زرتشتیان ممنوع است.<ref>[https://www.alibaba.ir/mag/chak-chak-shrine/ . «آیا داستان‌های زیارتگاه چک‌چک یزد واقعیت دارند؟»، وب‌سایت علی‌بابا، تاریخ بازدید: 27 مهر 1401ش].</ref>

==کارکردها==
در شهر [[یزد]] همواره همزیستی مسالمت‌آمیزی میان پیروان ادیان مختلف وجود داشته است. در این منطقه [[مسلمانان]] و زرتشتیان در کنار هم زندگی کرده‌اند. پیروان [[دین]] زرتشت در کمال آزادی در مکان‌های مذهبی مربوط به خود به برگزاری مراسم مذهبی در مناسبت‌های مختلف مشغول بوده‌اند.<ref>  [https://www.irna.ir/news/83586815/%D9%87%D9%85%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA-%D8%A2%D9%85%DB%8C%D8%B2-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AE%D8%AA%D9%84%D9%81-%D8%AF%D8%B1-%DB%8C%D8%B2%D8%AF . «همزیستی مسالمت آمیز پیروان ادیان مختلف در یزد»، وب‌سایت ایرنا، تاریخ بازدید: 5 آبان 1401ش.]</ref>  با پیروزی [[انقلاب اسلامی]]، بستر مناسب‌تری برای احقاق حقوق آنها در ایران ایجاد شد که موجب رضایت روز‌افزون اقلیت‌های دینی شده است.<ref>  [https://www.irna.ir/news/84221119/%D8%A7%D8%AD%D9%82%D8%A7%D9%82-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%87%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AB%D9%85%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C . «احقاق حقوق پیروان ادیان الهی در ایران، ثمره انقلاب اسلامی»، وب‌سایت ایرنا، تاریخ بازدید: 5 آبان 1401ش.]</ref>  زیارتگاه چک‌چک علاوه بر کارکرد فرهنگی، دارای اهمیت گردشگری است.<ref>  [https://www.kojaro.com/attraction/8497-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%B3%D8%A8%D8%B2-%DA%86%DA%A9-%DA%86%DA%A9/ . «زیارتگاه چک‌چک»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 27 مهر 1401ش.]</ref>

==جاذبه‌های گردشگری==
از جاذبه‌های دیدنی این منطقه می‌توان به بنای تاریخی زیارتگاه، چشمۀ آب زلال کنار زیارتگاه و درخت کهنسال چنار اشاره کرد. <ref>  [https://www.alibaba.ir/mag/chak-chak-shrine/ . «آیا داستان‌های زیارتگاه چک‌چک یزد واقعیت دارند؟»، وب‌سایت علی‌بابا، تاریخ بازدید: 27 مهر 1401ش.]</ref> همچنین در فضای بیرونی آتشکده، یک آبشار کوچک وجود دارد.<ref>  [https://www.homsa.net/blog/chak-chak-yazd/ . «زیارتگاه چک‌چک یزد ؛ معجزه‌ای از سوی یزدان»، وب‌سایت هومسا، تاریخ بازدید: 27 مهر 1401ش.]</ref>  از دیگر جاذبه‌های دیدنی اطراف این زیارتگاه عبارت‌اند از:
# روستای خرانق: روستایی تاریخی با قدمت ۴۵۰۰ ساله که دارای قلعه خرانق، منارجنبان، حمام، [[مسجد جامع]] و [[حسینیه]] است. 
# شهر اردکان: که دارای بافت قدیمی بوده و شامل مسجد جامع اردکان، خانه تقدیری، کوچه ضیایی، مسجد حاج محمد سعیدا و موزه مردم‌شناسی است.<ref>  [https://www.kojaro.com/attraction/8497-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%B3%D8%A8%D8%B2-%DA%86%DA%A9-%DA%86%DA%A9/ . «زیارتگاه چک‌چک»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 27 مهر 1401ش.]</ref>  
# زیارتگاه چک‌چک در یکی از مناطق کویری کشور قرار دارد، به‌همین منظور فصل‌های خنک‌تر سال مانند ماه‌های اول [[بهار]] و اوایل [[پاییز]] مناسب‌ترین زمان برای سفر و بازدید از این زیارتگاه است.<ref>[https://www.homsa.net/blog/chak-chak-yazd/ . «زیارتگاه چک‌چک یزد ؛ معجزه‌ای از سوی یزدان»، وب‌سایت هومسا، تاریخ بازدید: 27 مهر 1401ش.]</ref>

==امکانات رفاهی==
زیارتگاه چک‌چک دارای امکانات رفاهی محدودی مانند برق، آب، سرویس بهداشتی و همچنین اتاق‌هایی ویژۀ زرتشتیان است.<ref>  [https://www.alibaba.ir/mag/chak-chak-shrine/ . «آیا داستان‌های زیارتگاه چک‌چک یزد واقعیت دارند؟»، وب‌سایت علی‌بابا، تاریخ بازدید: 27 مهر 1401ش.]</ref>  در اطراف این زیارتگاه هیچ فروشگاه یا رستورانی وجود ندارد؛ اما در مسیر این زیارتگاه یک پمپ بنزین وجود دارد.<ref>  [https://www.kojaro.com/attraction/8497-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%B3%D8%A8%D8%B2-%DA%86%DA%A9-%DA%86%DA%A9/ . «زیارتگاه چک‌چک»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 27 مهر 1401ش.]</ref>  برای بازدید از این زیارتگاه به‌دلیل محدودیت امکانات رفاهی، همراه‌داشتن مایحتاج و مواد خوراکی مسافران الزامی است.<ref>  [https://www.homsa.net/blog/chak-chak-yazd/ . «زیارتگاه چک‌چک یزد ؛ معجزه‌ای از سوی یزدان»، وب‌سایت هومسا، تاریخ بازدید: 27 مهر 1401ش.]</ref>

==مسیر دسترسی==
برای سفر به این منطقه و بازدید از زیارتگاه چک‌چک، لازم است در استان [[یزد]] به شهرستان اردکان رفته،<ref>  [https://faragasht.com/chak-chak-shrine/ . «زیارتگاه چک‌چک»، وب‌سایت فراگشت، تاریخ بازدید: 27 مهر 1401ش.]</ref>  سپس با عبور از بلوار بهشتی و بلوار ولیعصر وارد جادۀ سمت راست (جادۀ چک‌چکو) شده<ref>  [https://www.kojaro.com/attraction/8497-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%B3%D8%A8%D8%B2-%DA%86%DA%A9-%DA%86%DA%A9/ . «زیارتگاه چک‌چک»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 27 مهر 1401ش.]</ref>  و با طی‌کردن 43 کیلومتر مسافت، به زیارتگاه چک‌چک رسید.<ref>  [https://www.homsa.net/blog/chak-chak-yazd/ . «زیارتگاه چک‌چک یزد ؛ معجزه‌ای از سوی یزدان»، وب‌سایت هومسا، تاریخ بازدید: 27 مهر 1401ش.]</ref>

==پانویس==
{{پانویس}} 
==منابع==
* «آیا داستان‌های زیارتگاه چک‌چک یزد واقعیت دارند؟»، وب‌سایت علی‌بابا، تاریخ بازدید: 27 مهر 1401ش.
* «احقاق حقوق پیروان ادیان الهی در ایران، ثمره انقلاب اسلامی»، وب‌سایت ایرنا، تاریخ بازدید: 5 آبان 1401ش.
* روح الامینی، محمود، «به حق پیر چک‌چیکو»، چیستا، شماره 1، 1360ش.
* «زیارتگاه چک‌چک»، وب‌سایت فراگشت، تاریخ بازدید: 27 مهر 1401ش.
* «زیارتگاه چک‌چک»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 27 مهر 1401ش.
* «زیارتگاه چک‌چک یزد ؛ معجزه‌ای از سوی یزدان»، وب‌سایت هومسا، تاریخ بازدید: 27 مهر 1401ش.
* «همزیستی مسالمت آمیز پیروان ادیان مختلف در یزد»، وب‌سایت ایرنا، تاریخ بازدید: 5 آبان 1401ش.