نمایش مبدأ برای گز

'''گز'''؛ یکی از تنقلات شیرین و سنتی ایران و سوغات اصلی اصفهان و برخی شهرهای دیگر.

گز نوعی شیرینی است که با شیرهٔ گز،<ref>گز نام درختی است از درختان گرمسیری و شوره‌زارها که بیشتر در کنار آب و رودخانه می‌روید و از پنج گونه آن در ایران نام برده‌اند: 1- گز شاهی؛ 2- گز خوانسار یا گز «گزانگبین» 3- گز پالازی؛ 4- گز تتراندر؛ 5- گز تمیس. [https://abadis.ir/fatofa/گز/ دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژة گز.]</ref> شکر و سفیدهٔ [[تخم‌مرغ]] درست می‌کنند و در آن، از مغز [[پسته]] یا [[بادام]] نیز استفاده می‌کنند.<ref>.[https://abadis.ir/fatofa/گز/ عمید، فرهنگ فارسی، ذیل واژه گز.]</ref> درجهٔ مرغوبیت آن بستگی به نسبت گزانگبین (گز [[خوانسار]]) و شکر اضافه شده دارد.<ref>«گز چیست»، سایت گز سکه، تاریخ بازدید: 25 تیر 1401ش.</ref>

== تاریخچه ==
شیرینی گز سابقه‌ای ۴۵۰ ساله دارد و از زمان [[صفویه]] و همزمان با شکوفاشدن هنر و فرهنگ ایرانی در [[اصفهان]]، تولید شده است.<ref>[https://news.akhbarrasmi.com/news/139904024382314508/تاریخچه-گز-اصفهان/ «تاریخچه گز اصفهان»، سایت اخبار رسمی، تاریخ درج مطلب: 2 تیر 1399ش.]</ref> گز، اولین محصول صادراتی ایران در زمان [[آقامحمدخان قاجار]] بوده و از معدود شیرینی‌هایی است که در آن از آرد، نشاسته و روغن استفاده نشده و هیچ مادهٔ افزودنی غیرطبیعی مانند رنگ، اسانس و نگهدارنده در تولید آن به‌کار نمی‌رود.<ref>. [https://sekkehgaz.com/aboutus/whatsgaz/ «گز چیست»، سایت گز سکه، تاریخ بازدید: 25 تیر 1401ش.]</ref> گز یکی از شیرینی‌هایی بوده که به عنوان پیشکش به پادشاهان کشورهای دیگر اهدا می‌شده است.<ref>. [https://news.akhbarrasmi.com/news/139904024382314508/تاریخچه-گز-اصفهان/ «تاریخچه گز اصفهان»، سایت اخبار رسمی، تاریخ درج مطلب: 2 تیر 1399ش.]</ref>

== ترکیبات گز ==
«گز» از شیرهٔ انگبین، شکر، گلاب، سفیدهٔ [[تخم‌مرغ]] و مغز [[پسته]] یا [[بادام]] یا [[فندق]] تولید می‌شود.<ref>[https://sekkehgaz.com/aboutus/whatsgaz/ «گز چیست»، سایت گز سکه، تاریخ بازدید: 25 تیر 1401ش.]</ref> «انگبین» یک نوع درختِ گزِ وحشی است که در کوه‌های زاگرسِ [[اصفهان]] می‌روید و به آن «گز مانا» هم می‌گویند.<ref>. [https://www.simishka.com/mag/همه-چیز-درباره-ی-گز-،-ترکیبات-و-قیمت-آن/ «همه چیز دربارۀ گز، ترکیبات و خواص آن در طب سنتی»، سایت سیمیشکا، تاریخ درج مطلب: ۸ شهریور ۱۴۰۰ش.]</ref>
«گز» در واقع از ترشحات حشرهٔ درختِ گز است که در کوهپایه‌های زاگرس شیرهٔ درخت گَوَن را می‌گزد و قند کتیرا را تبدیل به «گز انگبین» می‌کند، این شیره بر روی گیاه باقی مانده و در اواسط [[شهریور]]، دامداران و چوپانان آن را به روشی خاص جدا کرده و از آن «گز انگبین» درست می‌کنند.<ref>. [https://www.isna.ir/news/91042817125/گز-چرا-گز-شد «گز چرا گز شد»، سایت خبرگزاری دانشجو ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۲۸ تیر ۱۳۹۱ش].</ref>

== خواص گز ==
«گز» حاوی انواع ویتامین‌های A ,C ،E و گروه ویتامین‌هایB، سدیم، پتاسیم، کربوهیدرات، قند مانند گلوکز، فروکتوز، ساکاروز و مالتوز، فیبر، کلسیم، آهن، منیزیم، اسیدفولیک، لوتئین و زآگزانتین است. «گز» نقش مؤثری در تقویت عمومی و افزایش انرژی بدن داشته و ضمن افزایش هموگلوبین خون، موجب رفع کمخونی، بهبود عملکرد مغز و تقویت حافظه، تقویت بینایی، قوای جنسی و رفع اضطراب و استرس می‌شود. «گز» برای زنان باردار بسیار مفید بوده<ref>[https://www.yjc.news/fa/news/6627401/خاصیت-فوق-العاده-گز-در-درمان-کم-خونی-و-زیبایی-پوست-شیرینی-که-استرس-و-اضطراب-را-دور-می-کند عظمایی، «خاصیت فوق‌العاده «گز» در درمان کم خونی و زیبایی پوست»، سایت باشگاه خبرنگاران جوان ، تاریخ درج مطلب: ۱۹ مرداد ۱۳۹۷ش.]</ref> و به زیبایی و شادابی پوست و مو کمک شایانی می‌کند. «گز» همچنین عفونت‌های بدن را از بین می‌برد.<ref>[https://www.yjc.news/fa/news/6627401/خاصیت-فوق-العاده-گز-در-درمان-کم-خونی-و-زیبایی-پوست-شیرینی-که-استرس-و-اضطراب-را-دور-می-کند عظمایی، «خاصیت فوق‌العاده «گز» در درمان کم خونی و زیبایی پوست»، سایت باشگاه خبرنگاران جوان ، تاریخ درج مطلب: ۱۹ مرداد ۱۳۹۷ش.]</ref> البته مصرف زیاد این شیرینی، موجب سردرد، بیقراری<ref>[https://www.yjc.news/fa/news/6627401/خاصیت-فوق-العاده-گز-در-درمان-کم-خونی-و-زیبایی-پوست-شیرینی-که-استرس-و-اضطراب-را-دور-می-کند عظمایی، «خاصیت فوق‌العاده «گز» در درمان کم خونی و زیبایی پوست»، سایت باشگاه خبرنگاران جوان ، تاریخ درج مطلب: ۱۹ مرداد ۱۳۹۷ش.]</ref> و انزال زودرس می‌شود.<ref>[https://behgaz.com/خاصیت-درمانی-گز-اصفهان/ «خاصیت درمانی گز اصفهان»، سایت به‌گز، ۲۸ اردیبهشت ۱۳۹۹ش.]</ref>

== طرز تهیهٔ گز ==
ابتدا عسل را همراه کمی آب حرارت می‌دهند تا به شکل شهد درآید؛ سپس «بادکا» را به مواد اضافه کرده و مرتب هم می‌زنند تا کش‌دار شود. سفیدهٔ تخم‌مرغ و گلاب را با همزن برقی، آن‌قدر می‌زنند تا سفت شود. سپس مقداری از شهد را با سفیدهٔ تخم‌مرغ سفت‌شده مخلوط کرده و به بقیه شهد اضافه می‌کنند و مواد را ۱۰ تا ۱۵ دقیقه، خوب هم می‌زنند. سپس ظرف حاوی مواد را روی شعله پخش‌کن قرار داده و هم‌زدن مواد را آن‌قدر ادامه می‌دهند تا سفت شود. در پایان، مغز پسته خام خُردشده را می‌افزایند و اجازه می‌دهند که گز، خنک شود؛ «گز» هرگاه به دست نچسبید، آمادهٔ مصرف است. در این مرحله، گز را قالب می‌زنند و روی آن کمی آرد می‌ریزند.<ref>[https://www.yjc.news/fa/news/6627401/خاصیت-فوق-العاده-گز-در-درمان-کم-خونی-و-زیبایی-پوست-شیرینی-که-استرس-و-اضطراب-را-دور-می-کند عظمایی، «خاصیت فوق‌العاده «گز» در درمان کم خونی و زیبایی پوست»، سایت باشگاه خبرنگاران جوان ، تاریخ درج مطلب: ۱۹ مرداد ۱۳۹۷ش.]</ref>

== انواع گز ==
«گز» را پس از آماده شدن به شکل و اندازه‌های مختلفی برش زده و به مصرف می‌رسانند. «گز لقمه‌ای»، «گز آردی»، «گز سکه‌ای» و «گز بُرشی» از مدل‌های معروف «گز» است.<ref>[https://kashaninuts.com/معرفی-انواع-گز/ «معرفی انواع گز»، سایت آجیل کاشانی، تاریخ بازدید: 28 تیر 1401ش.]</ref>

== شیوهٔ تولید سنتی «گز اصفهان» ==
در زمان‌های گذشته «مایهٔ گز» را درون یک پاتیل مسی که حداکثر ۲۰ کیلوگرم ظرفیت داشته قرار داده و فرد گزساز، پاروی چوبی را بر روی پا قرار داده و با دست و پا به مایهٔ درون پاتیل ضربه می‌زد. این کار ساعت‌ها به طول انجامیده و با خستگی‌های زیادی همراه بود. در آن زمان، مادهٔ اولیه و اصلی؛ همان «گزانگبین» بوده و «بادکا» یا «گلوکز»، شناخته شده نبود. همچنین تولید، فروش و مصرف گز، بسیار کم و محدود بود.<ref>[https://news.akhbarrasmi.com/news/139904024382314508/تاریخچه-گز-اصفهان/ «تاریخچۀ گز اصفهان»، سایت اخبار رسمی، تاریخ درج مطلب: 2 تیر 1399ش.]</ref> از حدود سال ۱۳۴۰ش، با ورود دستگاه همزن برقی، دستگاه بُرش گز و دستگاه بسته‌بندی و دو سرپیچ، تولید گز از روش کاملاً سنتی به روش نیمه مکانیزه تغییر کرد.<ref>[https://news.akhbarrasmi.com/news/139904024382314508/تاریخچه-گز-اصفهان/ «تاریخچۀ گز اصفهان»، سایت اخبار رسمی، تاریخ درج مطلب: 2 تیر 1399ش.]</ref>

== آوازهٔ گز اصفهان ==
در طی سال‌ها برخی رویدادها نقش به‌سزایی در ترویج، پرآوازه شدن و معرفی «گز» در نقاط مختلف جهان داشته است؛ مانند رفت‌وآمد نیروهای متفقین و عبور و مرور آنان از [[اصفهان]] و همچنین رفت‌وآمد تجار و بازرگانانی که به دلیل موقعیت مهم ایران و واقع‌شدن در مسیر بین‌المللی راه ابریشم ارتباط و دادوستد با اصفهان داشتند.<ref>[https://news.akhbarrasmi.com/news/139904024382314508/تاریخچه-گز-اصفهان/ «تاریخچۀ گز اصفهان»، سایت اخبار رسمی، تاریخ درج مطلب: 2 تیر 1399ش.]</ref>

== پانویس ==
{{پانویس}}

== منابع ==
* «تاریخچهٔ گز اصفهان»، سایت اخبار رسمی، تاریخ درج مطلب: ۲ تیر ۱۳۹۹ش.
* «خاصیت درمانی گز اصفهان»، سایت به‌گز، ۲۸ اردیبهشت ۱۳۹۹ش.
* «گز چرا گز شد»، سایت خبرگزاری دانشجو ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۲۸ تیر ۱۳۹۱ش.
* «گز چیست»، سایت گز سکه، تاریخ بازدید: ۲۵ تیر ۱۴۰۱ش.
* «معرفی انواع گز»، سایت آجیل کاشانی، تاریخ بازدید: ۲۸ تیر ۱۴۰۱ش.
* «همه چیز دربارهٔ گز، ترکیبات و خواص آن در طب سنتی»، سایت سیمیشکا، تاریخ درج مطلب: ۸ شهریور ۱۴۰۰ش.
* دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، سایت دیکشنری و مترجم آبادیس، تاریخ بازدید: ۲۸ تیر ۱۴۰۱ش.
* عظمایی، حیدر، «خاصیت فوق‌العاده «گز» در درمان کم‌خونی و زیبایی پوست»، سایت باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۱۹ مرداد ۱۳۹۷ش.
* عمید، حسن، فرهنگ فارسی، سایت دیکشنری و مترجم آبادیس، تاریخ بازدید: ۲۸ تیر ۱۴۰۱ش.