نمایش مبدأ برای شامنگشت

[[پرونده:شامنگشت.jpg|جایگزین=تالاب میانگران- کوه منگشت-شهر ایذه|بندانگشتی|نمایی از تالاب میانگران و کوه منگشت در شمال شهر ایذه]]
{{درشت|'''شامُنگَشت'''}}؛ نام کوه و زیارتگاهی در شهرستان ایذه استان خوزستان.

'''شامنگشت''' نام یک کوه و زیارتگاهی مشهور در منطقهٔ بختیاریِ استان [[خوزستان]] است که در محدودهٔ مال‌امیر و شهرستان [[ایذه]] قرار دارد. این منطقه به‌خاطر وجود امامزاده عبدالله که به «شاه منگشت» نیز معروف است، از جاذبه‌های زیارتی و [[گردشگری]] مهم محسوب می‌شود. علاوه بر اهمیت مذهبی، منطقه شامنگشت از منظر طبیعی نیز دارای ارزش است، چرا که بخشی از منطقه حفاظت‌شدهٔ منگشت و شالو است.

== معرفی شامنگشت ==
شامنگشت نام کوهی است که در ۴۰ کیلومتری جنوب شهرستان ایذه قرار دارد.<ref>خسروی، فرهنگ بختیاری، ۱۳۶۸ش، ص۱۲۶–۱۲۷.</ref> این کوه از شرق دریاچهٔ آب بوندان آغاز و تا حوالی روستای روریش به طول حدود ۸۰ کیلومتر و عرض بین ۲۰ تا ۲۵ کیلومتر امتداد یافته و منطقه‌ای به وسعت حدود ۱۸۵۰ کیلومتر مربع را پوشش می‌دهد.<ref>ساکی، حاشیه بر سفرنامهٔ ویلسن، ۱۳۹۴ش، ص۹۷، حاشیه ۷۲.</ref>

بلندترین قلهٔ این کوه ۳۶۱۳ متر ارتفاع دارد. این قله از شمال به جنوب امتداد یافته و شهر ایذه را از کهگیلویه و بویراحمد جدا می‌کند و در دامنهٔ آن رودخانهٔ خِرسان جاری است. کوه غاران یا در اصطلاح محلی قارون در امتداد این قله قرار دارد.<ref>ساکی، حاشیه بر سفرنامهٔ ویلسن، ۱۳۹۴ش، ص۹۷، حاشیه ۷۲.</ref>

از کوه منگشت آب زرد جاری می‌شود.<ref>لایارد، سیری در قلمرو بختیاری و عشایر بومی خوزستان، ۱۳۷۱ش، ص۱۲۱–۱۲۲.</ref> این کوه مانند دیواری ییلاق و قشلاق بختیاری را از یکدیگر جدا کرده و در تمام فصول سال پوشیده از برف است. جلوه‌های زیبای این منطقه صحنه‌های دلنشینی را برای گردشگران فراهم کرده است.<ref>سعیدیان، دائرةالمعارف سرزمین و مردم ایران، ۱۳۶۰ش، ص۱۱۰۶.</ref>
[[پرونده:شامنگشت۱.jpg|جایگزین=امامزاده عبدالله-شامنگشت|بندانگشتی|امامزاده عبدالله در منطقه شامنگشت]]
این منطقه به‌خاطر وجود امامزاده عبدالله که به «شاه منگشت» معروف است، یکی از مهم‌ترین مراکز زیارتی و گردشگری محسوب می‌شود. امامزاده عبدالله از نوادگان [[امام سجاد]] است. مقبرهٔ امامزاده در پایین دامنه کوه منگشت در شهرستان باغملک قرار دارد. روایت‌ها حکایت دارند که وی در دوران حکومت متوکل عباسی یا معتمد عباسی (حدود سال‌های ۲۵۰ تا ۲۸۰ هجری قمری) برای تبلیغ [[دین]] [[اسلام]] به این منطقه آمده بود.<ref>خسروی، فرهنگ بختیاری، ۱۳۶۸ش، ص۱۲۷.</ref>

در آن زمان به‌دلیل تعقیب و دستگیری توسط حکومت، وی مجبور به گریز و پنهان شدن در کوه‌های منگشت شد و سرانجام به [[شهادت]] رسید. پیکر وی در نزدیکی کوه منگشت و سر او در شهر شوشتر به خاک سپرده شده است. امام‌زاده شامنگشت صاحب [[کرامت|کرامات]] است و عشایر و مردمان این منطقه برای عرض ارادت و احترام به امامزاده به زیارت وی می‌روند.<ref>خسروی، فرهنگ بختیاری، ۱۳۶۸ش، ص۱۲۷.</ref>

بازسازی و توسعهٔ بنای امامزاده در سال‌های اخیر باعث شده است که بنا با گنبد دوپوش و تزئینات اسلامی [[زیبایی]] چون کاشی‌کاری و گچ‌بری مزین شود و امکانات رفاهی برای زائران فراهم شود. این مکان برای زائران و علاقه‌مندان به تاریخ و طبیعت بسیار جذاب است.<ref>[https://mrbilit.com/mag/emamzadeh-abdolah/ «امامزاده عبدالله باغملک»، وب‌سایت مستر بلیط.]</ref>

== پوشش گیاهی و جانوری ==
=== پوشش گیاهی ===
[[پرونده:شامنگشت۲.jpg|جایگزین=پوشش گیاهی منطقه شامنگشت|بندانگشتی|تصویری از پوشش گیاهی منطقه شامنگشت]]
پوشش گیاهی منطقه شامنگشت غالباً از جنگل‌های [[بلوط]] ایرانی تشکیل شده که مهم‌ترین و گسترده‌ترین گونه در این منطقه است. این [[جنگل]]‌ها نقش مهمی در حفظ خاک، تنظیم [[آب]] و هوا و تأمین زیستگاه‌های متنوع برای گونه‌های جانوری دارند.<ref>[https://www.tishineh.com/touritem/995/1‏ «منطقه حفاظت‌شده شالو و منگشت»، وب‌سایت تیشینه.]</ref> در کنار بلوط، گونه‌های دیگری مانند بنه (پستهٔ وحشی)، زالزالک، [[بادام]] وحشی، کیکم، گلابی وحشی و ارس نیز مشاهده می‌شوند. همچنین گیاهان علفی و بوته‌ای متنوعی از جمله گون، کتیرا، چویل، جاشیر، کلوس، مورد معطر، آویشن و پونه در این منطقه رشد می‌کنند که برخی گونه‌ها به‌دلیل برداشت‌های بی‌رویه در معرض کاهش هستند.<ref>[https://kojachetor.com/mangasht-and-shaloo/ عمادی، «منطقه حفاظت شده منگشت و شالو»، وب‌سایت کجا چطور.]</ref>

=== پوشش جانوری ===
از نظر جانوری، منطقه شامنگشت زیستگاه گونه‌های مختلفی مانند پلنگ، خرس قهوه‌ای و سنجاب ایرانی است. این تنوع جانوری به‌دلیل حفظ و وجود پوشش جنگلی و شرایط زیستگاهی مناسب است که منطقه را به یکی از زیستگاه‌های مهم استان [[خوزستان]] تبدیل کرده است. همچنین در این منطقه انواع پرندگان مانند کبک، دراج و تیهو و چهارپایانی مانند [[آهو]] وجود دارند.<ref>سردار اسعد بختیاری، تاریخ بختیاری خلاصة الأعصار فی تاریخ البختیار، ۱۳۷۶ش، ص۸۳.</ref>

== اهمیت باستان‌شناسی این منطقه ==
آثار باستانی مانند پل شالو که در نزدیکی منطقهٔ منگشت واقع شده‌اند، گواهی بر سکونت انسان‌ها در این منطقه از هزاران سال پیش است. این منطقه به‌دلیل داشتن منابع آب فراوان و جنگل‌های سرسبز، همواره محیطی مناسب و مساعد برای زندگی بوده است. این شرایط طبیعی مطلوب، موجب شده که انسان‌ها در طول تاریخ، این نواحی را برای سکونت انتخاب کنند و آثار تاریخی متعددی را به جای بگذارند که نشان‌دهندهٔ تمدنی غنی و پیوسته در این منطقه است.<ref>[https://irangard.com/izeh «ایذه کجاست؟ معرفی جاهای دیدنی ایذه+آدرس و عکس»، وب‌سایت ایرانگرد.]</ref>

همچنین در این منطقه بقعه‌ای میان باران‌کِرد و قلعه تُل (مناطقی در شمال استان خوزستان) واقع شده که به خنگ‌سوار معروف است. برخی منابع بیان کرده‌اند که این مکان زیارتگاهی کهن مربوط به مهر یا میترا (از ایزدان یا فرشتگان آیین [[مزدیسنا]]) بوده است.<ref>سردار اسعد بختیاری، تاریخ بختیاری خلاصة الأعصار فی تاریخ‌البختیار، ۱۳۷۶ش، ص۶۶؛ کیان‌فر، حاشیه بر تاریخ بختیاری خلاصة الأعصار فی تاریخ البختیار، ۱۳۷۶ش، ص۶۶، حاشیه ۱.</ref>

== شامنگشت در ادبیات عامه ==
مردم [[ایل بختیاری|بختیاری]] در [[ادبیات شفاهی]] خود از منگشت و شامنگشت نیز استفاده می‌کنند. آن‌ها به یکدیگر دعاهایی مانند شامنگشت نگهدارت باد، شامنگشت بزرگت کند و شامنگشت حافظ تو باد استفاده می‌کنند. آن‌ها برای نفرین نیز می‌گویند: شامنگشت تورا زنده نگذارد، شامنگشت نگذارد از این بزرگ‌تر شوی یا کوهمرگ شامنگشت تو را بکشد. مردم این منطقه برای سوگندخوردن نیز از نام [[امام‌زاده]] استفاده می‌کنند.<ref>حاجت‌پور، زیارتگاه‌های منطقهٔ بختیاری، ۱۳۹۰ش، ص۲۲.</ref> مردمان بختیاری در نام‌گذاری و نام خانوادگی از منگشت و شامنگشت استفاده می‌کنند. نام این منطقه در [[شعر فارسی|شعر]] و [[موسیقی]] قوم بختیاری نیز تجلی دارد.<ref>خسروی، عروس دالانکوه، ۱۳۷۹ش، ص۲۴۲؛ احمدی، کرصیاد (آداب، فرهنگ و اشعار صیادان بختیاری)، ۱۳۹۲ش، ص۷۸؛ شوشتری، فردوس (در تاریخ شوشتر و برخی از مشاهیر آن)، ۱۳۷۸ش، ص۷۲و۱۵۹.</ref>

== پانویس ==
{{پانویس}}

== منابع ==
{{آغاز منابع}}
* «ایذه کجاست؟ معرفی جاهای دیدنی ایذه+آدرس و عکس»، وب‌سایت ایرانگرد، تاریخ بازدید: ۴ شهریور ۱۴۰۴ش.
* احمدی، جانمراد، کرصیاد (آداب، فرهنگ و اشعار صیادان بختیاری)، اصفهان، دارخوین، ۱۳۹۲ش.
* «امامزاده عبدالله باغملک»، وب‌سایت مستر بلیط، تاریخ درج مطلب: ۲۷ شهریور ۱۴۰۰ش.
* حاجت‌پور، موسی، زیارت‌گاه‌های منطقهٔ بختیاری، اهواز، معتبر، ۱۳۹۰ش.
* خسروی، عبدالعلی، فرهنگ بختیاری، تهران، فرهنگ‌سرا، ۱۳۶۸ش.
* خسروی، عبدالعلی، عروس دالانکوه، اصفهان، شهسواری، ۱۳۷۹ش.
* ساکی، علی‌محمد، حاشیه بر سفرنامهٔ ویلسن، به‌ترجمهٔ همو، خرم‌آباد، شاپورخواست، ۱۳۹۴ش.
* سردار اسعد بختیاری، علی‌قلی بن حسین‌قلی و سپهر، عبدالحسین، تاریخ بختیاری خلاصة الأعصار فی تاریخ البختیار، به‌تحقیق جمشید کیان‌فر، تهران، اساطیر، چ۳، ۱۳۷۶ش.
* سعیدیان، عبدالحسین، دائره‌المعارف سرزمین و مردم ایران، تهران، مجله علم و زندگی، ۱۳۶۰ش.
* شوشتری، علاءالملک، فردوس (در تاریخ شوشتر و برخی از مشاهیر آن)، به‌تحقیق جلال‌الدین محدث ارموی، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، چ۲، ۱۳۷۸ش.
* عمادی، هلن، «منطقه حفاظت شده منگشت و شالو»، وب‌سایت کجا چطور، تاریخ درج مطلب: ۷ مرداد ۱۴۰۴ش.
* کیان‌فر، جمشید، حاشیه بر تاریخ بختیاری خلاصة الأعصار فی تاریخ البختیار، به‌تحقیق جمشید کیان‌فر، تهران، اساطیر، چ۳، ۱۳۷۶ش.
* لایارد، ا. ه‍ .، سیری در قلمرو بختیاری و عشایر بومی خوزستان، به‌ترجمهٔ مهراب امیری، تهران، مهراب امیری، ۱۳۷۱ش.
* «منطقه حفاظت‌شده شالو و منگشت»، وب‌سایت تیشینه، تاریخ بازدید: ۱۸ تیر ۱۴۰۱ش.
{{پایان منابع}}