نمایش مبدأ برای قربانی کردن

[[پرونده:قربانی۱.jpg|thumb|گوسفند قربانی در مرکز عرضه دام زنده حکیمیه تهران؛ روز عید قربان ۱۴۰۳ش|جایگزین=گوسفند قربانی در مرکز عرضه دام زنده حکیمیه تهران]]<big>'''قربانی کردن؛'''</big> رسم دینیِ ذبح‌کردن حیوان برای کسب رضایت خدا و تقرب به او.

قربانی کردن یکی از آیین‌ها و رسوم رایج در فرهنگ [[مسلمان|مسلمانان]] و ایرانیان است. مردم در [[عید قربان]] و سایر مناسبت‌ها به اجرای رسم نیکوی قربانی‌کردن برای رضایت و تقرب الهی می‌پردازند. پیرامون قربانی‌کردن، آداب‌ورسوم بسیاری در فرهنگ ایرانیان شکل گرفته است. 
==مفهوم‌شناسی==
واژۀ عربی «قربان» به‌معنای هر چیزی است که وسیلۀ تقرب و نزدیکی به خدا باشد.<ref>  [https://www.mehrnews.com/news/2156790/%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%87-%D9%88-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%D8%B0%D8%A8%D8%AD-%D9%82%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%87%D8%B1-%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D9%86-%D8 . «فلسفه و تاریخچه ذبح قربانی؛ هر عملی که در آن تقرب باشد، قربانی است»، خبرگزاری مهر.]</ref>  در فرهنگ مسلمانان به حیوانی که به‌خاطر رضای خداوند، ذبح می‌کنند، قربانی گفته می‌شود.<ref>  [https://www.mashreghnews.ir/news/351391/%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%87-%D9%82%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D9%82%D8%B3%D8%A7%D9%85-%D8%A2%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85 . «فلسفه قربانی و اقسام آن در اسلام»، وب‌سایت مشرق نیوز.]</ref>  برخی معتقدند یکی از خصوصیات بارز و صفات خوب مؤمن، قربانی‌کردن است.<ref>  [https://www.yjc.ir/fa/news/6226631/%D9%81%D9%88%D8%A7%D9%8A%D8%AF-%D9%82%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%83%D8%B1%D8%AF%D9%86-%DA%86%D9%8A%D8%B3%D8%AA . «فوايد قربانی كردن چيست؟»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref>  قربانی‌کردن یکی از مناسک ویژۀ [[حج]] نیز به شمار می‌رود که مسلمانان، حیواناتی مانند [[شتر]]، گوسفند و گاو را در روز عید قربان، ذبح می‌کنند.<ref>  .  موسوی شاهرودی، جامع الفتاوی مناسک حج، ۱۴۲۸ق، ص۱۹۷ - ۱۹۸ </ref>

==تاریخچه==
قربانی‌کردن، از آداب‌ورسوم رایج در ادیان مختلف بوده است. بر اساس آموزه‌های کتاب‌های آسمانی، قدمت قربانی‌کردن با هدف کسب رضایت خداوند، به دوران حضرت آدم برمی‌گردد.<ref>  [https://nahad.kaums.ac.ir/%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%87-%D9%88-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%D8%B9%DB%8C%D8%AF-%D9%82%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F- . «فلسفه و تاریخچه عید قربان»، وب‌سایت نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری دانشگاه علوم پزشکی کاشان.]</ref>  در طول تاریخ، رسم قربانی‌کردن گاهی دچار انحراف شده و در برخی جوامع برای بت‌ها یا انسان‌ها، قربانی می‌کردند.<ref>  [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1106493/%D8%AC%D9%84%D9%88%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%B9%DB%8C%D8%AF-%D9%82%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85 . دوستی، «جلوه‌های آیینی عید قربان در فرهنگ مردم»، 1392ش، ص51.]</ref>  قربانی‌کردن قبل از اسلام بین اعراب شبه‌جزیره عربستان نیز مرسوم بوده است. آموزه‌های قرآن، آیین قربانی‌کردن را با شرایط خاصی، تأیید کرده است. <ref>  . موسوی شاهرودی، جامع الفتاوی مناسک حج، ۱۴۲۸ق، ص۱۹۷ – ۱۹۸.</ref> قربانی‌کردن در اسلام، یادبودی از ماجرای ذبح اسماعیل است<ref>  . سورۀ صافات: آیات 105-107.</ref>  که خداوند قربانی ابراهیم را قبول کرده و آن را ذبح عظیم نامیده است. <ref>  .  موسوی شاهرودی، جامع الفتاوی مناسک حج، ۱۴۲۸ق، ص۱۹۷ - ۱۹۸ </ref> قربانی‌کردن نزد ایرانیان باستان نیز رایج بوده است و آن‌ها برای اهورامزدا یا خدایان دیگر قربانی می‌کردند. بر اساس گزارش‌های تاریخی، [[کورش|کوروش]] هنگام تاج‌گذاری، آیین قربانی‌کردن را به‌جا آورد.<ref>  [https://www.isna.ir/news/1403032818866/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D9%82%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8 . «نگاهی به تاریخ قربانی کردن در فرهنگ ایرانی و اسلامی»، خبرگزاری دانشجویان ایران: ایسنا.]</ref>
==قربانی در آموزه‌های اسلام==
[[پرونده:قربانی۲.jpg|thumb|آب دادن به قربانی پیش از ذبح|جایگزین=آب دادن به قربانی پیش از ذبح]]
در آموزه‌های اسلام دو نوع قربانی واجب و مستحب تعریف شده است.<ref>  . امام خمینی، تحریر الوسیله، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۴۰۹-۴۱۱. </ref>  مصداق اصلی قربانی واجب، حیوانی است که حاجی به‌عنوان یکی از مناسک حج، در روز عید قربان، ذبح می‌کند.<ref> [https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3282/4770/38934/%D8%B9%DB%8C%D8%AF-%D8%B3%D8%B9%DB%8C%D8%AF-%D9%82%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86 . کریم‌خانی، «عید سعید قربان»، وب‌سایت حوزه‌نت.]  </ref>  کفاره برخی اعمال در حج، [[نذر]]، عهد و قسم نیز موجب واجب‌شدن قربانی می‌شود. <ref>   . امام خمینی، تحریر الوسیله، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۴۰۹-۴۱۱. </ref> در سایر موارد، قربانی به‌شرط تمکن مالی، مستحب مؤکد است. 

در جوامع اسلامی به‌خصوص ایران، قربانی‌کردن در آیین‌های سوگ و آیین‌های شادمانی به‌ویژه در [[عید قربان]]، رایج است. <ref> . قاروبی تبریزی، النضید فی شرح روضة الشهید، ۱۳۹۵ش، ج۱۰، ص۱۰۶. </ref> قربانی‌کردن و برگزاری مهمانی با طبخ گوشت قربانی یا توزیع گوشت آن میان نیازمندان، علاوه بر ایران در کشورهای عربی <ref> [https://www.hawzahnews.com/news/393765/%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D9%82%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%B1%D8%A8%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D9%8 . «تصاویری از مراسم قربانی کشورهای عربی در روز عید قربان»، خبرگزاری حوزه.] </ref> و سایر کشورهای مسلمان مانند پاکستان، <ref> [https://www.imna.ir/news/670204/%D8%B9%DB%8C%D8%AF-%D9%82%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AE%D8%AA%D9%84%D9%81-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7 . «عید قربان در کشورهای مختلف جهان چگونه برگزار می‌شود؟»، خبرگزاری ایمنا.] </ref> افغانستان،<ref>[https://www.farsnews.ir/media/14020407000580/%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85%7C-%D8%AD%D8%A7%D9%84-%D9%88-%D9%87%D9%88%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%DB%8C%D8%AF-%D9%82%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86 . «حال و هوای افغانستان در عید قربان»، خبرگزاری فارس.]</ref>  مراکش، بنگلادش، تاجیکستان، فیلیپین، ترکیه،  <ref>    [https://www.imna.ir/news/670204/%D8%B9%DB%8C%D8%AF-%D9%82%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AE%D8%AA%D9%84%D9%81-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7 . «عید قربان در کشورهای مختلف جهان چگونه برگزار می‌شود؟»، خبرگزاری ایمنا.] </ref>اندونزی و مالزی نیز رایج است.<ref>  [https://www.irna.ir/news/8315367/%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%B3%D9%87-%D8%B4%D9%86%D8%A8%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%84%D8%B2%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%88%D9%86%D8%B2%DB%8C-%D8%B9%DB%8C%D8%AF-%D9%82%D8 . «روز سه‌شنبه در کشورهای مالزی و اندونزی عید قربان است»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref>

==آیین قربانی‌کردن در فرهنگ ایرانیان==
قربانی کردن در فرهنگ ایرانیان و با تکیه بر آموزه‌ها و سفارش‌های اسلام، نهادینه شده است. در بسیاری از خرده‌فرهنگ‌های ایرانی، قربانی‌کردن با آداب‌ورسوم خاصی برگزار می‌شد. در ایران قدیم، شتر را پیش از قربانی‌کردن در روز عید، با انواع گل و گیاه رنگی تزئین کرده و در شهر می‌چرخاندند. امروزه اما اغلب قربانی‌کردن در منزل شخصی یا مراکز دینی و مذهبی صورت می‌گیرد و مراسم ذبح و توزیع گوشت قربانی در روز عید قربان انجام می‌شود.<ref>  [https://www.isna.ir/news/1403032818866/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D9%82%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8 . «نگاهی به تاریخ قربانی کردن در فرهنگ ایرانی و اسلامی»، خبرگزاری دانشجویان ایران: ایسنا.]</ref>  

ایرانیان قربانی‌کردن در روز عید قربان را برای کسب رضای خداوند و شکرگزاری نعمت‌های او انجام می‌دهند؛ <ref>  [https://www.isna.ir/news/1401041912808/%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D9%88-%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B4%DA%AF%D9%81%D8%AA-%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C%D8%B2-%D9%82%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D8%A7%D9%87-%D8 . بابایی، «آثار و نتایج شگفت‌انگیز قربانی کردن در راه خدا در عید قربان»، خبرگزاری دانشجویان ایران: ایسنا.]</ref> اما به شکرانۀ تولد فرزند با عنوان [[عقیقه]]<ref>  . شیخ بهائی، جامع عباسی، مؤسسه انتشارات فراهانی، بی‌تا، ص۳۰۳.</ref>  و در مناسبت‌های دیگر مانند خرید [[خانه]] یا ماشین، ساخت منزل و موفقیت در برخی کارها نیز قربانی‌کردن در فرهنگ ایرانی رایج است. <ref>[https://www.isna.ir/news/1401041912808/%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D9%88-%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B4%DA%AF%D9%81%D8%AA-%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C%D8%B2-%D9%82%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D8%A7%D9%87-%D8 . بابایی، «آثار و نتایج شگفت‌انگیز قربانی کردن در راه خدا در عید قربان»، خبرگزاری دانشجویان ایران: ایسنا.]</ref> قربانی‌کردن در فرهنگ عامیانه، شیوه‌ای برای دفع بلا و رفع مصیبت دانسته می‌شود؛<ref>  [https://article.tebyan.net/371557/%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D9%88-%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B4%DA%AF%D9%81%D8%AA-%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C%D8%B2-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D9%85%D9%84-%D9%82%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9 . «آثار و نتایج شگفت‌انگیز برای عمل قربانی کردن»، وب‌سایت تبیان.]</ref>  اما در آموزه‌های اسلام، قربانی‌کردن، وسیله‌ای برای نزدیک‌شدن به خدا معرفی شده است.<ref>  [https://www.khabaronline.ir/news/578383/%D8%B1%DB%8C%D8%AE%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D9%86-%D9%88-%D9%82%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%AA%DB%8C-%D9%88-%D8%AF%D9%81%D8%B9-%D8%A8%D . «ریختن خون و قربانی‌‌کردن برای سلامتی و دفع بلا در اسلام وجود ندارد /نگاه‌های قدیمی غلط به نام اسلام»، خبرگزاری خبر آنلاین.]</ref>

==پیامدها==
[[پرونده:قربانی.jpg|thumb|توزیع گوشت قربانی در کرمان؛ ۱۳۹۳ش|جایگزین=توزیع گوشت قربانی در کرمان]]
قربانی‌کردن در روایات دینی، سبب آمرزش گناهان معرفی شد‌ه است.<ref>  . ابن بابویه، من لا یحضره الفقیه،1413ق، ج2، ص214.</ref>  توزیع گوشت قربانی میان فقرا و مساکین در گسترش فرهنگ نیکوکاری، نقش اساسی دارد<ref>  [https://www.mehrnews.com/news/2156790/%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%87-%D9%88-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%D8%B0%D8%A8%D8%AD-%D9%82%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%87%D8%B1-%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D9%86-%D8 . «فلسفه و تاریخچه ذبح قربانی؛ هر عملی که در آن تقرب باشد، قربانی است»، خبرگزاری مهر.]</ref>  و سبب کاهش وابستگی مالی افراد متمکن به ثروت خود شده و تمایل آنها به سمت نیکوکاری و [[انفاق]] بخشی از مال در راه کمک به نیازمندان و هم‌نوعان را افزایش می‌دهد.<ref>  [https://www.mashreghnews.ir/news/351391/%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%87-%D9%82%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D9%82%D8%B3%D8%A7%D9%85-%D8%A2%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85 . «فلسفه قربانی و اقسام آن در اسلام»، وب‌سایت مشرق نیوز.]</ref>  

همچنین این امر در گسترش رفاه عمومی <ref>  [https://www.isna.ir/news/1401041912808/%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D9%88-%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B4%DA%AF%D9%81%D8%AA-%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C%D8%B2-%D9%82%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D8%A7%D9%87-%D8 . بابایی، «آثار و نتایج شگفت‌انگیز قربانی کردن در راه خدا در عید قربان»، خبرگزاری دانشجویان ایران: ایسنا.]</ref> و توجه به حقوق و جایگاه همسایه اثرگذار است.<ref>  [https://article.tebyan.net/371557/%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D9%88-%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B4%DA%AF%D9%81%D8%AA-%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C%D8%B2-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D9%85%D9%84-%D9%82%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9 . «آثار و نتایج شگفت‌انگیز برای عمل قربانی کردن»، وب‌سایت تبیان.]</ref>  همچنین مراسم قربانی‌کردن، فرصت مناسبی را برای دورهمی اقوام و خویشاوندان فراهم می‌کند تا گوشت قربانی را به‌صورت دسته‌جمعی تناول کنند<ref>  [https://ijar.ut.ac.ir/article_71601.html . زرهانی و نرسیسیانس، «تحلیل جایگاه باورهای شمنی در مناسک قربانی در بندر ترکمن»، 1397ش، ص123.]</ref>  و فرهنگ مسلمانی به نسل‌های پسینی انتقال یابد.<ref>[https://article.tebyan.net/371557/%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D9%88-%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B4%DA%AF%D9%81%D8%AA-%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C%D8%B2-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D9%85%D9%84-%D9%82%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9 . «آثار و نتایج شگفت‌انگیز برای عمل قربانی کردن»، وب‌سایت تبیان.]</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}  
==منابع==
قرآن کریم
*ابن بابویه، محمد بن علی، من لایحضره الفقیه، تحقیق علی‌اکبر غفاری، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزۀ علمیۀ قم، چاپ دوم، 1413ق.
*بابایی، زینب، «آثار و نتایج شگفت‌انگیز قربانی‌کردن در راه خدا در عید قربان»، خبرگزاری دانشجویان ایران: ایسنا، تاریخ درج مطلب: 19 تیر 1401ش.
*«تصاویری از مراسم قربانی کشورهای عربی در روز عید قربان»، خبرگزاری حوزه، تاریخ درج مطلب: 23 شهریور 1395ش.
*«حال و هوای افغانستان در عید قربان»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: 7 تیر 1402ش.
*خمینی، روح الله، تحریرالوسیله، قم، مؤسسه نشر الاسلامی، ۱۳۸۷ش.
*دوستی، شهرزاد، «جلوه‌های آیینی عید قربان در فرهنگ مردم»، فرهنگ مردم ایران، شماره 32، 1392ش.
*زرهانی، سید محمد و نرسیسیانس، امیلیا، «تحلیل جایگاه باورهای شمنی در مناسک قربانی در بندر ترکمن»، پژوهش‌های انسان‌شناسی ایران، شماره 2، 1397ش.
*«روز سه‌شنبه در کشورهای مالزی و اندونزی عید قربان است»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: 19 دی 1384ش.
*«ریختن خون و قربانی‌‌کردن برای سلامتی و دفع بلا در اسلام وجود ندارد/ نگاه‌های قدیمی غلط به نام اسلام»، خبرگزاری خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: 22 شهریور 1395ش.
*شیخ بهائی، محمد بن حسین، جامع عباسی، تهران، مؤسسه انتشارات فراهانی،بی‌تا.
*«عید قربان در کشورهای مختلف جهان چگونه برگزار می‌شود؟»، خبرگزاری ایمنا، تاریخ درج مطلب: 8 تیر 1402ش.
*«فلسفه قربانی و اقسام آن در اسلام»، وب‌سایت مشرق نیوز، تاریخ درج مطلب 13 مهر 1393ش.
*«فلسفه و تاریخچه ذبح قربانی؛ هر عملی که در آن تقرب باشد، قربانی است»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 24 مهر 1392ش.
*«فوايد قربانی كردن چيست؟»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: 10 شهریور 1396ش.
*«فلسفه و تاریخچه عید قربان»، وب‌سایت نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری دانشگاه علوم پزشکی کاشان، تاریخ درج مطلب: 8 مرداد 1399ش.
*قاروبی تبریزی، حسن، النضید فی شرح روضة الشهید، قم، انتشارات داوری، ویرایش جدید، ۱۳۹۵ش.
*«کتب فتوایی، توضیح المسائل جامع»، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر آیت‌الله سیستانی، تاریخ بازدید: 14 مهر 1403ش.
*کریم‌خانی، حمزه، «عید سعید قربان»، وب‌سایت حوزه‌نت، تاریخ درج مطلب: بهمن 1381ش.
*موسوی شاهرودی، مرتضی، جامع الفتاوی مناسک حج، تهران، مشعر، ۱۴۲۸ق.
*«نگاهی به تاریخ قربانی‌کردن در فرهنگ ایرانی و اسلامی»، خبرگزاری دانشجویان ایران: ایسنا، تاریخ درج مطلب: 28 خرداد 1403ش.