نمایش مبدأ برای سمنو

[[پرونده:سمنو.jpg|جایگزین=سمنو |بندانگشتی|سمنو ]]
'''{{درشت|سمنو}}'''؛ خوراکی سنتی و آیینی ایرانیان با ا ستفاده از جوانه گندم.

سمنو، شیرینی شبیه به [[حلوا]]، اما رقیق‌تر است که در سنت [[آشپزی]] ایرانی، بدون شکر و با استفاده از عصاره جوانه گندم تهیه می‌شود. ایرانیان این خوراکی مقوی و پرطرفدار را به مناسبت [[نوروز]] و همچنین در برخی مراسم مذهبی، تهیه می‌کنند. سمنو یکی از سین‌های سفره [[هفت‌سین]] و نماد قدرت، خیر و [[برکت]] است.

==تاریخچه سمنو==
خاستگاه سمنو، سرزمین [[خراسان]] است.<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/سمنو دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه سمنو.]</ref> در طول ۳۰۰۰ سال گذشته، شیوهٔ پخت سمنو در کشورهای همسایه [[ایران]] نیز رواج یافته است. امروزه سمنو در گسترهٔ ایران فرهنگی شامل کشورهای تاجیکستان، ازبکستان، قرقیزستان و [[افغانستان]] طبخ می‌شود.<ref>[https://salmator.com/blog/تاریخچه-سمنو/ دیانی، «تاریخچه سمنو در ایران باستان»،  وب‌سایت سالماطور.]</ref> سمنو پس از ورود [[اسلام]] به ایران، جلوه مذهبی پیدا کرد و به‌عنوان غذای [[نذری]] در مناسبت‌هایی مانند [[شهادت]] [[حضرت فاطمه|حضرت فاطمه زهرا]] پخته شده و میان همسایگان و خویشان توزیع می‌شود.<ref>[https://isamano.com/articles/history-samano «تاریخچه سمنو»،  وب‌سایت آی سمنو.]</ref>

==آداب سمنوپزی==
سمنوپزی بر اساس سنتی کهن نزد ایرانیان، در روزهای نزدیک سال نو و به نیت حضرت فاطمه، صورت می‌گیرد. از باورهای مردمی در این مراسم آن است که شرکت‌کنندگان باید پاک باشند و چشم ناپاک را به [[فال]] بد می‌گیرند.<ref>[https://isamano.com/articles/samano-etiquette «آداب سمنو پختن»،  وب‌سایت آی سمنو.]</ref> برای پخت آیینی سمنو، اجاق را شبانه و با [[توسل]] و [[ذکر]] بسم‌الله، روشن می‌کنند.<ref>[https://vista.ir/m/a/d5gt9/آداب-شب-سمنوپزان «آداب شب سمنوپزان»،  وب‌سایت مجله ویستا.]</ref>

در مراسم سمنوپزی هر فردی با آرزوی برآورده‌شدن حاجت خود، سمنو را هم می‌زند. پخت سمنو معمولاً تا سحر به درازا می‌کشد و افراد تا سحر بیدار می‌مانند و [[صلوات]] می‌فرستند و به‌صورت مشارکتی دیگ سمنو را هم می‌زنند.<ref>[https://isamano.com/articles/samano-etiquette «آداب سمنو پختن»،  وب‌سایت آی سمنو.]</ref> بعد از این که پخت سمنو به اتمام رسید، پس از [[نماز]] صبح، دو رکعت نماز حاجت به‌جا می‌آورند و با شفیع قرار دادن حضرت زهرا، حاجت خود را از خداوند طلب می‌کنند.<ref>[https://vista.ir/m/a/d5gt9/آداب-شب-سمنوپزان «آداب شب سمنوپزان»،  وب‌سایت مجله ویستا.]</ref>

این رفتار ریشه در باوری دارد که سمنو را به حضرت فاطمه زهرا منتسب می‌کند.<ref>[http://www.asrarnameh.com/lifestyle/1560 «آیین پخت سمنو برای سفره هفت‌سین در دارالمومنین سبزوار»،  وب‌سایت مجله اینترنتی اسرارنامه.]</ref> صبحگاهان، سر دیگ را برمی‌دارند و سمنو را در ظرف‌های نذری می‌ریزند و آن را پخش می‌کنند.<ref>[https://vista.ir/m/a/d5gt9/آداب-شب-سمنوپزان «آداب شب سمنوپزان»،  وب‌سایت مجله ویستا.]</ref>

==روش پخت سمنو==
[[پرونده:سمنو۱.jpg|جایگزین=آماده‌سازی جوانه گندم برای پخت سمنو در شیراز|بندانگشتی|آماده‌سازی جوانه گندم برای پخت سمنو در شیراز]]
سمنو از جوانه و [[آرد]] گندم تهیه می‌شود و پخت آن دشوار و نیازمند زمان زیادی است. استفاده از گندم با کیفیت، تأثیر زیادی در طعم و مزه سمنو دارد. ابتدا گندم پاک‌کرده را با [[آب]] سرد می‌شویند و به مدت دو روز اجازه می‌دهند در آب، جوانه بزند. در روز سوم گندم‌ها را در آبکش می‌ریزند و سپس گندم‌ها را درون پارچه نخی تمیز و نمناکی می‌پیچند و به مدت دو روز درون یک پلاستیک به دور از نور خورشید می‌گذارند. در این مدت چند بار گندم‌ها را بیرون آورده و به آنها آب می‌زنند. وقتی گندم‌ها رنگ نقره‌ای پیدا کردند با آب فراوان آن را می‌شویند و چرخ می‌کنند.<ref>[https://www.tasvirezendegi.com/طرز-تهیه-سمنو-خانگی-سفره-هفت-سین/#1 «طرز تهیه سمنو خانگی برای سفره هفت‌سین نوروز»،  وب‌سایت مجله تصویر زندگی.]</ref>

در برخی مناطق، جوانه گندم را با هاون می‌کوبند و برای پخت سمنو از آب باران استفاده می‌کنند.<ref>[http://www.asrarnameh.com/lifestyle/1560 «آیین پخت سمنو برای سفره هفت‌سین در دارالمومنین سبزوار»،  وب‌سایت مجله اینترنتی اسرارنامه.]</ref>پس از چرخ کردن، آب جوش را به آن افزوده و خوب ترکیب می‌کنند و سپس در مرحلهٔ صافی، جوانه‌ها را خوب فشار می‌دهند و شیرهٔ آن را جدا می‌کنند.

برای پخت سمنو، پاتیل مسی را روی حرارت ملایم گذاشته وآرد را به آن اضافه می‌کنند و به مدت ۱۵ دقیقه تفت می‌دهند تا خامی آرد گرفته شود.<ref>[https://noktechi.ir/5088-samanoo/ «طرز تهیه سمنو»،  وب‌سایت نکته چی.]</ref> سپس به آرد به‌صورت مرحله‌ای شیره را اضافه می‌کنند تا آرد گلوله نشود و به‌صورت مداوم تا جوش آمدن سمنو، هم زدن را به نوبت ادامه می‌دهند. وقتی‌که به غلظت مورد نظر رسید با استفاده از دم‌کنی اجازه می‌دهند که به مدت ۱۸ ساعت دم بکشد؛ گاهی این زمان تا ۲۴ ساعت افزایش می‌یابد.<ref>[https://life.irna.ir/news/84565490/آیین-سنتی-سمنوپزان-در-شهرضا «آیین سنتی سمنوپزان در شهرضا»،  خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> وقتی که رنگ سمنو تیره شد، آن را از اجاق برمی‌دارند و [[بادام]] را به آن اضافه می‌کنند.<ref>[https://www.tasvirezendegi.com/طرز-تهیه-سمنو-خانگی-سفره-هفت-سین/#1 «طرز تهیه سمنو خانگی برای سفره هفت‌سین نوروز»،  وب‌سایت مجله تصویر زندگی.]</ref>

==خواص سمنو==
سمنو علاوه بر مزه شیرین و طبع گرم،<ref>[https://namnak.com/خواص-دارویی-و-درمانی-سمنو.p45615 «خواص دارویی و درمانی سمنو برای شما+طرز تهیه و عوارض سمنو»،  وب‌سایت نمناک.]</ref> خواص فراوانی دارد. مقادیر بالایی از انواع ویتامین‌ها، آهن، فسفر، روی و مس در سمنو وجود دارد و تأثیر فوق‌العاده‌ای برای تقویت استخوان‌ها دارد؛ ضد [[سرطان]] بوده و برای [[کودک|کودکان]]، کاهش وزن، بهبود برنامه غذایی، تقویت سیستم ایمنی و چشم مفید است و به افزایش آهن بدن کمک می‌کند و برای افراد دیابتی نیز سودمند است.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/1746152/آشنایی-با-خواص-شگفت-انگیز-سمنو «آشنایی با خواص شگفت‌انگیز سمنو»،  خبر آنلاین.]</ref>

==عوارض سمنو==
در کنار فواید فراوانی که برای سمنو بیان شده است باید از زیاده‌روی در آن پرهیز کرد چرا که عوارضی مانند نفخ و اضافه وزن به‌وجود می‌آورد. ازآنجایی‌که طبع سمنو گرم و معتدل است برای افرادی که طبع گرمی دارند زیاده‌روی در آن موجب افزایش گرمی بدن و به هم ریختن سلامت و تعادل جسمی فرد می‌شود.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/1746152/آشنایی-با-خواص-شگفت-انگیز-سمنو «آشنایی با خواص شگفت‌انگیز سمنو»،  خبر آنلاین.]</ref>

==مردم‌نگاری سمنو==
سمنوپزی امروزه به‌عنوان رسمی فرهنگی و اصیل با توجه و استقبال زیاد ایرانیان در مناطق گوناگون، همراه است. در آیین سمنوپزی سبزواری‌ها، خانم‌ها به شعرخوانی و ذکر [[صلوات]] می‌پردازند. آنها معتقدند که در این مراسم باید شاد باشند و شادمانی کنند. سبزواری‌ها در ایام عید با سمنو از مهمانان خود پذیرایی می‌کنند. آن‌ها ظرف سمنو را در بالاترین نقطه خانه به‌نام رف می‌گذارند تا چشم ناپاک به آنها نخورد. همچنین سبزواری‌ها رسم دارند که در هنگام پخت سمنو، سخنانی حاوی شیرینی و قرمزی بیان کنند تا موجب شیرینی و قرمزی سمنو شود.<ref>[http://www.asrarnameh.com/lifestyle/1560 «آیین پخت سمنو برای سفره هفت‌سین در دارالمومنین سبزوار»،  وب‌سایت مجله اینترنتی اسرارنامه.]</ref>

در [[کردستان]]، آیین سمنوپزی تا ۱۵ روز طول می‌کشد و در سه روز آخر، بسیاری از مردم در این مراسم شرکت می‌کنند.<ref>[https://www.chtn.ir/news/1388023024/%D8%A7%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%BE%DA%98%D9%88%D9%87%D8%B4-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D9%8A-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%B3%D9%85%D9%86%D9%88-%D9%BE%D8%B2%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9% «اتمام پژوهش مردم‌نگاری مراسم سمنوپزان در کردستان»،  خبرگزاری میراث آریا.]</ref>مراسم سمنوپزی در همدان قبل از ایام عید شروع می‌شود. بعضی‌ها در آخرین پنجشنبه سال بعد از پخت سمنو، آن را بر سر مزار اموات خود به منظور خیرات می‌برند که به [[جشن]] مرده‌ها معروف است.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/1554073/%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%D9%86%D8%AA-%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%87%D9%85%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%87%D8%A7-%D9%BE%D8%AE%D8%AA-%DA%A9%D9%85%D8%A7%D8%AC-%D9%8 «خانه تکانی سنت ماندگار همدانی‌ها/ پخت کماج و سمنو در استقبال از بهار»،  خبرگزاری مهر.]</ref>

در شهرضا مراسم سمنوپزی با مشارکت گستردهٔ مردم برگزار می‌شود.<ref>[https://www.irna.ir/news/83112563/جشنواره-سمنوي-سنتي-در-شهرضا-برگزارشد «جشنواره سمنوی سنتی در شهرضا برگزارشد»،  خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> در این شهر، هر ساله در ایام [[عزاداری]] و مناسبت‌های مذهبی، حدود ۵۰۰ دیگ مسی برای پخت سمنو برپا می‌کنند و پخت سمنو دو روز به درازا می‌کشد.<ref>[https://life.irna.ir/news/84565490/آیین-سنتی-سمنوپزان-در-شهرضا «آیین سنتی سمنوپزان در شهرضا»،  خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> بعد از شهرضا، نخستین جشنواره آیین سمنوپزان نوروزی در شهری از استان [[خراسان شمالی]] به نام درق برگزار شد که به‌عنوان پایتخت سمنوپزی [[ایران]] معروف شده است.<ref>[https://www.irna.ir/news/84684005/%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%B3%D9%85%D9%86%D9%88-%D9%BE%D8%B2%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%DA%AF%D9%86%D8% «نخستین جشنواره آیین سمنو پزان نوروزی در گنبدکاووس برگزار شد»،  خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==
{{آغاز منابع}}
* «آداب سمنو پختن»، وب‌سایت آی سمنو، تاریخ درج مطلب: ۳ تیر ۱۳۹۹ش.
* «آداب شب سمنوپزان»، وب‌سایت مجله ویستا، تاریخ بازدید: ۲۹ آبان ۱۴۰۲ش.
* «آشنایی با خواص شگفت‌انگیز سمنو»، خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲ فروردین ۱۴۰۲ش.
* «آیین پخت سمنو برای سفره هفت سین در دارالمومنین سبزوار»، وب‌سایت مجله اینترنتی اسرارنامه، تاریخ بازدید: ۲۹ آبان ۱۴۰۲ش.
* «آیین سنتی سمنوپزان در شهرضا»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۴ آذر ۱۴۰۰ش.
* «اتمام پژوهش مردم‌نگاری مراسم سمنوپزان در کردستان»، خبرگزاری میراث آریا، تاریخ درج مطلب: ۳۰ اردیبهشت ۱۳۸۸ش.
* «تاریخچه سمنو»، وب‌سایت آی سمنو، تاریخ درج مطلب: ۳۱ خرداد ۱۴۰۲ش.
* «جشنواره سمنوی سنتی در شهرضا برگزارشد»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۵ آذر ۱۳۹۷ش.
* «خانه تکانی سنت ماندگار همدانی‌ها/ پخت کماج و سمنو در استقبال از بهار»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱۷ اسفند ۱۳۹۰ش.
* «خواص دارویی و درمانی سمنو برای شما+طرز تهیه و عوارض سمنو»، وب‌سایت نمناک، تاریخ بازدید: ۲۹ آبان ۱۴۰۲ش.
* دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۲۹ آبان ۱۴۰۲ش.
* دیانی، مهلا، «تاریخچه سمنو در ایران باستان»، وب‌سایت سالماطور، تاریخ بازدید: ۲۹ آبان ۱۴۰۲ش.
* «سمنو چیست و چه طور تهیه می‌شود؟»، وب‌سایت ساوا، تاریخ بازدید: ۲۹ آبان ۱۴۰۲ش.
* «سمنو چیست»، وب‌سایت فال وخواب، تاریخ درج مطلب: ۲۷ دی ۱۴۰۱ش.
* «طرز تهیه سمنو»، وب‌سایت نکته چی، تاریخ درج مطلب: ۲۸ مهر ۱۴۰۱ش.
* «طرز تهیه سمنو خانگی برای سفره هفت سین نوروز»، وب‌سایت مجله تصویر زندگی، تاریخ بازدید: ۳۰ آبان ۱۴۰۲ش.
* «نخستین جشنواره آیین سمنو پزان نوروزی در گنبدکاووس برگزار شد»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ بازدید: ۲۳ اسفند ۱۴۰۰ش.
{{پایان منابع}}