نمایش مبدأ برای کارون

<big>'''کارون'''</big>؛ پُرآب‌ترین و طولانی‌ترین رود ایران.

رودخانه کارون، بزرگ‌ترین رود ایران، از کوه زردکوه در چهارمحال و بختیاری سرچشمه می‌گیرد و پس از گذر از شوشتر و اهواز به خلیج فارس می‌ریزد. این رود با طول ۹۵۰ کیلومتر و میانگین آب‌دهی سالانه ۱۸۷۰۰ میلیون مترمکعب، تنها رود قابل کشتی‌رانی ایران است و جلگه خوزستان را آبیاری می‌کند. کارون شاخه‌ها و زیرشاخه‌های فراوانی دارد که مهم‌ترین آن‌ها شطیط، دز و بهمن‌شیر هستند. این رودخانه از دیرباز در تاریخ و اسناد کهن جایگاه ویژه‌ای داشته و با نام‌هایی چون دجیل اهواز و کارن شناخته می‌شده است. بر روی کارون سدهای بزرگی ساخته شده که نقش حیاتی در تولید برق و مهار سیلاب دارند. علاوه بر تأمین آب و انرژی، رودخانه کارون بستری برای حمل‌ونقل، کشاورزی و گردشگری فراهم می‌کند. پل‌های تاریخی و مدرن اهواز مانند پل سیاه، پل سفید و پل طبیعت، نمادهای شهر و جلوه‌ای از هنر و معماری در کنار این رودخانه هستند.

==معرفی رودخانه کارون==
کارون، بزرگ‌ترین رودخانه در ایران است که یکی از سرچشمه‌های آن، از کوه زرد (زردکوه) در [[چهارمحال و بختیاری]] است و از جنوب شهرستان شوشتر، به این شهرستان وارد می‌شود. این رودخانه در شمال شوشتر به دو شاخه تقسیم می‌شود، یک شاخه‌ی آن که از خاور شوشتر می‌گذرد به «گرگر» یا «کارون» معروف است و شاخه دیگر که از باختر شوشتر می‌گذرد به‌نام «شطیط» است. این دو شاخه در جنوب شوشتر، دوباره با هم یکی می‌شوند. رود شطیط در میانه‌ی راه به رود «دز»، بزرگ‌ترین شاخه‌ی فرعی کارون، متصل گشته و هر دو در منطقه‌ای به‌نام «بند قیر» به کارون می‌پیوندند. کارون پس از عبور از [[اهواز]]، در قسمت‌های عشایرنشین شهرستان‌های اندیکا و مسجدسلیمان به دشت [[خرمشهر]] وارد می‌شود و در نهایت به اروند رود ملحق شده و رود مرزی [[ایران]] و عراق را تشکیل می‌دهد. [[کارون]]، در نهایت در [[خلیج فارس]] آرام می‌گیرد.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%86 دهخدا، لغت‌نامه دهخدا، ذیل واژه کارون، سایت واژه‌یاب؛] <br>
[https://www.tishineh.com/touritem/217-6/1 «رودخانه کارون»، سایت تیشینه.]  </ref>

وسعت حوضه‌ی آبگیر کارون حدود ۶۰۰۰ کیلومتر است که در مسیر خود بخشی از جلگه‌ی خوزستان را آبیاری می‌کند.<ref>سازمان نقشه‌برداري كشور، اطلس زمين‌شناسي (اطلس ملّي ايران)، ن1382ش، ص9.</ref>  

این رود با میانگین آب‌دهی سالانه ۱۸۷۰۰ میلیون مترمکعب در اهواز و ۹۵۰ کیلومتر طول، تنها رود قابل کشتی‌رانی در ایران است. روزانه، ۲۰ هزار مترمکعب از آب رودخانه کرخه توسط آب‌راهی به‌نام «کانال شهید چمران» به کارون منتقل می‌شود. کارون به‌عنوان یکی از منابع طبیعی و باارزش در فهرست میراث طبیعی ایران ثبت شده است.
==سرچشمه و شاخه‌های کارون==
ارتفاع سرچشمه‌ی کارون، حدود ۳۰۰۰ متر است و آب با شیب متوسط ۳ درصد از چشمه‌سارهای دامنه‌ی کوه‌های ونگ و زردکوه در ۹۱ کیلومتری شهرستان باختر در شهرکرد سرچشمه گرفته و به‌نام آب کوهرنگ از دره خاوری زردکوه به سمت جنوب خاوری جریان می‌یابد.<ref>جعفري، عباس، گيتا‌شناسي، رودها و رودنامة ايران، ج2،  1379ش، ص344-342.</ref>  در واقع، سرشاخه‌های اصلی کارون شامل رودخانه‌ سبزکوه (در دهستان مشایخ) و رودخانه‌های ارمند، کوهرنگ و بازفت (در استان چهارمحال و بختیاری) است.<br>

شاخه‌های فرعی کارون نیز عبارت‌اند از: رودخانه‌هایی در الیگودرز لرستان، رودخانه‌های گلرود و آبسرده ([[بروجرد]])، رودخانه‌های تیره و مابره (درود)، رودخانه‌های رودبار، آب‌بوره، چران، کلک و میدانک ([[اصفهان]])، رودخانه‌های ونک، مارکر و آب‌ملخ (در دامنه‌های شمالی دنا در اصفهان) و رودخانه خرسان ([[کهگیلویه و بویراحمد]]). 

زیرشاخه‌های کارون، قبل از سرازیر شدن به اروندرود نیز شامل سه شعبه است: ۱. کهنه رود، که قدیمی‌ترین شعبه از کارون است. ۲. رود کور، که به‌دلیل پوشیده شدن از گل و لای به این نام معروف شده است. ۳. بهمن‌شیر، که پر آب‌ترین دهانه‌ی کارون محسوب می‌شود.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%86 دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه کارون، سایت واژه‌یاب.]</ref>   
==پیشینه کارون==
از رود کارون، در مکتوبات کهن، بسیار یاد شده است. سپاه اسکند در زمان حرکت به سمت سرزمین پارس، با حرکت از طرف شوش و پس از گذشت ۴ روز، در نهایت به رود «پاسی تیگرس» می‌رسد. یونانیان از عظمت این رود و سرچشمه‌ی آن با عنوان کوهستان «اوکسیان» سخن گفته‌اند. در [[زبان فارسی|زبان پارسی]] قدیم به کارون، «پس تیگر» به‌معنی «پس دجله» می‌گفتند.<ref>پیرنیا، ایران باستان، 1306ش، ص1409-1410.</ref>
  
این رودخانه، در گذشته با نام‌های دیگری نیز معروف بوده همچون رود التوس، رود اولا، اولائوس، دُجیل اهواز، رود [[خوزستان]]، رود شوشتر، کاران، کارن، کرن و کورن، رود گوگر<ref>چكنگي، فرهنگنامة تطبيقي نام‌هاي قديم و جديد مكان‌هاي جغرافيايي ايران و نواحي مجاور، 1378ش، ص210-211.</ref>  و نیز رود «مَسرقان» .<ref>حدود العالم من المشرق الي المغرب، 1362ش، ص46.</ref> رود کارون در زبان سنسکریت نیز به «کارونیه» معروف است که به‌معنی ستودنی است.
==سدهای رودخانه کارون==
بر روی رودخانه‌ی کارون که انشعابات زیادی دارد، سدهای متعددی ساخته شده و یا در حال احداث است. مانند: سد شهید عباسپور، گتوند علیا، گدار بندر، کارون۱ و ۳ و ۴. این سدها تأثیر به‌سزایی در تأمین آب، تولید برق و مهار سیلاب‌ها در مناطق اطراف کارون دارند.<ref>سازمان پژوهش وبرنامه‌ريزي آموزشي، جغرافياي استان خوزستان، 1381ش، ص5 و 32.</ref>  ساخت سد کارون۲، به‌دلیل وجود اماکن تاریخی و آثار باستانی کهن در آن منطقه، فعلا متوقف شده است. 
==موارد استفاده از رودخانه کارون==
کارون، علاوه‌بر تأمین آب و تولید انرژی الکتریکی، دارای فواید دیگری نیز هست. از آن‌جایی که از کارون به‌منظور حمل و نقل دریایی نیز می‌توان استفاده کرد، درنتیجه، بستری مناسب برای ساخت اماکن تفریحی و تجاری به‌حساب می آید.
==پُل‌های رودخانه کارون==

===سیاه و سفید به‌عنوان پل‌های تاریخی کارون===
بیش‌ترین و معروف‌ترین پل‌های رودخانه کارون، در شهر اهواز بر روی این رودخانه ساخته شده است. قدیمی‌ترین پل، «پل سیاه» نام دارد که با عرض ۶ متر و طول ۱۰۵۰ متر، در ۱۳۰۸ش، در اهواز ساخته شد. پلی دیگر بر کارون در شهر اهواز به‌نام «پل سفید» در ۱۳۱۵ش ساخته شده که معروف‌ترین پل رودخانه کارون به‌حساب می‌آید. در ساخت این پل، که به‌صورت معلق بنا شده، از معماری پیشرفته‌ای استفاده کرده‌اند.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/7948-%D8%B1%D9%88%D8%AF-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%86/ بهزادی‌منش، مینا، «رودخانه کارون»، سایت کجارو.]</ref>

===پل‌های توسعه شهری: ترانزیت و نادری===
پل سفید اهواز، امروزه به‌عنوان یکی از جاذبه‌های گردشگری این شهر و استان خوزستان شناخته می‌شود. پل دیگری در اهواز، در ۱۳۴۹ش، بر روی کارون ساخته شده که به‌دلیل استفاده تجاری از آن، به پل «ترانزیت» معروف است. این پل در حدود ۵۰۰ متر طول و ۱۵ متر عرض دارد. در ۱۳۵۴ش، چهارمین پل بر روی رودخانه کارون در محدوده اهواز بنا شد. این پل که در راستای دسترسی به خیابان نادری در اهواز ساخته شده، یکی از پُرترددترین پل‌های کارون است که به «پل نادری» معروف گشته است.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/7948-%D8%B1%D9%88%D8%AF-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%86/ بهزادی‌منش، مینا، «رودخانه کارون»، سایت کجارو.]</ref> 

===پل‌های صنایع فولاد و پل گفتگوی تمدن‌ها===
در ۱۳۷۵ش پلی دو باندی بر کارون ساخته شد که به‌دلیل پهنای مناسب آن، توانست نقش مؤثری در کاهش بار ترافیکی اهواز داشته باشد. پل صنایع فولاد (به‌منظور دسترسی به کارخانه‌های صنعتی) و پل گفتگوی تمدن‌ها (از زیباترین پل‌های اهواز به‌دلیل نورپردازی‌های فوق‌العاده آن) از جمله پل‌های دیگر این شهر هستند. متفاوت‌ترین مسیر ارتباطی بر رودخانه کارون را می‌توان هشتمین پل که به «پل کابلی» معروف است، دانست که معماری بی‌نظیر و برجسته‌ای دارد.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/7948-%D8%B1%D9%88%D8%AF-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%86/ بهزادی‌منش، مینا، «رودخانه کارون»، سایت کجارو.]</ref> 

===پل نهم و پل طبیعت===
در ۱۳۹۲ش نیز پروژه‌ی ساخت نهمین پل اهواز کلید خورد که معماری بسیار مدرنی دارد و هنوز برنامه‌هایی به‌منظور گسترش آن اجرایی می‌شود. آخرین پل اهواز نیز، پل «طبیعت کیانپارس» است که مخصوص پیاده‌روی است.<ref> [https://www.kojaro.com/attraction/7948-%D8%B1%D9%88%D8%AF-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%86/ بهزادی‌منش، مینا، «رودخانه کارون»، سایت کجارو.]</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}
==منابع==
{{آغاز منابع}}
*بهزادی‌منش، مینا، «رودخانه کارون»، سایت کجارو، تاریخ بازدید: ۱۴ آذر ۱۴۰۰ش.
*پیرنیا، حسن، ایران باستان، چ۱، تهران، مطبعه مجلس، ۱۳۰۶ش.
*جعفري، عباس، گيتا‌شناسي، ج۲، رودها و رودنامة ايران، چ۲، تهران، گیتاشناسی، ۱۳۷۹ش.
*چكنگي، عليرضا، فرهنگنامة تطبيقي نام‌هاي قديم و جديد مكان‌هاي جغرافيايي ايران و نواحي مجاور، چ۱، مشهد، آستان قدس رضوي، ۱۳۷۸ش.
*حدود العالم من المشرق الي المغرب، به‌تحقیق دكتر منوچهر ستوده، تهران، كتابخانة طهوري، ۱۳۶۲ش.
*دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه دهخدا، سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۱۴ آذر ۱۴۰۰ش.
*«رودخانه کارون»، سایت تیشینه، تاریخ بازدید: ۱۴ آذر ۱۴۰۰ش.
*سازمان پژوهش وبرنامه‌ريزي آموزشي، جغرافياي استان خوزستان، چ۳، تهران، شركت چاپ و نشر كتاب‌هاي درسي ايران، ۱۳۸۱ش.
*سازمان نقشه‌برداري كشور، اطلس زمين‌شناسي (اطلس ملّي ايران)، نگارش دوم، چ۱، تهران، سازمان نقشه‌برداري كشور (سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور)، ۱۳۸۲ش.
{{پایان منابع}}