نمایش مبدأ برای قوم کرمانج

{{درشت|'''قوم کرمانج؛'''}} کردهای ساکن در خراسان شمالی.

قوم کرمانج بزرگ‌ترین گروه کردی جهان با حدود ۷۰درصد جمعیت کردها است که بیشتر در [[خراسان شمالی]] و مناطق همجوار سکونت دارند. آنها به [[زبان کردی]] کرمانجی سخن می‌گویند، [[شیعه]] مذهب‌اند و فرهنگی غنی شامل [[ادبیات شفاهی]] و مکتوب، [[موسیقی بومی|موسیقی محلی]]، و پوشاک سنتی دارند. سنت کمک جمعی یا یاوار در زندگی اجتماعی و فعالیت‌هایی مانند خانه‌سازی و کشاورزی نقش اساسی دارد. کرمانج‌ها در حفظ مرزهای [[ایران]]، [[انقلاب اسلامی ایران]] و [[دفاع مقدس]] نقش مهمی ایفا کرده و میراث فرهنگی و آیین‌های خود را زنده نگه داشته‌اند.

==واژه‌شناسی قوم کرمانج==
از نظر زبان‌شناسی همزمانی، ساختار مشخصی برای کلمه «کرمانج» از لحاظ ساخت‌واژگی و اشتقاق وجود ندارد؛ اما برخی کرمانج را متشکل از سه بخش «کُر»، «مان» و پسوند «ج» می‌دانند که «کُر» کوتاه‌شده «کرد» و «مان» به قوم ماد به‌نام مانایی برمی‌گردد؛ اما پسوند «ج» را تحلیل نکرده‌اند. برخی دیگر واژه «کرمانج» را مرکب از «کُر» به‌معنی «سنگ» و «مانج» می‌داند و آن را به مردم دارای خانه‌های سنگی نسبت می‌دهد. با این حال «مانج» در این دیدگاه هویتی دقیق نیافته است.

در فرهنگ‌های لغت فارسی، کرمانج به‌عنوان مدخل وجود ندارد و تنها در فرهنگ معین به لهجهٔ کرمانجی اشاره شده است. فرهنگ‌های کردی نیز توجه کمی به این واژه دارند؛ مثلاً فرهنگ کردی-فارسی بورکه‌ای به‌جای «کرمانج» مدخل «کِرماج» را به‌معنی کُرد و نام یکی از طوایف بزرگ کرد معرفی می‌کند. در برخی مناطق مانند سنندج، تلفظ «کِرماج» رایج است.

فرهنگ کردی-فارسی هژار که تنها مدخل «کرمانج» را آورده، «کِرماج» را اصل واژه می‌داند و سه معنا برای آن ذکر کرده؛ «کرد»، «دهاتی» و «قسمت اعظم کرد» و «کرمانجی» را گویش «کِرماج» می‌شمارد.<ref>[https://www.atrakdaily.ir/fa/main/detail/16520/واکاوي-زبانشناختي-واژه-کرمانج#:~:text=واژه%20کرمانج%20به%20قومي%20از، (%20کُرمانج)%20تلفظ%20مي%20کنند. «واکاوی زبانشناختی واژه کرمانج»، وب‌سایت اترک دیلی.]</ref>

==تاریخچه قوم کرمانج==
شواهد تاریخی نشان می‌دهد که از اواخر دورهٔ [[صفویه]]، دورهٔ [[افشاریان]]، [[زندیه]] و به‌ویژه در دوران سلطنت فتحعلی‌شاه [[قاجاریه|قاجار]]، [[قوم کرد]] در شمال [[خراسان]] از چنان قدرت و نفوذ قابل توجهی برخوردار بوده‌اند که شماری از جهانگردان و برخی از نویسندگان ایرانی، این منطقه را با عناوینی چون «[[کردستان]]» یا «کردستان شمالی» می‌شناختند. [[مهاجرت]] کردهای ساکن در شمال خراسان به این منطقه، به دوره صفویه بازمی‌گردد.<ref>پاپلی یزدی، کوچ‌نشینی در شمال خراسان، 1371ش، ص80.</ref> برخی نیز مدعی هستند که طبق شواهد تاریخی همچون کرد بودن ابومسلم خراسانی و اشارات «منم تیمور جهانگشا»، سکونت کردها در شمال خراسان به پیش از عصر صفویه می‌رسد.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1401/09/03/2809268/قوم-کرمانج-از-سردار-عیوض-تا-سردار-محمدزاده-کردها-در-خط-مقدم-دفاع-از-انقلاب-ایستاده-اند-فیلم «قوم کرمانج؛ از سردار عیوض تا سردار محمدزاده/ کردها در خط مقدم دفاع از انقلاب ایستاده‌اند+ فیلم»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>

این کوچ از نواحی غربی ایران به خراسان، در وهله اول با هدف تأمین امنیت مرزهای شرقی خراسان که در آن دوره تاریخی ناامن و در معرض تهاجمات خارجی بوده، صورت پذیرفته است. کردها به‌منظور دفاع در برابر بیگانگان و حفاظت از سرحدات خراسان، به این منطقه کوچ کرده‌اند. کردهای خراسان از عشایر غرب ایران و از ایل چشم گزک قفقازیه بودند.<ref>توحدی، حرکت تاریخی کرد به خراسان، 1371ش، ج1، ص25 و 14.</ref>

==جمعیت‌شناسی قوم کرمانج==
===جمعیت قوم کرمانج===
قوم کرمانج حدود ۷۰درصد از تمام کردهای جهان را شامل می‌شوند.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1401/09/03/2809268/%D9%82%D9%88%D9%85-%DA%A9%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AC-%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%B9%DB%8C%D9%88%D8%B6-%D8%AA%D8%A7-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%B2%D . «قوم کرمانج؛ از سردار عیوض تا سردار محمدزاده/ کردها در خط مقدم دفاع از انقلاب ایستاده‌اند«، خبرگزاری تسنیم.]</ref> کرمانج‌ها بزرگ‌ترین گروه قومی در استان [[خراسان شمالی]] بوده و حدود ۴۰ تا ۵۰درصد از جمعیت ۸۱۱ هزار نفری آن منطقه را تشکیل می‌دهند. بیشترین [[جمعیت]] کردنشین در شهرهای [[قوچان]]، شیروان، فاروج، [[بجنورد]] و اسفراین است<ref>[https://hihotel.ir/blog/کرمانج-ها-و-تاریخچه-این-قوم/ . مزرجی، «کرمانج‌ها و تاریخچه این قوم»، وب‌سایت های‌هتل.]</ref> و در شهر اسفراین، حدود ۸۰درصد جمعیت را کرمانج‌ها تشکیل می‌دهند.<ref>[http://kurdistann.blogfa.com/post/38 . «جمعیت کردهای خراسان»، وب‌سایت کردستان.]</ref>

===مذهب و زبان قوم کرمانج===
قوم کرمانج [[مسلمان]] و شیعه‌مذهب هستند.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1401/09/03/2809268/%D9%82%D9%88%D9%85-%DA%A9%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AC-%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%B9%DB%8C%D9%88%D8%B6-%D8%AA%D8%A7-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%B2%D . «قوم کرمانج؛ از سردار عیوض تا سردار محمدزاده/ کردها در خط مقدم دفاع از انقلاب ایستاده‌اند«، خبرگزاری تسنیم.]</ref> آنها به گویش کردی کرمانجی<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1612095657-10144-99-263.pdf . نتاج‌مجد و صفری، «مطالعه شاخص‌های هنری پوشاک قوم کرمانج»، 1399ش،  ص108.]</ref> سخن می‌گویند که تفاوت‌های زیادی با کردی میانه و جنوبی دارد.<ref>[https://www.kojaro.com/history-art-culture/194064-kormanj-tribe-iran/ . صادقپور، «قوم کرمانج | پیشینه + سکونتگاه و فرهنگ کرمانجی»، وب‌سایت کجارو.]</ref>

===گسترهٔ جغرافیایی قوم کرمانج===
قوم کرمانج به‌صورت متمرکز در خراسان شمالی در شهرهای اسفراین، بجنورد، [[قوچان]]، شیروان، [[چناران]]، درگز، [[نیشابور]] و روستاهای اطراف آن<ref>[https://www.kojaro.com/history-art-culture/194064-kormanj-tribe-iran/ . صادقپور، «قوم کرمانج | پیشینه + سکونتگاه و فرهنگ کرمانجی»، وب‌سایت کجارو.]</ref> و به‌صورت پراکنده در آذربایجان غربی در شهرستان‌های [[ارومیه]]، سلماس، خوی، ماکو و پلدشت [[زندگی]] می‌کنند.<ref>[https://hihotel.ir/blog/کرمانج-ها-و-تاریخچه-این-قوم/ . مزرجی، «کرمانج‌ها و تاریخچه این قوم»، وب‌سایت های‌هتل.]</ref> مردمانی از این قوم در کشورهای ترکیه، سوریه، عراق و بخشی از آسیای میانه و اروپا نیز زندگی می‌کنند.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1612095657-10144-99-263.pdf . نتاج‌مجد و صفری، «مطالعه شاخص‌های هنری پوشاک قوم کرمانج»، 1399ش، ص108.]</ref> سکونت‌گاه قوم کرمانج در شمال شرقی ایران، جنوب و بخش‌هایی از شرق و مناطق مرکزی ترکیه یا کردستان ترکیه، کردستان سوریه و کردستان عراق بوده و امروزه گسترهٔ سکونت آنها به بیش از ۳۰ کشور رسیده است.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1401/09/03/2809268/%D9%82%D9%88%D9%85-%DA%A9%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AC-%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%B9%DB%8C%D9%88%D8%B6-%D8%AA%D8%A7-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%B2%D . «قوم کرمانج؛ از سردار عیوض تا سردار محمدزاده/ کردها در خط مقدم دفاع از انقلاب ایستاده‌اند«، خبرگزاری تسنیم.]</ref>

===ویژگی‌های اخلاقی قوم کرمانج===
مردم کرمانج خراسان، هرچند در مناطق مختلف کشور ساکن‌اند؛ اما همگی به خون‌گرمی و [[مهمان نوازی|مهمان‌نوازی]] شهرت دارند. شجاعت و [[غیرت در روایات اهل بیت|غیرت]] آنها از دیرباز تا امروز زبان‌زد همه بوده است. آنها دلاوری‌های برجسته‌شان را در قالب ترانه‌ها و اشعار حماسی مانند «لی یاره» و «الله مزار» حفظ کرده و نسل به نسل منتقل می‌کنند.<ref>[https://www.iranhotelonline.com/blog/post-1058/قوم-کرمانج،-سلحشوران-ایرانی/ «قوم کرمانج و کردهای خراسان»، وب‌سایت ایران هتل آنلاین.]</ref>

==ادبیات قوم کرمانج==
===ادبیات مکتوب===
زبان کردی کرمانجی دارای یک نظام آموزشی سنتی بسیار قوی، به‌ویژه در ادبیات فولکلوریک و شفاهی غنی و ترانه‌های متنوع و پرمحتوا است. البته این به‌معنای نادیده گرفتن ادبیات مکتوب نیست؛ برعکس، ادبیات مکتوب کرمانجی تنها ادبیاتی در خاورمیانه است که با وجود فقدان یک نظام آموزشی رسمی، توانسته جوایز معتبر ادبی جهانی را به خود اختصاص دهد؛ به‌عنوان مثال، محمد اوزون جایزه اتحادیه نویسندگان سوئد و شیخ موس داختیکن معتبرترین جایزه شعر فرانسه زبان را کسب کرده‌اند و در دهه‌های اخیر صدها رمان به کردی کرمانجی منتشر شده است.<ref>[https://ketabnak.com/reader/71282 تیرژ، داستان‌های کردی کرمانجی، 1393ش، ص6-7.]</ref>

===ادبیات شفاهی===
[[ادبیات شفاهی]] کرمانجی، شامل داستان‌ها و ترانه‌ها است که سینه به سینه منتقل شده و مضامین اخلاقی و انسانی عمیقی دارد؛ ضمن اینکه تاریخ زندگی و ستم‌هایی را که بر کردها رفته، بازگو می‌کند. این ادبیات چند نقش مهم ایفا کرده است که حفظ زبان و اصالت آن، بیان وقایع تاریخی و تجلی هنر کردی از آن جمله‌اند. قدرت زبان کردی کرمانجی در بیان هنرمندانه بسیار بالا است. این ادبیات شفاهی تاکنون توجه بسیاری از شرق‌شناسان مانند قانات کردو، جلیل جلیل و کریستین آلیسون را به خود جلب کرده و آثار ارزشمندی دربارهٔ آن نوشته و ثبت و ضبط شده است.<ref>[https://ketabnak.com/reader/71282 تیرژ، داستان‌های کردی کرمانجی، 1393ش، ص6-7.]</ref>

«سَرپَهاتی» ها روایت‌های واقعی از سرگذشت‌ها و ماجراها هستند که با هدف پندآموزی بازگو می‌شوند. در میان جامعه کُرد، این داستان‌ها عمدتاً در [[شب‌نشینی|شب‌نشینی‌ها]] توسط افراد [[سالمند|سالخورده]] و سخنوران چیره‌دست روایت می‌شوند؛ کسانی که یا خود شاهد عینی ماجرا بوده‌اند یا آن را از نزدیک شنیده‌اند و بدون هیچ کم و کاستی، به‌عنوان تاریخ شفاهی کُردها، آن را منتقل می‌کنند.<ref>[https://ketabnak.com/book/71282/داستانهای-کردی-کرمانجی «داستان‌های کردی کرمانجی»، وب‌سایت کتابناک.]</ref>

==ساختار اجتماعی قوم کرمانج==
===تقسیم‌بندی قوم کرمانج===
قوم کرمانج از ۲۲ طایفه یا ایل با گروه‌های مختلف تشکیل می‌شود<ref>[https://hihotel.ir/blog/کرمانج-ها-و-تاریخچه-این-قوم/ . مزرجی، «کرمانج‌ها و تاریخچه این قوم»، وب‌سایت های‌هتل.]</ref> که ۱۲۲ گروه از این طوایف در خراسان ساکن‌اند.<ref>[http://kurdistann.blogfa.com/post/38 . «جمعیت کردهای خراسان»، وب‌سایت کردستان.]</ref> ایل زعفرانلو با ۳۲ زیرشاخه، بزرگ‌ترین ایل کرمانج است<ref>[https://www.kojaro.com/history-art-culture/194064-kormanj-tribe-iran/ . صادقپور، «قوم کرمانج | پیشینه + سکونتگاه و فرهنگ کرمانجی»، وب‌سایت کجارو.]</ref> و بیشتر آنها در نیشابور، قوچان، درگز و مشهد ساکن هستند. ایل مرادخان یا حسین‌زاده (در شیروان)، ایل توپکانلو (در نیشابور، قوچان، [[مشهد]] و [[سبزوار]])،<ref>[http://kurdistann.blogfa.com/post/38 . «جمعیت کردهای خراسان»، وب‌سایت کردستان.]</ref> ایل عمارلو (در نیشابور)، ایل مژدکانلو (در نیشابور)، ایل ملکشاهی و ایل شوهان (در [[کاشمر]])، ایل زنگنه (در قوچان)، ایل حسنلو و ایل کرد افشار و دوانلو (در مزوج و بجنورد و اردلان)، از دیگر ایل‌های قوم کرمانج در خراسان شمالی هستند.<ref>[https://hihotel.ir/blog/کرمانج-ها-و-تاریخچه-این-قوم/ . مزرجی، «کرمانج‌ها و تاریخچه این قوم»، وب‌سایت های‌هتل.]</ref>

===هویت اجتماعی کرمانج‌ها===
کورمانج‌ها از نظر اجتماعی دارای ساختار ایلی و طایفه‌ای هستند. هر ایل کورمانج نام‌های خاص خود را دارد که هویت و اصالت آن‌ها را نشان می‌دهد و بازتابی است از پیشینه تاریخی، اجتماعی، جغرافیایی، اخلاقی و حرفه‌ای مردم آن ایل. هر کورمانج به یکی از این ایل‌ها تعلق دارد و به همین سبب از ویژگی‌های ظاهری، اخلاقی و اجتماعی مخصوص به آن ایل برخوردار است. در گذشته و حتی در حال حاضر، به‌ویژه میان کورمانج‌های اصیل، بیشتر با نام ایلی یکدیگر را می‌شناسند. پهلوانان و جنگجویان هر ایل در میدان‌های مختلف با همین نام ایلی خود حضور یافته و افتخار کسب می‌کردند و اعضای آن ایل به این نام‌ها می‌بالیدند. این نام‌ها در تاریخ ثبت شده و جاودانه شده‌اند، مانند کُرد عمارلو، گل‌محمد کلمیشی، سردار عیوض جلالی، پهلوان محمدباقر خاخیانلو، محمدعلی صحرایی باچیانلو، حاجی‌خان حمزکانلو، جعفرقلی زنگلی (زنگلانلو)، پهلوان حاج‌بابا برجی زیدانلو.<ref>[https://kurmanj.blogfa.com/tag/خراسان «کرمانج»، وبلاگ کرمانج.]</ref>

===نقش زنان در قوم کرمانج===
[[زن عشایری|زن برای عشایر]] و قوم کرمانج نماد [[زندگی]] و خوشبختی بوده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2235210/نمادشناسی-گلیم-سفره-عشایر-کرمانج-خراسان-شمالی?q=كرمانج%20خراسان&score=274877907000.0&rownumber=3 وحدانی‌فر و دانشوری، «نمادشناسی گلیم سفره عشایر کرمانج خراسان شمالی»، 1400ش، ص214.]</ref> زنان کرمانجی در امورات مختلف خانوادگی، اجتماعی و سیاسی دوشادوش مردان به ایفای نقش می‌پردازند. زنان کرمانجی، با صفت سخت‌کوشی، خردمندی، پاکدامنی، فداکاری، خانواده‌گرایی، شوهردوستی و شیفتگی به فرزندان معرفی شده‌اند.<ref>[https://www.farhangekhorasan.ir/article_140545.html . افراسیاب‌پور و همکاران، «جایگاه زنان در منتخبی از داستان‌های کردی کرمانجی خراسان شمالی»، 1400ش، ص7.]</ref>

==فرهنگ قوم کرمانج==
===پوشش قوم کرمانج===
کارشناسان معتقدند یکی از ویژگی‌های قوم کرمانج خراسان شمالی که افراد این قوم را از دیگر اقوام متمایزکرده، پوشش خاص و سنتی مردان و زنان این قوم است<ref>[https://hihotel.ir/blog/کرمانج-ها-و-تاریخچه-این-قوم/ . مزرجی، «کرمانج‌ها و تاریخچه این قوم»، وب‌سایت های‌هتل.]</ref> که به پوشش کرمانجی معروف است.<ref>[http://kurdistann.blogfa.com/post/38 . «جمعیت کردهای خراسان»، وب‌سایت کردستان.]</ref>

====لباس زنان کرمانج====
لباس محلی زنان کرمانج، با طرح‌ها و رنگ‌های شاد برگرفته از طبیعت، همچنان به سبک سنتی حفظ شده است. این پوشاک شامل کت‌های کوتاه، شال‌های رنگی، پیراهن‌ها و دامن‌های متنوع است که با توجه به سن و موقعیت اجتماعی متفاوت است. رنگ قرمز، [[ترمه]] و [[ابریشم]] در این لباس‌ها جایگاه ویژه‌ای دارند و استفاده از ابریشم و پارچه‌های دستباف از دیرباز مرسوم بوده است. به همین دلیل، از بدو تولد هر [[دختر]]، لباس عروسی سنتی برای او تهیه می‌شود که در گذشته با سکه‌های [[طلا]] و نقره تزئین می‌شد.<ref>[https://www.jamaran.news/بخش-اخبار-82/471067-زنان-کرمانجی-با-تن-پوشی-برای-همه-عمر «زنان کرمانجی؛ با تن‌پوشی برای همه عمر»، پایگاه اطلاع‌رسانی و خبری جماران.]</ref> لباس زنانهٔ کرمانجی به‌عنوان یکی از زیباترین لباس‌های محلی [[ایران]] شناخته می‌شود.
#'''یاشار''': روسری بلند حریری است که اغلب با طرح پر طاووس تزئین شده است. در گذشته، یاشار به شکل کلاهی با سکه‌های قدیمی بود که زنان زیر روسری خود می‌پوشیدند؛ اما امروزه به دور گردن پیچیده می‌شود.<ref>[https://www.kojaro.com/history-art-culture/194064-kormanj-tribe-iran/ . صادق‌پور، «قوم کرمانج | پیشینه + سکونتگاه و فرهنگ کرمانجی»، وب‌سایت کجارو.]</ref> در گذشته، زنان، به‌ویژه عروس‌های [[جوانی|جوان]]، برای حفظ [[حیا]] در مقابل [[نامحرم]]، دهان و چانهٔ خود را با یاشار می‌پوشاندند<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1612095657-10144-99-263.pdf نتاج‌مجد و صفری، «مطالعه شاخص‌های هنری پوشاک قوم کرمانج»، 1399ش،  ص109.]</ref> که این رسم امروزه تنها در برخی روستاها میان عروس‌های جوان دیده می‌شود.<ref>[https://www.kojaro.com/history-art-culture/194064-kormanj-tribe-iran/ صادق‌پور، «قوم کرمانج | پیشینه + سکونتگاه و فرهنگ کرمانجی»، وب‌سایت کجارو.]</ref>
#'''[[سربند]]''': نوعی دستمال از جنس ساتن و به رنگ قرمز یا مشکی که برای محکم‌تر شدن یاشار روی سر، از آن استفاده می‌شود.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1612095657-10144-99-263.pdf . نتاج‌مجد و صفری، «مطالعه شاخص‌های هنری پوشاک قوم کرمانج»، 1399ش،  ص109.]</ref>
#'''گراس''': نوعی پیراهن بلند بدون یقه است که از کمر تا پایین چاک دارد. دور کمر، دور یقه، دور مچ‌ها و پایین گراس با قیطان‌های رنگی تزئین می‌شود.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1612095657-10144-99-263.pdf . نتاج‌مجد و صفری، «مطالعه شاخص‌های هنری پوشاک قوم کرمانج»، 1399ش،  ص109.]</ref>
#'''شیلوار''': دامنی پرچین از مخمل رنگی است که بلندی آن تا زیر زانو یا در برخی قبایل کرمانج تا نزدیک مچ پا می‌رسد. رنگ شیلوار نشان‌دهندهٔ وضعیت تأهل بانوان است؛ شیلوار [[دختر|دختران]] [[جوانی|جوان]] و مجرد معمولاً نارنجی یا زرد و شیلوار زنان متأهل قرمزرنگ است که این تفاوت رنگ به انتخاب همسر کمک می‌کند. لبهٔ پایینی شیلوار با نوارهای رنگی زیگزاگ یا قیطان تزئین می‌شود.<ref>[https://www.kojaro.com/history-art-culture/194064-kormanj-tribe-iran/ . صادقپور، «قوم کرمانج | پیشینه + سکونتگاه و فرهنگ کرمانجی»، وب‌سایت کجارو.]</ref>
#'''جلیقه''': جلیقه بانوان کرمانج از جنس مخمل و معمولاً به رنگ قرمز است. در گذشته بانوان کرمانجی، سکه‌های قدیمی روی جلیقه خود می‌دوختند که این عمل میزان پس‌انداز آنها را نشان می‌داد. لبه‌های جلیقه با قیطان تزئین می‌شود.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1612095657-10144-99-263.pdf . نتاج‌مجد و صفری، «مطالعه شاخص‌های هنری پوشاک قوم کرمانج»، 1399ش،  ص109.]</ref>
#'''چاروق''': کفش محلی از جنس چرم است که توسط زنان و مردان کرمانج استفاده می‌شود.
#'''زیورآلات''': میان بانوان کرمانج، استفاده از [[زیورآلات]] امری مرسوم است. آنها معمولاً از گوشواره‌ای بلند به نام «گار»، گردنبند و دستبند استفاده می‌کنند. این زیورآلات اغلب از جنس [[نقره]] یا طلا هستند که روی آن‌ها نگین‌های رنگی به‌کار رفته است. از دیگر زیورآلات بانوان کرمانجی، سنجاق سینه است که آن را به جلیقهٔ خود وصل می‌کنند.<ref>[https://www.kojaro.com/history-art-culture/194064-kormanj-tribe-iran/ . صادقپور، «قوم کرمانج | پیشینه + سکونتگاه و فرهنگ کرمانجی»، وب‌سایت کجارو.]</ref>

=====تفاوت پوشاک بانوان کوچ‌نشین با یکجانشین=====
پوشاک بانوان کوچ‌نشین با یکجانشین دارای تفاوت‌هایی است؛ پوشش بانوان کوچنده کم‌پیرایه با تزئینات مختصر، به‌کارگیری تنوع و وسعت رنگی بیشتر و جنس محکم و مقاوم‌تر است؛ اما لباس بانوان یکجانشین کرمانج پر نقش و نگار، به‌همراه تزئینات فراوان و دارای جنس لطیف و ظریف است.<ref>[https://www.jaco-sj.com/article_180407_e74124f7f09a8d603520c9b1c2b6270c.pdf . گریوانی و همکاران، «مطالعۀ تطبیقی پوشاک بانوان کوچ‌نشین و یکجانشین کرد شمال خراسان»، 1402ش، ص16.]</ref>

====لباس مردان کرمانج====
لباس مردان کرمانج همانند پوشاک بانوان دارای رنگ‌های [[شادی|شاد]] و برگرفته از طبیعت بوده و از اجزای زیر تشکیل شده است:
#'''کلاه''': داشتن کلاه بر سر، میان قوم کرمانج، نشانهٔ مردی و مردانگی است. کلاه مردان کرمانج بر اساس سن، موقعیت خانوادگی و مناسبت‌های اجتماعی به انواع کلاه نمدی، کلاه ابریشمی و کلاه نخی تقسیم می‌شود.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1612095657-10144-99-263.pdf . نتاج‌مجد و صفری، «مطالعه شاخص‌های هنری پوشاک قوم کرمانج»، 1399ش،  ص114.]</ref>
#'''پیراهن''': پیراهنی از جنس ساتن و بیشتر به رنگ قرمز یا سفید است که دورتادور یقه و مچ‌های پیراهن محلی مردانه با نواردوزی تزئین شده است. دو طرف پیراهن چاک‌دار است و یک کمربند روی آن بسته می‌شود.
#'''کمربند''': کمربند جزء اصلی لباس مردان کرمانج است و علاوه بر زیباتر کردن پوشش مردان، اغلب به‌منظور جلوگیری از خستگی کار روزانه نیز استفاده می‌شود.<ref>[https://www.kojaro.com/history-art-culture/194064-kormanj-tribe-iran/ . صادقپور، «قوم کرمانج | پیشینه + سکونتگاه و فرهنگ کرمانجی»، وب‌سایت کجارو.]</ref>
#'''شلوار''': شلوار مردان کرمانجی اغلب به‌رنگ مشکی بوده و کاملاً ساده و راسته است. آنها قسمت زیر زانو تا مچ پای این شلوار را داخل جورابی بافته‌شده از جنس پشم قرار می‌دهند. این [[جوراب]] در زبان کرمانجی «بوجولی» نامیده می‌شود.
#'''پتاوه''': نوعی پارچه از جنس کتان است که در پوشش مردان کرمانج، به دورتادور ساق پا بسته شده و با ریسمان‌هایی به‌صورت ضربدری محکم می‌شود.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1612095657-10144-99-263.pdf . نتاج‌مجد و صفری، «مطالعه شاخص‌های هنری پوشاک قوم کرمانج»، 1399ش،  ص115.]</ref>
#'''چاروق''': کفش سنتی از جنس چرم است که مردان کرمانج آن را روی جوراب پشمی می‌پوشند. امروزه این کفش‌های سنتی در برخی کارگاه‌های سنتی قوچان و بجنورد دوخته می‌شود و جزو [[صنایع دستی]] استان خراسان شمالی به‌شمار می‌رود.<ref>[https://www.kojaro.com/history-art-culture/194064-kormanj-tribe-iran/ . صادقپور، «قوم کرمانج | پیشینه + سکونتگاه و فرهنگ کرمانجی»، وب‌سایت کجارو.]</ref>

===ازدواج در قوم کرمانج===
====همسرگزینی====
همسرگزینی میان کرمانج‌ها، به‌شیوهٔ سنتی و با [[واسطه گری ازدواج|وساطت]] بزرگترهای [[خانواده]] و خویشاوندان صورت می‌گیرد. در قوم کرمانج، زمانی که پسر به [[سن ازدواج]] می‌رسد، [[خانواده|خانواده‌ها]] تلاش می‌کنند تا از میان بستگان، آشنایان و هم‌محله‌ای‌های خود، [[دختر]] مناسبی را برای او پیدا کنند. میان قوم کرمانج [[همسرگزینی دختران]] و پسران در سنین کم توسط بزرگترها برای فرزندان به‌صورت [[ازدواج]] میان‌طایفه‌ای و به‌صورت توافقی میان خانواده‌ها [[برنامه‌ریزی]] می‌شود. امروزه همسرگزینی میان قوم کرمانج دستخوش تغییر شده و بسیاری از جوانان، همسر مورد نظرشان را خود انتخاب کنند.<ref>[https://www.isna.ir/news/1400102115511/همه-چیز-درباره-آیین-ازدواج-کردهای-کرمانج . سالکی خامنه، «همه چیز درباره آیین ازدواج کردهای کرمانج»، خبرگزاری دانشجویان ایران: ایسنا.]</ref>

====مراسم خواستگاری در قوم کرمانج====
مراسم [[خواستگاری]] اغلب به‌صورت سنتی و با مشارکت بزرگترهای خانواده صورت می‌گیرد. در این مراسم چند تن از بزرگترهای خانوادهٔ [[داماد]] به [[خانه|خانهٔ]] خانوادهٔ عروس رفته و درخواست خود را با بزرگترهای او مطرح می‌کنند.<ref>[https://www.isna.ir/news/1400102115511/همه-چیز-درباره-آیین-ازدواج-کردهای-کرمانج . سالکی خامنه، «همه چیز درباره آیین ازدواج کردهای کرمانج»، خبرگزاری دانشجویان ایران: ایسنا.]</ref> پس از خواستگاری، خوانچه‌هایی از هدایا در مجمع یا سینی‌های بزرگ از طرف خانوادهٔ داماد، برای خانوادهٔ عروس برده می‌شود. این مجمع‌ها با شال قرمز پوشانده می‌شوند و زنان کرمانج آن‌ها را بر سر می‌گذارند و همراه با نواختن موسیقی کردی و رقص و پایکوبی به خانهٔ عروس می‌برند.<ref>[https://www.kojaro.com/history-art-culture/194064-kormanj-tribe-iran/ . صادقپور، «قوم کرمانج | پیشینه + سکونتگاه و فرهنگ کرمانجی»، وب‌سایت کجارو.]</ref>

====مراسم نامزدی در قوم کرمانج====
در مراسم قند شکستن که نشانهٔ اعلام [[نامزدی]] دختر و پسر است، یکی از بزرگان فامیل که معمولاً مردی مورد احترام است و خود دارای ازدواج موفقی بوده و دو زنه و زن‌مرده نیست، با اجازهٔ دیگر بزرگان مجلس دو عدد کله‌قند را برداشته و به نشانهٔ شادکامی و خوشبختی عروس و داماد برهم زده و نامزدی دختر و پسر را به این وسیله اعلام می‌کند. در پایان تکه‌های شکستهٔ قند را به نشانه شگون و خوش‌یمنی میان میهمانان تقسیم می‌کنند. در دوران نامزدی، در هر مناسبتی مانند [[نوروز]] یا [[شب چله]]، خانوادهٔ داماد [[هدیه|هدایایی]] به منزل خانواده عروس می‌برند؛ خانواده عروس نیز هدایایی، در همان سینی می‌گذارند تا سینی خالی به خانه داماد بازنگردد.<ref>[https://www.isna.ir/news/1400102115511/همه-چیز-درباره-آیین-ازدواج-کردهای-کرمانج . سالکی خامنه، «همه چیز درباره آیین ازدواج کردهای کرمانج»، خبرگزاری دانشجویان ایران: ایسنا.]</ref>

====مراسم عروسی در قوم کرمانج====
ویژگی مهم [[مراسم عروسی]] میان کردهای خراسان، برگزاری مراسم به‌دور از [[تجمل‌گرایی]] و اسراف است.<ref>[https://www.isna.ir/news/1400102115511/همه-چیز-درباره-آیین-ازدواج-کردهای-کرمانج . سالکی خامنه، «همه چیز درباره آیین ازدواج کردهای کرمانج»، خبرگزاری دانشجویان ایران: ایسنا.]</ref> در گذشته برای برگزاری مراسم عروسی، تمام اقوام از دور و نزدیک به خانهٔ پدر داماد می‌آمدند و زنان و مردان کرمانج با لباس‌های محلی،<ref>[https://www.kojaro.com/history-art-culture/194064-kormanj-tribe-iran/ . صادقپور، «قوم کرمانج | پیشینه + سکونتگاه و فرهنگ کرمانجی»، وب‌سایت کجارو.]</ref> به‌مدت هفت شبانه‌روز به [[جشن]] و پایکوبی می‌پرداختند. با گذشت زمان این جشن به سه شبانه‌روز کاهش یافت؛<ref>[https://hihotel.ir/blog/کرمانج-ها-و-تاریخچه-این-قوم/ . مزرجی، «کرمانج‌ها و تاریخچه این قوم»، وب‌سایت های‌هتل.]</ref> اما امروزه به‌دلیل شرایط معیشتی و تغییر در [[سبک زندگی]]، اغلب یک شبانه‌روز برای عروسی به [[شادی]] می‌پردازند. غذای عروسی کرمانجی، معمولاً [[برنج]] به‌همراه گوشت تازه گوسفندی است که اغلب توسط صاحبان مجلس عروسی [[ذبح اسلامی|ذبح]] می‌شوند. در عروسی کرمانجی هنگامی که ماشین عروس و داماد میان کوچه توقف می‌کند، داماد سیب‌های سرخ و کیسه‌های کوچکی حاوی قند، نقل و نبات را از بالای سر عروس به میان جمعیت پرتاب می‌کند و جوانان خانواده با شادی سعی می‌کنند که یکی از این سیب‌ها یا کیسه‌ها را به‌دست بیاورند تا نشانهٔ بازشدن بخت آن جوان باشد.<ref>[https://www.kojaro.com/history-art-culture/194064-kormanj-tribe-iran/ . صادقپور، «قوم کرمانج | پیشینه + سکونتگاه و فرهنگ کرمانجی»، وب‌سایت کجارو.]</ref>

جشن عروسی در قوم کرمانج، مراسمی است که طی آن با همیاری و همکاری، بر انسجام و همبستگی اجتماعی می‌افزایند. میهمانان در جشن عروسی، مبلغی پول را که «تولوشی» نامیده می‌شود، به عروس و داماد هدیه می‌دهند. معمولاً این هدایای نقدی به اندازه‌ای است که بخش زیادی از هزینه‌های جشن را پوشش داده و در مواردی مبلغی نیز برای شروع زندگی جدید زوجین باقی می‌ماند. در سال ۱۳۸۳ش [[جشن عروسی]] قوم کرمانج، در فهرست ملی [[میراث فرهنگی ناملموس ایران|میراث فرهنگی ناملموس]] کشور به ثبت رسیده است.<ref>[https://www.isna.ir/news/1400102115511/همه-چیز-درباره-آیین-ازدواج-کردهای-کرمانج . سالکی خامنه، «همه چیز درباره آیین ازدواج کردهای کرمانج»، خبرگزاری دانشجویان ایران: ایسنا.]</ref>

===جشن‌های عمومی کرمانج===
====جشن شب چله====
در باورهای مردمی، [[زمستان]] به [[چله]] بزرگ و چله کوچک تقسیم می‌شود. [[شب چله]]، اولین شب از چله بزرگ است که خانواده‌ها در این شب در خانه بزرگ‌ترهای فامیل دور هم جمع شده و در کنار هم جشن می‌گیرند. از خوردنی‌های مرسوم در این جشن کدو، لبو، زردک / هویچ، [[بادام]]، نخودچی، کشمش، توت‌خشک، تخمه خربزه و هندوانه، برگه زردآلو، مغز گردو، سنجد، گندم بوداده و مغز دانه زردآلو است. بانوان کرمانجی این خوردنی‌ها را داخل مجمع بزرگ مسی و روی کرسی گذاشته و از میهمانان خود پذیرایی می‌کنند. بزرگترهای خانواده در این شب با [[شاهنامه‌خوانی]] و نقل داستان‌ها و روایات و اشعار حماسی به پند و اندرز جوان‌ترهای خانواده می‌پردازند.<ref>[https://www.kojaro.com/history-art-culture/194064-kormanj-tribe-iran/ . صادقپور، «قوم کرمانج | پیشینه + سکونتگاه و فرهنگ کرمانجی»، وب‌سایت کجارو.]</ref>

====هوده‌مال====
هوده‌مال آیینی است که معمولاً ۱۷ روز مانده به آغاز سال نو برگزار می‌شود. در این مراسم، هر یک از اعضای خانواده تکه‌سنگی را به‌عنوان نماد شخصی خود انتخاب کرده و در مکانی مشخص بر زمین می‌گذارند. پس از تحویل سال نو، افراد سنگ‌های خود را برمی‌دارند. در صورتی که زیر سنگ‌ها رویش سبزه مشاهده شود، این امر نشانه‌ای از فرا رسیدن سالی پرباران و پرخیر و برکت تلقی می‌شود. در مقابل، اگر زیر سنگ‌ها رویشی صورت نگیرد، باور عمومی بر وقوع خشکسالی در سال پیش رو استوار است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/19261/ایین-نوروز-در-بین-قوم-کرمانج?q=تاریخچه%20قوم%20کرمانج&score=16393.43&rownumber=1 «آیین نوروز در بین قوم کرمانج»، 1381ش، ص61.]</ref>

====مراسم چله‌چوو====
مراسم چله‌چوو معمولاً در سه شب پایانی بهمن‌ماه برگزار می‌شود و شامل برافروختن آتش و پریدن از روی آن و پرتاب کردن توپ‌های آتشین به هوا است. این رسم از دیرباز میان کردهای خراسان رواج داشته است. جشن چله‌چوو در سال ۱۳۹۸ش به‌عنوان میراث معنوی ایرانیان به ثبت ملی رسیده است.

پختن [[آش]] هفت‌رنگ، مهره در [[آب]] انداختن، گوش ایستادن، کوزه‌شکستن، پرتاب کردن قاشق و هئک دانین (تخم‌مرغ نهادن) از دیگر مراسم استقبال از [[بهار]] است. بسیاری از این آیین‌ها، به‌ویژه مهره در آب انداختن و گوش ایستادن، هنوز هم زنده هستند و در سال ۱۳۹۷ش به ثبت ملی رسیده‌اند.<ref>[https://www.isna.ir/news/1400122822002/نگاهی-به-رسوم-کردهای-کرمانج-برای-استقبال-از-بهار «نگاهی به رسوم کردهای کرمانج برای استقبال از بهار»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>

====جشن نوروز====
کرمانج‌ها پس از تحویل سال نو، به رسم شادی و خرسندی دهان خود را با [[آب‌نبات]] و شیرینی، شیرین می‌کنند. در عشایر کرمانج، پس از تحویل سال یکی از پسران ایل، با گوسفند سفید رنگی وارد محل زندگی خانواده‌ها می‌شود. طبخ [[برنج]] در شش شب ابتدایی سال نو، امری مرسوم میان اقوام کرمانج است.<ref>[https://www.kojaro.com/history-art-culture/194064-kormanj-tribe-iran/ . صادقپور، «قوم کرمانج | پیشینه + سکونتگاه و فرهنگ کرمانجی»، وب‌سایت کجارو.]</ref>

===مراسم عزاداری در قوم کرمانج===
در دههٔ اول [[ماه محرم]] ظهر و شب غذای [[نذری]] یا در اصطلاح کرمانجی «خرج دادن» انجام می‌شود که در گذشته این غذا بیشتر [[آبگوشت]] بوده است. عزاداران در [[مسجد]] [[نوحه‌خوانی]] می‌کنند و در روز [[عاشورا]] مراسم علم‌گردانی برپا می‌شود. [[علم (نشان)|علم]] خانه به خانه گردانده می‌شود و حتی ساکنان شهری برای این منظور به روستا بازمی‌گردند و درِ خانه‌های‌شان را بازمی‌گذارند. صاحبان منازل از علم‌گردانان پذیرایی می‌کنند و هدایایی به علم می‌دهند که صرف امور [[مسجد]] می‌شود. در برخی مناطق، پس از علم‌گردانی، [[تعزیه‌خوانی]] برگزار شده و پس از نماز ظهر عاشورا غذا صرف می‌شود.

نوحه‌های کرمانجی در سال‌های اخیر در شمال خراسان محبوبیت زیادی پیدا کرده‌اند. [[عزاداری]] مردم کُرد خراسان ریشه‌ای دیرینه دارد و با توجه به شیوه‌های خاص سوگواری آنان، این مراسم به عنوان میراث ناملموس ملی ثبت شده است.<ref>[https://www.isna.ir/news/1401051712599/آداب-سوگواری-در-میان-کرمانج-ها «آداب سوگواری در میان کرمانج‌ها»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>

===موسیقی قوم کرمانج===
[[موسیقی]] قوم کرمانج، آمیزه‌ای از سازهای گوناگون همراه با اشعار محلی است. تنوع موسیقی در قوم کرمانج زیاد است و به موسیقی آیینی، رزمی و بزمی تقسیم شده و با این سبک‌ها به روایتگری سوگ، حماسه، عرفان و عشق می‌پردازند.<ref>[https://hihotel.ir/blog/کرمانج-ها-و-تاریخچه-این-قوم/ . مزرجی، «کرمانج‌ها و تاریخچه این قوم»، وب‌سایت های‌هتل.]</ref> الله‌مزار، تورغه، پری، خجه‌لوره، زاری‌گل، لی‌یاره و هرایی از مقام‌های موسیقی در خراسان شمالی است. اصلی‌ترین ساز موسیقی مردم کرمانج، ساز [[دوتار]] است که صدایی سوزناک دارد. سورنا، قشمه، [[کمانچه]]، [[دهل]]، [[نی]]، دف و [[دایره (ساز)|دایره]] از دیگر سازهای موسیقی این دیار هستند. موسیقی مقامی شمال خراسان یا موسیقی کرمانج، در [[یونسکو]] به ثبت جهانی رسیده است.<ref>[https://www.kojaro.com/history-art-culture/194064-kormanj-tribe-iran/ . صادقپور، «قوم کرمانج | پیشینه + سکونتگاه و فرهنگ کرمانجی»، وب‌سایت کجارو.]</ref> قوم کرمانج، سه گروه هنری شناخته‌شده دارند:
#'''عاشق‌ها''': گروهی از نوازندگان اصیل و حرفه‌ای کرمانج هستند که این شغل و مهارت را از پدران خویش به ارث برده‌اند و بیشتر با [[کرنانوازی|کرنا]]، [[سرنا]] (پیق)، دهل، دوزله (قومشه) و کمانچه می‌نوازند.
#'''بخشی‌ها''': بخشی به کسی گفته می‌شود که نوازنده چیره‌دست دوتار و شاعر، نوازنده و خواننده باشد.
#'''بلیروان‌ها''': بلیروان‌ها، نی‌نوازانی هستند که اغلب به شغل چوپانی مشغول‌اند. بلیروان‌ها، گله گوسفندان یا [[شتر|شتران]] را با آوای نی خود، به چرا و حرکت وامی‌دارند.<ref>[https://hihotel.ir/blog/کرمانج-ها-و-تاریخچه-این-قوم/ . مزرجی، «کرمانج‌ها و تاریخچه این قوم»، وب‌سایت های‌هتل.]</ref>

===رقص کرمانجی===
رقص کردی خراسان معروف به لیستک تفاوت‌های اساسی با رقص کردی [[کردستان]] دارد و در آن افراد به‌جای گرفتن دست یکدیگر و انجام حرکات پا، جدا از یکدیگر به‌شکل دایره‌وار به انجام حرکات ویژهٔ دست می‌پردازند و گام برمی‌دارند. این رقص‌ها شامل رقص‌های آیینی سمائی، آله‌گز و قرسه‌ها است که به‌دنبال هم و به‌ترتیب اجرا می‌شوند. پس از آن افراد به رقص‌های انارکی، چپه-راسته، قالده قالده، اسب چوبی و رقص چوب می‌پردازند.<ref>[https://www.kojaro.com/history-art-culture/194064-kormanj-tribe-iran/ . صادقپور، «قوم کرمانج | پیشینه + سکونتگاه و فرهنگ کرمانجی»، وب‌سایت کجارو.]</ref> رقص کردی کرمانج‌های خراسان در فهرست میراث فرهنگی کشور ثبت شده است.<ref>[https://khabarban.com/17711493/ثبت_رقص_کردی_کرمانج_های_خراسان_در_فهرست_میراث_فرهنگی_کشور «ثبت رقص کردی کرمانج‌های خراسان در فهرست میراث فرهنگی کشور»، وب‌سایت خبربان.]</ref>

===غذاهای محلی قوم کرمانج===
پخت نان‌های مخصوص کرمانج در خراسان شمالی شامل بیشمه، نان چاپاتی، چلپک، فتیر چریشی، فتیر شیرین، اگنجه، کماج، فتیر قتلمه، ساچی، فتیر شیرمال، فتیر جزلاغ، نان یوخا و فتیر مسکه در فهرست میراث معنوی به ثبت رسیده است.<ref>[https://khabarban.com/a/32241760 «فتیر مسکه و طعم شیرین غذای کرمانج‌های خراسان شمالی»، وب‌سایت خبربان.]</ref>

===آیین مسابقه کشتی با چوخه===
یکی از محبوب‌ترین آیین‌های خراسان شمالی و مردم کرمانج، برگزاری مسابقهٔ کشتی با چوخه است که با رسم و مرام پهلوانی، گره خورده است. این مسابقات که نماد دلاوری، شجاعت و دفاع قوم کرمانج از سرزمین ایران است، سالانه در ۱۳ و ۱۴ فروردین در خراسان شمالی و به‌ویژه در شهرستان اسفراین برگزار می‌شود.<ref>[https://hihotel.ir/blog/کرمانج-ها-و-تاریخچه-این-قوم/ . مزرجی، «کرمانج‌ها و تاریخچه این قوم»، وب‌سایت های‌هتل.]</ref> در این مسابقه کشتی‌گیران با پوشیدن چوخه/[[چوخا]] که جلیقه‌ای از جنس [[پشم]] است، به رقابت می‌پردازند تا روحیهٔ پهلوانی و جوانمردی در [[جوانی|جوانان]]، تقویت شود.<ref>[https://www.kojaro.com/history-art-culture/194064-kormanj-tribe-iran/ . صادقپور، «قوم کرمانج | پیشینه + سکونتگاه و فرهنگ کرمانجی»، وب‌سایت کجارو.]</ref>

===آیین یاوار===
در میان قوم کرمانج، سنتی به نام «یاوار» یا «هاوار» وجود دارد که به‌معنای کمک گروهی است و در مواقع خاصی بیشتر تجلی پیدا می‌کند:

'''خانه‌سازی'''؛ در ساخت منازل، به‌ویژه سقف‌ها، از سنت یاوار استفاده می‌شود.

'''پشم‌چینی گوسفندان'''؛ در فصل گرما، پشم‌چینی گوسفندان که شامل ۳ تا ۵ کار مختلف است، به‌صورت گروهی انجام می‌شود. در حین کار، برای ایجاد نشاط، لطایف و [[صلوات]] رد و بدل می‌شود.

'''جمع‌آوری محصولات'''؛ در پایان فصل درو، اگر فردی محصول خود را جمع نکرده باشد، مردم به کمک او می‌آیند.

این سنت همراه با [[ترانه|ترانه‌های]] محلی است که نشان‌دهنده اهمیت آن در فرهنگ کرمانج‌ها است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2052695/ایین-یوار-در-بین-اقوام-تات-ترک-ترکمن-و-کرمانج-خراسان-شمالی?q=كرمانج%20خراسان&score=274877907000.0&rownumber=5 وحدانی‌فر و حمیدی، «آیین «یوار» در بین اقوام تات، ترک، ترکمن و کرمانج خراسان شمالی»، 1402ش، ص150-152.]</ref>

==منابع اقتصادی و معیشت قوم کرمانج==
===دامداری و کشاورزی===
عشایر کرمانج از دیرباز در مناطق شمالی خراسان به دامپروری مشغول بوده‌اند. دامداری اصلی‌ترین منبع درآمد و معیشت آنان است و برخی از آن‌ها نیز به کشاورزی در مراتع و تأمین علوفه دام‌ها مشغولند. از جمله مشکلاتی که این عشایر در زمینهٔ معیشت با آن روبه‌رو هستند، کمبود آب کافی برای دام‌ها، تأمین [[آب]] برای نیازهای [[زندگی]] است.<ref>[https://www.irna.ir/photo/85161191/عشایر-کرمانج خادمی، «عشایر کرمانج»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>

===صنایع‌دستی قوم کرمانج===
[[پرونده:قوم کرد۱.jpg|alt=زنان کرمانج چادرنشین آمارلو در حال ریسمان‌بافی|بندانگشتی|زنان کرمانج چادرنشین آمارلو در کال مانی بجنورد در حال ریسمان‌بافی]]
تولید انواع [[صنایع دستی|صنایع‌دستی]]، از هنرهای مرسوم میان بانوان قوم کرمانج است.
#'''سفره کردی''': بانوان کرمانج، پارچه‌ای از پشم [[شتر]] می‌بافند که مهم‌ترین ویژگی آن، مقاومت در برابر نفوذ رطوبت و [[آب]] است و به همین دلیل برای نگهداری [[نان]] استفاده می‌شود و به دور نین، سفره نان یا سفره کردی شهرت دارد. طرح‌های این بافتهٔ دستی، از نمادهای هندسی، جانوری و گیاهی برگرفته از اقلیم و طبیعت اطراف است.
#'''[[قالی ایرانی|قالی]]''': بسیاری از زنان کرمانجی در [[قالی بافی|بافت قالی]]، قالیچه و قطعه‌های کوچکی مانند خورجین، نوارهای پهن برای افسار اسب و قالیچه روی جمازه [[شتر]] مهارت دارند. در بافت قالیچه‌ها نقش‌هایی مانند شاخ قوچ، چخماق و گل هشت پَر مرسوم بوده و رنگ زمینهٔ قالیچه اغلب قرمز لاکی است.
#'''پلاس‌''': نوعی زیرانداز از الیاف رنگارنگ از جنس پشم است که برای سجادهٔ نماز و سفره پیش پای عروس استفاده می‌شود. در پلاس، زمینهٔ کار از خطوط افقی و رنگارنگ تشکیل می‌شود.
#'''جاجیم''': [[جاجیم]] پارچه‌ای از جنس پشم رنگارنگ است که از آن برای تهیهٔ توبره یا خورجین و کیسه‌های حمل علوفه استفاده می‌شود. بیشتر جاجیم‌های کرمانجی به‌شکل راه‌راه با رنگ‌های متفاوت است که گاهی گل‌های ریز شطرنجی روی آن بافته می‌شود.<ref>[https://www.kojaro.com/history-art-culture/194064-kormanj-tribe-iran/ . صادقپور، «قوم کرمانج | پیشینه + سکونتگاه و فرهنگ کرمانجی»، وب‌سایت کجارو.]</ref>
#'''سیاه‌چادر یا کویین''': زنان کرمانجی به‌خصوص [[زن عشایری|بانوان عشایر]]، موی بُز را تابیده و از آن برای بافت [[سیاه‌چادر]] استفاده می‌کنند. این چادرها به‌صورت طبیعی نوعی عایق برای رطوبت است و آب به درون آنها نفوذ نمی‌کند. سقف چادر به‌شکل شیب‌دار نصب می‌شود و ریشه‌هایی در کنار آن قرار دارد که آب باران را به‌سمت پایین هدایت می‌کند. این چادرها از پشم سیاه بافته می‌شود؛ رنگ سیاه سبب می‌شود تا آفتاب به داخل چادر نفوذ نکند و در زمستان نیز داخل چادر گرم بماند.
#'''کردی‌دوزی''': کردی‌دوزی از [[سوزن‌دوزی]]‌های شناخته‌شدهٔ قوم کرمانج است. از کردی‌دوزی برای ایجاد نقش و نگار روی کلاه، دستینه، چَنگه و بعضی از اجزای پوشاک کرمانج استفاده می‌شود.<ref>[https://www.kojaro.com/history-art-culture/194064-kormanj-tribe-iran/ . صادقپور، «قوم کرمانج | پیشینه + سکونتگاه و فرهنگ کرمانجی»، وب‌سایت کجارو.]</ref>

===شیوهٔ زندگی قوم کرمانج===
بیشتر مردم کرمانج در شهرها و مناطق روستایی اطراف آن به‌صورت یکجانشین زندگی کرده و به شغل کشاورزی، دامپروری و باغداری مشغول هستند. برخی دیگر از اقوام کرمانج نیز زندگی عشایری را برگزیده‌اند و اغلب به دامپروری مشغول هستند.<ref>[https://www.jaco-sj.com/article_180407_e74124f7f09a8d603520c9b1c2b6270c.pdf . گریوانی و همکاران، «مطالعۀ تطبیقی پوشاک بانوان کوچ‌نشین و یکجانشین کرد شمال خراسان»، 1402ش، ص16.]</ref> مهم‌ترین ییلاقات عشایر کرمانج رشته‌کوه‌های گلیل، هزار مسجد، آلاداغ، مراوه‌تپه و شاه‌جهان است.<ref>[https://hihotel.ir/blog/کرمانج-ها-و-تاریخچه-این-قوم/ . مزرجی، «کرمانج‌ها و تاریخچه این قوم»، وب‌سایت های‌هتل.]</ref>

==مشاهیر قوم کرمانج==
'''سردار رشیدخان'''؛ رشیدخان، حاکم کُرمانج شمال خراسان (۱۸۵۸–۱۸۹۳م)، به‌دلیل اقتدار و مردم‌داری، آرامش را به منطقه آورد و از تجاوز قزاق‌ها و ترکمن‌ها جلوگیری کرد. او در برابر قراردادهای ننگین [[قاجاریه|قاجار]] مقاومت کرده و از واگذاری شهرهای کُردنشین فیروزه و باقر به روسیه، علی‌رغم دستورات مکرر ناصرالدین شاه، خودداری می‌کرد. این مقاومت او در برابر بی‌کفایتی شاه و فساد دربار صورت گرفت، زیرا نمی‌خواست بخشی از سرزمین اجدادی خود را به بیگانگان بسپارد.<ref>[https://kurmanj.blogfa.com/?p=9 «رشیدخان سردار کل قوچان و حکومت محلی کُرمانج»، وبلاگ کرمانج.]</ref>

'''سردار عوض‌خان'''؛ [[سردار عیوض خان|سردار عوض خان]]، یکی از سرداران شجاع ایل کرمانج در خراسان شمالی بود که در دوران قاجار می‌زیست. او در سال ۱۸۸۰م، در مخالفت با معاهده ننگین آخال، رهبری قیام مردم کرد منطقه فیروزه را بر عهده گرفت. این قیام که برای دفاع از عزت، فرهنگ و هویت قوم کرد خراسان صورت گرفت، با هدف بازپس‌گیری شهر فیروزه آغاز شد و ۱۲ سال به طول انجامید. سردار عوض خان همراه با بسیاری از جوانان ایل خود، در نبردهای شجاعانه در برابر متجاوزان روس مقاومت کردند. سرانجام، با [[شهادت]] این سردار، شهر فیروزه نیز سقوط کرد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1790576/سردار-عوض-خان-اسطوره-مقاومت-قوم-کرمانج-معرفی-سردار-عوض-خان-بر-اساس-ترانه-کرمانجی-ههنگی-سهردار-ییوهز-و-شعر-سهردار-ییوهز-خان?q=كرمانج&score=274877907000.0&rownumber=10 وحدانی‌فر و جفرودی، «سردار عوض‌خان اسطوره مقاومت قوم کرمانج (معرفی سردار عوض خان بر اساس ترانه کرمانجی «هه‌نگی سه‌ردار ئیوهز و شعر سه‌ردار ئیوهز خان»، 1399ش، ص1819-1820.]</ref>

'''جعفرقلی زنگلی'''؛ جعفرقلی زنگلی، معروف به ملک‌الشعرای کرمانج، شاعر و عارف برجسته‌ای از طایفهٔ زنگلانلو است که در روستای گوگان به دنیا آمد. با وجود عدم تحصیلات رسمی، جعفرقلی به چهار زبان تسلط داشت و اشعارش حاوی ترکیبی از زبان‌های کردی، ترکی و [[زبان فارسی|فارسی]] است. تأثیرپذیری او از قرآن کریم در اشعارش مشهود است و در این زمینه با شاعرانی چون [[حافظ]] و [[مولانا|مولوی]] قابل مقایسه است. او علاوه بر سرودن شعر، [[دوتار]] نیز می‌نواخته و اشعارش را با آن می‌خوانده است. جعفرقلی تخلص‌های گوناگونی داشته و دیوان اشعار او توسط کلیم‌الله توحدی تصحیح و منتشر شده است. او [[شیعه]] دوازده امامی بوده و اشعارش سرشار از مدح ائمه معصومین است.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/167626/زندگینامه-جعفر-قلی-زنگلی-۱۲۲۹-۱۲۶۶ «زندگینامه: جعفر قلی زنگلی (۱۲۲۹-۱۲۶۶)»، وب‌سایت همشهری آنلاین.]</ref> مستند «جعفرقلی زنگله» به کارگردانی محمد عباسپور در زمره برنامه‌های قرارگاه شهید آوینی است که در دست تولید قرارگرفته است.<ref>[https://jamejamonline.ir/fa/news/1459763/ساخت-مستند-جعفر-قلی-زنگلی «ساخت مستند "جعفرقلی زنگلی"»، وب‌سایت جام‌جم آنلاین.]</ref>

'''سیدای تیرژ'''؛ سیدای تیرژ (نائف حسو)، عارف، شاعر و نویسنده کرد کرمانج، در سال ۱۳۰۲ش در حسکه سوریه متولد شد. او که از کودکی با [[قرآن]] و کتب دینی آشنا بود، پس از آشنایی با تنی چند از شاعران و با شرکت در انجمن‌های فرهنگی، استعداد خود را در سرودن شعر فی‌البداهه شکوفا کرد. وی همچنین با جمع‌آوری داستان‌های واقعی، [[کتاب|کتاب‌هایی]] را گردآوری کرد. او تا پایان عمر به زبان کردی نوشت و جوایز ادبی متعددی از جمله جایزه شاعران کرد (۱۹۹۵م) و جایزه نویسندگان فولکلور کردی (۲۰۰۱م) را دریافت کرد. از آثار او می‌توان به دیوان‌های «خلعت»، «زوزان»، «جودی» و «مولود پیغمبر» و همچنین «داستان‌های کردی (۱ و ۲)» اشاره کرد.<ref>[https://ketabnak.com/persons/26796/سیدای+تیرژ «سیدای تیرژ»، وب‌سایت کتابناک.]</ref>

سردار شهید رجبعلی محمدزاده، سردار شهید نوری، سردار شهید محمد وحیدی و امیر شهید ایرج رستمی، از شهدای شناخته‌شدهٔ قوم کرمانج هستند.<ref name=":0" />

نویسندگانی چون علی حریری، احمد خانی، فقی طیران و ملای جزیری به زبان کرمانجی نوشته‌اند.<ref>[https://ketabnak.com/reader/71282 تیرژ، داستان‌های کردی کرمانجی، 1393ش، ص6.]</ref>

==تعامل فرهنگی قوم کرمانج با اقوام همجوار==
تأثیرات فرهنگی و تعاملات کرمانج‌ها با اقوام هم‌جواری در خراسان شمالی، بر اساس پیشینه‌ای غنی و تنوع قومی، زمینه‌ساز شکل‌گیری [[همزیستی]] مسالمت‌آمیز و وحدتی بی‌نظیر در ابعاد اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی این منطقه شده است. کرمانج‌ها علاوه بر حضور در خراسان شمالی، همراه با ترک‌ها، تات‌ها، [[قوم ترکمن|ترکمن‌ها]]، لرها، [[قوم بلوچ|بلوچ‌ها]] و فارس‌ها در این سرزمین تاریخی زندگی می‌کنند که این اتحاد، فضایی سرشار از تعامل و تفاهم فرهنگی و اقتصادی را رقم زده است. نمونه بارز این همزیستی، وجود مساجد شیعه و سنی در کنار هم و رعایت احترام متقابل در مناسک دینی است. همچنین تعامل مداوم در [[بازار|بازارها]] و صنوف مختلف که نشان‌دهنده وابستگی اقتصادی متقابل اقوام است، نقشی مهم در ایجاد همبستگی اجتماعی و فرهنگی ایفا کرده است. تجربه خراسان شمالی به‌عنوان الگویی جهانی در همزیستی مسالمت‌آمیز و وحدت اقوام مختلف شناخته می‌شود که با حفظ هویت‌های فرهنگی متنوع، به توسعه پایدار و زندگی مشترک مسالمت‌آمیز دست یافته است.<ref>[https://www.isna.ir/news/1400072719461/الگوی-موفق-وحدت-و-همزیستی-مهربانانه-اقوام-و-مذاهب-در-خراسان-شمالی «الگوی موفق وحدت و همزیستی مهربانانه اقوام و مذاهب در خراسان شمالی»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>

==نقش قوم کرمانج در تحولات سیاسی و اجتماعی ایران==
===کرمانج‌های خراسان نگهبانان دیرین مرزها===
کردها، نگهبانان دیرین مرزهای ایران در خراسان هستند که روایتی از حضور و مقاومت را رقم زده‌اند. در اواسط قرن دهم هجری، زمانی که یورش [[قوم ازبک|ازبک‌ها]] بخش‌های وسیعی از [[ایران]] را تا [[کاشان]] درنوردیده بود، [[مهاجرت]] و پایداری کردهای کرمانج در شمال خراسان، نقطه عطفی شد تا با بیرون راندن دشمن، از کیان ایران دفاع کنند.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1401/09/03/2809268/قوم-کرمانج-از-سردار-عیوض-تا-سردار-محمدزاده-کردها-در-خط-مقدم-دفاع-از-انقلاب-ایستاده-اند-فیلم «قوم کرمانج؛ از سردار عیوض تا سردار محمدزاده/ کردها در خط مقدم دفاع از انقلاب ایستاده‌اند+ فیلم»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>

===قوم کرمانج در انقلاب اسلامی===
قوم کرمانج همواره از [[هویت ملی|هویت]] و ریشه ایرانی خویش پشتیبانی کرده است.<ref>[https://www.kojaro.com/history-art-culture/194064-kormanj-tribe-iran/ . صادقپور، «قوم کرمانج | پیشینه + سکونتگاه و فرهنگ کرمانجی»، وب‌سایت کجارو.]</ref> آنها در پیروزی [[انقلاب اسلامی]] و تحقق آرمان‌های انقلاب با مشارکت در تظاهرات و جنبش‌های ضدنظام پهلوی نیز نقش داشته‌اند. وفاداری قوم کرمانج به انقلاب اسلامی و آرمان‌های آن، موجب شد که آنها در سال‌های اخیر با آشوب‌های پراکنده در برخی شهرهای ایران، همراهی نکنند و به خواسته‌های دشمنان انقلاب اسلامی، تن ندهند.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1401/09/03/2809268/قوم-کرمانج-از-سردار-عیوض-تا-سردار-محمدزاده-کردها-در-خط-مقدم-دفاع-از-انقلاب-ایستاده-اند-فیلم «قوم کرمانج؛ از سردار عیوض تا سردار محمدزاده/ کردها در خط مقدم دفاع از انقلاب ایستاده‌اند«، خبرگزاری تسنیم.]</ref>

===قوم کرمانج در دفاع مقدس===
قوم کرمانج در هشت سال [[دفاع مقدس]] به نقش‌آفرینی پرداخته‌اند؛ بیش از نیمی از سه هزار شهید دوران دفاع مقدس در خراسان شمالی، از قوم کرمانج بوده‌اند. همچنین بزرگ‌ترین روستای دارای بیشترین شهید کشور با نام چخماقلو در استان خراسان شمالی، یکی از سکونتگاه‌های قوم کرمانج است.<ref name=":0">[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1401/09/03/2809268/قوم-کرمانج-از-سردار-عیوض-تا-سردار-محمدزاده-کردها-در-خط-مقدم-دفاع-از-انقلاب-ایستاده-اند-فیلم «قوم کرمانج؛ از سردار عیوض تا سردار محمدزاده/ کردها در خط مقدم دفاع از انقلاب ایستاده‌اند«، خبرگزاری تسنیم.]</ref>

==آثار تولید شده در مورد قوم کرمانج==
===کتاب‌ها===
کتاب «حرکت تاریخی کرد به خراسان شمالی در دفاع از استقلال ایران» در ۶ جلد نوشتهٔ کلیم‌الله توحدی در سال ۱۳۵۹ش در مورد کردهای خراسان شمالی نگارش شده است.<ref>[https://www.gisoom.com/book/115749/کتاب-حرکت-تاریخی-کرد-به-خراسان-در-دفاع-از-استقلال-ایران/ «حرکت تاریخی کرد به خراسان در دفاع از استقلال ایران»، وب‌سایت گیسوم.]</ref> همچنین کتاب‌های «هزار و یکشب کرمانج: فلسفه، شعر و موسیقی کرمانج خراسان، داستان‌ها، حکایت‌ها روایت‌ها» از کلیم‌الله توحدی در سال ۱۳۹۳ش،<ref>[https://www.gisoom.com/book/11025913/کتاب-هزار-و-یکشب-کرمانج-فلسفه-شعر-و-موسیقی-کرمانج-خراسان-داستان-ها-حکایت-ها-روایت-ها/ «هزار و یکشب کرمانج: فلسفه شعر و موسیقی کرمانج خراسان، داستان‌ها، حکایت‌ها روایت‌ها»، وب‌سایت گیسوم.]</ref> «سرزمین کرمانج‌ها: نگاهی به نژاد، تاریخ، جغرافیا، مساکن اولیه و آداب و رسوم قوم ایرانی کرد از ادوار گذشته تاکنون» نوشتهٔ سعید اسدی‌فر در سال ۱۳۹۵ش،<ref>[https://www.gisoom.com/book/11354087/کتاب-سرزمین-کرمانج-ها-نگاهی-به-نژاد-تاریخ-جغرافیا-مساکن-اولیه-و-آداب-و-رسوم-قوم-ایرانی-کرد-از-ادوار-گذشته-اکنون/ «سرزمین کرمانج‌ها: نگاهی به نژاد، تاریخ، جغرافیا، مساکن اولیه و آداب و رسوم قوم ایرانی کرد از ادوار گذشته تاکنون»، وب‌سایت گیسوم.]</ref> «سیری در تاریخ ایلات کرمانج شمال خراسان» نوشتهٔ اله‌قلی ایزدخواه در سال ۱۳۹۸ش<ref>[https://www.adinehbook.com/product/6229948230/کتاب-سیری-در-تاریخ-ایلات-کرمانج-شمال-خراسان-اثر-الله-قلی-ایزدخواه-نشر-دیروک «کتاب سیری در تاریخ ایلات کرمانج شمال خراسان»، وب‌سایت آدینه بوک.]</ref> و «فرهنگ کردی خراسان» نوشته کلیم‌الله توحدی در سال ۱۴۰۲ش<ref>[https://www.gisoom.com/book/44903939/کتاب-فرهنگ-کردی-خراسان-کرمانجی-فارسی-جلد-1/ «فرهنگ کردی خراسان: کرمانجی - فارسی (جلد 1)»، وب‌سایت گیسوم.]</ref> مجموع کتب نگاشته شده در مورد قوم کرمانج است.

===مستند===
مستند ۱۶ قسمتی «'''ژیکان'''» که توسط شبکه جهانی سحر رونمایی شده است، به معرفی جامع تاریخ، فرهنگ و هنر قوم کُرمانج در [[خراسان]] می‌پردازد. این پروژه که برای اولین بار در چنین مقیاسی به فرهنگ این قوم پرداخته، حاصل ۱۶ سال پژوهش میدانی «گلی شادکام» و همکاری مردم کُرمانج است.

بسیاری از عناصر فرهنگی نمایش داده شده در مستند، از جمله [[صنایع دستی]] ([[گلیم‌بافی|گلیم]]، [[قالی بافی|قالی]]، نمد، [[جاجیم]]، [[ابریشم‌بافی]]، گلدوزی، پنج‌میل‌بافی، پوشاک محلی، چاروق‌دوزی، زیورآلات)، موسیقی اصیل کُرمانجی، سازها، [[ورزش|ورزش‌ها]] و [[بازی|بازی‌ها]]، ادبیات عامه، [[آداب]] و سنن مذهبی، به ثبت ملی رسیده‌اند. معیشت مردم که کشاورزی، دامداری، کوچ‌نشینی و باغداری است نیز به تصویر کشیده شده است.

این مستند با همکاری برجسته‌ترین پژوهشگران، نویسندگان، شاعران و هنرمندان موسیقی اصیل کُرمانجی، از جمله چهره‌های ثبت شده به‌عنوان گنجینه زنده بشری، به غنای خود افزوده است. تولید این مجموعه مستند از سال ۱۳۹۹ش تا ۱۴۰۲ش به طول انجامیده است.<ref>[https://www.pririb.ir/portal/newsview/87793/ژیکان-تازه-ترین-مستند-تولید-شبکه-جهانی-سحر ««ژیکان» تازه‌ترین مستند تولید شبکه جهانی سحر»، پایگاه اطلاع‌رسانی صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران.]</ref>

مستند «'''دامان شاهیجان'''» به‌تهیه‌کنندگی سلیمان خادمی و به کارگردانی بهروز اسراری به معرفی خراسان شمالی و قوم کرمانج می‌پردازد. این مستند علاوه بر به تصویر کشیدن طبیعت زیبای این منطقه آوازهای محلی را نیز روایت می‌کند.<ref>[https://doctv.ir/program/154003 «دامان شاهیجان»، وب‌سایت شبکۀ مستند.]</ref>

مستند کوتاه «'''ایلِ مَنْ کُرْمانْج'''»، به‌کارگردانی بهرام عظیم‌پور، به نمایش گوشه‌هایی از زندگی، کار و رسوم کُرمانج‌های ساکن در شمال خراسان می‌پردازد. این فیلم که در سال ۱۳۷۵ش برای مجموعه «کودکان سرزمین ایران» (به تهیه‌کنندگی محمدرضا سرهنگی) ساخته شده، با تمرکز بر موقعیت کودکان، ویژگی‌های فرهنگی در حال زوال مناطق مختلف ایران را به تصویر می‌کشد. عظیم‌پور در این اثر، با دنبال کردن زندگی یک نوجوان دهل‌نواز در منطقه هزار مسجد خراسان، تلاش کرده است تا جنبه‌های مختلف زندگی و معیشت کُرمانج‌ها را به نمایش بگذارد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/238480/ایل-من-کرمانج بهارلو، «ایل من کرمانج»، مرکز دائرۀ‌المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>

مستند «'''همچو مَرخ'''» به کارگردانی مهدی احمدی به زندگی و فعالیت‌های علمی و فرهنگی «کلیم‌الله توحدی»، نویسنده و پژوهشگر برجسته قوم کُرمانج، می‌پردازد. این مستند، پژوهش‌های توحدی در حوزه تاریخ، ادبیات و فرهنگ کُرمانج را به‌تصویر می‌کشد.<ref>[https://www.kurdpress.com/news/2788407/اکران-مستند-همچو-مرخ-در-بجنورد-روایتی-از-زندگی-پژوهشگر-برجسته «اکران مستند «همچو مَرخ» در بجنورد؛ روایتی از زندگی پژوهشگر برجسته فرهنگ کرمانج»، خبرگزاری کردپرس.]</ref>

==تاثیر مدرنیته بر قوم کرمانج==
امروزه سبک زندگی مدرن، زندگی قوم کرمانج به‌خصوص عشایر را تحت تأثیر قرار داده است. آنها در شرایط نوین زندگی، گرایش کمتری به زندگی کوچ‌نشینی دارند و بخش اعظم آنها یکجانشین شده‌اند و به سبک زندگی [[مصرف‌گرایی]] روی آورده‌اند. در همین چارچوب، پوشاک سنتی مردان و زنان کرمانج دستخوش دگرگونی شده است. مردان کرمانج، لباس سنتی خود را کنار گذاشته و به سبک شهرنشینان لباس می‌پوشند.<ref>[https://www.jaco-sj.com/article_180407_e74124f7f09a8d603520c9b1c2b6270c.pdf . گریوانی و همکاران، «مطالعۀ تطبیقی پوشاک بانوان کوچ‌نشین و یکجانشین کرد شمال خراسان»، 1402ش، ص16.]</ref> پوشش اصیل کرمانجی میان زنان نیز کم‌رنگ شده و تنها بر تن زنان مسن‌تر عشایر، دیده می‌شود. گاهی بانوان به‌صورت نمادین در برخی مجالس جشن و شادی اقدام به پوشیدن لباس‌های سنتی کرمانجی می‌کنند.<ref>[http://kurdistann.blogfa.com/post/38 . «جمعیت کردهای خراسان»، وب‌سایت کردستان.]</ref>

از دیگر چالش‌های پیش روی قوم کرمانج، ازبین‌رفتن لهجه و زبان مادری میان نسل جدید کردهای خراسان است. تکثر زبانی و اختلاط قومیتی در این منطقه، ضعف [[ادبیات کودک]] و تولیدات فرهنگی در حوزه [[کودک|کودکان]] در شمال خراسان، ضعف رسانه‌های جمعی، نبود چاپ و نشر کردی و ضعف تشکیلات و انجمن‌های فرهنگی- مدنی، در این چالش اثرگذار هستند.<ref>[https://hihotel.ir/blog/کرمانج-ها-و-تاریخچه-این-قوم/ . مزرجی، «کرمانج‌ها و تاریخچه این قوم»، وب‌سایت های‌هتل.]</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==
{{آغاز منابع}}
* «آداب سوگواری در میان کرمانج‌ها»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۱۷ مرداد ۱۴۰۱ش.
* «آیین نوروز در بین قوم کرمانج»، کیهان فرهنگی، شماره ۱۸۵–۱۸۶، فروردین۱۳۸۱ش.
* افراسیاب‌پور، علی‌اکبر و همکاران، «جایگاه زنان در منتخبی از داستان‌های کردی کرمانجی خراسان شمالی»، فصلنامهٔ مطالعات فرهنگی و اجتماعی خراسان، شمارهٔ ۲، ۱۴۰۰ش.
* «الگوی موفق وحدت و همزیستی مهربانانه اقوام و مذاهب در خراسان شمالی»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۲۷ مهر ۱۴۰۰ش.
* بهارلو، عباس، «ایل من کرمانج»، مرکز دائرهٔ المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۴ آذر ۱۳۹۸ش.
* پاپلی یزدی، محمدحسن، کوچ‌نشینی در شمال خراسان، ترجمهٔ اصغری کریمی، مشهد، آستان قدس رضوی، ۱۳۷۱ش.
* توحدی، کلیم‌الله، حرکت تاریخی کرد به خراسان، مشهد، واسع، چاپ دوم، ۱۳۷۱ش.
* تیرژ، سیدای، داستان‌های کردی کرمانجی، ترجمهٔ عباس فرهادی توپکانلو، قم، عمو علوی، ۱۳۹۳ش.
* «ثبت رقص کردی کرمانج‌های خراسان در فهرست میراث فرهنگی کشور»، وب‌سایت خبربان، تاریخ درج مطلب: ۲۴ اسفند ۱۳۹۶ش.
* «جمعیت کردهای خراسان»، وب‌سایت کردستان، تاریخ بازدید: ۴ اسفند ۱۴۰۲ش.
* «حرکت تاریخی کرد به خراسان در دفاع از استقلال ایران»، وب‌سایت گیسوم، تاریخ بازدید: ۴ مهر ۱۴۰۴ش.
* خادمی، وحید، «عشایر کرمانج»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۱۵ تیر ۱۴۰۲ش.
* «داستان‌های کردی کرمانجی»، وب‌سایت کتابناک، تاریخ درج مطلب: ۲۶ مهر ۱۳۹۴ش.
* «دامان شاهیجان»، وب‌سایت شبکهٔ مستند، تاریخ بازدید: ۴ مهر ۱۴۰۴ش.
* «رشیدخان سردار کل قوچان و حکومت محلی کُرمانج»، وبلاگ کرمانج، تاریخ درج مطلب: ۳۱ ژوئیه ۲۰۱۲م.
* «زنان کرمانجی؛ با تن‌پوشی برای همه عمر»، پایگاه اطلاع‌رسانی و خبری جماران، تاریخ درج مطلب: ۸ مرداد ۱۳۹۴ش.
* «زندگینامه: جعفر قلی زنگلی (۱۲۲۹–۱۲۶۶)»، وب‌سایت همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۹ اردیبهشت ۱۳۹۱ش.
* ««ژیکان» تازه‌ترین مستند تولید شبکه جهانی سحر»، پایگاه اطلاع‌رسانی صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، تاریخ درج مطلب: ۴ آذر ۱۴۰۲ش.
* «ساخت مستند "جعفرقلی زنگلی"»، وب‌سایت جام‌جم آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۶ خرداد ۱۴۰۳ش.
* سالکی خامنه، سینا، «همه چیز دربارهٔ آیین ازدواج کردهای کرمانج»، خبرگزاری دانشجویان ایران: ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۲۱ دی ۱۴۰۰ش.
* ستایش، حسن، «واکاوی زبانشناختی واژه کرمانج»، وب‌سایت اترک دیلی، تاریخ بازدید: ۱۸ شهریور ۱۴۰۴ش.
* «سرزمین کرمانج‌ها: نگاهی به نژاد، تاریخ، جغرافیا، مساکن اولیه و آداب و رسوم قوم ایرانی کرد از ادوار گذشته تاکنون»، وب‌سایت گیسوم، تاریخ بازدید: ۳ مهر ۱۴۰۴ش.
* «سیدای تیرژ»، وب‌سایت کتابناک، تاریخ بازدید: ۳ مهر ۱۴۰۳ش.
* صادق‌پور، معصومه، «قوم کرمانج | پیشینه + سکونتگاه و فرهنگ کرمانجی»، وب‌سایت کجارو، تاریخ درج مطلب: ۲۸ شهریور ۱۴۰۱ش.
* «فتیر مسکه و طعم شیرین غذای کرمانج‌های خراسان شمالی»، وب‌سایت خبربان، تاریخ درج مطلب: ۲۵ خرداد ۱۴۰۰ش.
* «فرهنگ کردی خراسان: کرمانجی- فارسی (جلد۱)»، وب‌سایت گیسوم، تاریخ بازدید: ۳ مهر ۱۴۰۴ش.
* «قوم کرمانج؛ از سردار عیوض تا سردار محمدزاده/ کردها در خط مقدم دفاع از انقلاب ایستاده‌اند»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۳ آذر ۱۴۰۱ش.
* «قوم کرمانج و کردهای خراسان»، وب‌سایت ایران هتل آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۲ آذر ۱۴۰۲ش.
* «کتاب سیری در تاریخ ایلات کرمانج شمال خراسان»، وب‌سایت آدینه بوک، تاریخ بازدید: ۳ مهر ۱۴۰۴ش.
* «کرمانج»، وبلاگ کرمانج، تاریخ درج مطلب: ۵ ژوئن ۲۰۱۳م.
* گریوانی، زینب و همکاران، «مطالعهٔ تطبیقی پوشاک بانوان کوچ‌نشین و یکجانشین کرد شمال خراسان»، مجلهٔ هنر و تمدن شرق، شمارهٔ ۴۱، ۱۴۰۲ش.
* مزرجی، غزاله، «کرمانج‌ها و تاریخچه این قوم»، وب‌سایت های‌هتل، تاریخ بازدید: ۴ اسفند ۱۴۰۲ش.
*نتاج‌مجد، عطیه و صفری، الهام، «مطالعه شاخص‌های هنری پوشاک قوم کرمانج»، مجلهٔ دستاوردهای نوین در مطالعات علوم انسانی، شمارهٔ ۲۹، ۱۳۹۹ش.
* «نگاهی به رسوم کردهای کرمانج برای استقبال از بهار»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۲۸ اسفند ۱۴۰۰ش.
* وحدانی‌فر، امید و جفرودی، فاطمه، «سردار عوض‌خان اسطوره مقاومت قوم کرمانج (معرفی سردار عوض خان بر اساس ترانه کرمانجی «هه‌نگی سه‌ردار ئیوهز و شعر سه‌ردار ئیوهز خان»، دومین همایش ملی ادبیات مقاومت، ۱۳۹۹ش.
* وحدانی‌فر، امید و حمیدی، سارا، «آیین «یوار» در بین اقوام تات، ترک، ترکمن و کرمانج خراسان شمالی»، فرهنگ و ادبیات عامه، شمارهٔ ۵۱، مرداد و شهریور ۱۴۰۲ش.
* وحدانی‌فر، امید و دانشوری، لادن، «نمادشناسی گلیم سفره عشایر کرمانج خراسان شمالی»، گلجام، شماره ۴۰، پاییز و زمستان ۱۴۰۰ش.
* «هزار و یکشب کرمانج: فلسفه شعر و موسیقی کرمانج خراسان، داستان‌ها، حکایت‌ها روایت‌ها»، وب‌سایت گیسوم، تاریخ بازدید: ۳ مهر ۱۴۰۴ش.
{{پایان منابع}}