نمایش مبدأ برای سید مرتضی آوینی

<big>'''سید مرتضی آوینی'''</big> متفکر و فیلم‌ساز حوزه هنریِ انقلاب اسلامی و دفاع مقدس.

سید مرتضی آوینی، یکی از کنشگران حوزۀ هنری و فیلم‌ساز متعهد [[انقلاب اسلامی]] و دفاع مقدس است.<ref>[https://www.imna.ir/news/372640/%D8%A8%D8%A7%D9%88%D8%B1-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%A2%D9%88%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%88-%D8%B1%D8%A7-%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF «باور شهید آوینی آثار او را ماندگار کرد»، خبرگزاری ایمنا، 21 فروردین 1398ش].</ref>  وی به لقب سید شهیدان اهل‌قلم نامیده شده است.<ref> . یعقوبی، «شهادت سید مرتضی آوینی»، 1385ش، ص136.</ref>  سید مرتضی در تاریخ 21 شهریور ۱۳۲۶ش در شهر‌ری به‌دنیا آمد. پدر وی سیدمهدی و مادرش، منصوره منزوی نام دارد.<ref>«زندگی‌نامه شهید سید مرتضی آوینی»، سایت جامع فرهنگی و مذهبی شهید آوینی، 29 خرداد 1401ش.</ref> 
==تحصیلات==
سیدمرتضی تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در شهرهای زنجان، [[کرمان]] و [[تهران]] سپری کرد. وی از کودکی به هنر (شعر، نقاشی و نویسندگی) علاقه‌مند بود. شعر نو می‌سرود، داستان و مقاله می‌نوشت، نقاشی و طراحی می‌کشید. او به‌جهت علاقه به هنر، رشتۀ معماری را در دانشگاه هنرهای زیبای دانشگاه تهران انتخاب کرد و تا مقطع کارشناسی ارشد آن را ادامه داد.<ref>.[https://www.imna.ir/news/372640/%D8%A8%D8%A7%D9%88%D8%B1-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%A2%D9%88%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%88-%D8%B1%D8%A7-%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF «زندگی‌نامه شهید سید مرتضی آوینی»، سایت جامع فرهنگی و مذهبی شهید آوینی، 29 خرداد 1401ش].</ref>  
==تحول‌‌خواهی==
سید مرتضی در دوران دانشگاه با نام «کامران» هم شناخته می‌شد و متناسب با آن دوره، یک نوع تیپ، شخصیت و افکار خاصی داشت؛ به ظاهر خود می‌رسید، کراوات می‌زد و به فلسفۀ غرب و شعرنو علاقمند بود. وی بعد‌ها در دوران نزدیک به [[انقلاب اسلامی]] و آشنایی با اندیشه‌های [[امام خمینی]]، به‌طور کامل از تفکر و شخصیت پیشین فاصله گرفت. برخی از نزدیکان و دوستان سید مرتضی معتقدند این تغییر رویکرد، ناشی از داشتن روحیه جرئت‌مندی و انسان معاصرخود بودن، است. این روحیه تحول‌یافتۀ او، از آغاز جوانی تا زمان شهادتش همراه همیشگی او بود. او زندگی را زیبا می‌دانست و سال‌ها پس از جنگ می‌گفت که شهادت از زندگی زیباتر است.<ref>.اسد‌زاده، «نیمه پنهان آوینی»، 1387ش، ص70-71.</ref>  وی با وجود آشنایی با جلوه‌فروشی و تظاهر به دانایی، آگاهی از سبک و سیاق متظاهران به روشنفکری، تحصیل در دانشکده‌های هنری، مشارکت در شب‌های شعر وگالری‌های نقاشی، گوش دادن به موسیقی کلاسیک و گذاشتن ریش پروفسوری و سبیل نیچه‌ای، از «یک راه طی‌شده» برای تحول سخن می‌گفت. او خرسند بود که در زندگی به جایی رسیده که رودربایستی را با خود دیگران، کنار نهاده و به این باور رسیده است که «تظاهر به دانایی هرگز جایگزین دانایی» نمی‌شود و حتی از این بالاتر، دانایی با تحصیل فلسفه حاصل نمی‌شود. آوینی، حقیقت را متاعی می‌دانست که جست‌وجوگر آن هرگز ناکام نمی‌ماند.<ref>[https://www.isna.ir/news/1401012010657/%D8%A2%D9%88%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%A2%D9%88%DB%8C%D9%86%DB%8C «آوینی از نگاه آوینی»، خبرگزاری دانشجویان ایران «ایسنا»، 20 فروردین 1401ش].</ref>  سید مرتضی بعد از آشنایی با اندیشۀ امام خمینی، وارد جهاد سازندگی شد و برحسب ضرورت به کار فیلم‌برداری و مستندسازی از حوادث [[انقلاب اسلامی]] و وقایع جنگ تحمیلی پرداخت. همچنین وی پس از دفاع مقدس نیز به بازنگری در آثار و خاطرات جنگی شهدا پرداخت.<ref>[https://salamdonya.com/art/morteza-avini-biography-and-photos «زندگی‌نامه شهید سیدمرتضی آوینی و همسرش، خصوصیات اخلاقی و آثار او»، سلام دنیا، 25 خرداد 1401ش].</ref>

==ازدواج و خانواده==
سید مرتضی در سال 1355ش با مریم امینی ازدواج کرد. ثمرۀ [[ازدواج]] آنها، دو [[دختر]] به نام‌های مائده و کوثر و یک پسر به نام سجاد است. همسر و فرزندان وی در مورد خصوصیات او در [[خانواده]] می‌گویند که وی بسیار کم‌توقع، متواضع، خنده‌رو و نرم‌خو بود. نسبت به اعضای خانواده مهربان بود و عشق می‌ورزید. در کارِ خانه همکاری می‌کرد. از دیگر خصوصیات بارز او، توجه به خواندن نماز اول وقت بود و همۀ کارهای خود را بر اساس وقت نماز تنظیم می‌‌کرد.<ref>[https://salamdonya.com/art/morteza-avini-biography-and-photos «زندگی‌نامه شهید سیدمرتضی آوینی و همسرش، خصوصیات اخلاقی و آثار او»، سلام دنیا، 25 خرداد 1401ش].</ref>

==آثار نمایشی==
آثار هنری [[شهید آوینی]] به دو مقطع حوادث [[انقلاب اسلامی]] و دوران دفاع مقدس و بعد از آن اختصاص دارد. مستند‌های «شش روز در ترکمن»، «سیل خوزستان» و «خان‌گزیده‌ها»، گریزی بر حوادث [[انقلاب اسلامی]] است؛ اما آثار هنری مثل مجموعه مستند تلویزیونی «روایت فتح»، مجموعه مستند «شهری در آسمان» و مجموعه «حقیقت»، به دوران دفاع مقدس و بعد از آن اشاره دارد.<ref>[https://www.aviny.com/ «سیدمرتضی آوینی» وبگاه سید مرتضی آوینی، 25 خرداد 1401ش].</ref>

==آثار مکتوب==
آثار قلمی سیدمرتضی آوینی عبارت اند از: 1-خط خون، 2-شهری در آسمان، 3-توسعه و مبانی تمدن غرب، 4-رستاخیزِ‌جان 5-نقاشی برای نقاشی، 6-فتح‌ خون (روایت محرم)، 7-عالم هیچکاک، 8-حلزون‌های خانه ‌به‌دوش، 9-انفطار صورت، 10-هفت قصه از بلوچستان، 11-امام و حیات باطنی انسان، 12-نامه‌ای به یک دوست قدیمی، 13-فردایی دیگر، 14-آغازی بر یک پایان، 15-آینه جادو (نقدهای سینمایی)، 16-سفر به سرزمین نور، 17-تماشاگه راز، 18-با من سخن بگو دوکوهه (گفتار متن) است.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF_%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%B6%DB%8C_%D8%A2%D9%88%DB%8C%D9%86%DB%8C «شهید سیدمرتضی آوینی»، دانشنامه اسلامی، 29 خرداد 1401ش].</ref>

==آوینی و غرب==
کارشناسان، نگاه آوینی به غرب را عمیق و جدی می‌دانند. او نگاه سهل‌انگارانه به پدیده‌ها و مظاهر تمدن غربی را اشتباه می‌دانست و معتقد بود غرب، آشی نیست که هر طور بتوان از آن استفاده کرد. وی می‌گفت غرب یک جهت دارد و همه اجزا و ارکانش در آن، حضور دارد که باید به درستی  فهم و تبیین شود. همچنین غرب را آن سوی مرزها نمی‌دانست و آن را رسانه و تکنیک می‌دانست.<ref>.[https://www.cinemapress.ir/news/121974/%D8%BA%D8%B1%D8%A8-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%D9%87-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%A2%D9%88%DB%8C%D9%86%DB%8C «غرب‌شناسی در اندیشۀ شهید آوینی»، سینما پرس، 6 اسفند 1398ش].</ref> 
==شهادت==
سیدمرتضی آوینی در بیستم فروردین 1372ش در منطقۀ فکه بر اثر انفجار مین‌های باقیمانده از زمان جنگ، در حین فیلم‌برداری برای مجموعه مستند «روایت فتح» به [[شهادت]] رسید. مزار او در قطعۀ 29، ردیف 11، شماره 12، در گلزار شهدای بهشت‌زهرای [[تهران]] قرار دارد.<ref>[https://www.golzar.info/37431/ «شهید سیدمرتضی آوینی»، [[گلزار شهدا]]، 29 خرداد 1401ش].</ref>  آیت‌الله خامنه‌ای در روز تشیع او حضور داشت و بر پیکرش ، فاتحه خواند و در وصف آوینی گفت که این شهید عزیز در پیشگاه الهی در مراتب بالای روحانی قرار دارد. آن چیزی را که همۀ عرفا و اهل سلوک به‎‌دنبالش هستند. او با شهادتش، به‌دست آورده و رضوان و قرب الهی را درک کرده است؛ در وجود وی یک حالت نورانی و معنوی خاصی را حس کرده‌ام.<ref>[https://www.yjc.news/fa/news/8107068/%D9%88%DB%8C%DA%98%DA%AF%DB%8C-%D9%85%D9%86%D8%AD%D8%B5%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D9%81%D8%B1%D8%AF-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%A2%D9%88%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8 «ویژگی منحصر به فرد شهید آوینی در فرمایشات رهبر انقلاب»، باشگاه خبرنگاران جوان، 20 فروردین 1401ش].</ref>

==یادمان==
به مناسبت سالروز شهادت آوینی، هرساله بزرگداشت‌هایی برگزار می‌شود. در محل شهادت او نیز بنای یادمانی قرار گرفته است.<ref>[http://www.rahianenoor.com/fa/gallery/11364/1/%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%A2%D9%88%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D9%81%DA%A9%D9%87 «یادمان شهید آوینی»، ستاد مرکزی راهیان نور کشور، 10 اسفند 1396ش].</ref>  آیت‌الله خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، وی را با عنوان «سید شهیدان اهل‌قلم» مورد تمجید قرار داد.<ref>یعقوبی، «شهادت سیدمرتضی آوینی»، 1385ش، ص136.</ref>  همچنین مستندی دربارۀ ابعاد زندگی شهید آوینی، با نام «آقا مرتضی» توسط سید‌عباس سیدابراهیمی ساخته شده است.<ref>[https://www.pishkhan.com/news/219423 «ماجرای فکر آوینی»، روزنامه وطن امروز، 16 فروردین 1400ش].</ref>  در تقویم رسمی ایران، روز شهادت آوینی، به‌عنوان روز هنر انقلاب اسلامی نامگذاری شده است.<ref>[https://azarsh.farhang.gov.ir/fa/news/575829/20-%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C «20 فروردین روز هنر انقلاب اسلامی»، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 17 فروردین 1400ش].</ref>
==پانویس==
{{پانویس}}
==منابع==
* اسد‌زاده، محمد‌رضا، «نیمه پنهان آوینی»، سپیده دانایی، ش12، اردیبهشت 1387ش.
* یعقوبی، مرتضی، «شهادت سیدمرتضی آوینی»، گلبرگ، ش73، فروردین 1385ش.
* «آوینی از نگاه آوینی»، خبرگزاری دانشجویان ایران «ایسنا»، تاریخ انتشار: 20 فروردین 1401ش.
* «باور شهید آوینی، آثار او را ماندگار کرد»، خبرگزاری ایمنا، تاریخ انتشار: 21 فروردین 1398ش.
* «زندگی‌نامه شهید سیدمرتضی آوینی»، سایت جامع فرهنگی و مذهبی شهید آوینی، تاریخ بازدید: 29 خرداد 1401ش.
* «زندگی‌نامه شهید سیدمرتضی آوینی و همسرش، خصوصیات اخلاقی و آثار او»، سلام دنیا، تاریخ بازدید: 25 خرداد 1401ش.
* «سیدمرتضی آوینی»، وبگاه سیدمرتضی آوینی، تاریخ بازدید: 25 خرداد 1401ش.
* «شهید سید مرتضی آوینی»، دانشنامه اسلامی، تاریخ بازدید: 29 خرداد 1401ش.
* «شهید سیدمرتضی آوینی»، گلزار شهدا، تاریخ بازدید: 29 خرداد 1401ش.
* «غرب‌شناسی در اندیشۀ شهید آوینی»، سینما پرس، تاریخ انتشار: 6 اسفند 1398ش.
* «ماجرای فکر آوینی»، روزنامه وطن امروز، تاریخ انتشار: 16 فروردین 1400ش.
* «ویژگی منحصر به فرد شهید آوینی در فرمایشات رهبر انقلاب»، باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ انتشار: 20 فروردین 1401ش.
* «یادمان شهید آوینی»، ستاد مرکزی راهیان نور کشور، تاریخ انتشار: 10 اسفند 1396ش.
* «20 فروردین روز هنر انقلاب اسلامی»، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تاریخ انتشار: 17 فروردین 1400ش.