نمایش مبدأ برای نوروز در قوم بلوچ

[[پرونده:نوروز-در-قوم-بلوچ.jpg|بندانگشتی|298x298پیکسل]]
{{درشت|'''نوروز در قوم بلوچ؛'''}} آیین گرامی‌داشت نوروز توسط مردم بلوچ.

[[نوروز]] در قوم [[بلوچ]]، از آیین‌های سنتی است که وحدت این مردم را با دیگر اقوام ساکن در ایران حفظ کرده است. هرچند بلوچ‌های خارج از مرزهای ایران نوروز را جزو فرهنگ خود نمی‌دانند؛ اما بلوچ‌های ایران، از نوروز با برگزاری مراسم‌های متنوع، به‌صورت گسترده تجلیل می‌کنند.
==مفهوم‌شناسی نوروز در قوم بلوچ==
نوروز که در گویش محلی بلوچ به آن «بهارگاه» و «نوکین روچ» می‌گویند، در فرهنگ مردم بلوچ با هدف گرامی‌داشت [[بهار]] طبیعت با [[جشن]] و سرور و برپایی آیین‌های ویژه نوروزی همراه است.<ref>[https://journal.richt.ir/article-4-316-fa.html ملک‌زاده، «فرهنگ نوروز در میان قوم ایرانی بلوچ: میراث ناملموس به‌مثابه پل اتصال اقوام ایرانی»، 1399ش، ص48-49.]</ref>
==پیشنیه نوروز در قوم بلوچ==
[[پرونده:نوروز-در-قوم-بلوچ1.jpg|بندانگشتی|292x292پیکسل]]
بلوچ‌ها که از اقوام اصیل ایرانی هستند، نوروز را به‌عنوان یکی از اعیاد کهن و باستانی ایرانیان، همواره گرامی داشته‌اند. [[عید نوروز]] در مکران بلوچستان، همواره با شکوه بسیار برگزار می‌شده است. از نظر پژهشگران، مراسم برافروختن آتش در نوروز و احترام به آن توسط قوم بلوچ، به‌دلیل همجواری با پیروان [[زرتشت]]، وارد فرهنگ مردم بلوچ شده است. امروزه نیز عید نوروز در منطقهٔ مکران بلوچستان بیش از هر جای دیگر ایران تجلیل می‌شود. بلوچ‌ها آیین‌های نوروزی را به‌صورت جمعی برگزار می‌کنند و با نزدیک‌شدن نوروز، سران طوایف و قبایل با مشارکت یکدیگر، برای برگزاری جشن‌های نوروزی، [[برنامه‌ریزی]] می‌کنند.<ref>[http://amanertebat.blogfa.com/post/1334 تمنده‌رو، «آیین‌های ویژۀ نوروزی در بلوچستان»، وبلاگ بلوچ ارتباط.]</ref>  مردم بلوچ در آیین‌های نوروزی می‌کوشند تا شیوهٔ زندگی، معیشت، باورهای سنتی و ویژگی‌های فردی و اجتماعی خود را به نمایش بگذارند.<ref>[https://farsi.iranpress.com/%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%A7%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%85-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 «نوروز اقوام ایرانی؛ بلوچستان»، خبرگزاری بین‌المللی تصویری ایران‌پرس.]</ref>
==استقبال از نوروز در قوم بلوچ==
بلوچ‌ها مراسم  استقبال از نوروز را از نیمه اسفند آغاز می‌کنند:

===هلک لدیی/ گدا لدیی===
این مراسم همان [[خانه تکانی|خانه‌تکانی]] یا جابه‌جایی است. در منطقه سرحد، آن دسته از بلوچ‌ها که پیشهٔ دام‌پروری دارند، طی مراسم خاص از محل زمستانی خود به چراگاه‌ها و محل بهاری کوچ می‌کنند. در این مراسم تمام افراد قبیله در یک حلقهٔ دایره‌ای جمع می‌شوند و زنان آوای «لیکو» با محتوای خداحافظی، امید بازگشت، [[دعا]] برای سردار و اجازهٔ حرکت را می‌خوانند. با رسیدن به محل جدید، دوباره همه در یک دایره جمع می‌شوند و با اجرای آواهای جمعی «لیکو» توسط زنان با محتوای [[شادی|شاد]] و توصیف از چراگاه و ستایش سردار طایفه، [[سیاه‌چادر|سیاه‌چادرها]] را برپا می‌کنند.<ref>[https://vista.ir/w/a/21/62ifl بزرگزاده، «مراسم و آئین‌های نوروز و بهارگاه در بلوچستان»، وب‌سایت مجلۀ وبگرد.]</ref>

===پشم‌چینی و آراستن گوسفندان===
دام‌داران بلوچ با نوید آمدن بهار گوسفندان را در آب روان می‌شویند، سپس موهای آنها را می‌چینند. [[زنان بلوچ|زنان]] با [[حنا]] یا رنگی از پوست [[انار]]، دو طرف شکم و روی دنبهٔ گوسفند را مانند گل‌های منطقهٔ سرحد، رنگ می‌کنند و شاخ‌های آنان را حنا می‌بندند و برای جشن بهارچرانی آماده می‌کنند.<ref>[https://journal.richt.ir/article-4-316-fa.html ملک‌زاده، «فرهنگ نوروز در میان قوم ایرانی بلوچ: میراث ناملموس به‌مثابه پل اتصال اقوام ایرانی»، 1399ش، ص49 و 52.]</ref>

===سرمه‌سایی===
سرمه‌سرایی مراسمی است که زنان بلوچ قبل از رسیدن نوروز، سنگ سرمه را برای استفادهٔ طول سال آینده، با دست روی سنگ می‌سایند و در سرمه‌دان ریخته در هنگام تحویل سال برای دختران خود هدیه می‌دهند.<ref>[https://journal.richt.ir/article-4-316-fa.html ملک‌زاده، «فرهنگ نوروز در میان قوم ایرانی بلوچ: میراث ناملموس به‌مثابه پل اتصال اقوام ایرانی»، 1399ش، ص49 و 52.]</ref>

===آذین‌بندی درهای خانه‌ها===
بلوچ‌های منطقهٔ مکران قبل از تحویل سال، شاخه‌های دارای برگ خرما را در جای مخصوصی که روی در منازل از قبل تعبیه شده، می‌گذارند. این آیین، اهمیت [[خرما]] در زندگی این مردم را بازنمایی می‌کند.<ref>[https://www.irna.ir/news/84271317/%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%88-%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D «نوروز و جشن‌های شادی‌بخش در سیستان و بلوچستان»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref>
==آیین‌های نوروزی قوم بلوچ==
'''بهارچرانی'''

دام‌داران با بستن زنگوله در گردن و پاهای گوسفندان که از قبل رنگ‌آمیزی کرده بودند، آنها را در روز اول بهار به چراگاه می‌برند و جشن بهارچرانی را برپا می‌کنند.<ref>[https://www.isna.ir/news/1402010100079/%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 «نوروز در سیستان و بلوچستان»، خبرگزاری دانشجویان ایران ایسنا.]</ref>  این مراسم با جشن و پای‌کوبی همراه است و آواهایی در وصف [[بهار]] و طبعیت می‌خوانند؛ از جمله «نوروزه وش، هوشین هوا – دل بوده کاریت بی‌دوا. سرسبزه کَنت، باغ و بهار- جنت بلبلان گونگین تَوار. بیاهِت کِه نوروز هاتَک پَدا – هاتُکُه مِه سِنده مَل پدا».<ref>[https://journal.richt.ir/article-4-316-fa.html ملک‌زاده، «فرهنگ نوروز در میان قوم ایرانی بلوچ: میراث ناملموس به‌مثابه پل اتصال اقوام ایرانی»، 1399ش، ص51.]</ref>

===نهال‌کاری/ دست‌نهال===
بزرگان بلوچ منطقهٔ مکران، نهال‌های [[خرما|خرمایی]] را که از قبل آماده کرده‌اند، هنگام تحویل سال، به کوچک‌ترها عیدی داده و آنان را راهنمایی می‌کنند که در زمین کشاورزی خانوادهٔ خود بکارند. به این نهال دست‌نهال می‌گویند و مربوط به خود شخص می‌شود که در زمان تقسیم ارث پدر، به او تعلق می‌گیرد.<ref>[https://www.irna.ir/news/84271317/%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%88-%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D «نوروز و جشن‌های شادی‌بخش در سیستان و بلوچستان»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref>

===سفرهٔ هفت‌سین===
مردم بلوچ همانند بسیاری از ایرانیان هنگام تحویل سال، دور سفرهٔ [[هفت‌سین]] جمع می‌شوند. در این سفره، علاوه‌بر هفت‌سین، [[قرآن‌سوزی|قرآن]]، [[نان]]، انواع کلوچه‌های محلی، انواع شیرینی‌های خرمایی و [[تخم مرغ|تخم‌مرغ]] خام که روی آینه گذاشته شده، وجود دارد. این سفره تا پایان ایام نوروز گسترده است و از [[مهمان نوازی|مهمانان]] نیز در همین سفره پذیرایی می‌شود.

===نوکردن ظروف===
رسم سنتی مردم بلوچ است که در سپیده‌دم نوروز، تمام ظروف سفالی کهن را می‌شکنند و ظروف نو را جایگزین می‌کنند. بلوچ‌ها معتقدند که با این مراسم ناخوشی‌ها دور شده و برکت وارد خانه و زندگی آنها می‌شود.

===احترام به پدر و مادر===
مردم بلوچ نوروز را با دیدار [[پدر]] و مادر و بوسیدن دست آنها آغاز می‌کنند. مادر [[خانواده]] پس از خواندن [[نماز شب|نماز]] صبح برای فرزندان، همسر و بستگان خود [[نیایش|دعا]] کرده، [[سفره عقد|سفره]] را پهن می‌کند. پدر هم بعد از دعا سر سفره می‌نشیند و بعد از تلاوت [[قرآن]]، [[عیدی در قوم بلوچ|عیدی]] فرزندان را که در لای قرآن گذاشته، تقدیم می‌کند.<ref>[https://farsi.iranpress.com/%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%A7%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%85-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 «نوروز اقوام ایرانی؛ بلوچستان»، خبرگزاری بین‌المللی تصویری ایران‌پرس.]</ref>

===نام‌گذاری===
مردم بلوچ نوزادی را که در نوروز متولد شود، با الهام از این ایام و طبیعت نام‌گذاری می‌کنند. به‌طور معمول اسم نوزاد پسر را نوروز یا نبروز و اسم دختر را سمسو، دِرنّه و ازگند که از گل‌ها و گیاهان گرفته شده، می‌گذارند.<ref>[https://lastsecond.ir/blog/9750-southern-newyear-celebrations «سفره هفت میم و مراسم ویژه مردم جنوب ایران در نوروز»، وب‌سایت لست سکند.]</ref>

===حماسه‌سرایی===
در این آیین، بزرگان قوم دور آتش چُلدان (شومینهٔ محلی) حلقه زده، از ایزد پاک برای خود، خانواده، دوستان و طایفهٔ خود روشنایی و گرمی می‌طلبند. حماسه‌سرایان از تاریخ گذشته و دلاوری قوم بلوچ در مقابل بیگانگان می‌گویند و بزرگان با الهام از فصل‌های سال، سخنان پندآمیز برای کوچک‌ترها می‌گویند. سپس با توصیف وطن و زیبایی طبیعی آن، به وصف [[بهار]] و نوروز می‌پردازند. در آخر با شرکت بزرگان [[رقص لری|رقص]] دوچاپی محلی اجرا می‌شود.

===ختنه‌سوری و عروسی===
مردم بلوچ به‌طور معمول مراسم [[شادی|خوشی]] خود را در ایام نوروز برگزاری می‌کنند و این مراسم هفت شبانه‌روز با رقص دوچاپی محلی همراه است.<ref>[https://vista.ir/w/a/21/62ifl بزرگزاده، «مراسم و آئینهای نوروز و بهارگاه در بلوچستان»، وبسایت مجلۀ وبگرد.]</ref>

====غذای چهارراه====
در گذشته مردم بلوچ بر سر راه‌های پررفت‌وآمد، برای رهگذران غذا می‌پختند و در پایان، ستایش خداوند را انجام می‌دادند؛ امروزه این سنت به‌طور کامل فراموش شده است.<ref>[https://www.irna.ir/news/84271317/%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%88-%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D «نوروز و جشن‌های شادی‌بخش در سیستان و بلوچستان»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref>

====میارجلی====
مردم بلوچ همچون دیگر ایرانیان، در ایام [[نوروز]] و آغاز بهار، رسم [[دید و بازدید]] و مهمان‌نوازی را اجرا می‌کنند. آنها در نوروز به دیدار اقوام و دوستان می‌روند و سنت [[صله رحم|صلهٔ رحم]] را زنده نگه می‌دارند و از مهمان خود با دل باز پذیرایی می‌کنند.<ref>[http://amanertebat.blogfa.com/post/1334 تمنده‌رو، «آیین‌های ویژۀ نوروزی در بلوچستان»، وبلاگ بلوچ ارتباط.]</ref>

===گاوجنگی/ گاوبازی===
این مراسم ویژهٔ کشاورزان است که به‌خاطر جلب توجه مردم استان‌های همجوار اجرا می‌شود. گاوهای ویژه این مراسم، به‌طور معمول توسط زمین‌داران مرفه برای این مراسم و نیز جفت‌گیری نگهداری می‌شوند؛

===پاگ‌واجهی/ پاگ‌بندی===
این مراسم در گذشته توسط حاکمان برای تعیین سردار برگزار می‌شد که با دعوت از مردم روستاها، در ایام نوروز در کنار جشن و پای‌کوبی، [[موسیقی]] حماسی، رقابت‌های کشتی و تیراندازی نیز وجود داشت و به‌طور معمول جایزهٔ این رقابت یک مَن برنج یا خرما بود. در روز بعد، مسابقهٔ شترسواری میان بزرگان و ریش‌سفیدان برگزار می‌شد و برندهٔ این مسابقه کسی بود که پاگ را بر سر سرداری که قرار است پاگ وی بسته شود، می‌گذاشت.<ref>[https://journal.richt.ir/article-4-316-fa.html ملک‌زاده، «فرهنگ نوروز در میان قوم ایرانی بلوچ: میراث ناملموس به‌مثابه پل اتصال اقوام ایرانی»، 1399ش، ص53.]</ref>

==خوراکی و شیرینی نوروزی قوم بلوچ==

===حلوا مَدَر===
زنان بلوچ در مراسم بهارچرانی، تمام کره و خامه‌ای را که از قبل جمع‌آوری کرده‌اند، با آتش، سه‌پایه و دیگ مخصوص به روغن حیوانی تبدیل می‌کنند. تَه‌ماندهٔ آن را با [[آرد]] گندم، [[ذرت]] و خرما حلوای محلی درست می‌کنند و به‌عنوان عیدی برای آشنایان می‌فرستند.

===کشک نوروزی===
زنان بلوچ از [[شیر]] گوسفندانی که در همان سال اولین بره را آورده‌اند، کشک مخصوص درست می‌کنند و برای تازه‌عروس‌ها، تازه‌دامادها و زنانی که برای اولین‌بار حامله هستند، [[هدیه]] می‌برند.<ref>[https://www.isna.ir/news/1402010100079/%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 «نوروز در سیستان و بلوچستان»، خبرگزاری دانشجویان ایران ایسنا.]</ref>

===[[نان]] و کلوچهٔ محلی===
زنان بلوچ در شب نوروز دور هم جمع می‌شوند و نان و کلوچه‌های محلی می‌پزند و هنگام تحویل سال، آن را روی سفره می‌چینند. مردم بلوچ معتقدند که بی‌بی نوروز در صبح نوروز از سفرهٔ آنان دیدن می‌کند و این امر باعث ورود [[برکت]] در خانه و [[زندگی]] آنان می‌شود.<ref> [https://farsi.iranpress.com/%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%A7%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%85-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 «نوروز اقوام ایرانی؛ بلوچستان»، خبرگزاری بین‌المللی تصویری ایران‌پرس.]</ref>

===آجیل نوروزی===
زنان بلوچ این آجیل را از دانکوک، وَشَک و تُرُشَک درست می‌کنند. دانکوک از نوع خاصی گندم به نام «پشمک»، پودر [[زردچوبه]] یا گیاه محلی «هِچک» که رنگ زرد دارد و شیر گوسفند درست می‌شود که پس از جوشاندن روی تابه تفت می‌دهند تا خشک شود. وَشَک از مغز هستهٔ درخت کوهی «گواتا» با شیر گوسفند تهیه می‌شود و تُرُشک را به‌جای شیر، با [[دوغ]] تهیه می‌کنند. این دو را پس از جوشاندن در معرض آفتاب قرار می‌دهند تا خشک شود.

===[[حلوا]]===
در سفرهٔ نوروزی بلوچ حلواهای محلی مانند [[چنگالی|چنگال]] و حلوای مخصوص نوروز که از مخلوط خرما و دانکوک درست می‌کنند، وجود دارد.<ref>[https://www.asrehamoon.ir/interview/146958/%D8%B9%DB%8C%D8%AF-%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%A7%DA%A9%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%B4%D9%85%D8%B2%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86%D8%B3%D «عید نوروز و خوراکی‌های خوشمزه آن در سیستان و بلوچستان / اینجا مردم نان سال را نماد برکت و روزی می‌دانند»، پایگاه خبری عصر هامون.]</ref>

==سیزده‌بدر در قوم بلوچ==
این مراسم که در گویش محلی به آن «[[سیزده‌به‌در|سفربدر]]» می‌گویند از آیین‌های نوروزی است که مردم بلوچ متفاوت از دیگر مناطق ایران برگزار می‌کنند. گذشتگان این مردم، معتقد بودند که در این روز ارواح پلید، [[جن|جن‌ها]] و مصیبت‌ها از هر روزنه‌ای وارد خانهٔ مردم می‌شود. بنابراین باید سفربدر و [[خانه تکانی|خانه‌تکانی]] انجام دهند و مواد خوشبو مانند سوچکی در آتش‌دان‌های خانه‌ها دود شود. در این مراسم کودکان نقش بیشتری دارند و با خواندن آوای «سفر خطر، بلابه‌در» بلاها را از خانه‌های خود دور می‌کنند. امروزه این مراسم در برخی روستاهای شهرستان نیک‌شهر برگزار می‌شود؛ اما برخی از روستاییان به [[زیارتگاه چک‌چک|زیارتگاه]] رفته، از بز یا گوسفند ذبح کرده غذا می‌پزند. مردم بلوچ بخشی از این غذا را به‌نیت شادی ارواح پدر و مادر میان نیازمندان توزیع می‌کنند و مقداری را خود مصرف می‌کنند و مقداری را هم در کنار بوته‌ها برای پرندگان می‌ریزند.<ref>[https://journal.richt.ir/article-4-316-fa.html ملک‌زاده، «فرهنگ نوروز در میان قوم ایرانی بلوچ: میراث ناملموس به‌مثابه پل اتصال اقوام ایرانی»، 1399ش، ص53- 54.]</ref>
==کارکردهای گرامی‌داشت نوروز در قوم بلوچ==

*مردم بلوچ در ایام نوروز تمام خصومت‌های گذشته را فراموش کرده و با یکدیگر [[آشتی دادن|آشتی]] می‌کنند تا فصل جدید از زندگی آنها بدون کدورت آغاز شود.<ref>[https://3click.com/blog/chabahar-culture/ «فرهنگ مردم چابهار؛ از عید نوروز تا لباس‌های محلی»، وب‌سایت سه‌کلیک.]</ref>
*زنده نگهداشتن آیین‌های سنتی و انتقال آن به نسل بعدی.<ref>[https://vista.ir/w/a/21/62ifl بزرگزاده، «مراسم و آئین‌های نوروز و بهارگاه در بلوچستان»، وب‌سایت مجلۀ وبگرد.]</ref>
*آیین نورزوی مردم بلوچ در کنار دیگر جاذبه‌های گردشگری، تأثیر خوبی بر رشد صنعت [[گردشگری]] در این منطقه دارد.<ref> [https://www.irna.ir/news/85067890/%D9%85%DB%8C%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D9%88-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8% «میزبانی سیستان و بلوچستان از دو میلیون گردش‌گر نوروزی»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}
==منابع==
{{آغاز منابع}}
*«آئین بهارگاه و نوکین روچ در منطقهٔ بلوچستان»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۲۷ اسفند ۱۳۹۲ش.
*تمنده‌رو، امان‌الله، «آیین‌های ویژهٔ نوروزی در بلوچستان»، وبلاگ بلوچ ارتباط، تاریخ درج مطلب: ۳ اسفند ۱۳۸۹ش.
*بزرگزاده، عبدالسلام، «مراسم و آئین‌های نوروز و بهارگاه در بلوچستان»، وب‌سایت مجلهٔ وبگرد، تاریخ درج مطلب: ۲۵ فروردین ۱۳۹۱ش.
*«سفرهٔ هفت میم و مراسم ویژه مردم جنوب ایران در نوروز»، وب‌سایت لست سکند، تاریخ درج مطلب: ۱ فروردین ۱۴۰۱ش.
*«عید نوروز و خوراکی‌های خوشمزه آن در سیستان و بلوچستان / اینجا مردم نان سال را نماد برکت و روزی می‌دانند»، پایگاه خبری عصر هامون، تاریخ درج مطلب: ۵ فروردین ۱۴۰۱ش.
*«فرهنگ مردم چابهار؛ از عید نوروز تا لباس‌های محلی»، وب‌سایت سه‌کلیک، تاریخ درج مطلب: ۲۳ فروردین ۱۴۰۲ش.
*ملک‌زاده، الهام، «فرهنگ نوروز در میان قوم ایرانی بلوچ: میراث ناملموس به‌مثابهٔ پل اتصال اقوام ایرانی»، فصل‌نامهٔ مطالعات مردم‌شناختی، سال دوم، شمارهٔ اول، بهار ۱۳۹۹ش.
*«میزبانی سیستان و بلوچستان از دو میلیون گردش‌گر نوروزی»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۸ فروردین ۱۴۰۲ش.
*«نوروز و جشن‌های شادی‌بخش در سیستان و بلوچستان»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱ فروردین ۱۴۰۱ش.
*«نوروز در سیستان و بلوچستان»، خبرگزاری دانشجویان ایران، تاریخ درج مطلب: ۱ فروردین ۱۴۰۲ش.
*«نوروز اقوام ایرانی؛ بلوچستان»، خبرگزاری بین‌المللی تصویری ایران‌پرس، تاریخ درج مطلب: ۲۵ اسفند ۱۳۹۹ش.
{{پایان منابع}}