نمایش مبدأ برای علم نافع

<big>'''علم نافع؛'''</big> دانش و آگاهی اثرگذار در رشد و کمال انسان در ابعاد مادی و معنوی.

[[علم]] نافع، از اصطلاحات مهم در فرهنگ اسلامی است که سودمندی دانش در عرصه‌های گوناگون اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی را در پیامدهای عملی آن برای ارتقای سطح مادی و معنوی فرد و جامعه می‌جوید.
==مفهوم‌شناسی==
علم به‌معنای درک حقیقت هر چیز، <ref>راغب اصفهانی، مفردات ألفاظ القرآن، بی‌تا، ص580.</ref> در اصطلاح عبارت است از آگاهی و کشف حقایق و قوانین جهان. <ref>مطهری، یادداشت‌های استاد مطهری، 1377ش، ج1، ص512.</ref> علم نافع، علمی است که دانستن آن به انسان سود می‌رساند و یا ندانستن آن سبب رسیدن ضرر می‌شود. <ref>مطهری، بیست‌گفتار، 1391ش، ص182.</ref> محوریت نفع و سود این علوم، تأمین نیازهای مادی [[معنویت|معنوی]] انسان است. <ref>[https://ensani.ir/fa/article/540550/%D9%85%D9%84%D8%A7%DA%A9-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D9%84%D9%85-%D9%86%D8%A7%D9%81%D8%B9-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D9%86%D8%B8%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D9%88-%D8%BA%D8%B1%D8%A8-%D8%A8%D8%A7-%D8%AA%D8%A3%DA%A9%DB%8 رهنمایی و شهابی‌نژاد، «ملاک‌های علم نافع از منظر اسلام و غرب با تأکید بر اندیشۀ امام خمینی و رهبر معظم انقلاب»، 1402ش، ص69.]</ref> چنین علمی با مواجهۀ علمی در رویارویی با مسائل <ref>[https://khl.ink/f/42700 «بیانات در دیدار جمعی از استادان، نخبگان و پژوهشگران دانشگاه‌ها»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref> در جهت خدمت به منافع و پیشرفت‌های یک ملت <ref>[https://khl.ink/f/43719 «بیانات در دیدار نخبگان و استعدادهای برتر علمی» وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref> می‌تواند دانشی هویت‌ساز، همراه با عمل و انگیزه بوده و در حیات انسانی که از آن تعبیر به حیات معقول یا [[حیات در قرآن و حدیث|حیات]] طیب می‌کنند، تجلی ‎یابد. بر این اساس، علم نافع در عمل، انسان را به حیات طیب وارد می‌کند و هویت نوینی به او می‌بخشد. <ref>[https://ensani.ir/fa/article/336023/%D8%B9%D9%84%D9%85-%D9%86%D8%A7%D9%81%D8%B9-%D9%88-%D9%87%D9%88%DB%8C%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D8%B2 جوادی آملی، «علم نافع و هویت‌ساز»، 1388ش، ص10-12.]</ref> از این منظر، دانش‌هایی مانند پزشکی، کشاورزی و صنعت همانند دانش فقه و علم [[اخلاق]]، علم نافع هستند که نبود آنها، وابستگی اقتصادی و سیاسیِ جامعه را در پی دارد. <ref>مکارم شیرازی، اخلاق اسلامی در نهج‌البلاغه، 1385ش، ج1، ص161.</ref> از منظر اندیشمندان مسلمان، قرآن نیز علم نافع را منحصر در علوم دینی نمی‌داند.<ref>[https://elmodin.ihcs.ac.ir/article_3037.html محبوبی و دیگران، «تأملی در شبهه انحصار علم ارزشمند در علوم دینی و بی‌ارزش تلقی شدن علوم تجربی»، 1396ش، ص68.]</ref> 
==اهمیت==
کسب علم و آگاهی، دغدغۀ اصلی بشر بوده و از ارزش و منزلت ویژه‌ای برخوردار است. برهمین اساس، آیات قرآن، تعلیم و تعلم را از اهداف اساسی [[مبعث|بعثت]] پیامبران بیان کرده، <ref>سورۀ جمعه، آیۀ 2.</ref> اولین آیات نازل شده از قرآن دربارۀ تعلیم و تعلم بوده <ref>سورۀ علق، آیۀ 1-5.</ref> و پیامبر اسلام، آموختن و فراگیری [[علم|دانش]] را واجب دانسته است. <ref>کلینی، الکافی، 1407ق، ج1، ص30.</ref> در فرهنگ اسلامی، فراگیری علوم کارآمد که موجب بهبود زندگی می‌شود از اهمیت خاصی بهره‌مند است <ref>[https://khl.ink/f/39542 «بیانات در دانشگاه فرهنگیان»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref> و در همین چارچوب، پیشوایان مسلمان به فراگرفتن علم حتی از کافران <ref>طوسی، الأمالی، 1414ق، ص625.</ref> و منافقان <ref>شریف‌الرضی، نهج‌البلاغه، 1414ق، حکمت 80.</ref> و در دورترین نقاط نظیر چین، <ref>جعفربن‌محمد، مصباح‌الشریعه، 1400ق، ص13.</ref> سفارش کرده‌اند. در ادعیۀ وارده از [[اهل‌بیت]] نیز به  اهمیت علم و علم‌آموزی توجه شده است. <ref>کفعمی، مصباح الکفعمی، 1405ق، ص299.</ref> برگزاری جلسات علمی توسط ائمه و تربیت شاگردان در زمینه‌های مختلف مانند طب، نجوم، ریاضیات و شیمی نشان می‌دهد که علم نافع در هر حوزه‌ای از دانش و آگاهی، مصداق می‌یابد. <ref>[https://www.sid.ir/paper/886010/fa محققیان و مصعد، «علم نافع، ملاک‌ها و معیارها از منظر اهل‌بیت»، ص511.]</ref> از این‌رو بازشناسی علم نافع از غیرنافع برای رسیدن به کمال، ضرورت می‌یابد. <ref>[https://www.ipoba.ir/article_163744.html رجبی ده‌برزویی  و دیگران، «واکاوی مؤلفه‌های علم نافع در اندیشه امام خامنه‌ای»، 1402ش، ص341.]</ref> در نگاه [[امام خمینی]] اگر علم سبب فاصله گرفتن انسان از خدا و یا انصراف انسان از عالم آخرت شود، نفعی ندارد.<ref>خمینی، شرح چهل حدیث، 1383ش، ص396.</ref> 
==ویژگی‌های علم نافع==
علم نافع از منظر آموزه‌های دینی، علمی است که عمل به آن، انسان را در دنیا و آخرت به کمال و سعادت برساند. <ref>طبرسی، مجمع‌البیان فی تفسیر القرآن، 1372ش، ج8، ص446؛ تمیمی آمدی، غررالحکم و درر الکلم، 1410ق، ص256.</ref> در مجموعۀ روایات اسلامی، اولین ویژگی اساسی علم نافع انگیزه و نیت ‌الهی نهفته در آن و دوری از هرگونه آثار تفاخر و برتری‌طلبی بر دیگران دانسته شده است. <ref>مجلسی، بحارالأنوار، 1403ق، ج74، ص147.</ref> همراهی با عمل، <ref>شریف‌الرضی، نهج‌البلاغه، 1414ق، حکمت 366.</ref> تطابق آن با معیارهای عقلایی <ref>مجلسی، بحارالأنوار، 1403ق، ج74، ص158.</ref> و [[کنترل فکر|کنترل]] خواهش‌های نفسانی، <ref>مجلسی، بحارالأنوار، 1403ق، ج67، ص71.</ref> برخی از ویژگی‌های علم نافع در کلام ائمه است که آثار دنیوی و اخروی فراوانی از جمله قرب الهی، بهره‌مندی از عنایت الهی، <ref>مجلسی، بحارالأنوار، 1403ق، ج74، ص165.</ref> خضوع و خشوع در برابر خداوند، <ref>تمیمی‌آمدی، غررالحکم و دررالکلم، 1410ق، ص285.</ref> کسب فضایل نیکو و دستیابی به شخصیت مطلوب، <ref>تمیمی‌آمدی، غررالحکم و دررالکلم، 1410ق، ص378.</ref> شناخت و معرفت عمیق ‌(حکمت)، <ref>مجلسی، بحارالأنوار، 1403ق، ج75، ص189.</ref> دوری از دنیا و تجملات دنیوی <ref>تمیمی‌آمدی، غررالحکم و دررالکلم، 1410ق، ص794.</ref> و بهره‌مندی از نعمت‎‌های اخروی در راستای کسب علم نافع <ref>محمدی ری‌شهری، میزان الحکمة، ج8، ص33.</ref> و آموختن آن به افراد [[خانواده]] <ref>نوری، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، 1408ق، ج12، ص201.</ref> را به‌همراه دارد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/886010/fa محققیان و مصعد، «علم نافع، ملاک‌ها و معیارها از منظر اهل‌بیت»، ص511-524.]</ref>  
==مناسبات علم نافع و دین==
متفکران معاصر دینی بر این باورند که علم نافع، شامل علومی می‌شود که برای انسان و جامعۀ انسانی سودمند بوده و این علوم شامل حوزۀ علوم انسانی و علوم تجربی نیز می‌شود. از این منظر، علوم تجربی که پیرامون نظام آفرینش و فعل خداوند بحث می‌کنند، گونه‌ای از علم دینی به‌شمار می‌روند. اسلام نیز انسان را به فراگیری مطلق علم <ref>پاینده، نهج‌الفصاحه، 1382ش، ص218.</ref> بدون تقسیم به دینی و غیردینی، فرا خوانده است. <ref>[https://ensani.ir/fa/article/138133/%D8%B9%D9%84%D9%85-%D9%88-%D8%AF%DB%8C%D9%86 جوادی آملی، «رابطۀ علم و دین»، 1381ش.]</ref> وجود دانشمندان مسلمان در حوزه‌های گوناگون دانش، نظیر [[ابوریحان بیرونی]]، [[فارابی]]، خوارزمی و [[خواجه نصيرالدين طوسى|خواجه نصیرالدین طوسی]]، شاهدی بر این مدعا دانسته شده است. <ref>[https://www.irna.ir/news/83679323/%D8%B9%D9%84%D9%85-%D9%86%D8%A7%D9%81%D8%B9-%D9%85%D9%88%D8%AC%D8%A8-%D8%AA%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «علم نافع موجب تعالی انسانیت و امنیت است»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> از سوی دیگر، آموزه‌های [[دین]] در تمام عرصه‌های [[زندگی]] با سعادت و شقاوت انسان ارتباط پیدا می‌کند و از این منظر، رسالت دین بیان رابطۀ پدیده‌ها با روح انسان، نحوۀ استفاده از اشیاء برای سعادت واقعی انسان و نقش آنها در تأمین مصلحت ابدی انسان است.<ref>مصباح‌یزدی، رابطۀ علم و دین، 1392ش، ص132-134.</ref> 
==مصادیق علم نافع==
بر اساس مبانی اسلامی، دانش سودمند، سبب سعادت انسان در دنیا و آخرت می‌شود و دانشی که نتواند روح و جسم انسان را رشد و پرورش دهد، انسان را به کمال نخواهد رساند. <ref>صدوق، من لا یحضره الفقیه، 1413ق، ج4، ص402.</ref> با چنین رویکردی، برخی از علوم ذاتاً مفید هستند؛ مانند دانش‌های پیوسته با قرآن، حدیث، [[اخلاق]]، فقه و کلام که به شناخت انسان درباره خالق هستی کمک کرده و وظایف انسان از حیث فردی و اجتماعی را بیان می‌دارند؛ برخی دیگر از علوم به جهت اینکه مورد نیاز مردم و برای رفع نیازهای آنان کاربرد دارند، مفید شمرده می‌شوند؛ علومی نظیر: فیزیک، ریاضیات، شیمی، فنون و [[صنایع دستی|صنایع]] که از منظر اسلام فراگیری آنها در جهت تأمین نیازهای مردم مورد تأکید قرار گرفته است. <ref>[https://ensani.ir/fa/article/540550/%D9%85%D9%84%D8%A7%DA%A9-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D9%84%D9%85-%D9%86%D8%A7%D9%81%D8%B9-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D9%86%D8%B8%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D9%88-%D8%BA%D8%B1%D8%A8-%D8%A8%D8%A7-%D8%AA%D8%A3%DA%A9%DB%8 رهنمایی و شهابی‌نژاد، «ملاک‌های علم نافع از منظر اسلام و غرب با تأکید بر اندیشۀ امام خمینی و رهبر معظم انقلاب»، 1402ش، ص70.]</ref> این علوم، مصادیق بی‌شماری دارند و شامل انواع آگاهی یا مهارت‌ در حوزه‌ سبک زندگی، قانون‌گرایی و مبارزه با آسیب‌های اجتماعی، <ref>[https://khl.ink/f/50226 «بیانات در دیدار معلمان»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]  </ref> تلاش برای افزایش قدرت دفاعی، پزشکی، مهندسی و زیست‌فناوری می‌شود.<ref>[https://khl.ink/f/43719 «بیانات در دیدار نخبگان و استعدادهای برتر علمی» وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref>  
==مؤلفه‌ها==
بسیاری از علوم برای سامان زندگی دنیایی سودمند هستند؛ <ref>جوادی آملی، زن در آیینۀ جلال و جمال، 1386ش، ص147.</ref> اما برخی علاوه بر فواید دنیوی، برای سعادت اخروی نیز مفید بوده و از جهاتی بر سایر علوم برتری دارند. <ref>[https://mesbahyazdi.ir/node/343/%D9%85%D8%A4%D8%B3%D8%B3%D9%87-%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4%DB%8C-%D9%88-%D9%BE%DA%98%D9%88%D9%87%D8%B4%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%B1%D9%87%D8%9B-%DA%AF%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%85%D8%B مصباح‌یزدی، «مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی؛ گامی در مسیر تولید علوم انسانی اسلامی»، وب‌سایت اطلاع‌رسانی آثار آیت‌الله مصباح یزدی.]</ref> در چارچوب این تقسیم‌بندی، مهم‌ترین مؤلفه‌های علم نافع عبارت است از: خدمت به بشر، <ref>کلینی، الکافی، 1407ق، ج2، ص207.</ref> بهره‌مندی از خلوص نیت، کمال‌بخشی به انسان، زمینه‌سازی برای سعادت انسان در دنیا و آخرت، <ref>[https://ensani.ir/fa/article/540550/%D9%85%D9%84%D8%A7%DA%A9-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D9%84%D9%85-%D9%86%D8%A7%D9%81%D8%B9-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D9%86%D8%B8%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D9%88-%D8%BA%D8%B1%D8%A8-%D8%A8%D8%A7-%D8%AA%D8%A3%DA%A9%DB%8 رهنمایی و شهابی‌نژاد، «ملاک‌های علم نافع از منظر اسلام و غرب با تأکید بر اندیشۀ امام خمینی و رهبر معظم انقلاب»، 1402ش، ص71-72.]</ref> عقلانیت و آینده‌نگری.<ref>[https://www.ipoba.ir/article_163744.html رجبی ده‌برزویی  و دیگران، «واکاوی مؤلفه‌های علم نافع در اندیشه امام خامنه‌ای»، 1402ش، ص344-348.]</ref> 
==کارکردها==
اساسی‌ترین کارکردهای علوم نافع از دیدگاه صاحب‌نظران مسلمان به‌صورت ذیل تبیین می‌گردد:
*مجهزسازی به ابزارهای لازم جهت اعتلای فردی و پیشرفت اجتماعی؛
*هویت‌بخشی به افراد؛
*تقویت [[سلامت معنوی|سلامت]] روحی و [[معنویت|معنوی]]؛
*افزایش [[اعتماد به نفس]]؛<ref>[https://khl.ink/f/45470 «پیام به‌مناسبت روز معلم»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.] </ref>
*نیازسنجی نسبت به مسائل حال و آینده در راستای پیشرفت علمی؛<ref>[https://khl.ink/f/31386 «بیانات در دیدار رؤسای دانشگاه‌ها، مراکز رشد و پارک‌های علم و فناوری»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref>
*بنیان‌گذاری تمدن؛
*تشخیص جهت صحیح حرکت‌های علمی؛<ref>[https://khl.ink/f/49011 «بیانات در دیدار جمعی از نخبگان و استعدادهای برتر علمی کشور»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.] </ref>
*گسترش فرهنگ نوآوری جهت حل مسائل در مراکز علمی؛
*نفع‌رسانی به دیگران؛<ref>[https://khl.ink/f/17082 «بیانات در دیدار جمعی از اساتید دانشگاه‌ها»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]  </ref>
*حل مسائل در حیطه‌های مختلف اعم از علمی، اقتصادی، صنعت؛
*زمینه‌سازی جهت انجام تحقیقات بنیادی و عمیق؛<ref>[https://khl.ink/f/42700 «بیانات در دیدار جمعی از استادان، نخبگان و پژوهشگران دانشگاه‌ها»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.] </ref>
*به‌فعلیت رساندن ظرفیت‌ها و توان علمی افراد؛<ref>[https://khl.ink/f/39542 «بیانات در دانشگاه فرهنگیان»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref>
*فراهم ساختن سرمایۀ ذهنی و عملی برای آینده.<ref>[https://khl.ink/f/50226 «بیانات در دیدار معلمان»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]  </ref>
صاحب‌نظران [[مسلمان]]، این کارکردها را در تقابل با رویکرد حاکم بر تمدن غرب می‌دانند که علم را برای توسعۀ قدرت خویش و استثمار دیگران به‌کار می‌گیرد <ref>[https://ensani.ir/fa/article/540550/%D9%85%D9%84%D8%A7%DA%A9-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D9%84%D9%85-%D9%86%D8%A7%D9%81%D8%B9-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D9%86%D8%B8%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D9%88-%D8%BA%D8%B1%D8%A8-%D8%A8%D8%A7-%D8%AA%D8%A3%DA%A9%DB%8 رهنمایی و شهابی‌نژاد، «ملاک‌های علم نافع از منظر اسلام و غرب با تأکید بر اندیشۀ امام خمینی و رهبر معظم انقلاب»، 1402ش، ص74.]</ref> و علم از این منظر علمی نه تنها به جامعه هویت نمی‌دهد، بلکه هویت‌برانداز است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/336023/%D8%B9%D9%84%D9%85-%D9%86%D8%A7%D9%81%D8%B9-%D9%88-%D9%87%D9%88%DB%8C%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D8%B2 جوادی آملی، «علم نافع و هویت‌ساز»، 1388ش، ص10.]</ref> 
==راهکارهای تحقق علم نافع==
از جمله راهکارهای ارائه شده جهت دستیابی به علم نافع می‌توان به موارد ذیل اشاره کرد: 
*شناسایی و تفکیک علم نافع از غیرِ آن؛<ref>[https://khl.ink/f/50226 «بیانات در دیدار معلمان»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ا]ی.  </ref>
*سوق‌دادن پژوهش‌های علمی در خدمت نیازهای کشور؛<ref>[https://khl.ink/f/37949 «بیانات در دیدار نخبگان جوان علمی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref>
*اصلاح نظام‌های آموزشی در راستای تعلیم دانش سودمند؛<ref>[https://khl.ink/f/39542 «بیانات در دانشگاه فرهنگیان»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref>
*ایجاد گفتمان علمی ناظر بر نگاه توحیدی؛<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1401/05/22/2757128/%D8%B1%D8%A7%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%AF%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%85-%D9%86%D8%A7%D9%81%D8%B9-%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C-% «راهکارهایی برای رسیدن به علم نافع»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>
*تولید علم از طریق نظریه‌پردازی‌های علمی؛
*نواندیشی علمی و پرهیز از تحجر؛
*نگاه نقادانه در دریافت علوم از جوامع غربی؛
*شناسایی و تدوین میراث علوم اسلامی و کشف الگوها و نظام حاکم بر آن؛
*تحول در علوم انسانی و اسلامی‌سازی آن با توجه به آموزه‌های قرآن.<ref>[http://icih.ir/%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%AA-%D8%AA%D8%AD%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85%E2%80%8C%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%B1%D8%A7-%D9%88-%D8%A7%D9%86/ سخاوتیان و عباسی، «مدیریت تحول علوم انسانی در آرا و اندیشه‌های امام خامنه‌ای»، 1398ش، ص379-383.]</ref>
==چالش‌ها==
امروزه علم نافع با وجود زمینه و ظرفیت‌های فراوان، با چالش‌های زیر روبرو است:
*تأثیرپذیری مبانی هستی‌شناختی، معرفت‌شناختی و انسان‌شناختی علوم رایج از فلسفه، فرهنگ و تمدن غرب؛
*بی‌توجهی به ابعاد معرفت‌شناختی عقل، وحی و شهود و اتکا بر حس و تجربه؛
*کیفیت نامطلوب آموزشی و خلأ منابع اسلامی به‌ویژه در علوم انسانی؛
*تقلید کورکورانه از دستاوردهای علمی غرب؛<ref>[http://icih.ir/%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%AA-%D8%AA%D8%AD%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85%E2%80%8C%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%B1%D8%A7-%D9%88-%D8%A7%D9%86/ سخاوتیان و عباسی، «مدیریت تحول علوم انسانی در آرا و اندیشه‌های امام خامنه‌ای»، 1398ش، ص377.] </ref>
*رواج اندیشۀ تعارض علم و دین؛<ref>[https://elmodin.ihcs.ac.ir/article_3037.html محبوبی و دیگران، «تأملی در شبهه انحصار علم ارزشمند در علوم دینی و بی‌ارزش تلقی شدن علوم تجربی»، 1396ش، ص68.]</ref>
*عدم مسئله‌محوری پژوهش‌ها؛
*عدم هم‌پوشانی علم و صنعت؛
*مهاجرت بی‌رویۀ نخبگان و متخصصان علمی؛<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/news/show/1790210 «شرافت پژوهش به تولید علم نافع است»، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.]</ref>
*گسترش روحیۀ مدرک‌گرایی؛
*ضعف خلاقیت، پویایی و نوآوری در مراکز آموزش عالی.<ref>[https://www.jmsp.ir/article_9664_86d64b47fbabd26c65ed8888f35354fa.pdf میرفردی، «چالش‌ها و فرصت‌های تولید علم و نظریه‌پردازی در حوزۀ علمی جامعه‌شناسی در ایران» 1394ش، ص13-14.]</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==
*قرآن کریم.
*«بیانات در دانشگاه فرهنگیان»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: 19 اردیبهشت 1397ش.
*«بیانات در دیدار جمعی از اساتید دانشگاه‌ها»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: 2 شهریور 1390ش.
*«بیانات در دیدار جمعی از استادان، نخبگان و پژوهشگران دانشگاه‌ها»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: 8 خرداد 1398ش.
*«بیانات در دیدار جمعی از نخبگان و استعدادهای برتر علمی کشور»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: 26 آبان 1400ش.
*«بیانات در دیدار رؤسای دانشگاه‌ها، مراکز رشد و پارک‌های علم و فناوری»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: 20 آبان 1394ش.
*«بیانات در دیدار معلمان»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: 21 اردیبهشت 1401ش.
*«بیانات در دیدار نخبگان جوان علمی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: 26 مهر 1396ش.
*«بیانات در دیدار نخبگان و استعدادهای برتر علمی» وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: 17 مهر 1398ش .
*پاینده، ابوالقاسم، نهج‌الفصاحه، تهران، دنیای دانش، 1382ش.
*«پیام به‌مناسبت روز معلم»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: 12 اردیبهشت 1399ش.
*تمیمی آمدی، عبدالوحد بن محمد، غرر الحکم و درر الکلم، قم، دارالکتاب الإسلامی، 1410ق.
*جعفر بن‌ محمد، مصباح‌الشریعة، بیروت، اعلمی، 1400ق.
*جوادی آملی، عبدالله، «رابطۀ علم و دین»، نشریۀ پاسدار اسلام، شمارۀ 247، 1381ش.
*جوادی آملی، عبدالله، زن در آیینۀ جلال و جمال، قم، إسراء، 1386ش.
*جوادی‌ آملی، عبدالله، «علم نافع و هویت‌ساز»، نشریۀ إسراء، شمارۀ 1، پاییز 1388ش.
*خمینی، روح‌الله، شرح چهل حدیث، تهران، مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1383ش.
*راغب إصفهانی، حسین بن محمد، مفردات ألفاظ القرآن، بیروت، دارالقلم، بی‌تا.
*«راهکارهایی برای رسیدن به علم نافع»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: 22 مرداد 1401ش.
*رجبی ده‌برزوئی، اصغر و دیگران، «واکاوی مؤلفه‌های علم نافع در اندیشه امام خامنه‌ای»، نشریۀ مطالعات الگوی پیشرفت اسلامی ایرانی، شمارۀ 27، پاییز 1402ش.
*رهنمایی و شهابی‌نژاد، «ملاک‌های علم نافع از منظر اسلام و غرب با تأکید بر اندیشۀ امام خمینی و رهبر معظم انقلاب»، نشریۀ معرفت، شمارۀ 304، 1402ش.
*سخاوتیان، سید امیر و عباسی، محمدباقر، «مدیریت تحول علوم انسانی در آرا و اندیشه‌های امام خامنه‌ای»، در مجموعه مقالات سومین کنگرۀ بین‌المللی علوم انسانی اسلامی، 1398ش.
*«شرافت پژوهش به تولید علم نافع است»، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، تاریخ درج مطلب: 22 آذر 1402ش.
*شریف ‌الرضی، محمد بن الحسین، نهج‌البلاغه، تصحیح: صبحی صالح، قم، هجرت، 1414ق.
*صدوق، محمد بن علی، من لا یحضره الفقیه، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1413ق.
*طبرسی، فصل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران، ناصرخسرو، 1372ش.
*طوسی، محمد بن الحسن، الأمالی، قم، دارالثقافة، 1414ق.
*«علم نافع موجب تعالی انسانیت و امنیت است»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: 29 بهمن 1398ش.
*کفعمی، ابراهیم بن علی، مصباح الکفعمی، نجف أشرف، الشریف الرضی، 1405ق.
*کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، درالکتب الإسلامیه، 1407ق.
*مجلسی، محمدباقر، بحارالأنوار، بیروت، دارإحیاء التراث العربی، 1403ق.
*محبوبی، ایرج و دیگران، «تأملی در شبهۀ انحصار علم ارزشمند در علوم دینی و بی‌ارزشی تلقی‌شدن علوم تجربی»، نشریۀ پژوهش‌های علم و دین، شمارۀ 16، زمستان 1396ش.
*محققیان، زهرا و مصعد، مینا، «علم نافع، ملاک‌ها و معیارها از منظر اهل‌بیت»، در مجموعه مقالات نخستین همایش اهل‌بیت و تولید علم، 1394ش.
*مصباح‌یزدی، محمدتقی، رابطۀ علم و دین، تحقیق و نگارش: علی مصباح، قم، مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی، 1392ش.
*مصباح‌یزدی، محمدتقی،«مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی؛ گامی در مسیر تولید علوم انسانی اسلامی»، وب‌سایت اطلاع‌رسانی آثار حضرت آیت‌الله مصباح یزدی ، تاریخ درج مطلب: 13 مهر 1388ش.
*مطهری، مرتضی، بیست گفتار، تهران، صدرا، 1391ش.
*مطهری، مرتضی، یادداشت‌های استاد مطهری، تهران، صدرا، 1377ش.
*مکارم شیرازی، ناصر، اخلاق اسلامی در نهج‌البلاغه، تهیه و تنظیم: اکبر خادم الذاکرین، قم، نسل جوان، 1385ش.
*میرفردی، اصغر، «چالش‌ها و فرصت‌های تولید علم و نظریه‌پردازی در حوزۀ علمی جامعه‌شناسی در ایران» نشریۀ سیاست‌های راهبردی و کلان، شمارۀ 9، بهار 1394ش.