نمایش مبدأ برای عزاداری

[[پرونده:عزاداری.jpg|بندانگشتی|عزاداری در [[شهادت]] [[امام حسین]]، در یک [[هیئت|هیئت مذهبی]]]]
{{درشت|'''عزاداری؛'''}} آیین و سنت به سوگ نشستن در مرگ کسی یا شهادت پیشوایان دینی و مذهبی.

عزاداری سنتی اجتماعی، انسانی و جهانی برای گرامی‌داشت یاد درگذشتگان است که در فرهنگ‌های مختلف با آداب و رسوم گوناگون برگزار می‌شود. هدف اصلی آن یادآوری مرگ به‌عنوان واقعیتی اجتناب‌ناپذیر و تسکین غم فقدان عزیزان است. این آیین به افراد کمک می‌کند تا احساسات خود را بیان کرده و با حمایت اجتماعی و فرهنگی، فقدان را بهتر بپذیرند. در عرف مسلمانان به‌ویژه شیعیان، عزاداری به آیین گرامی‌داشت رحلت پیامبر خدا یا شهادت خاندان او اطلاق می‌شود. این آیین کارکردهای دینی، اجتماعی، سیاسی، روان‌شناختی و اخلاقی دارد و با وجود مخالفت برخی گروه‌ها، نقش مهمی در هویت و همبستگی شیعیان ایفا می‌کند.

== مفهوم‌شناسی عزاداری ==
واژهٔ «عزا» در لغت به‌معنی اندوه شدیدی است که بر اثر مرگ کسی برای دیگری پیش می‌آید و «عزاداری» به‌معنی در سوگ کسی اندوهگین بودن، ناله و زاری کردن یا مراسمی آمده است که در مرگ کسی برگزار می‌شود.<ref>انوری، فرهنگ بزرگ سخن، 1381ش، ج5، ص5011-5012.</ref> در عرف [[مسلمان|مسلمانان]] به‌ویژه [[شیعه|شیعیان]]، «عزاداری» به مراسمی اطلاق می‌شود که در غم رحلت [[حضرت محمد|پیامبر اسلام]] یا [[شهادت]] [[آل (خاندان)|خاندان او]] بر پا می‌شود که اوج آن در ماه [[محرم]] و [[صفر]] است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/4385/6085/63790/فلسفه-عزاداری محدثی، «فلسفۀ عزاداری»، پایگاه اطلاع‌رسانی‌حوزه.]</ref>

=== تفاوت داغ‌دیدگی و عزاداری ===
داغ‌دیدگی، واکنشی شخصی و غیرارادی است که ریشه در عمق روان فرد دارد. این حالت درونی، اغلب باعث می‌شود فرد داغ‌دار از جریان عادی زندگی خارج شود و با احساسات شدیدی همچون غم، اندوه، خشم یا بی‌حسی دست‌وپنجه نرم کند. در مقابل، عزاداری معمولاً یک عمل اجتماعی و کاملاً اختیاری است که با برنامه‌ریزی و آگاهی انجام می‌شود. عزاداری می‌تواند شامل مجموعه‌ای از آداب و رسوم و رفتارهایی باشد که فرد برای ابراز همدردی، یادبود و تسلیت به بازماندگان انجام می‌دهد. عزاداری فرصتی را فراهم می‌آورد تا فرد داغدار با حمایت و همدلی جامعه، به‌تدریج به زندگی عادی خود بازگردد.<ref>[https://hawzah.net/fa/Question/View/12302/شیعه-و-عزاداری «شیعه و عزاداری»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>

=== تسلیت در عزاداری ===
در مواجهه با فشارهای روانی شدید، افراد نیازمند همدردی و همدلی برای کاهش بار غم و بازگرداندن تعادل روانی هستند. فشارهای روانی می‌تواند منجر به رفتارهای ناسازگار و بیماری شود و تسلیت و دلداری نقش مهمی در کاهش این فشارها دارد. این روند با استفاده از کلمات آرامش‌بخش آغاز می‌شود که واکنش‌های هیجانی را کنترل می‌کند. قرآن کریم نیز اهمیت این سخنان را تأکید می‌کند و نمونه‌هایی مانند «لاتحزن» و «لاتخف» را به‌عنوان راهکار تسکین رنج روانی معرفی می‌کند. مهم‌ترین هدف تسلیت و دلداری، زدودن اندوه و ترس از دل فرد مصیبت‌دیده است. این اقدام، انواع مختلفی دارد و با توجه به ماهیت مصیبت، شکل متفاوتی به خود می‌گیرد. خداوند در قرآن به خانواده شهدا با یادآوری جایگاه رفیع آنان دلداری می‌دهد.<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/647346/مهمترین-آداب-و-سبک-عزاداری-برای-ائمه-معصومین-ع «مهم‌ترین آداب و سبک عزاداری برای ائمه معصومین (ع)»، مشرق‌نیوز.]</ref>

== تاریخچه عزاداری ==
سوگواری، در طول تاریخ همواره به‌اشکال گوناگون نمایان شده است. این ابراز تأثر در تمدن‌های مختلف و اعصار گوناگون، به روش‌های متنوعی صورت پذیرفته است. بسیاری از این روش‌ها، چه در قالب آیین‌های مذهبی و چه در هیئت سنت‌های فرهنگی و اجتماعی، تا امروز نیز رواج دارند و بخش جدایی‌ناپذیری از میراث بشری محسوب می‌شوند.<ref>[https://iranianstudies.org/fa/1398/06/10/بررسی-تطبیقی-شيوه-ها-و-كاركردهاي-عزاد/ ربانی، «بررسی تطبیقی شیوه‌ها  و کارکردهای عزاداری در سیره معصومین  ع و سنت‌های جاری در میان شیعیان»، آکادمی مطالعات ایرانی لندن.]</ref>

=== پیشینه سوگواری به روایت شاهنامه ===
تاریخ فرهنگی ایران، نمونه‌های متعددی از آیین‌های سوگواری را به خود دیده است. [[فردوسی]]، در [[شاهنامه]] به آداب‌ورسوم ایرانیان عهد باستان در برپایی عزاداری‌ها اشاره می‌کند. او به نمونه‌هایی چون سوگواری کیومرث در مرگ سیاوش،<ref>[https://ganjoor.net/ferdousi/shahname/siavosh/sh14 فردوسی، شاهنامه «داستان سیاوش»، وب‌سایت گنجور.]</ref> فریدون در فقدان فرزندش<ref>[https://ganjoor.net/ferdousi/shahname/fereydoon/sh11 فردوسی، شاهنامه «فریدون»، وب‌سایت گنجور.]</ref> و سیاوش در مرگ مادرش<ref>[//fa.wikisource.org/wiki/شاهنامه_(تصحیح_ژول_مل)/وفات_یافتن_مادر_سیاوش «وفات یافتن مادر سیاوش»، ویکی‌نبشته.]</ref> اشاره می‌کند و جزئیاتی از نحوه عزاداری‌ها و نمادهای آن را برمی‌شمارد. این آداب شامل گریستن و بر سر و روی زدن، موی کندن، خاک بر سر و روی ریختن، روی خراشیدن و کندن گوشت بازو با دندان، سیاه‌پوشیدن، نوحه‌خوانی، عزاداری زنانه، دادن خیرات و برگزاری تعزیه و شبیه‌خوانی می‌شد که نشان از تنوع و عمق این آیین‌ها دارد.<ref>[https://iranianstudies.org/fa/1398/06/10/بررسی-تطبیقی-شيوه-ها-و-كاركردهاي-عزاد/ ربانی، «بررسی تطبیقی شیوه‌ها  و کارکردهای عزاداری در سیره معصومین  ع و سنت‌های جاری در میان شیعیان»، آکادمی مطالعات ایرانی لندن.]</ref>

== جایگاه عزاداری در اسلام ==
در متون دینی اسلام، اشاراتی به سوگواری اولیای الهی و جواز آن وجود دارد. قرآن کریم به سوگواری حضرت یعقوب در فراق حضرت یوسف اشاره می‌کند.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/آیه_84_سوره_یوسف سورۀ یوسف، آیۀ 84.]</ref> همچنین، روایات متعددی از [[اهل‌بیت]] بر جواز گریه و عزاداری دلالت دارد. [[امام جعفر صادق|امام صادق]] نیز در این باره بر ضرورت جاری‌شدن اشک و نوحه‌سرایی زنان در مصیبت‌ها تأکید دارد، مشروط بر آنکه سخنان باطل بر زبان نیاورند.<ref>[https://lib.eshia.ir/10083/8/325 طوسی، تهذیب الأحکام فی شرح المقنعة للشیخ المفید، 1365ش، ج8، ص325.]</ref>

رفتار عزاداری، مشمول احکام پنجگانه فقهی (واجب، مستحب، مباح، مکروه، حرام) می‌شود. عزاداری در [[اسلام]]، منع نشده و در مواردی مستحب و حتی مستحب مؤکد شمرده شده است. روایات متعددی به برپایی مراسم برای تعزیت و تعظیم پیامبر اکرم و اهل‌بیت، سفارش کرده‌اند.<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/647346/مهمترین-آداب-و-سبک-عزاداری-برای-ائمه-معصومین-ع «مهم‌ترین آداب و سبک عزاداری برای ائمه معصومین (ع)»، مشرق‌نیوز.]</ref>

=== نمونه‌های عزاداری در صدر اسلام ===
عزاداری میان مسلمانان سابقه‌ای طولانی دارد. پس از جنگ احد، مردم مدینه بر شهدای مسلمان گریستند و [[حضرت محمد|پیامبر اسلام]] از اینکه برای عمویش حمزه کسی نمی‌گریست، ابراز اندوه کرد. خود پیامبر نیز در سوگ حمزه بسیار گریست و با صدای بلند، اوصاف نیک وی را برشمرد. همچنین پیامبر در شهادت جعفر در جنگ موته و در سوگ فرزندش ابراهیم گریست. پس از رحلت پیامبر نیز، مردم مدینه به گریه و ندبه پرداختند. در شهادت [[امام علی]] و [[امام حسن]] نیز، مردم به سوگواری پرداختند و محمّد حنفیه برای امام حسن مرثیه‌سرایی کرد.<ref>[https://iranianstudies.org/fa/1398/06/10/بررسی-تطبیقی-شيوه-ها-و-كاركردهاي-عزاد/ ربانی، «بررسی تطبیقی شیوه‌ها  و کارکردهای عزاداری در سیره معصومین  ع و سنت‌های جاری در میان شیعیان»، آکادمی مطالعات ایرانی لندن.]</ref>

در سال‌های آغازین ظهور اسلام، عزاداری‌ها اغلب به‌شیوه واکنش‌های احساسی و ابراز تأثر در سوگ درگذشتگان، شامل گریه، ذکر احوال، سوگواری توسط زنان، لطمه زدن بر سر و صورت و نوحه‌سرایی صورت می‌گرفت. تا پیش از واقعه [[کربلا]]، این عزاداری‌ها بیشتر با هدف ابراز همدردی با بازماندگان و بزرگداشت یاد و خاطره از دست رفتگان و در قالب سنت‌های قبیله‌ای و خانوادگی برگزار می‌شد و بار سیاسی و اجتماعی چندانی نداشت. شیوه‌های عزاداری در این دوره، ادامهٔ همان سنت‌های رایج میان مردم پیش از اسلام بود.<ref>[https://iranianstudies.org/fa/1398/06/10/بررسی-تطبیقی-شيوه-ها-و-كاركردهاي-عزاد/ ربانی، «بررسی تطبیقی شیوه‌ها  و کارکردهای عزاداری در سیره معصومین  ع و سنت‌های جاری در میان شیعیان»، آکادمی مطالعات ایرانی لندن.]</ref>

== عزاداری مذهبی ==
عزاداری مذهبی، بیشتر در فرهنگ مسلمانان و به‌ویژه شیعیان، نمود یافته است. شیعیان به‌مناسبت رحلت پیامبر اسلام و شهادت خاندان او، از صدر اسلام تاکنون، آیین و سنت عزاداری را برپا داشته‌اند. اوج سنت عزاداری شیعیان در محرم و صفر به‌مناسبت شهادت [[امام حسین]]، اسارت [[اهل‌بیت]] او و نیز در سال‌روز رحلت پیامبر اسلام و [[ایام فاطمیه]] به مناسبت [[شهادت]] [[حضرت فاطمه|فاطمه زهرا]] است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3814/7111/86459/تاریخ-عزاداری-و-عزای-تاریخی آقاجانی، « تاریخ عزاداری و عزای تاریخی»، پایگاه اطلاع‌رسانی‌حوزه].</ref> در فرهنگ شیعیان، عزاداری نشانهٔ وفاداری و پیوند دوستی با خاندان پیامبر اسلام است که در غم رحلت و شهادت آنها ماتم به‌پا می‌کنند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/4385/6085/63790/فلسفه-عزاداری محدثی، «فلسفۀ عزاداری»،  پایگاه اطلاع‌رسانی‌حوزه.]</ref> سنت عزاداری در سیرهٔ پیامبر خدا و امامان تأیید شده و برای آن ثواب‌های زیادی ذکر کرده‌اند.<ref>[https://lib.eshia.ir/86827/1/100 ابن‌قولویه، کامل‌الزیارات، 1356ش، ج1، ص100.]</ref>

=== آداب عزاداری ===
* '''دلدادگی'''؛ نشان‌دادن عشق و ارادت واقعی در دل، به‌خصوص نسبت به امام حسین.
* '''حزن و اندوه'''؛ داشتن غم و اندوه قلبی؛ زیرا شیعیان با ائمه در غم و شادی شریک‌اند.
* '''گریه'''؛ گریستن در مصائب اهل‌بیت، موجب شادی در بهشت می‌شود.
* '''پرهیز از شادی و بیهودگی'''؛
* '''نوحه'''؛ شیون‌کردن و گریستن در سوگ ائمه.
* '''ندبه'''؛ ذکر فضایل و مناقب همراه با گریه.
* ا'''نشاد و سرایش؛''' خواندن شعر و مرثیه در وصف فضایل و مصائب ائمه.
* '''رثاء'''؛ بیان تاسف و غم همراه با یاد فضایل و مصائب که در شعر و نوحه‌خوانی نمود پیدا می‌کند.
* '''گریاندن دیگران'''؛ تلاش برای برانگیختن احساسات و گریاندن دیگران از طریق شعر و نوحه که پاداش بزرگی نزد خداوند دارد.
* '''شعرسرایی؛''' سرودن شعر در مورد ائمه، موجب بنا شدن خانه‌ای در بهشت برای شاعر می‌شود.
* '''مدح؛''' ستایش و ذکر فضائل ائمه، یاوری برای آنان در دنیا و آخرت است.
* '''مراسم خانگی؛''' برگزاری مراسم عزاداری در خانه و دستور به خانواده برای گریستن، از آداب توصیه شده است.
* '''جزع و بی‌تابی؛''' اظهار غم و اندوه و بی‌صبری، از نشانه‌های دلسوختگی برای ائمه است.<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/647346/مهمترین-آداب-و-سبک-عزاداری-برای-ائمه-معصومین-ع «مهم‌ترین آداب و سبک عزاداری برای ائمه معصومین (ع)»، مشرق‌نیوز.]</ref>

=== مناسبت‌های عزاداری در فرهنگ شیعیان ===
==== دهه آخر ماه صفر ====
در روزهای دهه آخر [[صفر|ماه صفر]]، شیعیان به مناسبت [[اربعین]] شهادت [[امام حسین]]، رحلت [[حضرت محمد|پیامبر خدا]]، شهادت [[امام حسن|امام حسن مجتبی]] و شهادت امام رضا، عزاداری می‌کنند. در روز ۲۸ ماه صفر به مناسبت رحلت پیامبر و همچنین در روز آخر ماه صفر به‌مناسبت شهادت امام رضا، ایران غرق در سوگواری است؛ به‌ویژه [[مشهد]] که میزبان هیئت‌ها و عزاداران بی‌شماری از سراسر کشور می‌شود. این آیین‌ها، که شامل [[تعزیه‌خوانی]]، [[نذری]] دادن، و حضور پرشور جوانان در [[دسته عزا|دسته‌های عزاداری]] است، به قدری اهمیت دارد که به ثبت ملی رسیده است. پس از [[پیاده‌روی اربعین]]، تعداد زیادی از زائران پیاده از شهرها و استان‌های مجاور به سوی [[مشهد]] حرکت می‌کنند و در طول مسیر در [[ایستگاه صلواتی|ایستگاه‌های صلواتی]] پذیرایی می‌شوند. خطبه‌خوانی در شب شهادت [[امام رضا]] از جمله آیین‌های رایج در حرم رضوی است.<ref>[https://www.beytoote.com/art/city-country/khorasan-during2-imamreza.html «آداب و رسوم خراسان رضوی در ایام شهادت امام رضا (ع)»، وب‌سایت بیتوته.]</ref>

==== دهه اول ماه محرم ====
در ۱۰ روز نخست [[ماه محرم]] و به‌ویژه در روزهای [[تاسوعا]] و [[عاشورا]]، شیعیان به مناسبت واقعه کربلا و شهادت امام حسین، به‌صورت گسترده، عزاداری می‌کنند. پیشینهٔ سنت عزاداری به‌مناسبت شهادت امام حسین، به عصر عاشورای سال ۶۱ق بازمی‌گردد که توسط خانواده‌های شهدا در کربلا برگزار شد و توسط زنان بنی‌اسد در کربلا و اسرای [[اهل‌بیت]] در شام و مدینه ادامه یافت. [[امام سجاد]]، [[امام باقر]]، [[امام جعفر صادق|امام صادق]] و [[امام رضا]] با برپایی مجالس سوگواری ضمن تقدیر از نوحه‌سرایان، شیعیان را به عزاداری در [[شهادت]] [[امام حسین]] تشویق می‌کردند تا فلسفه نهضت کربلا را زنده نگه‌دارند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3814/7111/86459/تاریخ-عزاداری-و-عزای-تاریخی آقاجانی، «تاریخ عزاداری و عزای تاریخی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref> از دورهٔ آل‌بویه، عزاداری روز عاشورا رسمیت پیدا کرد و احمد معزالدوله در محرم ۳۵۲ق، دستور داد که بازارها تعطیل و خریدوفروش ممنوع شود و سقاخانه‌هایی در بازارها برای آب دادن به عزاداران دایر شود. بعد از آل‌بویه، در عصر تیموریان عزاداری گسترش پیدا کرد و در عصر صفویه به اوج خود رسید.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3814/7111/86459/تاریخ-عزاداری-و-عزای-تاریخی آقاجانی، «تاریخ عزاداری و عزای تاریخی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>

==== شهادت امام علی ====
ایام شهادت [[امام علی|حضرت علی]] از ۱۹ تا ۲۱ [[رمضان|ماه رمضان]] دورهٔ سوگواری و عزاداری ویژه برای آن امام است که با تعطیلی کسب‌وکارها و تغییرات در فعالیت‌های عمومی همراه است. مراسم [[تعزیه]]، سینه‌زنی، نوحه‌خوانی و [[دعا]] در [[مسجد|مساجد]] و اماکن مذهبی برگزار می‌شود. آیین‌های معمول شامل برگزاری مجالس [[تعزیه]]، حرکت دسته‌های عزاداری با بیرق و طبل، سینه‌زنی و زنجیرزنی در حرم‌ها، پرهیز دامداران از دوشیدن و چرا دادن دام‌ها و [[نذر]] شیر به نیازمندان است. همچنین لعن و نفرین قاتل حضرت علی، ابن‌ملجم مرادی، از بخش‌های مراسم است.<ref>[https://fetrat.com/روزهای-تیغ-یا-ایام-شهادت-حضرت-علی/ «روزهای تیغ یا ایام شهادت حضرت علی (ع)»، وب‌سایت فرهنگی اعتقادی فطرت.]</ref>

==== ایام فاطمیه ====
به‌دلیل اختلاف در تاریخ دقیق شهادت [[حضرت فاطمه]]، دو دهه عزاداری با نام‌های فاطمیه اول و دوم برگزار می‌شود. در این ایام، با بیان فضایل، مصائب و سیره عملی حضرت زهرا، یاد وی گرامی داشته می‌شود. این مراسم در [[مسجد|مساجد]]، [[حسینیه]]‌ها و منازل برگزار می‌شود. در ایران، روز سوم [[جمادی الثانی|جمادی‌الثانی]] به‌مناسبت [[شهادت]] حضرت فاطمه تعطیل رسمی است.<ref>[https://rasekhoon.net/news/show/1644093/آیا-در-واقع-ایام-فاطمیه-20-روز-است «آیا در واقع ایام فاطمیه 20 روز است؟»، وب‌سایت راسخون.]</ref>

=== انحرافات عزاداری مذهبی ===
==== تحریف محتوایی ====
گاهی در مجالس عزاداری، مطالب نادرست یا نامعتبر بیان می‌شود تا عواطف و احساسات عزاداران را بیشتر برانگیزند. همچنین در برخی سخنرانی‌ها یا نوحه‌سرایی‌ها تصویرسازی نادرست و غلوآمیز از اهل‌بیت موجب وهن تشیع و غیرعقلانی جلوه‌دادن این مذهب می‌شود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/341837/اسیب-شناسی-مجالس-عزاداری بابایی، «آسیب‌شناسی مجالس عزاداری»، 1386ش، ص28-36.]</ref>

==== انحراف رفتاری ====
برخی به‌عنوان عزادارای، به [[قمه زنی|قمه‌زنی]] و شکافتن سر و جاری ساختن خون از آن می‌پردازند که موجب وهن و بدنام شدن مذهب تشیع است و طبق فتوای فقیهان شیعه، این عمل در هیچ حالتی جایز نیست.<ref>[https://raj.smc.ac.ir/article_2707_977fd00d2dfd5d307a584f13da37bd92.pdf نجفی، «اعمال نامتعارف در عزاداری اهل‌بیت (ع) از منظر فقه امامیه»، 1387ش، ص21-24.]</ref> همچنین استفاده از سبک‌ها، آهنگ‌ها و ابیات نامناسب در مداحی و نوحه‌ها، موجب دوری از سبک اصیل عزاداری و تداعی‌کننده مراسم نامطلوب است. سلب آرامش عمومی هنگام عزاداری با صدای بلندگوها یا در ساعات استراحت مردم نیز انحراف رفتاری در عزاداری به‌شمار می‌آید.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/341837/اسیب-شناسی-مجالس-عزاداری بابایی، «آسیب‌شناسی مجالس عزاداری»، 1386ش، ص28-36.]</ref>

== عزاداری شیعیان در جهان ==
=== ایران ===
ایرانیان از دوران آل‌بویه، عزاداری در شهادت امام حسین را رسمیت بخشیدند. با پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران]] در ۱۳۵۷ش، دامنه و شکل عزاداری گسترش پیدا کرد. امروزه، عزاداری در [[مساجد]]، [[حسینیه]]‌ها، بیوت مراجع تقلید و نیز در خیابان‌های سراسر ایران، باشکوه برگزار می‌شود. سینه‌زنی و زنجیرزنی، از جمله رسم‌های عزاداری در ایران است.<ref>آ[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3814/7111/86459/تاریخ-عزاداری-و-عزای-تاریخی قاجانی، «تاریخ عزاداری و عزای تاریخی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref> مراسم آتش‌زنی خیمه، علم‌کِشی، [[نخل‌گردانی]] در [[شهر یزد|یزد]]، سنج و [[دمام]] در [[عزاداری بوشهری|بوشهر]]، بیل‌زنی خراسانی‌ها، گِل‌مالی لُرستانی‌ها و قربانی هزاران رأس دام در [[عزاداری حسینیه اعظم زنجان|حسینیه اعظم زنجان]] از دیگر برنامه‌های ایرانیان در مراسم عزاداری بر شهادت امام حسین است.<ref>[https://www.otaghak.com/blog/customs-of-moharram-days-in-iran/ شریفی، «آداب و رسوم روزهای محرم در شهرهای ایران»، وب‌سایت مجلۀ اتاقک.]</ref>

==== افغانستان ====
[[پرونده:عزاداری-در-افغانستان.jpg|بندانگشتی|عزاداری در افغانستان]]
مراسم عزاداری در افغانستان هر سال در نقاط مختلف این کشور با آداب و رسوم خاصی برگزار می‌شود. مراسم عزاداری، با ذکر [[صلوات]] آغاز و با قرائت اشعار ذاکر، روضهٔ دیباچه‌خوان و سخنرانی ادامه یافته و با مراسم سینه‌زنی و زنجیرزنی پایان می‌یابد. [[منقبت‌خوانی]]، گهواره‌گردانی و دادن غذای [[نذری]] به عزاداران از دیگر برنامه‌های شیعیان افغانستان در [[عزاداری امام حسین]] است.<ref>[https://af.shafaqna.com/FA/160917 آداب و رسوم مردم افغانستان در عزاداری اباعبدالله الحسین»، خبرگزاری شفقنا.]</ref>

==== پاکستان ====
[[پرونده:عزاداری-در-پاکستان.jpg|بندانگشتی|آراستن ذوالجناح و عزاداری در پاکستان]]
عزاداری در پاکستان با شور خاصی برگزار می‌شود و روز [[عاشورا]] از تعطیلات رسمی در این کشور است. پوشیدن جامهٔ سیاه، خاموش‌کردن چراغ‌های منازل، جمع‌کردن رختخواب، خاموش‌کردن اجاق پخت‌وپز، پرهیز از اصلاح سروصورت و آرایش و زیورآلات، روضه‌خوانی، سینه‌زنی، زنجیرزنی، تزیین علم حضرت عباس، ساختن ماکت حرم امام حسین، تابوت شهدای کربلا، آراستن ذوالجناح و سردادن نعرهٔ حیدری از آداب و رسوم عزاداری در پاکستان است.<ref>[https://www.beytoote.com/art/city-country/customs-pakistan1-muharram.html «آداب و رسوم مردم پاکستان در ماه محرم»، وب‌سایت بیتوته.]</ref>

==== هند ====
تاریخ عزاداری در هند، به قبل از سلطهٔ سلطان محمود غزنوی می‌رسد. شیعیان، اهل‌سنت و برخی دیگر از فرقه‌های دوست‌دار امام حسین، در روزهای محرم در امام‌باره‌ها، جمع می‌شوند و به عزاداری می‌پردازند. این مراسم با شور خاص برگزار می‌شود و گاهی تا [[اربعین]] ادامه می‌یابد.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3814/7111/86459/تاریخ-عزاداری-و-عزای-تاریخی آقاجانی، «تاریخ عزاداری و عزای تاریخی»،  پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه].</ref> شیعیان هند در عزاداری [[ماه محرم|محرم]]، هر شبی از دههٔ محرم را به نام یکی از شهدای کربلا عزاداری می‌کنند. دادن نذری‌هایی همچون شربت، غذا و [[شیر]]، سینه‌زنی، زنجیرزنی، قمه‌زنی و راه رفتن با پای‌برهنه روی آتش، از جمله برنامه‌های عزاداری شیعیان هند در محرم است. آنها در ایام عزا از برپایی هرگونه جشن تولد، [[مراسم عروسی]]، خریدن و پوشیدن لباس نو پرهیز می‌کنند.<ref>[https://www.karbobala.com/articles/info/840 «نگاهی به آداب و رسوم ویژۀ عزاداری محرم در میان شیعیان هند»، پایگاه تخصصی امام حسین.]</ref>

==== عراق ====
شیعیان عراق از زمان شهادت امام حسین، برای او عزاداری می‌کردند؛ اما در عصر عباسیان به‌ویژه عصر مأمون، عزاداری رونق بیشتری داشت. در عصر آل‌بویه و فتح بغداد در ۳۳۴ق، توسط احمد معزالدوله، عزاداری به‌صورت عمومی رسمیت یافت.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3814/7111/86459/تاریخ-عزاداری-و-عزای-تاریخی آقاجانی، «تاریخ عزاداری و عزای تاریخی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref> نصب پرچم‌های عزا بر بام خانه‌ها، کوچه‌ها، خیابان‌ها، سیاه‌پوش کردن شهرها و اماکن زیارتی، مقتل‌خوانی و تشکیل [[دسته عزا|دسته‌های عزاداری]] از جمله رسم‌های شیعیان عراق در عزاداری‌ها است.<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/1833360/ «عراق و سوگواری ماه محرم»، خبرگزاری صدا و سیما.]</ref>

==== لبنان ====
مردم شامات در عصر امویان، از برگزاری مراسم عزاداری امام حسین محروم بودند؛ اما امروزه در لبنان، عزاداری رونق یافته و مجالس عزاداری باشکوهی به‌ویژه در جبل‌عامل برگزار می‌شود.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3814/7111/86459/تاریخ-عزاداری-و-عزای-تاریخی آقاجانی، «تاریخ عزاداری و عزای تاریخی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>

==== سایر کشورها ====
شیعیان و محبان اهل‌بیت در کشورهای بنگلادش، مالزی، اندونزی، فیلیپین، تایلند، کانادا، آمریکا، آلمان، استرالیا و دیگر کشورهایی که شیعیان حضور دارند مراسم عزاداری امام حسین را برپا می‌کنند و یاد و نام آن امام را گرامی می‌دارند و با آرمان او بیعت می‌کنند.<ref>آ[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3814/7111/86459/تاریخ-عزاداری-و-عزای-تاریخی قاجانی، «تاریخ عزاداری و عزای تاریخی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>

=== کارکردهای عزاداری مذهبی ===
* '''اجتماعی'''؛ به باور جامعه‌شناسان، عزاداری زیر یک پرچم، در قالب سخنرانی و روضه‌خوانی، عواطف، اندیشه و شعور افراد را برمی‌انگیزد، احساسات را به‌هم گره‌زده، عقلانیت جمعی را بر فردی مقدم داشته، زمینه را برای همدلی، هم‌اندیشی و همکاری مشترک میان افراد جامعه آماده می‌کند و کمیت و کیفیت انجام فعالیت‌های اجتماعی را بالا می‌برد. جمع شدن اقشار مختلف جامعه از هر قوم و نژاد، با هر گرایش و سلیقه زیر پرچم عزاداری و ادای احترام و تکریم به همدیگر از دیگر کارکردهای اجتماعی عزاداری است.<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/n138024/کارکرد_های_اجتماعی_عزاداری_امام_حسین_علیه_السلام_1_با_مقایسه_اندیشه_های_امام_خمینی_و_امیل موسوی، «کارکردهای اجتماعی عزاداری امام حسین، با مقایسۀ اندیشه‌های امام خمینی و امیل دورکیم»، وب‌سایت پرتال امام خمینی.]</ref>
* '''سیاسی'''؛ تقویت و احیای روحیهٔ استقلال‌طلبی، ظلم‌ستیزی، مبارزه با بی‌عدالتی، استبداد و فساد اجتماعی و نقد عملکرد حاکمان ظالم و مستبد، از آثار سیاسی عزاداری است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/4385/6085/63790/فلسفه-عزاداری محدثی، «فلسفۀ غزاداری» پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه].</ref>
* '''دینی'''؛ در عزاداری، فرهنگ و شعایر دینی احیا و پیوندهای دینی و عاطفی با اولیای [[دین]] برقرار می‌شود. عزاداری باعث تقویت دینداری، تعهّد به انجام وظایف دینی و پاک‌زیستی افراد می‌شود.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/4385/6085/63790/فلسفه-عزاداری محدثی، «فلسفۀ غزاداری» پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref> به باور کارشناسان تربیتی، در مجالس عزاداری، بیان معارف دینی، توسل به اهل‌بیت باعث تقرب به‌خداوند، ارتقای معرفت دینی، تحکیم باورها و تحریک هیجانات مذهبی می‌شود که میزان پایبندی افراد را به دین بیشتر و نقش فزاینده‌ای در دینداری افراد دارد.<ref>«[http://www.shabestan.ir/detail/News/415893 عزاداری مذهبی رفتار سالم است یا ناسالم؟»، خبرگزاری شبستان].</ref>
* '''روان‌شناختی'''؛ عزاداری باعث آرامش روحی و روانی افراد می‌شود. از نظر دینی ذکر و یاد خدا در انسان ایجاد آرامش می‌کند،<ref>سورهٔ رعد، آیهٔ 28.</ref> ذکر و یاد اهل‌بیت پیامبر اسلام نیز چون ذکر و یاد خدا است که موجب آرامش روانی انسان می‌شود.<ref>«[http://www.shabestan.ir/detail/News/415893 عزاداری مذهبی رفتار سالم است یا ناسالم؟»، خبرگزاری شبستان.]</ref>
* '''اخلاقی'''؛ بیان فضایل اخلاقی در مجالس عزاداری همچون اخلاص، جوانمردی، [[ایثار]]، فداکاری، وفاداری، [[عزت نفس|عزت‌نفس]]، غیرت، شجاعت، حق‌طلبی، فضیلت‌خواهی، کمال‌طلبی، نقش مهمی در تربیت اخلاقی افراد دارد.<ref>[http://bmqom.ir/index.aspx?pageid=132&newsview=1122 «آموزه‌های تربیتی در قیام عاشورا»، وب‌سایت بنیاد مسکن انقلاب اسلامی].</ref> همچنین در مجالس عزاداری، خاندان پیامبر اسلام، به‌عنوان الگو و اسوه‌های تربیتی بشر معرفی می‌شوند تا نسل امروز برای رسیدن به کمال و سعادت ابدی، از آنها پیروی کنند.<ref>[http://bmqom.ir/index.aspx?pageid=132&newsview=1122 «آموزه‌های تربیتی در قیام عاشورا»، وب‌سایت بنیاد مسکن انقلاب اسلامی.]</ref>

== سوگواری غیرمذهبی ==
سوگواری غیرمذهبی عموماً معطوف به برپایی آیین‌های سوگ در مرگ عزیزان و آشنایان است. ابراز احساسات عاطفی بازماندگان به فرد درگذشته، امری فراتر از [[دین]]، مذهب، قومیت و ملیت خاص است و سوگواری به‌خاطر درگذشت عزیزان، همواره به شیوه‌های گوناگون وجود داشته است. به‌عنوان مثال در کره جنوبی، فقط هم‌جنس‌های متوفی که قبل از مرگ او حضور داشته‌اند، حق حضور در مراسم و گریه بر میت را دارند. آنها تا سه روز غذا بر مزار متوفی می‌برند و برای او عزاداری می‌کنند. در آفریقای جنوبی، سوگواری در مرگ عزیزان، از یک هفته تا یک ماه ادامه دارد. عزاداران با پوشیدن لباس سیاه، یا گره‌زدن پارچهٔ مشکی در لباس خود، در سوگ عزیز ازدست‌رفته، گریه می‌کنند. مردم هند ۱۳ روز برای شخصی متوفی عزاداری کرده و در این مدت از پوشیدن لباس نو و خوردن غذاهای شیرین پرهیز می‌کنند.<ref>[https://www.beytoote.com/art/city-country/peculiar-burial2-world.html «عجیب‌ترین رسوم کفن و دفن در دنیا»، وب‌سایت بیتوته].</ref>

=== فلسفهٔ سوگواری ===
به گفته کارشناسان، فلسفه اصلی برگزاری مراسم ترحیم، یادآوری مرگ به‌عنوان یک واقعیت حتمی برای زندگان است. در این میان، دور هم جمع شدن افراد در شرایط سخت و بحرانی، به آنها آرامش روحی و روانی می‌بخشد و از میزان تألم ناشی از فقدان عزیزان می‌کاهد. این سنت حسنه، نسل به نسل منتقل شده و تا به امروز به‌عنوان یکی از راهکارهای التیام‌بخش در مواجهه با غم و اندوه، جایگاه خود را حفظ کرده است.<ref>[https://shahraranews.ir/fa/news/347954/درباره-بدعت-نوازندگی-در-مراسم-ترحیم-%7C-سوگواری-زیر-سایه-سازها «درباره بدعت نوازندگی در مراسم ترحیم| سوگواری، زیر سایه سازها»، شهرآرانیوز.]</ref>

=== سوگواری از منظر ادیان و مذاهب ===
* '''سوگواری در آیین یهود''': یهودیان در مراسم عزاداری سرودهای مذهبی و نوحه می‌خوانند و گریه می‌کنند. مدت سوگواری اصلی برای اعضای خانواده متوفی، یک هفته تعیین شده است که بیشتر این دوره در کنیسه برگزار می‌شود. در طول این مدت، شمعی را در خانه فرد درگذشته روشن نگه می‌دارند و روی آینه‌های خانه را می‌پوشانند تا فضایی متناسب با سوگواری ایجاد شود. معمولاً سوگواری تا یک ماه ادامه پیدا می‌کند. همچنین، پسر برای مرگ پدر و مادرش، به مدت یازده ماه، دعاهایی از تورات را می‌خواند.<ref>[https://chaharfasl.net/مراسم-سوگواری-در-ادیان-مختلف «مراسم سوگواری در ادیان مختلف»، وب‌سایت چهارفصل.]</ref>
* '''سوگواری در آیین مسیحیت''': مسیحیان، به‌ویژه کاتولیک‌ها، مراسم سوگواری خود را پیش از خاکسپاری برگزار می‌کنند. این مراسم در کلیسا و همراه با عشای ربانی انجام می‌شود. عشای ربانی، یادبودی از شام آخر عیسی مسیح و یاران او است. در این مراسم، زنان لباس سیاه بر تن می‌کنند و تور یا روسری سیاه بر سر می‌اندازند.<ref>[https://chaharfasl.net/مراسم-سوگواری-در-ادیان-مختلف «مراسم سوگواری در ادیان مختلف»، وب‌سایت چهارفصل.]</ref>
* '''سوگواری در آیین زرتشت''': در آیین زرتشت، سوگواری به‌شکل ناله و شیون ممنوع است و موجب آزار روح درگذشته دانسته می‌شود. مراسم رسمی شامل چند مرحله در روزهای سوم، چهارم، دهم و سی‌ام است و پس از آن، مراسم ماهانه «روزه» به مدت یک سال و سالگردها تا سی سال ادامه دارد. در شب سوم، ختم سه‌باره گرفته شده، یک‌دست لباس کامل خیرات می‌شود و حیوانی به نیابت قربانی می‌شود. روز چهارم، بخشی از قربانی به آتش گذاشته می‌شود. در سی روز اول پس از فوت، هر روز خیرات خوراک انجام می‌شود و پس از آن، هر سی روز یک بار قربانی و خیرات تکرار می‌شود. پایان سال اول مراسم ویژه‌ای با قربانی سوم برگزار می‌شود و پس از آن، سالگردها همراه خیرات تا سی سال ادامه دارد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/180516/مقایسه-تطبیقی-آیین-مرگ-در-بین-مسلمانان-و-زرتشتیان-و-بررسی-میزان-تأثیرپذیری-آنها-از-یکدیگر «مقایسه تطبیقی آیین مرگ در بین مسلمانان و زرتشتیان و بررسی میزان تأثیرپذیری آنها از یکدیگر»، مرکز دائرۀ‌المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>
* '''سوگواری در آیین اسلام''': مسلمانان مراسم سوگواری را پس از خاکسپاری متوفی برگزار می‌کنند. در فقه اهل‌سنت، عزاداری پس از فوت میت به‌طور کلی پذیرفته است؛ اما معمولاً محدود به گریه و ندبه تا سه روز می‌شود؛ برخی از حنابله تسلیت پس از این مدت را نیز جایز می‌دانند.<ref>[https://lib.efatwa.ir/43950/12/288 مجموعة من المؤلفین، الموسوعة الفقهیة الکویتیة، ج12، ص288،]</ref> مالکیه و حنفیه گریه بلند و فریاد زدن را حرام می‌دانند، در حالی که شافعیه و حنابله آن را مباح می‌دانند؛ اما همه علما ریختن اشک بدون صدا را مجاز می‌شمارند.<ref>[https://pdf.lib.efatwa.ir/92492/1/484 الجزیری، الفقه علی المذاهب الأربعة، 1419ق، ج۱، ص۴۸۴.]</ref> برگزاری مراسم سالگرد وفات نزد اهل‌سنت معمول نیست.<ref name=":0">[https://javabcity.ir/node/1720 «عزاداری در اهل‌سنت چگونه است؟ به عبارت دیگر عزاداری مشروع در نزد آنها دارای چه احکامی است؟»، وب‌سایت جواب سیتی.]</ref> وهابی‌ها که شاخه‌ای از سلفیه هستند، سوگواری در مرگ عزیزان را جایز نمی‌دانند؛ از منظر آنها سوگواری در متون دینی صریحاً تأیید نشده و ممکن است بدعت باشد. همچنین سوگواری می‌تواند نشانه مخالفت با قضا و قدر الهی تلقی شود.<ref>[https://hawzah.net/fa/Question/View/12302/شیعه-و-عزاداری «شیعه و عزاداری»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>

=== کارکرد سوگواری ===
* '''پذیرش واقعیت مرگ'''؛ افراد با مرگ عزیزان دچار شوک و ناباوری می‌شوند، اما دیدن جسد و به‌ویژه شرکت در مراسم تدفین و یادبود، گام مهمی در پذیرش تدریجی واقعیت از دست دادن عزیز است. این مراسم فرصتی برای وداع با فرد از دست رفته فراهم می‌کند.
* '''بیان و پردازش احساسات'''؛ سوگواری فرآیندی پر از احساسات و گاه متناقض مانند بهت، کرختی، بی‌قراری، دلتنگی شدید، خشم، احساس گناه و حتی حس رهایی است. عزاداری به افراد اجازه می‌دهد این احساسات دشوار را تجربه کنند، مرور کنند و به‌تدریج با آن‌ها کنار بیایند. گریه کردن، فکر کردن به خاطرات خوب و بد و خلوت‌گزینی، همگی بخشی از این پردازش هستند.
* '''بهره‌گیری از حمایت اجتماعی و فرهنگی'''؛ مردم فرهنگ‌های مختلف با مرگ با روش‌های خاص خود کنار می‌آیند و آداب و مراسم سوگواری و عزاداری می‌تواند خیلی عمومی و نمایشی یا خصوصی و آرام باشد. این نشان می‌دهد که عزاداری یک بستر اجتماعی و فرهنگی است که به فرد سوگوار کمک می‌کند تا در قالب یک چارچوب شناخته شده، درد خود را بیان کند و از حمایت اطرافیان و سنت‌ها بهره‌مند شود.
* '''بازگشت به زندگی و شروع مجدد'''؛ با گذشت زمان و طی کردن مراحل سوگواری، درد اولیه کاهش یافته و فرد به‌تدریج می‌تواند به آینده فکر کند. عزاداری به فرد کمک می‌کند تا انرژی از دست رفته خود را بازیابد و به فعالیت‌های معمول بازگردد.<ref>[https://www.isna.ir/news/97111508317/سوگواری-چه-تاثیری-روی-بازماندگان-می-گذارد «سوگواری چه تأثیری روی بازماندگان می‌گذارد؟»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>

=== فرهنگ‌سازی در سوگواری ===
روایات اسلامی تصریح دارند که پس از مرگ، تنها باقیات الصالحات برای متوفی سودمند خواهند بود؛ ازجمله دعا و طلب مغفرت، قرائت قرآن و انجام نماز و روزه‌های قضا به نیابت از متوفی، سفرهای زیارتی نیابتی، پرداخت حقوق الهی و مردمی که بر ذمه‌اش بوده و همچنین کمک به امور خیریه به یاد او. تشریفات مراسم عزاداری برای متوفی بی‌فایده است. در فرهنگ مسلمانی، این باور رایج است که تا سه روز نباید در منزل صاحب عزا غذا صرف شود و همسایگان و بستگان در این مدت، غذای خانواده عزادار را تأمین می‌کنند.<ref>[https://www.irna.ir/news/85576908/بدعت-گذاری-های-ناروا-در-مراسم-های-عزا «بدعت‌گذاری‌های ناروا در مراسم عزا»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> پس از سپری شدن روزهای نخست سوگواری و کاهش شدت غم، بهتر است بازماندگان صدقات و امور خیریه را به یاد متوفا انجام دهند، ازجمله یاری نیازمندان، حمایت از درماندگان، فراهم کردن جهیزیه دختران مستمند و دیگر اقدامات نیکوکارانه. این راهکار علاوه بر جلوگیری از برگزاری مراسمی که ممکن است برای درگذشته سودی نداشته و موجب زحمت اطرافیان شود، شیوه‌ای ارزشمند برای حفظ یاد و خاطره او به‌شمار می‌آید.<ref>[http://motkazin.ir/?p=6904 «بدعت‌گذاری در مجالس ترحیم و لزوم بازنگری!»، وب‌سایت متکازین.]</ref>

=== سوگواری در فرهنگ ایرانی ===
شیعیان ایران، عموماً در برگزاری مجالس سوگواری به آموزه‌های دین اسلام، توجه ویژه‌ای دارند و این آیین را با نام مجلس ترحیم برگزار می‌کنند. در فقه شیعه، سفارش شده است که مدت عزاداری و برپایی مجلس سوگواری بر عزیزان بیش از سه روز نباشد.<ref>[https://iranianstudies.org/fa/1398/06/10/بررسی-تطبیقی-شيوه-ها-و-كاركردهاي-عزاد/ ربانی، «بررسی تطبیقی شیوه‌ها  و کارکردهای عزاداری در سیره معصومین  ع و سنت‌های جاری در میان شیعیان»، آکادمی مطالعات ایرانی لندن.]</ref> همچنین ایرانیان از دیرباز، مجالس ترحیم را در مساجد برگزار می‌کرده‌اند.<ref>[https://shahraranews.ir/fa/news/347954/درباره-بدعت-نوازندگی-در-مراسم-ترحیم-%7C-سوگواری-زیر-سایه-سازها «درباره بدعت نوازندگی در مراسم ترحیم| سوگواری، زیر سایه سازها»، شهرآرانیوز.]</ref> مراسم مهم شامل هفتم، چهلم و سالگرد فوت است که در آن‌ها قرآن‌خوانی، مدیحه‌سرایی و پذیرایی با [[حلوا]] و [[خرما]] صورت می‌گیرد. عزاداران بر سر مزار حاضر شده و برای متوفا فاتحه می‌خوانند و از خدا برای او آمرزش می‌طلبند. پس از چهلم و سالگرد، خویشان هدایایی برای صاحبان عزا می‌آورند تا لباس سیاه را از تن به‌در کنند. در برخی مناطق مراسم شام غریبان شب اول پس از مرگ برگزار می‌شود که شامل روشن کردن شمع، قرآن‌خوانی و [[دعا]] برای آمرزش است. خانواده‌هایی که فرزند جوان از دست داده‌اند نیز ممکن است حجله ببندند.<ref>[https://chaharfasl.net/مراسم-سوگواری-در-ادیان-مختلف «مراسم سوگواری در ادیان مختلف»، وب‌سایت چهارفصل.]</ref>

در سال‌های اخیر، برخی مراسم ترحیم از مساجد و حسینیه‌ها به تالارهای مجلل منتقل شده و گرفتار تشریفات ظاهری با صرف هزینهٔ بسیار شده‌اند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/375463/ رحمانی و قربانی، «تدفین به‌مثابۀ یک یدپدۀ بروکراتیک؛ آیین‌های مرگ در بهشت زهرا»، 1396ش، ص419.]</ref> تهیهٔ بسته‌های خوراک گران‌قیمت یا چندین شبانه‌روز پذیرایی از مردم،<ref>[https://www.irna.ir/news/4547782/%D8%AA%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D9%81%D8%A7%D8%AA-%D9%88%D8%A8%D8%AF%D8%B9%D8%AA-%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%AA-%DB%8C%D8% «تشریفات و بدعت‌ها در برگزاری آیین‌های وفات‌یافتگان کهگیلویه و بویراحمد»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> از رسم‌هایی است که سنت اصیل حلوا و خرمای عزا را به غذاها و دسرهای رنگی تغییر داده و مراسم ترحیم را تجملی‌تر از مراسم عروسی می‌سازد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5359628/%D9%85%D8%B1%DA%AF-%D8%B3%D9%86%D8%AA-%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D9%87-%DA%86%D8%B4%D9%85-%D9%88-%D9%87%D9%85-%DA%86%D8%B4%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%B3-%D8%AA%D8%B1%D8%AD%D «مرگ سنت‌ها در سایۀ چشم‌وهم‌چشمی در مجالس ترحیم»، خبرگزاری مهر]</ref> نواختن دف، ساز، نی و پیانو در مجلس ترحیم به‌جای یاد خدا، از رسم‌های نوپدید در برخی مجالس ترحیم است.<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/1395292/ختم-های-لاکچری-با-دف-و-گیتارنوازی-چند-من-مافیای-بهشت-زهرا «ختم‌های لاکچری با دف و گیتارنوازی، چند؟/ من «مافیای بهشت زهرا» هستم +صوت و فیلم»، مشرق‌نیوز.]</ref> همچنین در حالی که مجالس سوگواری ایرانیان از دوران زرتشت با آرامش و حرمت همراه بود، امروزه گاهی با موسیقی و حرکات موزون همراه می‌شود و از فضای طلب مغفرت برای متوفا، فاصله می‌گیرد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1307851/رقاصی-در-مجلس-عزاداری-سبک-تازه-به-دوران-رسیده-به-یاد-مردگان «رقاصی در مجلس عزاداری؛ «سبک تازه به دوران رسیده» به یاد مردگان»، وب‌سایت خبری-تحلیلی تابناک.]</ref> اهدای تاج گل و نصب چندین پارچه‌نوشته بر سردر منزل متوفی، نصب عکس‌ها و تصاویر بزرگ در معابر عمومی، اقامت طولانی‌مدت در منزل صاحبان عزا، پذیرایی با انواع نوشیدنی‌ها و خوراک‌ها، از جمله بدعت‌های آیین سوگواری در دوران معاصر است.<ref>[https://www.irna.ir/news/85576908/بدعت-گذاری-های-ناروا-در-مراسم-های-عزا «بدعت‌گذاری‌های ناروا در مراسم عزا»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>

== تفاوت‌های عزاداری مذهبی و سوگواری غیرمذهبی ==
عزاداری بر اولیای الهی از سوگواری بر میت معمولی متفاوت است؛ زیرا گریه و سوگواری بر نزدیکان و خویشان بیشتر جنبه عاطفی و ترحمی دارد و ارتباط زیادی با مسائل دینی ندارد. از سوی دیگر، گریه و عزاداری بر مصائب اولیای الهی وجه دینی و الهی دارد و روایات بسیاری در مورد یادآوری و گریه بر آنان وارد شده است. این تفاوت باعث می‌شود که در مواردی مانند عزاداری بر اهل‌بیت، گریه و یادآوری مصائب‌شان تشویق و حتی سفارش شود؛ در حالی که دربارهٔ سایر مصیبت‌ها صبر و شکیبایی توصیه شده است. روایات متعددی بر اهمیت گریه و حتی گریاندن دیگران در مصیبت اهل بیت وارد شده است؛ چنان‌که حتی جزع و بی‌تابی در این مصیبت روا شمرده شده، در حالی که جزع بر میت معمولی حرام است.<ref>[https://www.porseman.com/article/سه-روز-عزاداري-براي-ميت!/131955 «سه روز عزاداری برای میت!»، وب‌سایت پرسمان.]</ref>

== پانویس ==
{{پانویس}}

== منابع ==
{{آغاز منابع}}
* قرآن کریم
* «آداب مجالس روضه و عزاداری امام حسین علیه‌السلام»، وب‌سایت مکتب وحی، تاریخ بازدید: ۵ شهریور ۱۴۰۴ش.
* «آداب و رسوم خراسان رضوی در ایام شهادت امام رضا (ع)»، وب‌سایت بیتوته، تاریخ بازدید: ۵ شهریور ۱۴۰۴ش.
* «آداب و رسوم مردم افغانستان در عزاداری اباعبدالله الحسین»، خبرگزاری شفقنا افغانستان، تاریخ درج مطلب: ۱۲ اکتبر ۲۰۱۶م.
* «آداب و رسوم مردم پاکستان در ماه محرم»، وب‌سایت بیتوته، تاریخ بازدید: ۴ تیر ۱۴۰۲ش.
* «آیا در واقع ایام فاطمیه ۲۰ روز است؟»، وب‌سایت راسخون، تاریخ درج مطلب: ۲۸ آبان ۱۴۰۳ش.
* آقاجانی، علی «تاریخ عزاداری و عزای تاریخی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ بازدید: ۳ تیر ۱۴۰۲ش.
* «آموزه‌های تربیتی در قیام عاشورا»، وب‌سایت بنیاد مسکن انقلاب اسلامی، تاریخ بازدید: ۳ تیر ۱۴۰۲ش.
* ابن‌قولویه، جعفر، کامل‌الزیارات، نجف، دارالمرتضویه، ۱۳۵۶ش.
* انوری، حسن، فرهنگ بزرگ سخن، تهران، سخن، ۱۳۸۱ش.
* بابایی، رضا، «آسیب‌شناسی مجالس عزاداری»، پیام ویژه محرم، شمارهٔ ۸۶، ۱۳۸۶ش.
* «بدعت‌گذاری در مجالس ترحیم و لزوم بازنگری!»، وب‌سایت متکازین، تاریخ درج مطلب: ۱ اسفند ۱۳۹۷ش.
* «بدعت‌گذاری‌های ناروا در مراسم عزا»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۷ شهریور ۱۴۰۳ش.
* «تشریفات و بدعت‌ها در برگزاری آیین‌های وفات‌یافتگان کهگیلویه و بویراحمد»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۰ خرداد ۱۳۷۸ش.
* الجزایری، عبدالرحمن، الفقه علی المذاهب الأربعة، دارالثقلین، بیروت'''،''' ۱۴۱۹ق.
* «ختم‌های لاکچری با دف و گیتارنوازی، چند؟ / من «مافیای بهشت زهرا» هستم +صوت و فیلم»، مشرق‌نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۴ تیر ۱۴۰۱ش.
* «دربارهٔ بدعت نوازندگی در مراسم ترحیم| سوگواری، زیر سایه سازها»، شهرآرانیوز، تاریخ درج مطلب: ۶ مرداد ۱۴۰۴ش.
* ربانی، محمدعلی، «بررسی تطبیقی شیوه‌ها و کارکردهای عزاداری در سیره معصومین (ع) و سنت‌های جاری در میان شیعیان»، آکادمی مطالعات ایرانی لندن، تاریخ درج مطلب: ۱ سپتامبر ۲۰۱۹م.
* رحمانی، جبار و قربانی، هاجر، «تدفین به‌مثابهٔ یک یدپدهٔ بروکراتیک؛ آیین‌های مرگ در بهشت زهرا»، مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، دورهٔ ۶، شمارهٔ ۳، پاییز ۱۳۹۶ش.
* «رقاصی در مجلس عزاداری؛ «سبک تازه به دوران رسیده» به یاد مردگان»، وب‌سایت خبری-تحلیلی تابناک، تاریخ درج مطلب: ۵ خرداد ۱۴۰۴ش.
* «روزهای تیغ یا ایام شهادت حضرت علی (ع)»، وب‌سایت فرهنگی اعتقادی فطرت، تاریخ بازدید: ۱ شهریور ۱۴۰۴ش.
* «سوگواری چه تأثیری روی بازماندگان می‌گذارد؟»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۱۵ بهمن ۱۳۹۷ش.
* «سه روز عزاداری برای میت!»، وب‌سایت پرسمان، تاریخ درج مطلب ۱۴ آبان ۱۳۹۱ش.
* شریفی، فاطمه، «آداب و رسوم روزهای محرم در شهرهای ایران»، وب‌سایت مجله اتاقک، تاریخ درج مطلب: ۲۶ دی ۱۴۰۰ش.
* «شیعه و عزاداری»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۲ بهمن ۱۳۸۵ش.
* طوسی، حسن، تهذیب الأحکام فی شرح المقنعة للشیخ المفید، تهران، دار الکتب الإسلامیة، ۱۳۶۵ش.
* «عجیب‌ترین رسوم کفن و دفن در دنیا»، وب‌سایت بیتوته، تاریخ بازدید: ۴ تیر ۱۴۰۲ش.
* «عراق و سوگواری ماه محرم»، خبرگزاری صدا وسیما، تاریخ درج مطلب: ۱۲ مهر۱۳۹۶ش.
* «عزاداری در اهل‌سنت چگونه است؟ به عبارت دیگر عزاداری مشروع در نزد آنها دارای چه احکامی است؟»، وب‌سایت جواب سیتی، تاریخ درج مطلب: ۹ بهمن ۱۳۹۷ش.
* «عزاداری مذهبی رفتار سالم است یا ناسالم؟»، خبرگزاری شبستان، تاریخ درج مطلب: ۲۰ آبان ۱۳۹۳ش.
* فردوسی، ابوالقاسم، شاهنامه، وب‌سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۲۱ شهریور ۱۴۰۴ش.
* «گونه‌های مخالفت با عزاداری برای امام حسین علیه السّلام»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۲۰ شهریور ۱۴۰۱ش.
* مجموعة من المؤلفین، الموسوعة الفقهیة الکویتیة، وزارة الأوقاف والشئون الإسلامیة، الکویت، ۱۴۲۷ق.
* محتشم کاشانی، دیوان اشعار، وب‌سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۴ تیر ۱۴۰۲ش.
* محدثی، جواد، «فلسفهٔ عزاداری» پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ بازدید: ۳ تیر ۱۴۰۲ش.
* «مراسم سوگواری در ادیان مختلف»، وب‌سایت چهارفصل، تاریخ بازدید: ۳۰ مرداد ۱۴۰۴ش.
* «مرگ سنت‌ها در سایهٔ چشم‌وهم‌چشمی در مجالس ترحیم»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۳ آذر ۱۴۰۰ش.
* «مقایسه تطبیقی آیین مرگ در بین مسلمانان و زرتشتیان و بررسی میزان تأثیرپذیری آنها از یکدیگر»، مرکز دائرهٔ المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۳۰ مهر ۱۳۹۶ش.
* موسوی، سیدمحمدعلی، «کارکردهای اجتماعی عزاداری امام حسین، با مقایسهٔ اندیشه‌های امام خمینی و امیل دورکیم»، پرتال امام خمینی، تاریخ درج مطلب: ۲۶ آذر ۱۳۹۶ش.
* «مهم‌ترین آداب و سبک عزاداری برای ائمه معصومین (ع)»، مشرق‌نیوز، تاریخ درج مطلب: ۴ آبان ۱۳۹۵ش.
* نجفی، زین‌العابدین، «اعمال نامتعارف در عزاداری اهل‌بیت (ع) از منظر فقه امامیه»، فصلنامه دین و سیاست، شماره ۱۷ و ۱۸ پاییز و زمستان، ۱۳۸۷ش.
* «نگاهی به آداب و رسوم ویژهٔ عزاداری محرم در میان شیعیان هند»، پایگاه تخصصی امام حسین، تاریخ بازدید: ۴ تیر ۱۴۰۲ش.
* «وفات یافتن مادر سیاوش»، ویکی‌نبشته، تاریخ بازدید: ۲۱ شهریور ۱۴۰۴ش.
{{پایان منابع}}