نمایش مبدأ برای موسیقی محلی افغانستان

<big>'''موسیقی محلی افغانستان'''</big>؛ سبک کهن و رایج موسیقی در میان اقوام افغانستان.

[[موسیقی بومی|موسیقی محلی]] افغانستان با همان سبک سنتی هنوز در افغانستان از رونق خاصی برخوردار است و اقوام و قبایل گوناگون همچنان از آلات موسیقی محلی شامل دمبوره، [[تنبور]] و [[دوتار]] استفاده می‌کنند. خوانندگان به‌نام افغانستان نیز همچنان به موسیقی محلی در این کشور پای‌بند هستند و آثاری در این سبک، تولید می‌کنند.
==مفهوم‌شناسی==
موسیقی محلی شکلی از موسیقی است که ریشه در آداب‌ورسوم یک قوم، منطقه و یا کشور دارد و سینه‌به‌سینه از نسلی به نسل دیگر انتقال می‌یابد. موسیقی محلی ذیل فرهنگ‌عامه قرار می‌گیرد و ساده و پیرایه است.<ref>  «موسیقی فولکلور یا موسیقی محلی چیست؟»، وب‌سایت الهام میوزیک.</ref>  موسیقی محلی، برساختۀ اهالی جغرافیا یا قوم خاص است؛ جلوه‌ای از [[زندگی]] روزمره و حامل تاریخ و فرهنگ یک اجتماع انسانی است؛ ریتم و سبک خاصی ندارد و ساده و سازگار با اقتضائات منطقه است؛ در نوع خود منحصر به‌فرد است و انتقال آن از نسلی به نسل دیگر شفاهی است.<ref>  «آشنایی با موسیقی فولکور یا فولکوریک»، وب‌سایت آموزشگاه موسیقی صدای مهرورزان.</ref>  در افغانستان، هر قوم، موسیقی مختص خود را دارد.<ref>  «فرهنگ افغانی/ سبک‌های موسیقی افغانستان»، وب‌سایت نسک.</ref> 
==تاریخچه==
موسیقی محلی در افغانستان تا زمان شکل‌گیری سروده‌های ویدی ری گودا و گاتاهای اوستا، قابل رهگیری است. پس از گسترش اسلام در این کشور، موسیقی اقوام بار دیگر در زمان سامانیان، گورکانیان و [[تیموریان]] دوباره اوج گرفت. در زمان [[امان‌الله]] خان، موسیقی محلی افغانستان، توسعۀ بیشتری یافت.<ref>  موسیقی افغانستان، ویکی‌وند.</ref>  در دورۀ نخست حکومت طالبان، موسیقی حرام دانسته شد؛ اما در دوران جمهوری اسلامی، موسیقی مورد توجه قرار گرفت.<ref>  موسیقی افغانستان، ویکی‌وند.</ref>  با حکومت دوبارۀ طالبان، بار دیگر موسیقی محلی افغانستان با محدودیت‌های بسیار روبرو شد.<ref>  «از بامیان تا اوپسالا؛ جشنوارۀ دمبوره صلصال در سویدن برگزار شد»، وب‌سایت وی او اِ.</ref> 
==انواع موسیقی محلی افغانستان==
===الف) پشتون===
1. لوگری: این سبک از موسیقی محلی دارای ریتم شاد و تند همراه با رقص است. در موسیقی محلی لوگری اغلب از غزل و [[تصنیف]] استفاده می‌شود و آلات آن را هارمونیه، [[رباب]]، [[دهل]] و سرنده تشکیل می‌دهد.<ref>  مددی، «سبک‌های موسیقی محلی افغانستان»، 1387ش، ص185.</ref> 

2. کلیوالی: این سبک مختص [[قوم پشتون]]<ref>  موسیقی افغانستان، ویکی‌وند.</ref>  در شرق و جنوب افغانستان بیشتر اجرا می‌شود و آهنگ‌های مشهوری مانند «غزنی سندری»، «اتن سندری»، «تیرا والی سندری» و «خوکی سندری» دارد. در این سبک ممکن است یک، دو و یا چندین خواننده همخوانی داشته باشند. آلات موسیقی مورد استفاده در این سبک [[دایره (ساز)|دایره]]، دهل، هارمونیه، رباب و [[سرنا]] هستند.<ref>  مددی، «سبک‌های موسیقی محلی افغانستان»، 1387ش، ص186.</ref> 
===ب) هزارگی===
سبک موسیقی محلی هزارگی ساده بوده و اغلب از چهار پرده تجاوز نمی‌کند. ابزار اصلی این موسیقی «دمبوره» است؛ اما در کنار آن از دف، دایره و غیچک نیز استفاده می‌شود. موسیقی هزارگی به سبک‌های مالستانی، [[دایکندی]]، لعلی، شیخ‌علی، گیزاوی، گرم‌سیلی، یکه‌ولنگی، سرخ‌پارسایی، تگاوغاری، سیاسنگی، شنبلی، سرخ‌دره‌ای، مغول دختر، سیغانی و بامیانی دسته‌بندی می‌شود.<ref>  خاوری، «معرفی کتاب موسیقی اصیل هزاره»، وب‌سایت فردا.</ref> 
===ج) تاجیک===
1. بدخشی: سبک بدخشی / قطغنی یا قطغن‌زمین در نواحی [[بدخشان]] و اطراف آن مرسوم است.<ref>  سیحون، «بازگل بدخشی و شهرت موسیقی محلی بدخشان»، وب‌سایت خبرگزاری نشانه.</ref> 

2. هراتی: این سبک ریشه در موسیقی خراسان قدیم دارد و در ولایات [[هرات]]، [[بادغیس]] و [[غور]] اجرا می‌شود. غزل، رباعی و [[دوبیتی]] در سبک هراتی استفاده می‌شود. دوتار، دایره، هارمونیه، زیربغلی و رباب از آلات مورد استفاده در این سبک از موسیقی هستند.<ref>  مددی، «سبک‌های موسیقی محلی افغانستان»، 1387ش، ص185-186.</ref> 

3. قرصک: نوعی موسیقی فولکور همراه با رقص و آواز است که معمولا به‌صورت گروهی اجرا می‌شود. این سبک موسیقی از گذشته‌های دور در نواحی [[بلخ]] باستان وجود داشته و امروزه در ولایت [[پنجشیر]] و ولایات هم‌جوار آن اجرا می‌شود.<ref>  شریفی، «چند نکته در بارۀ قرصک پنجشیر»، وب‌سایت مرزبان.</ref> 
===د) ترکمنی===
ترکمنی از سبک‌های موسیقی محلی در شمال افغانستان است. دوتار ترکمنی، دایره و غیچک در این سبک از موسیقی مورداستفاده قرار می‌گیرند.<ref>  مددی، «سبک‌های موسیقی محلی افغانستان»، 1387ش، ص188.</ref> 
===ه) نورستانی (هارمونی)===
اسم دیگر این سبک از موسیقی، چند آواز کشین است که مردم نورستان آن را اجرا می‌کنند.<ref>  موسیقی افغانستان، ویکی‌وند.</ref>  در این سبک از موسیقی، ابتدا یک هنرمند به‌عنوان پیشخوان زمزمه می‌کند، سپس گروه آن را همراهی می‌کند. در سبک هارمونی، [[سه‌تار]]، دایره، توله، واج و [[دهل]] استفاده می‌شود.<ref>  مددی، «سبک‌های موسیقی محلی افغانستان»، 1387ش، ص189.</ref> 
==محتوای موسیقی محلی افغانستان==
ایجاد حس میهن‌دوستی در مخاطب مانند ترانۀ‌ «سرزمین من» با اجرای داوود سرخوش،<ref>  «سرزمین من»، وب‌سایت طرفداری.</ref>  [[حیا]] و [[عفاف]] مانند آهنگ «دختر هزاره» از سید انور آزاد،<ref>  «بهترین دمبورۀ استاد سید انور آزاد (دختر هزاره)»، وب‌سایت یوتویوب.</ref>  دانش‌دوستی مانند ترانه‌های مختلف با عنوان مشترک «دختر مکتبی»، نقد آشفتگی‌های اجتماعی مانند آهنگ «شهر خالی» از امیرجان صبوری،<ref>  «دانلود آهنگ شهر خالی از امیرجان صبوری»، وب‌سایت فست میوزیک.</ref>  مهاجرت مانند آهنگ «وطن‌دار از سیتا قاسمی،<ref>  «آهنگ‌های سیتا قاسمی/گلچین افغانی سیتا قاسمی»، وب‌سایت جناب موزیک/ آهنگ ایرانی.</ref>  جلوۀ دینداری جامعه مانند آهنگ «مو مردوم آزره» با اجرای داوود سرخوش،<ref>  «گلچین بهترین آهنگ‌های داوود سرخوش 1402»، وب‌سایت پاور میوزیک.</ref>  آزادی‌خواهی مانند آهنگ‌ «بنوش ای طفلک میهن تو آب از جام آزادی» با اجرای سرورخوش،<ref>  «بنوش ای طفلک میهن تو آب از جام آزادی»، وب‌سایت یوتیوب.</ref>  اعتراض به استبداد داخلی مانند آهنگ «دیگرا گفت که آزره مرد سنگر نموشه» از داوود سرخوش<ref>  «دیگرا گفت که آزره مردم سنگر نموشه»، وب‌سایت یوتیوب.</ref>  و امید و آینده‌نگری مانند آهنگ «باچه بخیر کلان شه والی بامیان شوه» از صفدر توکلی،<ref>  «گلچین هزارگی صفدر توکلی 1»، وب‌سایت میوزیک.</ref>  از مهم‌ترین مضامین مورد توجه درمحتوای موسیقی‌های محلی افغانستان است.
==کارکردها==
موسیقی‌های محلی افغانستان، علاوه بر توصیف طبیعت و ایجاد نشاط و سرگرمی،<ref>  «موسیقی بومی»، ویکی‌زندگی.</ref>  موجب حفظ و تقویت هویت فرهنگی مردمان این سرزمین، توسعۀ [[گردشگری]] با توصیف طبیعت در مناطق گوناگون افغانستان، تقویت زبان‌ها و گویش‌های محلی، انسجام اجتماعی و وحدت ملی می‌شود.<ref>  موسوی، «میرمفتون؛ سلطان موسیقی محلی افغانستان»، وب‌سایت روزنامۀ 8 صبح.</ref> 
==جشنواره‌ها==
در دوران نظام جمهوری به‌منظور حفظ میراث فرهنگی و موسیقی محلی، جشنواره دمبوره در ولایت [[بامیان]] برگزار می‌شد؛<ref>  پوپل‌زی، «نخستین جشنوارۀ دمبوره در بامیان گشایش یافت»، وب‌سایت طلوع نیوز.</ref>  اما بعد از روی کار آمدن طالبان، این جشنواره در افغانستان ممنوع شده است؛ هنرمندان هزاره در سال 1401ش در شهر اوپسالای کشور سوئد، جشنوارۀ «دمبورۀ صلصال» را برگزار کردند و هفت هنرمند، موسیقی محلی هزارگی را اجرا کردند.<ref>  «از بامیان تا اوپسالا؛ جشنوارۀ دمبوره صلصال در سویدن برگزار شد»، وب‌سایت وی او اِ.</ref> 
==ابزار موسیقی محلی==
===1-دمبوره===
دمبوره، رایج‌ترین ساز زهی در افغانستان و نماد سبک موسیقی هزارگی است. دمبوره اغلب از چوب درخت توت ساخته می‌شود. طول این ابزار موسیقی، به‌صورت تقریبی 70 سانتی‌متر تا یک متر است و دارای کاسه‌ای با چند سوراخ آوایی است و در اول و آخر آن چوب کوچکی (خرک) تعبیه می‌شود که برای زیروبم‌کردن صدای آن مؤثر است. دمبوره دوتار دارد که از نایلون یا سوند تهیه می‌شوند.<ref>  «موسیقی افغانستان»، ویکی‌وند.</ref> 
===2-چنگ===
چنگ ابزار مشهور موسیقی محلی در شمال و غرب افغانستان است. این آلت، ساز کوچک فلزی است که بین دندان‌های نوازنده قرار گرفته و با دست دیگر نگه‌داشته می‌شود و با انگشتان دست نواخته می‌شود. زیروبم صدای چنگ بسته به دم و بازدم نوازنده متغیر می‌شود.<ref>  «موسیقی افغانستان و ساز و سبک‌های آن»، وب‌سایت ساعد نیوز.</ref> 
===3-دوتار===
دوتار بیشتر در شمال و غرب افغانستان استفاده می‌شود. انواع دوتار هراتی، ترکمنی و ازبکی در افغانستان وجود دارد. دوتار دارای یک تار اصلی، سیزده تار فرعی و نوزده پرده است و با ناخنک نواخته می‌شود.<ref>  «آشنایی با تاریخچۀ موسیقی افغانستان»، وب‌سایت بیتوته.</ref> 
===4-زنگ و تال===
تال و زنگ ساز واحدی را تشکیل می‌دهند. این ساز شامل دو پیالۀ کوچک از برنج و از نوع سازهای کوبه‌ای است. زنگ و تال بیشتر در هرات، شمال و جنوب افغانستان نواخته می‌شود.<ref>  «موسیقی افغانستان و ساز و سبک‌های آن»، وب‌سایت ساعد نیوز.</ref> 
===5-تنبور===
تنبور سازی است دارای دو سیم اصلی و پانزده سیم فرعی و بیست‌وهفت پرده که با دست نواخته می‌شود.<ref>  «موسیقی افغانستان را بهتر بشناسیم»، اعتماد آنلاین.</ref> 
===6-غیچک===
غیچک شبیه کمانچۀ ایرانی است و طول آن اغلب 78 سانتی‌متر است. این ابزار، دارای کاسۀ چوبی (چوب توت) پوشیده با پوست بز و دوتار است. دستۀ استوانه‌ای آن نیز از چوب چنار ساخته می‌شود.<ref>  «موسیقی افغانستان را بهتر بشناسیم»، اعتماد آنلاین.</ref> 
===7-رباب===
رباب قدیمی‌ترین ابزار [[موسیقی]] در افغانستان با استفادۀ فراوان است. تعداد تارهای رباب 21 عدد است که در افغانستان در سه اندازۀ بزرگ، میانه و کوچک یافت می‌شود.<ref>  «گونه‌های متنوع و عجیب موسیقی در افغانستان»، وب‌سایت ایلنا.</ref> 
==مشاهیر موسیقی محلی افغانستان==
نام‌آوران موسیقی محلی افغانستان عبارت‌اند از: غلام‌سرور سرخوش که موسیقی هزارگی را از محتوای عاشقانه و غم به محتوای حماسی و آزادی‌خواهانه، متحول کرد؛<ref>  «موسیقی و اشعار فولکلور هزارگی قسمت دوم»، وب‌سایت افغان موج.</ref>  وحید قاسمی؛<ref>  نواندیش، «40 سال سفر با وحید قاسمی؛ رامشگر گیتار و استاد موسیقی»، وب‌سایت خبرنامه.</ref>  سید انور آزاد؛<ref>  «سید انور آزاد»، ویکی‌زندگی.</ref>  محمدحسین سرآهنگ؛<ref>  رزمی، «یادی از استاد محمدحسین سرآهنگ سرتاج موسیقی افغانستان»، وب‌سایت مشعل.</ref>  میرمفتون؛<ref>  موسوی، «میرمفتون؛ سلطان موسیقی محلی افغانستان»، وب‌سایت روزنامۀ 8 صبح.</ref>  احمد ظاهر؛<ref>  «احمد ظاهر بهترین خوانندۀ افغانستانی کیست؟»، وب‌سایت دلگرم.</ref>  داود سرخوش؛<ref>  «داوود سرخوش»، ویکی‌زندگی.</ref>  صفدر توکلی؛<ref>  «صفدر توکلی»، ویکی‌زندگی</ref>  نغمه با نام اصلی «شاپیری»؛<ref>  پوپل، «زندگی‌نامۀ شاپیری (نغمه)»، وب‌سایت مشعل.</ref>  گل زمان؛<ref>  «استاد گل زمان، آوازخوان مشهور زبان پشتو درگذشت»، وب‌سایت روزنامۀ اطلاعات روز.</ref>  آبه میرزا با نام اصلی «گل‌اندام»<ref>  فیاض، «آبه میرزا، آوازخوان افسانه‌ای هزاره‌ها»، وب‌سایت جادۀ ابریشم.</ref>  و بیلتون با نام اصلی مؤمن خان بیلتون.<ref>  «استاد بیلتون، آوازخوان معروف کشور درگذشت»، وب‌سایت روزنامۀ اطلاعات روز.</ref> 
==پانویس==
{{پانویس}}
==منابع==
*«آشنایی با تاریخچۀ موسیقی افغانستان»، وب‌سایت بیتوته، تاریخ بازدید: 15 آبان 1402ش.
*«آشنایی با موسیقی فولکور یا فولکوریک»، وب‌سایت آموزشگاه موسیقی صدای مهرورزان، تاریخ درج مطلب: 21 اسفند 1399ش.
*«آهنگ‌های سیتا قاسمی/گلچین افغانی سیتا قاسمی»، وب‌سایت جناب موزیک/ آهنگ ایرانی، تاریخ درج مطلب: 11 آبان 1402ش.
*«احمد ظاهر بهترین خوانندۀ افغانستانی کیست؟»، وب‌سایت دلگرم، تاریخ بازدید: 15 آبان 1402ش.
*«از بامیان تا اوپسالا؛ جشنوارۀ دمبوره صلصال در سویدن برگزار شد»، وب‌سایت وی او اِ، تاریخ درج مطلب: 23 خرداد 1401ش.
*«استاد بیلتون، آوازخوان معروف کشور درگذشت»، وب‌سایت روزنامۀ اطلاعات روز، تاریخ درج مطلب: 18 آبان 1394ش.
*«استاد گل زمان، آوازخوان مشهور زبان پشتو درگذشت»، وب‌سایت روزنامۀ اطلاعات روز، تاریخ درج مطلب: 7 اسفند 1400ش.
*«بنوش ای طفلک میهن تو آب از جام آزادی»، وب‌سایت یوتیوب، تاریخ بازدید: 28 آبان 1402ش.
*«بهترین دمبورۀ استاد سید انور آزاد (دختر هزاره)»، وب‌سایت یوتویوب، تاریخ بازدید: 8 آذر 1402ش.
*پوپل، کریم، «زندگی‌نامۀ شاپیری (نغمه)»، وب‌سایت مشعل، تاریخ بازدید: 13 آبان 1402ش.
*پوپل‌زی، میرآقا، «نخستین جشنوارۀ دمبوره در بامیان گشایش یافت»، وب‌سایت طلوع نیوز، تاریخ درج مطلب: 16 تیر 1396ش.
*خاوری، جواد، «معرفی کتاب موسیقی اصیل هزاره»، وب‌سایت فردا، تاریخ درج مطلب: 11 شهریور 1398ش.
*«دانلود آهنگ شهر خالی از امیرجان صبوری»، وب‌سایت فست میوزیک، تاریخ بازدید: 28 آبان 1402ش.
*«داوود سرخوش»، ویکی‌زندگی، تاریخ درج مطلب: 4 اسفند 1401ش.
*«دیگرا گفت که آزره مردم سنگر نموشه»، وب‌سایت یوتیوب، تاریخ بازدید: 27 آبان 1402ش.
*رزمی، زلمی، «یادی از استاد محمدحسین سرآهنگ سرتاج موسیقی افغانستان»، وب‌سایت مشعل، تاریخ بازدید: 10 آبان 1402ش.
*«سرزمین من»، وب‌سایت طرفداری، تاریخ درج مطلب: 9 اردیبهشت 1397ش.
*«سید انور آزاد»، ویکی‌زندگی، تاریخ درج مطلب: 15 تیر 1402ش.
*سیحون، سمیع‌الله، «بازگل بدخشی و شهرت موسیقی محلی بدخشان»، وب‌سایت خبرگزاری نشانه، تاریخ درج مطلب: 5 آذر 1399ش.
*شریفی، عبدالهادی، «چند نکته دربارۀ قرصک پنجشیر»، وب‌سایت مرزبان، تاریخ درج مطلب: 14 خرداد 1399ش.
*«صفدر توکلی»، ویکی‌زندگی، تاریخ درج مطلب: 4 اسفند 1401ش.
*«فرهنگ افغانی/ سبک‌های موسیقی افغانستان»، وب‌سایت نسک، تاریخ درج مطلب: 9 خرداد 1398ش.
*فیاض، محمدحسین، «آبه میرزا، آوازخوان افسانه‌ای هزاره‌ها»، وب‌سایت جادۀ ابریشم، تاریخ درج مطلب: 11 مرداد 1401ش.
*«گلچین بهترین آهنگ‌های داوود سرخوش 1402»، وب‌سایت پاور میوزیک، تاریخ درج مطلب: 29 خرداد 1402ش.
*«گلچین هزارگی صفدر توکلی 1»، وب‌سایت میوزیک، تاریخ درج مطلب: 2022م.
*«گونه‌های متنوع و عجیب موسیقی در افغانستان»، وب‌سایت ایلنا، تاریخ درج مطلب: 31 تیر 1398ش.
*مددی، عبدالوهاب، «سبک‌های موسیقی محلی افغانستان»، نشریۀ مقام موسیقایی، شمارۀ 4، 1387ش.
*موسوی، سعادت‌شاه، «میرمفتون؛ سلطان موسیقی محلی افغانستان»، وب‌سایت روزنامۀ 8 صبح، تاریخ درج مطلب: 14 مهر 1399ش.
*«موسیقی افغانستان را بهتر بشناسیم»، اعتماد آنلاین، تاریخ درج مطلب: 31 تیر 1398ش.
*«موسیقی افغانستان و ساز و سبک‌های آن»، وب‌سایت ساعد نیوز، تاریخ درج مطلب: 20 خرداد 1400ش.
*«موسیقی افغانستان»، ویکی‌وند، تاریخ بازدید: 13 آبان 1402ش.
*«موسیقی بومی»، ویکی‌زندگی، تاریخ درج مطلب: 6 شهریور 1402ش.
*«موسیقی فولکلور یا موسیقی محلی چیست؟»، وب‌سایت الهام میوزیک، تاریخ بازدید: 14 آبان 1402ش.
*«موسیقی و اشعار فولکلور هزارگی قسمت دوم»، وب‌سایت افغان موج، 14 آذر 1387ش.
*نواندیش، الیاس، «40 سال سفر با وحید قاسمی؛ رامشگر گیتار و استاد موسیقی»، وب‌سایت خبرنامه، تاریخ درج مطلب: 14 تیر 1396ش.