نمایش مبدأ برای پیله‌دوزی

'''پیله‌دوزی؛''' دوخت قطعات بریده شدهٔ پیله روی پارچه و تابلوهای تزیینی.

پیله‌دوزی هنری تزئینی با سابقه‌ای کهن است که در [[دوران اشکانیان|دوره اشکانیان]] رواج یافت و در [[دوران سلجوقیان|دوران سلجوقی]] برای تزیین پرده‌های مذهبی به‌کار گرفته شد. نقوش اصلی پیله‌دوزی شامل پرندگان و گل و بوته، روی پارچه‌هایی مانند [[مخمل]] و [[ساتن]] با دوخت‌هایی نظیر [[ساقه‌دوزی]] و [[مرواریددوزی]] اجرا شده و برای تزیین تابلوها، کت و مانتو به‌کار می‌رود. در این هنر از تزئینات دیگری چون [[ملیله]] و [[مروارید]] نیز استفاده می‌شود.

== تعریف ==
پیله‌دوزی به نوعی از [[رودوزی]] برجسته و تزیینی گفته می‌شود که در آن قطعات بریده‌شدهٔ پیله به‌همراه سایر دوخت‌های تزیینی مانند ملیله، [[پولک]]، [[سرمه‌دوزی]] و [[سنگ‌دوزی]] روی پارچه دوخته می‌شود.<ref>[https://www.visitiran.ir/fa/handicraft/پیله-دوزی-آذربایجان-غربی «پیله‌دوزی (آذربایجان غربی)»، وب‌سایت ایران.]</ref>

== تاریخچه ==
پیله‌دوزی همانند سایر دوخت‌های تزیینی از سابقهٔ کهنی برخوردار است و پیشینه آن را تا دوران اشکانیان، یاد کرده‌اند.؛ در دوره اسلامی به‌خصوص در دوران سلجوقی و دوران حضور مغولان در [[ایران]]، پیله‌دوزی برای تزیین پرده‌های [[مسجد|مساجد]] و تابلوهای دیواری به‌کار می‌رفت.<ref>[https://khanehonar.rozblog.com/post/3 کمالی، «پیله‌دوزی»، وب‌سایت خانۀ هنر.]</ref>

== نقوش و کاربرد پیله‌دوزی ==
از پیله‌دوزی برای تزیین انواع تابلوها، کت و مانتو و سایر منسوجات پارچه‌ای استفاده می‌شود و نقوش آن اغلب شامل پرندگان، گل و بوته و گل‌های حاشیه‌ای است.<ref>[https://khanehonar.rozblog.com/post/3 کمالی، «پیله‌دوزی»، وب‌سایت خانۀ هنر.]</ref>

== فرایند برش و دوخت پیله ==
در ابتدای کار، برای آماده‌سازی پیله، الگوی مورد نظر بر روی کاغذ طراحی و برش داده می‌شود. سپس الگو روی سطح پیله قرار گرفته و خطوط دور آن با مداد مشخص می‌شود. پس از تعیین خطوط، اطراف پیله با قیچی بریده می‌شود تا شکل مورد نظر مطابق با الگو به‌دست آید. در مرحلهٔ بعد، بخش میانی پیله به‌آرامی از هم باز می‌شود تا ضخامت آن کاهش یافته و پیله نازک‌تر گردد. پس از آماده‌سازی و برش همهٔ قطعات لازم، اجزای پیله طبق طرح مورد نظر روی پارچه چیده می‌شوند. در پایان، این قطعات با استفاده از سوزن و نخ، و به‌کارگیری تزئیناتی مانند ملیله، مروارید و [[منجوق]]، در قسمت رویی پیله بخیه زده می‌شوند تا طرح نهایی شکل گیرد.

انواع دوخت‌هایی که در پیله‌دوزی به‌کار می‌رود شامل ساقه‌دوزی با سرمه، دوخت بست و مرواریددوزی است. این هنر اغلب روی پارچه‌های مخمل، [[ماهوت]]، ساتن سورمه‌ای یا مشکی به‌کار برده می‌شود.<ref>[https://www.beytoote.com/art/handicrafts/art-crochet2-cocoon.html «هنر پیله‌دوزی»، وب‌سایت بیتوته.]</ref>

== مراکز دوخت پیله‌دوزی ==
از مراکز دوخت پیله‌دوزی می‌توان به شهرهای [[ارومیه]]، [[تبریز]]، [[کاشان]]، [[اصفهان]]، [[تفت]]، [[یزد]]، [[مهریز]]، [[رشت]] و [[تهران]] اشاره کرد که در گذشته از رونق بیشتری برخوردار بودند. تعدادی از تابلوهای پیله‌دوزی که مربوط به دوره‌های [[دوران افشاریان|افشاریه]]، [[دوران زندیه|زندیه]] و [[دوران قاجار|قاجاریه]] است، در موزه‌ [[موزه آرمیتاژ|آرمیتاژ]] در [[سن‌پترزبورگ]] روسیه و [[موزه هنر متروپولیتن|موزه متروپولیتن]] در [[نیویورک]] نگهداری می‌شود.<ref>[https://www.beytoote.com/art/handicrafts/art-crochet2-cocoon.html «هنر پیله‌دوزی»، وب‌سایت بیتوته.]</ref>

== پانویس ==
{{پانویس}}

== منابع ==
* «پیله‌دوزی (آذربایجان غربی)»، وب‌سایت ایران، تاریخ بازدید: ۲ اسفند ۱۴۰۴ش.
* کمالی، اعظم، «پیله‌دوزی»، وب‌سایت خانهٔ هنر، تاریخ درج مطلب: ۲۵ شهریور ۱۳۹۳ش.
* «هنر پیله‌دوزی»، وب‌سایت بیتوته، تاریخ بازدید: ۲ اسفند ۱۴۰۴ش.