نمایش مبدأ برای مینیاتور ایرانی

[[پرونده:مینیاتوری فرشچیان.jpg|thumb|نقاشی مینیاتوری استاد فرشچیان با نام ضامن آهو|جایگزین=نقاشی مینیاتوری فرشچیان - ضامن آهو]]<big>'''مینیاتور ایرانی'''</big>؛ هنری با اصالت ایرانی برای خلق تصاویر کوچک و زیبا، با ترکیب رنگ‌های درخشان، جزئیات ظریف، نقوش تزئینی و مضامین غنی. <br>
مینیاتور ایرانی یا [[نگارگری]] ایرانی، سبکی از نقاشی‌های ظریف و دقیق است که در ایران، در دوره‌های مختلف تاریخی، به‌خصوص در دوران اسلامی، توسعه یافته و به‌دلیل ظرافت، رنگ‌آمیزی زیبا و توجه به جزئیات، در جهان شناخته شده است. این هنر ظریفِ ایرانی، به‌عنوان رسانه‌ای برای انتقال مفاهیم فرهنگی، تاریخی و مذهبی اهمیت داشته و همواره بازتاب‌دهندۀ فرهنگ، باورها، آداب‌ورسوم و زیبایی‌شناسی ایرانی بوده است. مینیاتور ایرانی، امروزه با حفظ اصالت خود و تطبیق با نیازهای عصر جدید، به حیات خود ادامه داده و بخشی از هویت فرهنگی ایرانیان است. در سال ۱۳۹۹ش، هنر نگارگری ایرانی در فهرست آثار ناملموس جهانی سازمان یونسکو ثبت شد. 
==تعریف منیاتور ایرانی==

مینیاتور، واژه‌ای با اصالت فرانسوی است که در زبان انگلیسی، برای نخستین‌بار در دهۀ ۱۵۸۰م ثبت شده و به‌معنای تصویر تقلیل‌یافته، نقاشی‌هایی با ابعاد بسیار ریز یا هرچیزی است که در مقیاس بسیار کوچک بازنمایی شود.<ref> [https://www.sharghdaily.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-100/237959-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AF%D9%88%DA%A9%D8%B3-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C «پارادوکس‌های مینیاتور ایرانی»،  خبرگزاری شرق.]</ref> برخی مینیاتور را اصطلاحی فرانسوی، به‌معنای «ماکت کوچک طبیعت» می‌دانند.<ref> [https://www.banotv.com/Blog/%D8%AA%DA%A9%D9%86%DB%8C%DA%A9-%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA «تکنیک‌ها و مواد استفاده شده در مینیاتور ایرانی چیست»،  وب‌سایت بانو تی‌وی.]</ref>

مینیاتور ایرانی که به‌عنوان نگارگری ایرانی نیز شناخته می‌شود یکی از شاخه‌های هنرهای تجسمی است که در آن تصاویر کوچک و بسیار ظریف با دقت و جزئیاتی بالا خلق می‌شوند. برخی، این هنر را نقاشی روایتگر ایرانی می‌دانند که جلوه‌هایی از [[شعر فارسی|شعر]] و ادب این مرزوبوم را به تصویر کشیده، با سوژه‌هایی مردمی و شاهانه در دنیایی رنگین و مکان و منظری روح‌افزا همراه شده و از گذشته‌های دور تاکنون فرهنگ و باور ایرانیان را ترسیم کرده است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/967827/fa چکیده جوادی، «جلوه‌هایی از باغ ایرانی در مینیاتور»،  1400ش.]</ref>

گروهی دیگر نیز معتقدند از آن‌جایی‌که فرهنگ و باور ایرانی در دل طبیعت خودنمایی می‌کند، مینیاتور ایرانی بیشتر به نمایش صحنه‌هایی واقعی از زندگی مردم در دل طبیعت، باغ و بوستان، کوه و دشت، آبگیر، رودخانه، جویبار و چشمه‌سارها پرداخته است. 

این هنر، همچنین، بازتاب باورهای طبیعت‌گرای ایرانیان مبنی بر تقدس [[آب]]، گیاه و سایر عناصر زمینی و آسمانی همچون ماه، خورشید و آسمان پرستاره است که با شیوه‌ای خاص به تصویر درآمده و جهانی رنگین، نورانی و سراسر [[شادی]] و شکوه را نشان می‌دهد. 

کارشناسان، این نوع نگاه به جهان و محیط اطراف در زندگی روزمره را برخاسته از جهان‌بینی ایرانیان و نیز نشان‌دهندۀ سلیقه و زیبایی‌شناسی ویژۀ آنها دانسته‌اند. مقصود از واقع‌گرایی در مینیاتور ایرانی، شیوۀ تصویرگری و پرسپکتیو اروپایی نبوده، بلکه نمایش طبیعت و عناصر آن مد نظر است و به بازنمایی باغ و منظر سنتی ایرانی می‌پردازد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/967827/fa جوادی، «جلوه‌هایی از باغ ایرانی در مینیاتور»،  1400ش، ص7-8.]</ref> 

نویسندۀ کتاب نگارگری ایرانی نیز معتقد است که نقاشی‌های مینیاتور ایرانی همانند دنیای کوچکی از شکوفه‌های جاودان، نسیم‌های خوش‌بو، مردم آرام و نجیب و روشنایی خیره‌کننده، انسان را دعوت می‌کند تا لحظه‌ای تامل کرده و جزئیات را بنگرد. علاوه بر آن، مینیاتور ایرانی به تپه‌ها، حیوانات، ابرها و درختانی که در صحنۀ داستان قرار گرفته‌اند، جان می‌بخشند.<ref> [https://www.digikala.com/mag/best-iranian-paintings/ امینی، «بهترین نگارگری‌های ایرانی؛ از نگارۀ هزارویک‌شب تا خمسۀ نظامی»،  وب‌سایت دیجی کالا.]</ref>
==پیشینۀ مینیاتور ایرانی==
[[پرونده:مینیاتوری.jpg|thumb|نگاره سبک مینیاتور صفویه|جایگزین=مینیاتور صفویه]]
مینیاتور ایرانی، در هنر پیش از اسلام ریشه داشته اما اوج شکوفایی آن، در دوره‌های پس از اسلام، به‌ویژه در دوران [[سلجوقیان|سلجوقی]]، ایلخانی، [[تیموریان|تیموری]] و [[صفویه|صفوی]] رخ داده است. همچنین، این هنر، در هر دوره، سبک‌ها و ویژگی‌های خاصی را شامل می‌شده است؛ برای مثال، در دورۀ تیموری، مینیاتورهای بسیار ظریف و پیچیده‌ای خلق شدند. 

علاوه بر آن، در دوران پس از اسلام، حضور اسلام و مفاهیم مرتبط با آن، به‌وضوح در مینیاتورهای ایرانی مشاهده می‌شوند که بازتاب‌دهندۀ عمق باورها و ارزش‌های اسلامی در فرهنگ ایرانیان بوده‌اند. این گروه از آثار هنری اسلامی- [[شیعه|شیعی]]، گنجینه‌ای از [[معنویت]] و [[زیبایی]] هستند که تا امروز نیز مورد احترام بوده، الهام‌بخش هنرمندان و مخاطبان بی‌شماری قرار گرفته‌ و بر اساس آن، بسیاری از عناصر فرهنگی و هنری مدرن خلق می‌شوند.

==جایگاه امروزی مینیاتور ایرانی==

مینیاتور ایرانی، نه‌تنها در داخل کشور بلکه در سطح جهانی دارای جایگاهی ویژه است. در دوره‌های گذشته، از این هنر بیشتر در کتب خطی و نُسَخ نفیس استفاده می‌شد، اما امروزه با تغییرات و تطبیق‌های نوین، به حیات خود ادامه داده و در عرصه‌های مختلف حضور پررنگی دارد.<ref> [https://www.ibna.ir/news/521914/%D8%A7%D8%AD%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D9%86%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%87%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D9%82%D9%88%DB%8C%D8%AA-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 «احیای هنر مینیاتور با الهام از ادبیات فارسی؛ تقویت جایگاه ایران در هنر بین‌المللی»،  خبرگزاری ایبنا.]</ref>
===آموزش و ترویج===

امروزه مینیاتور ایرانی، به‌عنوان یک رشته‌ هنری در دانشگاه‌ها و مراکز آموزشی ایران تدریس می‌شود. بسیاری از هنرمندان برجستۀ مینیاتور نیز کارگاه‌های آموزش خصوصی مینیاتور برگزار می‌کنند تا این هنر را به نسل‌های جوان‌تر منتقل کنند.  

همچنین، برخی از هنرمندان صاحب‌سبک در این رشته، همچون [[محمود فرشچیان]]، با خلق آثاری مانند ضامن آهو و عصر [[عاشورا]]، این هنر را در سطح جهانی معرفی کرده و هنرمندان [[جوانی|جوان‌تر]] نیز با الهام از سنت‌های گذشته و ترکیب آنها با تکنیک‌های مدرن، به خلق آثار جدید پرداخته‌اند. 
===نمایشگاه‌ها و موزه‌ها===

موزۀ هنرهای معاصر، [[موزه|موزۀ]] رضا عباسی و موزۀ ملی ایران، آثار مینیاتور ایرانی را در معرض نمایش قرار داده و نمایشگاه‌های متعددی در شهرهای مختلف به نمایش آثار هنرمندان معاصر پرداخته‌اند. همچنین، آثار مینیاتور ایرانی در نمایشگاه‌های بین‌المللی هنر در کشورهایی مانند فرانسه، آلمان و ژاپن به نمایش گذاشته شده و امروزه، در برخی موزه‌های شناخته‌شده همچون موزۀ لوور در پاریس، برخی آثار مینیاتور ایرانی حضورِ دائمی دارند. 
===کاربردهای جدید مینیاتور ایرانی===

از کاربردهای نوین این رشتۀ هنری می‌توان به کاربست آن در طراحی گرافیک و [[صنایع دستی]]، طراحی لباس، فرش‌بافی و کاشی‌کاری و نیز هنرهای دیجیتال اشاره کرد.<ref> [https://www.ibna.ir/news/521914/%D8%A7%D8%AD%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D9%86%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%87%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D9%82%D9%88%DB%8C%D8%AA-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 «احیای هنر مینیاتور با الهام از ادبیات فارسی؛ تقویت جایگاه ایران در هنر بین‌المللی»،  خبرگزاری ایبنا.]</ref>
==ویژگی‌های مینیاتور ایرانی==
===ظرافت و دقت===

مینیاتور ایرانی با دقت و ظرافت بسیار زیادی کشیده شده و جزئیات کوچک در آن به‌خوبی نمایش داده می‌شوند. 
===چهره‌نگاری===

بیشتر چهره‌ها در مینیاتور ایرانی به‌صورت سه‌ربع کشیده شده و حدودِ آن از بناگوش تا حدقۀ چشم مقابل است. گاهی هم چهره‌ها به‌صورت نیم‌رخ و به‌ندرت از پشت سر، تصویر شده است. هنرمند مینیاتوریست، به کشیدن پیکرهای انسانی تاکید چندانی نداشته و بیشتر به کشیدن لباس‌های فاخر ایرانی بر تن شخصیت‌های تصویری خود علاقه دارد و گاهی نیز برای نشان دادن شکل خاص پوشاک، دست و پا را پوشانده و قامت را بلندتر از حد طبیعیِ آن نشان می‌دهد تا بهره‌گیری از امتیاز قبای بلند میسر شود.<ref> [https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1-26/461375-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D8%B8%D8%B1%D8%A7%D9%81%D8%AA-%D8%B1%D8%A7-%D9%85%DB%8C%D9%87%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D9%86%DB%8C%D9%85 «با مینیاتور ظرافت را میهمان خانه‌هایمان کنیم»،  خبرگزاری دنیای اقتصاد.]</ref>
===رنگ‌های طبیعی===

استفاده از رنگ‌های درخشان و طبیعی مانند طلایی، آبی، لاجوردی و قرمز از ویژگی‌های بارز این هنر است. رنگ‌های به‌کار رفته در مینیاتورهای ایرانیِ کهن، بیشتر با رنگدانه‌های معدنی، ارگانیک و گیاهی ساخته شده و بیشتر بر پایۀ آب هستند. [[طلا]] نیز نقش مهمی در مینیاتور ایرانی‌اسلامی دارد. 
===عمق خاص===

در مینیاتور ایرانی، پرسپکتیو به شیوه‌ای متفاوت از هنر غربی نمایش داده شده و فضاسازی نیز به‌صورت نمادین و بدون توجه به قواعد پرسپکتیو خطی انجام می‌شود. 
===تنوع در موضوع===

مینیاتور ایرانی، اغلب موضوعاتی همچون صحنه‌های تاریخی، اساطیری، ادبی مانند داستان‌های [[شاهنامه]] یا [[خمسه نظامی|خمسۀ نظامی]]، مذهبی و [[زندگی]] روزمره را شامل می‌شود. 
===تزئینات و طرح‌های هندسی===

استفاده از طرح‌های هندسی و گیاهی برای تزئین حاشیه‌ها و پس‌زمینه‌ها در مینیاتور ایرانی رایج است.<ref> [https://www.banotv.com/Blog/%D8%AA%DA%A9%D9%86%DB%8C%DA%A9-%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA «تکنیک‌ها و مواد استفاده شده در مینیاتور ایرانی چیست»،  وب‌سایت بانو تی‌وی.]</ref>
===پیوند با شعر و ادب===

افسانه‌ها، اساطیر، قهرمانان ملی، سنن و شیوه‌های زندگی هنرمندان، همواره نمودی آشکار در آثار مینیاتوریست‌های ایرانی داشته است. این وابستگی به زندگی و اعتقادات ملی به‌حدی نیرومند و قوی بوده که به مینیاتور ایرانی، علارغم پیوندها و نقاط مشترک فراوان با سایر مکاتب آسیایی، وجهۀ خاصی داده است.<ref> [https://vista.ir/w/a/16/idgqn «مینیاتور و تاریخچۀ آن در ایران»،  خبرگزاری ویستا.]</ref>
==مکاتب مینیاتور ایرانی==

مینیاتورهای ایرانی چند مکتب را شامل می‌شوند که هرکدام از این مکاتب متعلق به دوره‌ای خاص از تاریخ هستند.<ref> [https://www.digikala.com/mag/best-iranian-paintings/ امینی، «بهترین نگارگری‌های ایرانی؛ از نگارۀ هزارویک‌شب تا خمسۀ نظامی»،  وب‌سایت دیجی کالا.]</ref> مکاتب مینیاتور ایرانی، از قرون بعد از اسلام آغاز شده و در همان سال‌های اولیه، هنر ایران با ابتکاراتی در خطوط عربی تداوم یافته است. 
===مکتب بغداد===

در سده‌های نخستین ظهور اسلام، بهترین نسخه‌های قرآن‌کریم را هنرمندان مبتکر ایرانی نوشته و به تزئین و تذهیب مصحف شریف پرداختند. آنها علاوه بر ابداع و ابتکار طرح‌های مختلف در حواشی و سرلوحۀ قرآن، [[نقاشی]] براساس متن کتب و نوشته‌ها را نیز راه‌اندازی کردند که مینیاتورهای مکتب بغداد، سرآغاز آن است. این مکتب تا دورۀ [[سلجوقیان]] ادامه یافت. 
===مکتب هرات===

نقاشی ایران که با اسلوب و روش‌های هنر چین آشنا بود و در شاهنامۀ فردوسی نیز به آن اشاره شده است، اما هنرمندان ایرانی پس از حملۀ مغولان به ایران، سویه‌هایی از هنر چینی را در آثار خود پرورش دادند. در مکتب [[هرات]]، آزادی عمل قابل‌توجهی برای هنرمندان به‌وجود آمد که در نهایت به پیشرفت آثار دورۀ هنر نقاشی و مینیاتورسازی ایران منجر شده و تا عصر صفویان ادامه یافت. 
===مکتب تبریز===

مینیاتورهای این دوره، همه در یک نوع و از نظر ظرافت کاری و حرکات قلم و طرح و رنگ، با کمی تفاوت، دنباله‌رو مکتب هرات بودند. 
===مکتب اصفهان===

پس از انتقال پایتخت به [[اصفهان]]، در دورۀ صفویان، سبک و شیوۀ کار هنرمندان، به‌خصوص مینیاتوریست‌ها، به‌صورت چشم‌گیری تغییر کرد که نمونۀ بارزِ آن، نقوش تزئینی [[مسجد|مساجد]] اصفهان، [[کاخ چهل‌ستون]] و عمارت عالی قاپو است. هنرمندان این دوره، از مکاتب سابق و هنر چینی فاصله گرفته و با ساده کردن نقوش و سرعت عمل بیشتر، نقاشی را از روی صفحۀ کاغذ به‌صورت دیواری درآوردند. 
===مکتب شیراز===

نفوذ سایه‌روشن در سبک نقاشی ایرانی، از اواخر دورۀ صفویان و با اقتباس از نقاشی اروپایی در دورۀ زندیان ایجاد شد که به ایجاد سبک [[شیراز]] منتهی شد. 
===مکتب قاجار===

مکتب [[قاجاریه|قاجار]] از زمان فتحعلی‌شاه رونق یافته و تا حدودی متاثر از سبک شیراز و دارای پرسپکتیو است. این مکتب به‌صورت مساوی از نقاشی‌های ایرانی و اروپایی مایه گرفته بود، اما در اواخر دورۀ قاجاریان، به‌تدریج نفوذ سبک اروپایی در نقاشی ایران زیاد شد. 
===مینیاتور معاصر===

امروزه نیز نبض مینیاتورسازی ایران در اصفهان تپیده و هنرمندان برجستۀ این رشته، مهارت و کارآیی خود را در رابطه با ارزش‌های منبعث از [[انقلاب اسلامی]]، صَرف تجسم‌بخشیدن به نمادهایی روشن و صریح از اسلام، انقلاب اسلامی ایران، زندگی مردم، سنت‌های اسلام و ادبیات انسانی این مرزوبوم می‌کنند.<ref> [https://vista.ir/w/a/16/idgqn «مینیاتور و تاریخچۀ آن در ایران»،  خبرگزاری ویستا.]</ref>
==تاثیر مینیاتور بر سبک زندگی ایرانیان==

مینیاتور ایرانی، به‌عنوان یکی از هنرهای اصیل و نمادین ایران، بخشی از هویت فرهنگی و سبک زندگی ایرانیان را شکل داده است. این هنر، در معماری، پوشش، مراسم‌ها و آیین‌ها، کتاب‌آرایی و حتی ارتباط با طبیعت تاثیرگذار بوده و زیبایی‌شناسی و ظرافت را به زندگی روزمرۀ ایرانیان وارد کرده است. از جمله آثار این هنر ظریف بر سبک زندگی ایرانیان می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: 
===تزئینات معماری و فضای زندگی===

استفاده از نقوش مینیاتور ایرانی برای تزئین دیوارها، سقف‌ها و حتی پنجره‌ها، در معماری سنتی ایرانی، همواره رایج بوده است؛ مانند دیوارهای برخی کاخ‌ها در عالی‌قاپو و چهلستون در اصفهان. استفاده از این نقوش نه‌تنها زیبایی بصری ایجاد کرده بلکه فضایی روح‌نواز و آرامش‌بخش نیز برای ساکنان و امروزه، برای بازدیدکنندگانِ این آثار فراهم کرده است.<ref>[https://jfaup.ut.ac.ir/article_92951_1f2a954cd4bcafb7399f148c391fec7a.pdf انصاری و دیگران، «شیوه‌های بازنمایی معماری در نگارگری ایرانی»،  1401ش، ص32-33.]</ref>
===استفاده در هنرهای کاربردی===
[[پرونده:مینیاتوری۲.jpg|thumb|مینیاتوری گذشتن سیاوش از آتش؛ اثر مهین افشان‌پور|جایگزین=مینیاتوری سیاوش - مهین افشان‌پور]]مینیاتورهای ایرانی در هنرهای کاربردی مانند قالی‌بافی، کاشی‌کاری، [[منبت کاری|منبت‌کاری]] و نگارگری روی سفال نیز به‌کار گرفته می‌شوند؛ برای مثال، طرح‌هایی از مینیاتورهای مشهور مانند صحنه‌هایی از داستان‌های شاهنامه یا داستان‌های عاشقانه در فرش‌های ایرانی پرکاربرد بوده است. این هنرها، بخشی از زندگی روزمرۀ ایرانیان بوده و در [[خانه|خانه‌ها]]، مساجد و اماکن عمومی استفاده می‌شدند که اهمیت زیبایی‌شناسی و هنر در زندگی ایرانیان را نشان می‌دهند. 
===کتاب‌آرایی و فرهنگ مطالعه===

در گذشته، کتب خطی همچون [[شاهنامه]] [[فردوسی]] و [[دیوان حافظ]]، با مینیاتورهای ایرانی تزئین می‌شدند و به درک بهتر داستان‌ها و [[شعر فارسی]] کمک می‌کردند. این کتاب‌ها، نه‌تنها برای [[فرهنگ مطالعه در ایران|مطالعه]] بلکه به‌عنوان محصولات [[هنر اسلامی]] در خانه‌های ایرانی نگهداری می‌شدند که اهمیت کتاب و هنر را در فرهنگ ایرانیان نشان می‌دهند. 
===نمادسازی فرهنگی و مذهبی===

در مینیاتورهای ایرانی، نمادهایی همچون باغ [[بهشت]]، پرندگان نمادین (مانند سیمرغ) و صحنه‌های عرفانی بسیار دیده شده و بازتاب‌دهندۀ باورهای مذهبی و عرفانی ایرانیان بوده‌ است. این نمادها، در زندگی روزمرۀ ایرانیان نیز حضور داشته‌اند. 
===تاثیر بر پوشش و مد===

پوشش افراد در مینیاتورهای ایرانی با دقت و ظرافت به تصویر کشیده شده و بیشتر از لباس‌های فاخر، رنگ‌های شاد و طرح‌های تزئینی در آنها استفاده شده است. این طرح‌ها و رنگ‌ها در لباس‌های سنتی ایرانی مانند قبا، [[شال]] و تاج تاثیر گذاشته و حتی امروزه نیز در طراحی لباس‌های مدرن از این نقوش، الهام گرفته می‌شود.<ref> [https://salamshop.org/blog/%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%AA%D9%88%D8%B1/ «انواع مینیاتور و تاریخچۀ آن در طول تاریخ»،  وب‌سایت سلام.]</ref>
===تصویرپردازی جشن‌ها و مراسم‌ها===

صحنه‌های مختلفی از [[جشن|جشن‌ها]]، [[مراسم عروسی|مراسم‌های عروسی]] و آیین‌های ملی و مذهبی در مینیاتورهای ایرانی به تصویر کشیده شده که از آن جمله می‌توان به [[نوروز|عید نوروز]] و آیین سوگواری [[عاشورا]] اشاره کرد. این نقوش، نشان‌دهندۀ اهمیت جشن‌ها و مراسم‌ها در فرهنگ ایرانی بوده و به حفظ و انتقال این آیین‌ها به نسل‌های بعدی کمک کرده‌اند. 
===طبیعت‌گرایی و ارتباط با محیط زیست===

درختان، گل‌ها، پرندگان و حیوانات مختلفی در مینیاتورهای ایرانی دیده می‌شوند که توجه به طبیعت و احترام به محیط زیست را در زندگی ایرانیان صورت‌نمایی می‌کند.<ref> [https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1-26/461375-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D8%B8%D8%B1%D8%A7%D9%81%D8%AA-%D8%B1%D8%A7-%D9%85%DB%8C%D9%87%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D9%86%DB%8C%D9%85 «با مینیاتور ظرافت را میهمان خانه‌هایمان کنیم»،  خبرگزاری دنیای اقتصاد.]</ref>
==تفاوت مینیاتور ایرانی با مینیاتورهای غربی==

سبک، تکنیک، موضوع و فلسفۀ مینیاتور ایرانی و غربی با یکدیگر تفاوت دارد که بیانگر تفاوت‌های فرهنگی و فلسفی بین شرق و غرب است. مهم‌ترین این تفاوت‌ها عبارتند از: 
===تفاوت در رنگ‌آمیزی===

در مینیاتور ایرانی، رنگ‌ها بیشتر به‌صورت درخشان، شفاف و نمادین بوده و از آنها نه‌تنها برای زیبایی بلکه برای انتقال مفاهیم عرفانی و نمادین استفاده می‌شود. این در حالی است که در مینیاتور غربی، از رنگ‌های طبیعی‌تر و نزدیک به واقعیت استفاده می‌شود؛ برای مثال، در برخی آثار غربی، رنگ‌ها برای ایجاد سایه‌ها و عمق‌بخشی به تصاویر استفاده شده‌اند. 
===تفاوت در موضوعات===

موضوعات در مینیاتور ایرانی اغلب شامل صحنه‌های ادبی، تاریخی، مذهبی و عرفانی بوده و در مینیاتور غربی، بیشتر مذهبی، تاریخی و [[پرتره‌نگاری|پرتره‌ای]] هستند. 
===تفاوت در جزئیات و تزئینات===

تزئینات و جزئیات در مینیاتور ایرانی، ظریف و پیچیده بوده و در مینیاتور غربی، هرچند جزئیات مهم هستند، اما بیشتر بر روی واقع‌گرایی و عمق‌بخشی تمرکز کرده‌اند. 
===تفاوت در فلسفۀ هنری===

مینیاتور ایرانی بیشتر نمادین و عرفانی هستند و هدف اصلی آنها، انتقال مفاهیم عمیق فرهنگی، مذهبی و فلسفی است؛ در حالی‌که مینیاتور غربی بیشتر واقع‌گرایانه و روایی بوده و هدف اصلی آنها، روایت داستان یا نمایش صحنه‌های تاریخی و مذهبی به شیوه‌ای واقع‌گرایانه است. 
===تفاوت در کاربرد===

مینیاتور ایرانی اغلب در کتب خطی، نسخه‌های ادبی و مذهبی کاربرد داشته و در مینیاتور غربی، علاوه بر کتب مذهبی، در پرتره‌ها و نقاشی‌های دیواری نیز استفاده می‌شوند.<ref>[https://www.karnaval.ir/blog/persian-miniature سارانی، «نگارگری ایرانی، ویراث ناملموس ایران در یونسکو»،  وب‌سایت کارناوال.]</ref>
==حضور اسلام و شعائر اسلامی در مینیاتور ایرانی==

در آثار مینیاتوری ایرانِ پس از اسلام، حضور اسلام و شعائر آن، به‌صورت چشم‌گیری در موضوعات، نمادها و سبک‌های هنری مینیاتور دیده می‌شود. 
===تصویرسازی وقایع مذهبی===

وقایع مهم اسلامی مانند معراج [[حضرت محمد|پیامبر اسلام]] در نسخه‌های خطی معراج‌نامه، با استفاده از نمادها و رنگ‌های معنوی ترسیم شده‌اند. 
===استفاده از آیات قرآن و خط اسلامی===

آیات قرآن یا عبارات مذهبی به خط زیبای نَسخ یا ثُلث در حاشیه یا بخش‌هایی از مینیاتورهای ایرانی‌اسلامی به‌چشم می‌خورند که علاوه بر کاربرد زیبایی‌شناسی، بر تقدس و معنویت این گروه از آثار هنری افزوده‌اند. 
===نمادهای اسلامی===

نمادهایی همچون گنبد و مناره، [[حرم]] و صحنه‌های [[زیارت در فرهنگ شیعه|زیارت]] در برخی نقاشی‌های دوران پس از اسلام مشاهده می‌شوند که نشان‌دهندۀ اهمیت زیارت و تقدس اماکن مذهبی در فرهنگ اسلامی‌ایرانی هستند. 
===صحنه‌های عرفانی===

به تصویر کشیدن صحنه‌هایی از زندگی عارفان و صوفیان همچون [[مولانا]]، صحنه‌های سماع و رقص صوفیان با استفاده از رنگ‌ها و نمادهای معنوی از جمله آثار اسلام بر مینیاتورهای ایرانی هستند که وحدت وجود، عشق الهی و سیر و سلوک را به مخاطب منتقل می‌کنند. 
===تزئینات اسلامی===

استفاده از طرح‌های هندسی و گیاهی الهام‌گرفته از هنر اسلامی برای تزئین حاشیه‌ها و پس‌زمینه‌های مینیاتور ایرانی در دوران اسلامی مرسوم شد که نشان‌دهندۀ نظم و هماهنگی در جهان‌بینی اسلامی هستند. 
===صحنه‌های نماز و عبادت===

ترسیم صحنه‌هایی از نماز خواندن یا [[عبادت]] افراد که بر اهمیت نماز، عبادت، [[دعا]] و [[نیایش]] در زندگی [[مسلمان|مسلمانان]] تاکید داشته‌اند.<ref> [https://www.irna.ir/news/80210124/%D9%85%D9%8A%D9%86%D9%8A%D8%A7%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D9%87%D9%86%D8%B1%D9%8A-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%8A-%D8%A7%D8%B4%D8%A7%D8%B9%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%88-%D8%A2%D8%AF%D8%A7%D8%A8-%D9%88-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%85-%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%8A «مینیاتور، هنری برای اشاعۀ فرهنگ و آداب‌ورسوم ایرانی»،  خبرگزاری ایرنا.]</ref>
===حضور شخصیت‌های مذهبی===
[[پرونده:نقاشی-عاشورا.jpg|thumb|نقاشی عصر عاشورا استاد فرشچیان|جایگزین=نقاشی عصر عاشورا فرشچیان]]در برخی مینیاتورها، شخصیت‌های مذهبی مانند [[امام علی]] و [[امام حسین]] به تصویر کشیده شده‌اند که بیان‌گر احترام و تقدیس شخصیت‌های مذهبی در فرهنگ اسلامی‌ایرانی هستند. 
===صحنه‌های محرم و عاشورا===
این گروه از صحنه‌های مذهبی، به‌ویژه در دوران صفویان و فرمانروایی شاه طهماسب، بسیار به تصویر کشیده شده که اهمیت سوگواری، اقامۀ عزا و حفظ یاد واقعۀ عاشورا در [[ماه محرم]] در فرهنگ شیعی ایرانیان را نشان می‌دهد.<ref> [https://rasekhoon.net/article/show/1643165 «مینیاتور یا نگارگری مذهبی»،  وب‌سایت راسخون.]</ref>

==چالش‌های مینیاتور ایرانی==
===کم‌توجهی به آموزش و انتقال دانش مینیاتور===

اساتید این هنر ایرانیِ کهن، به‌دلیل وجود نداشتن سیستم آموزشی منسجم، نتوانسته‌اند شاگردان زیادی را تربیت کنند. این در حالی است که چند تن از اساتید هنر مینیاتور ایرانی به‌عنوان گنجینۀ زندۀ بشری شناخته و معرفی شده‌اند تا آن‌چه که از گذشتۀ تاریخی این هنر در سینۀ هنرمندان مینیاتوریست باقی مانده، به نسل‌های بعدی منتقل کنند.<ref> [https://payamema.ir/payam/articlerelation/51498 «نام استادان مینیاتور در گنجینۀ زندۀ بشری»،  خبرگزاری پیام ما.]</ref>
===تغییر سلیقه و تقاضای بازار===

در بازار هنر ایران، آثار مدرن و انتزاعی بیشتر مورد توجه بوده و مینیاتورهای سنتی، کمتر خریداری می‌شوند. 
===مشکلات اقتصادی و مالی===

برخی از هنرمندان مینیاتوریست، به‌دلیل فروش‌نرفتن آثار خود، به تدریس یا کارهای دیگر روی آورده‌اند. 
===تقلب و کپی‌کاری===

در سال‌های اخیر، آثار افراد مشهور، مانند استاد محمود فرشچیان، توسط افراد سودجو کپی شده و به‌عنوان آثار اصلی به فروش رسیده‌اند. 
===کمبود مواد و ابزار باکیفیت===

مواد و ابزار مورد نیاز مانند رنگ‌های طبیعی و کاغذهای مرغوب، به‌دلیل مشکلات اقتصادی و وارداتی، در بسیاری مواقع در دسترس هنرمندان قرار نگرفته و آنها ناگزیر به استفاده از محصولات ارزان‌قیمت و بی‌کیفیت هستند که در نهایت، به کاهش کیفیت آثار آنها منجر خواهد شد. 
===تغییرات فرهنگی و اجتماعی===

موضوعات عرفانی و ادبی که درگذشته بسیار مورد توجه بودند، امروزه، در آثار جدید از استقبال کمتری برخوردار هستند. 
===عدم استفاده از تکنولوژی‌های جدید===

در حالی‌که هنرمندان دیگر کشورها از نرم‌افزارهای طراحی دیجیتال برای خلق آثار جدید استفاده می‌کنند، هنرمندان مینیاتوریست ایرانی همچنان به روش‌های سنتی خود پایبند هستند. 
==فرصت‌های مینیاتور ایرانی==

مینیاتور ایرانی، با داشتن پیشینۀ غنی فرهنگی، نمادها و مفاهیم عمیق می‌تواند به‌عنوان ابزاری برای تقویت [[هویت ملی]]، انتقال پیام‌های سیاسی و فرهنگی و نیز مقابله با تاثیرات منفی فرهنگی خارجی استفاده شود. 
===تقویت هویت ملی و فرهنگی===

این آثار با نمایش تاریخ و اساطیر ایران، تمدنی غنی و تاریخی پرشکوه را به مردم ایران یادآوری می‌کنند. این گروه از مینیاتورها می‌توانند در برابر [[تبلیغات رسانه‌ای|تبلیغات]] فرهنگی خارجی که در راستای تضعیف هویت ملی فعالیت دارند، به‌عنوان ابزاری قدرتمند عمل کنند.<ref> [https://rasekhoon.net/article/show/1643165 «مینیاتور یا نگارگری مذهبی»،  وب‌سایت راسخون.]</ref>
===انتقال مفاهیم مقاومت و ایستادگی===

برخی مینیاتوریست‌های معاصر، به ترسیم صحنه‌هایی از مقاومت مردم در برابر ظلم و استعمار پرداخته‌اند که از آن جمله می‌توان به آثار محمود فرشچیان اشاره کرد که در برخی موارد، به نمادی از مقاومت و ایستادگی در برابر ظلم تبدیل شده‌اند. این آثار می‌توانند روحیۀ مقاومت و ایستادگی را در جامعه تقویت کرده و به‌عنوان ابزاری برای مقابله با جنگ روانی دشمنان استفاده شوند. 
===تبلیغ ارزش‌های اسلامی و انقلاب اسلامی ایران===

در برخی آثار معاصر، صحنه‌هایی از [[شهادت]] امام حسین با نمادهایی از مقاومت و [[ایثار]] ترسیم شده‌اند که می‌توانند به‌عنوان ابزاری برای تقویت باورهای مذهبی و انقلاب اسلامی عمل کنند. 
===مقابله با تحریف تاریخ===

با ترسیم وقایع تاریخی ایران در مینیاتورها همچون نبرد چالدران می‌توان در مقابل تحریف تاریخ توسط دشمنان ایستادگی کرده و حقایق تاریخی را به مردم یادآور شد. 
===ترویج صلح و وحدت===

مینیاتورهایی که صحنه‌هایی از همزیستی مسالمت‌آمیز بین اقوام و مذاهب مختلف در ایران را به تصویر می‌کشند؛ همچون نقاشی‌هایی از مراسم نوروز یا آیین‌های ملی‌مذهبی می‌توانند به ترویج صلح و وحدت در ایران کمک کنند. 
===استفاده از نمادها و اسطوره‌ها===

نمایش اسطوره‌هایی همچون سیمرغ و [[رستم]] در آثار مینیاتور ایرانی می‌تواند به‌عنوان ابزاری برای انتقال پیام‌های عمیق فرهنگی و سیاسی عمل کند؛ برای مثال، سیمرغ نمادی از عروج و رستگاری است که می‌تواند در این آثار برای انتقال مفاهیم مهمی مانند [[امید]] و مقاومت استفاده شود. 
===استفاده در رسانه‌ها و فضای مجازی===

امروزه، از مینیاتورهای ایرانی در تولید محتواهای رسانه‌ای و فضای مجازی نیز استفاده می‌شود؛ مانند تصویرسازی‌هایی از مینیاتور ایرانی در پوسترهای تبلیغاتی، انیمیشن‌ها و بازی‌های رایانه‌ای که مفاهیم مقاومت و هویت ملی را تبلیغ می‌کنند.<ref> [https://www.irna.ir/news/80210124/%D9%85%D9%8A%D9%86%D9%8A%D8%A7%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D9%87%D9%86%D8%B1%D9%8A-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%8A-%D8%A7%D8%B4%D8%A7%D8%B9%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%88-%D8%A2%D8%AF%D8%A7%D8%A8-%D9%88-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%85-%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%8A «مینیاتور، هنری برای اشاعۀ فرهنگ و آداب‌ورسوم ایرانی»،  خبرگزاری ایرنا.]</ref>

==مینیاتورهای کهن ایرانی (نگارگری‌های ایرانی)==
[[پرونده:مینیاتوری۴.jpg|thumb|نگاره‌ای از نسخۀ دیوان خواجوی کرمانی اثر جُنید نقاش؛ محل نگهداری: کتابخانۀ بریتانیا|جایگزین=نسخۀ دیوان خواجوی کرمانی اثر جُنید نقاش]]
[[پرونده:مینیاتوری۳.jpg|thumb|نگارۀ ساخت کاخ خَوَرنَق اثر کمال الدین بهزاد|راست|جایگزین=نقاشی ساخت کاخ خَوَرنَق اثر کمال الدین بهزاد]]
===کتاب هزارویک شب اثر صنیع الدوله===
این کتاب مصور به‌دستور ناصرالدین شاه قاجار به فرجام رسیده و از شاهکارهای کتاب‌آرایی و کتاب‌سازی در دورۀ قاجار به‌شمار می‌رود. مهم‌ترین ویژگی تصاویر این کتاب، پیوندِ میان اتفاقات داستان با فضای اجتماعی و فرهنگی دوران قاجاریان بوده و به‌همین دلیل، مرجع کاملی برای شناخت ویژگی‌های منحصربه‌فرد در جامعۀ قاجار به‌شمار می‌رود.

===نگاره‌ای از نسخۀ دیوان خواجوی کرمانی اثر جُنید نقاش===
از نمونه‌های شاهکار نگارگری‌های ایرانی است که برمبنای استدلال محققین، جزء نخستین کتابَت‌هایی است که با خط نستعلیق به نگارش درآمده‌اند. کارشناسان، این نقاشی مینیاتوری را نمایندۀ تمام‌قد مینیاتورهای آذینی گران‌بها می‌خوانند که امروزه، در کتابخانۀ بریتانیا نگهداری می‌شود.

===نسخه‌ای از شاهنامۀ محمد جوکی===

از نفیس‌ترین گنجینه‌های انجمن سلطنتی آسیایی، متعلق به نسخۀ شاهنامۀ فردوسی است که در مکتب هرات و اواسط دورۀ تیموری، توسط تعدادی از هنرمندان برای محمد جوکی، برادر بایسنقر میرزا تصویرگری شد. 
===نگارۀ ساخت کاخ خَوَرنَق اثر کمال الدین بهزاد===

این نگاره، صحنۀ ساخت کاخ خورنق را به تصویر کشیده که برای یزدگرد سوم ساخته شد. کارشناسان معتقدند که در ترکیب‌بندیِ صحنه و پرداخت رنگ‌های این اثر به‌خوبی می‌توان کمالِ فن و مهارت بالای مینیاتوریست را مشاهده کرد.<ref> [https://www.digikala.com/mag/best-iranian-paintings/ امینی، «بهترین نگارگری‌های ایرانی؛ از نگارۀ هزارویک‌شب تا خمسۀ نظامی»،  وب‌سایت دیجی کالا.]</ref>

==هنرمندان مشهور مینیاتور ایرانی==
از جمله هنرمندان مشهور این رشتۀ هنری می‌توان به هنرمندان زیر اشاره کرد: 
===کمال‌الدین بهزاد===
[[پرونده:مینیاتوری۱.jpg|thumb|نگارهٔ یوسف و زلیخا اثر کمال‌الدین بهزاد|جایگزین=نقاشی یوسف و زلیخا اثر کمال‌الدین بهزاد]][[کمال‌الدین بهزاد]]، از بزرگ‌ترین مینیاتوریست‌های دورۀ تیموری در وزات [[امیر علیشیر نوایی]] و صفوی که سبک و تکنیک‌های او الهام‌بخش بسیاری از هنرمندان معاصر بوده است.

===رضا عباسی===

از خصوصیات بارز مینیاتورهای رضا عباسی می‌توان به دقت و ملاحظۀ او در کلیۀ شئون زندگی اشاره کرد. برای این هنرمند، به تصویر کشیدن مردم کوچه‌وبازار و نیز زندگی مردم عادی از اهمیت بالایی برخوردار بوده و به‌همین دلیل، در بنیاد کارهای این هنرمند می‌توان تلفیق سوژه‌های مردمِ سطح جامعه با نوعی از نقاشی درباری را به‌خوبی مشاهده کرد. از شاخص‌ترین ویژگی‌های مینیاتوری رضا عباسی، پرداخت نکردن جزء‌به‌جزء پس‌زمینۀ آثار او بود که گویا به‌واسطۀ این روش تصمیم داشت تا بر اهمیت سوژه و مُنفک شدن آن از زمینه بیفزاید.<ref> [https://www.digikala.com/mag/best-iranian-paintings/ امینی، «بهترین نگارگری‌های ایرانی؛ از نگارۀ هزارویک‌شب تا خمسۀ نظامی»،  وب‌سایت دیجی کالا.]</ref>
===محمود فرشچیان===

از بزرگ‌ترین مینیاتوریست‌های معاصر که آثاری ماندگار همچون عصر عاشورا (نمادی از مقاومت، [[ایثار]] و مبارزه با ظلم)،  ضامن آهو (نمادی از رحمت و شفاعت) و پنجمین روز آفرینش را ترسیم کرده است. 
===حسین بهزاد===

[[حسین بهزاد]]، از هنرمندان برجستۀ مینیاتور ایرانی که صحنه‌هایی از زندگی [[اهل‌بیت]] و وقایع مذهبی و نیز صحنه‌هایی از تاریخ ایران را به تصویر کشیده است.<ref> [https://rasekhoon.net/article/show/1643165 «مینیاتور یا نگارگری مذهبی»،  وب‌سایت راسخون.]</ref>

===رسول اخوت‌پور===

از مینیاتوریست‌های معاصر در استان [[اصفهان]] که انواع نقاشی‌های مینیاتور در اشکال مختلف را بر قاب‌های متنوعی، خاتم‌کاری کرده است.<ref> [https://www.irna.ir/news/80210124/%D9%85%D9%8A%D9%86%D9%8A%D8%A7%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D9%87%D9%86%D8%B1%D9%8A-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%8A-%D8%A7%D8%B4%D8%A7%D8%B9%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%88-%D8%A2%D8%AF%D8%A7%D8%A8-%D9%88-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%85-%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%8A «مینیاتور، هنری برای اشاعۀ فرهنگ و آداب‌ورسوم ایرانی»،  خبرگزاری ایرنا.]</ref>
===مهین افشان‌پور===
از اساتید هنر نگارگری ایرانی که دارای نشان درجۀ یک هنری در [[نگارگری]] بوده و از طرف سازمان جهانی [[یونسکو]] «گنجینۀ زندۀ بشری نگارگری» لقب گرفته بود. او سبک‌های مختلف مینیاتور ایرانی همچون مکتب بغداد، مغول تیموری یا هرات و نیز مکتب اصفهان را تجربه کرده بود.<ref> [https://fiiau.iau.ir/fa/news/392/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%87%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%81%D8%B4%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-quot-%DA%AF%D9%86%D8%AC%DB%8C%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D8%B4%D8%B1%DB%8C-quot-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA «استاد مهین افشارپور از گنجینه‌های زندۀ بشری نگارگری درگذشت»،  وب‌سایت دانشگاه آزاد اسلامی، واحد هنرهای اسلامی- ایرانی استاد محمود فرشچیان.]</ref>

==ثبت جهانی مینیاتور ایرانی==

در روزهای پایانی [[پاییز]] ۱۳۹۹ش، هنر نگارگری (مینیاتور) در پرونده‌ای مشترک میان ایران، ترکیه، جمهوری آذربایجان و ازبکستان در فهرست میراث جهانی ناملموس بشری قرار گرفت و به عنوان پانزدهمین میراث ناملموس ایران در یونسکو ثبت شد. همچنین پنج استاد پیشکسوت این هنر اصیل، شامل استاد محمود فرشچیان، استاد مجید ‌مهرگان، استاد مهین افشان‌پور، استاد اردشیر مجرد ‌تاکستانی و استاد محمدباقر آقامیری، به عنوان گنجینه زنده بشری یونسکو ثبت شدند.<ref> [https://payamema.ir/payam/articlerelation/51498 «نام استادان مینیاتور در گنجینۀ زندۀ بشری»،  خبرگزاری پیام ما.]</ref>

==پانویس== 
{{پانویس}} 

==منابع==

*«احیای هنر مینیاتور با الهام از ادبیات فارسی؛ تقویت جایگاه ایران در هنر بین‌المللی»،  خبرگزاری ایبنا، تاریخ بارگذاری: 5 آبان 1403ش.
*
*«استاد مهین افشان‌پور از گنجینه‌های زندۀ بشری نگارگری درگذشت»، وب‌سایت دانشگاه آزاد اسلامی، واحد هنرهای اسلامی- ایرانی استاد محمود فرشچیان، تاریخ بارگذاری: 2 شهریور 1401ش.
*
*امینی، سپیده، «بهترین نگارگری‌های ایرانی؛ از نگارۀ هزارویک‌شب تا خمسۀ نظامی»،  وب‌سایت دیجی کالا، تاریخ بارگذاری: 8 بهمن 1403ش.
*
*انصاری، حمیدرضا و دیگران، «شیوه‌های بازنمایی معماری در نگارگری ایرانی»،  هنرهای زیبا، معماری و شهرسازی، دورۀ 27، شمارۀ 4، 1401ش.
*
*«انواع مینیاتور و تاریخچۀ آن در طول تاریخ»،  وب‌سایت سلام، تاریخ بازدید: 12 اسفند 1403ش.
*
*«با مینیاتور ظرافت را میهمان خانه‌هایمان کنیم»،  خبرگزاری دنیای اقتصاد، تاریخ بارگذاری: 20 تیر 1387ش.
*
*«پارادوکس‌های مینیاتور ایرانی»،  خبرگزاری شرق، تاریخ بازدید: 12 اسفند 1403ش.
*
*«تکنیک‌ها و مواد استفاده شده در مینیاتور ایرانی چیست»،  وب‌سایت بانو تی‌وی، تاریخ بارگذاری: 4 اردیبهشت 1400ش.
*
*جوادی، شهره، «جلوه‌هایی از باغ ایرانی در مینیاتور»،  منظر، دورۀ 13، شمارۀ 56، 1400ش.
*
*سارانی، پریوش، «نگارگری ایرانی، ویراث ناملموس ایران در یونسکو»،  وب‌سایت کارناوال، تاریخ بازدید: 12 اسفند 1403ش.
*
*«مینیاتور و تاریخچۀ آن در ایران»،  خبرگزاری ویستا، تاریخ بازدید: 13 اسفن 1403ش.
*
*«مینیاتور، هنری برای اشاعۀ فرهنگ و آداب‌ورسوم ایرانی»،  خبرگزاری ایرنا، تاریخ بارگذاری: 12 تیر 1391ش.
*
*«مینیاتور یا نگارگری مذهبی»،  وب‌سایت راسخون، تاریخ بازدید: 12 اسفند 1403ش.
*
*«نام استادان مینیاتور در گنجینۀ زندۀ بشری»،  خبرگزاری پیام ما، تاریخ بارگذاری: 2 دی 1399ش.
*