نمایش مبدأ برای شهادت

[[پرونده:شهادت۱.jpg|جایگزین=شعار ما ملت شهادتیم بر روی دیوارنگاره میدان ولی‌عصر تهران|بندانگشتی|شعار ما ملت شهادتیم بر روی دیوارنگاره میدان ولی‌عصر تهران]]
'''شهادت'''؛ کشته‌شدن در راه خدا که در فرهنگ اسلامی، گرامی‌ترین مرگ است.

شهادت کشته شدن در راه خدا و بهترین راه ملاقات با او است که در احادیث از آن به‌عنوان بالاترین نیکی و گرامی‌ترین مرگ یاد شده است. بر اساس آموزه‌های [[اسلام]]، شهیدان بعد از پیامبران، امامان و عالمان حق [[شفاعت]] دارند. [[شهید]] در گفتمان [[انقلاب اسلامی]]، به کسی گفته می‌شود که در راه دفاع از دستاوردهای انقلاب، استقلال کشور و مقابله با تهدیدهای دشمن، جان خود را فدا کند. در جمهوری اسلامی ایران، روز ۲۲ [[اسفند]] روز شهید نامیده شده است.

==معنای شهادت==
واژۀ «[[شهادت]]» به‌معنای حضور همراه با مشاهده است<ref>اصفهانی، المفردات فی غریب القرآن، 1412ق، ص465؛ قرشی، قاموس قرآن، ۱۴۱۲ق، ج۴، ص۷۴.</ref> و در فرهنگ [[مسلمانان]]، به‌معنای کشته شدن در راه خدا است.<ref>عبدالمنعم، معجم المصطلحات و الألفاظ الفقهیة، 1419ق، ج۲، ص۳۴۶.</ref> از این منظر، هر کس که هنگام انجام وظیفۀ الهی و انسانی خود از دنیا برود، شهید است؛ اما در معنای خاص به مسلمانی که در میدان جنگ با کافران کشته شود، شهید می‌گویند.<ref>عبدالمنعم، معجم المصطلحات و الألفاظ الفقهیة، 1419ق، ج۲، ص۳۴۶.</ref> در احادیث آمده است که اگر کسی در مسیر طلب علم از دنیا برود،<ref>قمی، سفینة البحار، 1344ش، ج1، ماده «شهد».</ref> یا با معرفت به [[خدا]]، [[پیامبر اکرم|پیامبر]] و ائمه در بستر بیماری از دنیا برود<ref>سیدرضی، نهج البلاغة، خطبه 190، 1374ش، ص283</ref> یا برای دفاع از مال و ناموس خود، ایستادگی کند و کشته شود، در زمرهٔ شهید است و اجر شهید را می‌برد.<ref>محمدی ری‌شهری، میزان الحکمة، 1384ش، ج۲، ص۱۵۱۶ و ۱۵۱۷؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۹ش، ج۲۱، ص۴۰۷–۴۰۸.</ref>

==وجه نام‌گذاری شهادت==
با توجه به معنای لغوی شهادت، در مورد نام‌گذاری شهید به وجوه زیر، توجه شده است:
*حضور در میدان [[جنگ|جنگِ]] با دشمنان حق؛<ref>[https://makarem.ir/main.aspx?lid=0&typeinfo=42&catid=27373&pageindex=0&mid=322551 «جایگاه شهید در اسلام» وب‌سایت پایگاه اطلاع‌رسانی آیت الله مکارم شیرازی.]</ref>
*زندگی جاودان و حضور در پیشگاه خدا؛<ref>سوره آل‌عمران، آیه ۱۶۹.</ref>
*مشاهده شهیدان توسط فرشتگان رحمت الهی؛<ref>[https://makarem.ir/main.aspx?lid=0&typeinfo=42&catid=27373&pageindex=0&mid=322551 «جایگاه شهید در اسلام» وب‌سایت پایگاه اطلاع‌رسانی آیت الله مکارم شیرازی.]</ref>
*مشاهده چیزهایی که دیگران توان مشاهدۀ آن را ندارند؛<ref>طریحی، مجمع البحرین، ۱۴۱۶ق، ج۳، ص۸۱..</ref>
*شاهد اعمال دیگران در روز [[قیامت]].<ref>قرشی، قاموس قرآن، ۱۴۱۲ق، ج۴، ص۷۷.</ref>

==آثار شهادت==
در آیات [[قرآن]] و روایات، آثاری برای شهادت ذکر شده است:
*'''زنده بودن''': با توجه به آیات قرآن، شهیدان زنده‌اند و نزد پروردگارشان، روزی داده می‌شوند.<ref>سوره آل‌عمران، آیه ۱۶۹.</ref>
*'''ورود به بهشت''': مجاهدان در راه خدا، اولین کسانی‌اند که وارد [[بهشت]] می‌شوند.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، 1404ق، ج71، ص272.</ref>
*'''آمرزش گناهان و رحمت خدا''': هنگامی که اولین قطرۀ خون شهید ریخته می‌شود، تمام گناهان او به‌جز [[حق‌الناس]] بخشیده می‌شود.<ref>ابن‌بابویه، من لایحضره الفقیه، ۱۴۱۳ق، ج۳، ص۱۸۳.</ref>
*'''حق شفاعت''': شهیدان بعد از پیامبران، ائمه و عالمان، حق شفاعت دارند.<ref>[https://makarem.ir/main.aspx?lid=0&typeinfo=42&catid=27373&pageindex=0&mid=322551 «جایگاه شهید در اسلام»، وب‌سایت پایگاه اطلاع‌رسانی آیت الله مکارم شیرازی.]</ref>
*'''مقام ویژه''': شهدا در صحنۀ محشر، مورد تکریم و احترام پیامبران هستند.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، 1404، ج100، ص12.</ref>

==شهادت در قرآن و روایات==
آیات زیادی در قرآن به جایگاه شهادت اشاره کرده‌اند.<ref>سوره بقره، آیه154؛ سوره آل عمران، آیه 139-140؛ سوره حج، آیه 58؛ سوره آل عمران، آیه 169؛ سوره توبه، آیه20؛ ئسوره نساء، آیه 73.</ref> این آیات از ویژگی‌های شهدا پرده‌برداری کرده و با تعبیر «قُتِلُوا فِی سَبِیلِ اللّهِ» و «عِندَ رَبِّهِم یُرزَقُون» به مقام متعالی و زندگی جاودانه آنان در نزد پروردگارشان اشاره می‌کنند. بر اساس این آیات شهدا کسانی هستند که مجاهدانه برای گسترش و برتری آرمان‌های الهی مبارزه کرده و با ارزش‌ترین سرمایه؛ یعنی جان خود را خالصانه و باافتخار فدا می‌کنند. شهید در این آیات، انسانی معرفی شده که پیروز واقعی این دنیا و جهان آخرت، روزی‌خور در پیشگاه خدا و شاهد بر امت‌های دیگر است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/98832/جایگاه-شهید-و-شهادت-در-قرآن-و-احادیث «جایگاه شهید و شهادت در قرآن و احادیث»، وب‌سایت حوزه نت.]</ref>

شهادت در روایات، گرامی‌ترین مرگ<ref>ابن بابویه، صدوق، من لایحضر الفقیه، ۱۴۰۳ق، ج۴، ص۴۰۲، ح۵۸۶۸.</ref> و بالاترین نیکی دانسته شده<ref>ابن حیون مغربی، دعائم الإسلام، ۱۳۸۵ق، ج۱، ص۳۴۳.</ref> و اجر و پاداش برخی از مرگ‌ها هم به آن تشبیه شده است.<ref>انصاری، کتاب الطهارة، ۱۴۱۵ق، ج۴، ص۴۰۴.</ref> از این منظر، هیچ قطره‌ای نزد خدا محبوب‌تر از قطرۀ خونی که در راه خدا ریخته شود و هیچ گامی بهتر از گامی که در جنگ در راه خدا برداشته شود، نیست.<ref>[https://makarem.ir/main.aspx?lid=0&typeinfo=42&catid=27373&pageindex=0&mid=322551 «جایگاه شهید در اسلام»، پایگاه اطلاع‌رسانی آیت‌الله‌العظمی مکارم شیرازی.]</ref> همچنین در [[دعا|دعاهای]] رسیده از امامان، کشته شدن به دست بدترین انسان‌ها، از خدا طلب شده است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ۱۴۰۴ق، ج۹۴، ص۳۷۶.</ref>

==شهادت در سیرهٔ امامان شیعه==
شهادت، همواره مقبول و محبوب امامان [[شیعه]] بوده است. [[امام علی]]، هنگام شهادتش ابراز رستگاری می‌کند<ref>مجلسی، بحارالأنوار، ۱۴۰۴ق، ج۴۲، ص۲۳۹.</ref> و از لقب‌های مشهور [[امام حسین]]، «سیّدالشّهداء» است.<ref>العروسی الحویزی، تفسیر نور الثّقلین، 1383ق، ج۱، ص۵۱۷.</ref> شیعیان با تکیه بر روایات، معتقدند که همۀ امامان شیعه با شهادت از دنیا رفته‌اند.<ref>مجلسی، بحارالأنوار، ۱۴۰۴ق، ج۲۷، ص۲۱۷؛ ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۳۷۹ ق، ج۲، ص۲۰۹.</ref>

==شهادت از دیدگاه اندیشمندان مسلمان==
[[پرونده:شهادت.jpg|جایگزین=تشییع شهدای گمنام در تهران|بندانگشتی|تشییع شهدای گمنام در تهران]]
در نظر علامه طباطبایی، حقایق اعمال و معانی نفسانیه، خیر و شر، شقاوت و سعادت، کفر و [[ایمان]] و مانند اینها، با حواس عادی قابل درک نیست و تنها با قلوب درک می‌شوند؛ اما شهیدان به ادراکی می‌رسند که بر آنها اشراف یافته و در کنارشان حضور دارند. از نظر [[مرتضی مطهری|شهید مطهری]]، منطق شهید با منطق افراد معمولی قابل سنجش نیست. منطق او والا و آمیخته با عشق است.<ref>[http://ensani.ir/fa/article/138534/شهادت-اوج-تعالى-انسان- مردانی، «شهادت، اوج تعالی انسان»، وب‌سایت پرتال جامع علوم انسانی.]</ref>

[[امام خمینی]]، شهادت در راه خدا را تضمین‌کنندۀ پیروزی [[اسلام]] و رسوایی دشمنان دانسته است. او معتقد است که برنامهٔ اسلام از زمان نزول قرآن تاکنون بر شهادت استوار بوده است و هر قطره خونِ شهید که بر زمین ریخته می‌شود، انسان‌های مصمم‌تر و مبارزی به وجود می‌آیند. راه شهادت از بین رفتنی نیست و تمام ملت‌ها و آیندگان از راه این شهیدان پیروی خواهند کرد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/733601/سخنان-امام‌-در-مورد-دفاع‌مقدس-و-منزلت‌شهید «سخنان امام در مورد دفاع مقدس و منزلت شهید»، وب‌سایت تابناک.]</ref>

امام خمینی در بیانی، شهادت را هنر مردان خدا می‌داند؛ هنری که در آن انسان، بدون هیاهوهای سیاسی و خودنمایی، تنها برای رضای خدا به جهاد برمی‌خیزد و جان خود را در راه هدف الهی فدا می‌کند. از دید وی، شهید در پیشگاه الهی با آبرو می‌رود و به بالاترین مقام انسانی دست می‌یابد. وی تأکید می‌کند که دستیابی به چنین مرتبه‌ای تنها با یاری خدا و رهایی از جهالت و نفسانیت ممکن است.<ref>موسوی خمینی، صحیفه امام خمینی، 1378ش، ج14، ص478.</ref>

آیت‌الله خامنه‌ای، [[عزت نفس|عزت]]، عظمت و اقتدار معنوی نظام اسلامی و ملت [[مسلمان]] [[ایران]] در مقابل ابرقدرت‌های جهان را ثمرۀ خون شهیدان دانسته و این سنت الهی را افتخاری می‌داند که به‌وسیلۀ آن، نظام اسلامی احیا می‌شود.<ref>[https://tebyan.net/newindex.aspx/desktopmodules/archive/miscellaneous/workingwithtebyan/2011/6/webservices/comment/comments.asmx/index.aspx?pid=7864 «شهادت از دیدگاه مقام معظم رهبری»، وب‌سایت تبیان.]</ref>

==شهادت در گفتمان انقلاب اسلامی==
در جمهوری اسلامی ایران، شهید به کسی گفته می‌شود که در راه دفاع از دستاوردهای انقلاب، بنیان نظام اسلامی، استقلال کشور و مقابله با تهدیدهای دشمن، جان خود را فدا کند.<ref>[https://www.isna.ir/news/93031708120/آیین-نامه-تعیین-و-احراز-مصادیق-شهید-و-ایثارگر-ابلاغ-شد «آیین‌نامه تعیین و احراز مصادیق شهید و ایثارگر ابلاغ شد»، گزارش خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا).]</ref> از سال ۱۳۵۷ش تا ابتدای سال ۱۴۰۰ش، تقریباً ۲۲۰ هزار نفر شهید شده‌اند.<ref>[https://www.isna.ir/news/99122116190/تعداد-شهدای-ایران-چقدر-است «تعداد شهدای ایران چقدر است؟»، خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا).]</ref> برای رسیدگی به مسائل خانواده‌های شهداء، سازمان بنیاد شهید در [[ایران]] تأسیس شده<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/93093 «قانون اساسنامه بنیاد شهید انقلاب اسلامی»، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مرکز شورای اسلامی.]</ref> و ۲۲ اسفند را روز شهید نامیده‌اند.<ref>[https://www.isna.ir/news/99122116190/تعداد-شهدای-ایران-چقدر-است «تعداد شهدای ایران چقدر است؟»، خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا).]</ref>

اصطلاحاتی که در جمهوری اسلامی ایران در مورد شهیدان به کار برده می‌شود، عبارت‌اند از:
*'''شهید محراب''': امام جمعه‌ای که هنگام برپایی نماز، توسط دشمنان نظام جمهوری اسلامی ترور شود.<ref>[https://fa.wikishia.net/view/شهید_محراب «شهید محراب»، وب‌سایت ویکی شیعه.]</ref>
*'''شهدای دفاع مقدس''': شهدای ایرانی که در جنگ تحمیلی عراق علیه [[ایران]] به شهادت رسیدند.<ref>محمودی، بررسی صبغه عرفانی مناجات‌های شهدای دفاع مقدس، 1395ش، ص۳۵۵ و ۳۵۷.</ref>
*'''شهدای انقلاب''': کسانی که در راه مبارزه با حکومت پهلوی به شهادت رسیدند؛ تعداد این شهیدان را حدود ۲۸۰۰ تا ده هزار نفر ذکر کرده‌اند.<ref>[https://www.isna.ir/news/99122116190/تعداد-شهدای-ایران-چقدر-است «تعداد شهدای ایران چقدر است؟»، خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا).]</ref>[[پرونده:شهادت۲.jpg|جایگزین=دیوارنگاره میدان ولیعصر تهران با تصویر شهید مدافع حرم محسن حججی|بندانگشتی|دیوارنگاره میدان ولیعصر تهران با تصویر شهید مدافع حرم محسن حججی]]
*'''شهدای گمنام''': شهدای جنگ ایران و [[عراق]] که هویت‌شان مشخص نیست.<ref>[http://basijtabari.rozblog.com/post/1133 «شهید گمنام چیست؟»، وب‌سایت بسیج دانشجویی شهید یحیی‌نژاد.]</ref> در ایران، بر مزار این شهدا بنایی می‌سازند و مردم در مناسبت‌های مذهبی، مراسم‌هایی در آن مکان‌ها برگزار می‌کنند.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/keyword/2393/کمیته-جستجوی-مفقودین-ستاد-کل-نیروهای-مسلح «تحلیلی برتدفین پیکرهای طیبه شهدای گمنام درنقاط خاص کشور»، پایگاه کمیته جستجوی مفقودین ستاد کل نیروهای مسلح.]</ref>
*'''شهدای مدافع حرم''': نیروهایی که جمهوری اسلامی ایران، [[لبنان]]، عراق و [[افغانستان]] در حمایت از دولت سوریه برای جنگ با داعش اعزام کردند و در آنجا کشته شدند.<ref>[https://www.isna.ir/news/95022012343/روایت-مشاور-فرمانده-سپاه-کربلای-مازندران-از-خان-طومان «روایت مشاور فرمانده سپاه کربلای مازندران از خان طومان»، خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا).]</ref>
*'''شهدای امنیت''': افرادی که برای مبارزه با قاچاقچیان و اغتشاشگران و ایجاد امنیت و نظم عمومی جامعه کشته می‌شوند.<ref>[https://fa.wikishia.net/view/شهادت «شهادت»، وب‌سایت ویکی شیعه.]</ref>
*'''شهدای سلامت''': افرادی که برای حفظ سلامتی مردم [[ایران]]، به‌ویژه در دوران شیوع ویروس کرونا، جان‌شان را از دست داده‌اند.<ref>[https://www.irna.ir/news/83893557/شهدای-سلامت-از-امتیازات-افراد-در-حکم-شهید-برخوردار-می-شوند «شهدای سلامت از امتیازات افراد «در حکم شهید» برخوردار می‌شوند»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref>
*'''شهدای خدمت:''' پس از سقوط هلیکوپتر [[سید ابراهیم رئیسی|سیدابراهیم رئیسی]] سیزدهمین رئیس‌جمهور ایران و همراهان اصطلاح شهدای خدمت نیز رایج شده است.<ref>[https://kayhan.ir/fa/news/289848/شهید-خدمت-به-چه-معناست «شهید خدمت به چه معناست»، روزنامه کیهان.]</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==
{{آغاز منابع}}
* قرآن
* «آیین‌نامه تعیین و احراز مصادیق شهید و ایثارگر ابلاغ شد»، خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، تاریخ درج مطلب: ۱۷ خرداد ۱۳۹۳ش.
* «تعداد شهدای ایران چقدر است؟»، خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، تاریخ درج مطلب: ۲۲ اسفند ۱۳۹۹ش.
* «جایگاه شهید در اسلام»، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی، تاریخ درج مطلب: ۲۳ بهمن ۱۳۹۲ش.
* «جایگاه شهید و شهادت در قرآن و احادیث»، وب‌سایت حوزه‌نت، تاریخ درج مطلب: ۱۴ دی ۱۳۹۸ش.
* «سخنان امام در مورد دفاع‌مقدس و منزلت شهید»، خبرگزاری تابناک، تاریخ درج مطلب: ۴ مهر ۱۳۹۶ش.
* «شهادت از دیدگاه مقام معظم رهبری»، وب‌سایت تبیان، تاریخ درج مطلب: ۱۲ مرداد ۱۳۸۳ش.
* «شهدای خدمت به چه معناست»، روزنامه کیهان، تاریخ درج مطلب: ۲۲ خرداد ۱۴۰۲ش.
* «شهدای سلامت از امتیازات افراد «در حکم شهید» برخوردار می‌شوند»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۲ مرداد ۱۳۹۹ش.
* «شهدای محراب چند نفر هستند و نامشان چیست؟»، مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۱۱ تیر ۱۳۹۲ش.
* «شهید گمنام چیست؟»، وب‌سایت بسیج دانشجویی شهید یحیی‌نژاد، تاریخ بازدید: ۷ بهمن ۱۴۰۱ش.
* «شهید محراب»، ویکی شیعه، تاریخ بازدید: ۸ بهمن ۱۴۰۱ش.
* ابن‌بابویه، محمد بن علی، «کتاب من لایحضره الفقیه»، تصحیح علی‌اکبر غفاری، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۱۳ق.
* ابن شهرآشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابی‌طالب، قم، علامه، ۱۳۷۹ق.
* ابن‌حیون مغربی، نعمان بن محمد، دعائم الاسلام، تصحیح آصف فیضی، قم، مؤسسة آل‌البیت، ۱۳۸۵ق.
* انصاری، مرتضی، کتاب الطهارة، قم، کنگره جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری، ۱۴۱۵ق.
* آقابابایی، احسان و ژیان‌پور، مهدی، «گلزار شهدا به مثابهٔ مکان - خاطره»، مطالعات ملی، شماره ۶۷، ۱۳۹۵ش.
* سیدرضی، نهج البلاغة، قم، مرکز البحوث الاسلامیة، ۱۳۷۴ش.
* طریحی، مجمع البحرین، تهران، مرتضوی، ۱۳۶۲ش.
* عبدالمنعم، محمود عبدالرحمان، معجم المصطلحات و الألفاظ الفقهیة، دار الفضیلة، قاهره، ۱۴۱۹ق.
* العروسی الحویزی، عبدعلی بن جمعه، تفسیر نورالثقلین، مطبعه العلمیة، ۱۳۸۳ق.
* قرشی، سید علی‌اکبر، قاموس قرآن، تهران، دار الکتب الإسلامیه، چاپ ششم، ۱۴۱۲ق.
* قمی، شیخ عباس، سفینة البحار، بی‌جا، دارالسوة، چاپ دوم، ۱۳۴۴ق.
* مجلسی، محمدباقر، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الائمة الاطهار، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۴ق.
* محمدی ری‌شهری، محمد، میزان الحکمة، بی‌جا، دارالحدیث، ۱۳۸۴ش.
* محمودی، مریم و قربانی، حسن، «بررسی صبغه عرفانی مناجات‌های شهدای دفاع مقدس»، ادبیات پایداری، سال هشتم، ۱۳۹۵ش.
* مردانی، محمد، «شهادت اوج تعالی انسان»، پرتال جامع علوم انسانی، تاریخ بازدید: ۷ بهمن ۱۴۰۱ش.
* مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الإسلامیه، ۱۳۷۴ش.
{{پایان منابع}}