نمایش مبدأ برای یزد

'''{{درشت|یزد}}'''؛ اولین شهر خشتی و دومین شهر تاریخی جهان.

یزد شهری در مرکز ایران، ما بین [[اصفهان]] و [[شیراز]] و [[کرمان]] واقع شده است.<ref>[https://vajehyab.com/?q=یزد&f=dehkhoda دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه «یزد»]</ref>این شهر، ما بین رشته کوه‌های خرانق و شیرکوه قرار دارد. اوج آبادانی این شهر به قرن هشتم برمی‌گردد و اتابکان یزد از مهم‌ترین عوامل پیشرفت این شهر بوده‌اند. این شهر توسط خواجه نظام‌الملک به «دارالعباده» مشهور شده است.<ref>[https://lahzeakhar.com/Destination/همه-چیز-درباره-یزد «همه چیز درباره یزد»، سایت لحظه آخر.]</ref> شهر یزد به عنوان اولین شهر خشتی جهان و دومین شهر تاریخی دنیا توسط یونسکو در سال ۲۰۱۷م شناخته شده است. این نامگذاری به سبب گسترده‌ترین بافت تاریخی و مسکونی در ایران به وسعت ۷۰۰ هکتار است.<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/2958023/نخستین-شهر-خشتی-جهان-کجاست نخستین شهر خشتی جهان کجاست»، سایت خبرگزاری صدا و سیما.]</ref> اولین صندوق امانات جهان در شهر یزد در حدود ۱۷۰۰ سال پیش، بنا شده است.<ref>[https://lahzeakhar.com/Destination/همه-چیز-درباره-یزد «همه چیز درباره یزد»، سایت لحظه آخر.]</ref> اولین ساعت شهری دنیا در میدان ساعت یزد نیز بنا شده است.<ref>. [https://www.kojaro.com/attraction/8573-میدان-ساعت-یزد «میدان ساعت یزد، سایت کجارو.]</ref> بلندترین بادگیر خشتی جهان؛ بادگیر باغ دولت‌آباد یزد با ارتفاع ۳۳ متر در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار دارد.<ref>[https://www.mizan.news/519068/بلندترین-بادگیر-جهان/ «بلندترین بادگیر جهان»، سایت خبرگزاری میزان.]</ref> برخی گردش‌گران، «یزد» را همانند ماشین زمان دانسته‌اند که آدمی را با خود به گذشته می‌برد.<ref>[https://www.homsa.net/blog/آثار-تاریخی-و-باستانی-یزد تاریخی یزد؛ دومین شهر تاریخی جهان»، سایت هومسا.]</ref>

== واژه‌شناسی ==
واژه «یزد» با ایزد و یزدان هم‌ریشه است. یزد در لغت به معنای پاک و مقدس، تحسین‌برانگیز و آفریننده خوبی‌ها است. نام یزد در گذشته «ایساتیس» و پس از آن «فرافیژ» بوده است. در حال حاضر، قریه‌ای به نام «هرفته» موجود است که شاید همان «فرافیژ» باشد.<ref>[https://vajehyab.com/?q=یزد&f=dehkhoda دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه «یزد»]</ref>

== پیشینه ==
پیشینه شهر یزد به قرن‌ها پیش از اسلام نسبت داده می‌شود. یزد اولیه در منطقه [[مهریز]] بوده است. آثار به‌دست آمده نشان می‌دهد که این شهر به زمانی که مردم در گور مردگان خود وسایل جنگی قرار می‌دادند، تعلق دارد. شهر یزد از دسته شهرهایی است که در زمان تسلط مسلمانان، جزیه داده است؛ بنابراین آیین زرتشتی را حفظ کرده و دین اسلام به تدریج در آن نفوذ کرده است.<ref>[https://vajehyab.com/?q=یزد&f=dehkhoda دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه «یزد»]</ref>
تاریخ‌نویسان دربارهٔ ساخت شهر یزد اختلاف نظر دارند؛ برخی معتقدند که یزد به دست اسکندر مقدونی ساخته شده و به «زندان اسکندر» معروف بوده است. برخی دیگر معتقدند که یزد به دست یزدگرد اول ساسانی ساخته شده و نام این شهر نیز از نام او گرفته شده است. برخی مورخین معتقدند که شهر یزد را اردشیر بابکان<ref>شهربابک یکی از توابع یزد، ساخته اوست.</ref> ساخته است.<ref>[https://vajehyab.com/?q=یزد&f=dehkhoda دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه «یزد»]</ref>

== وسعت ==
شهرستان یزد دارای مساحت ۷۰۰۱۱ کیلومتر مربع است. این شهر در جلگه مسطح واقع است و از شمال به دشت کویر، از جنوب به شهرستان [[سیرجان]] و بخش بوانات آباده، از شرق به دشت لوت و شهرستان [[رفسنجان]]، از غرب به شهر نائین و بخش بوانات آباده و بخش کوهپایه می‌رسد. ارتفاع این شهر از سطح دریا ۱۲۳۰ متر است.<ref>[https://vajehyab.com/?q=یزد&f=dehkhoda دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه «یزد»]</ref> مسافت یزد تا [[تهران]] از بزرگراه نائین، اردکان و آزادراه [[کاشان]]، [[نطنز]] و آزاد راه [[قم]]، تهران ۶۲۳ کیلومتر است.<ref>[https://www.mizan.news/599990/فاصله-یزد-تا-تهران-چقدر-است؟-نقشه-سفر «فاصله یزد تا تهران چقدر است»، سایت خبرگزاری میزان.]</ref>

== آب و هوا ==
میانگین دمای یزد ۱۹درجه سانتیگراد است. هوای این شهر به‌واسطه مجاورت با کویر گرم است و بادهای گرمسیری با گردوغبار، هوا را تیره و تار می‌کند. میزان بارش سالیانه بسیار کم و در حدود ۸۰ الی ۱۲۰ میلیمتر است.<ref>[https://vajehyab.com/?q=یزد&f=dehkhoda دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه «یزد»]</ref> آب و هوای یزد، گرم و خشک است. نوسان دما در فصول تابستان و زمستان و حتی شب و روز بسیار متغیر است. گرمای طولانی از اسفند آغاز و تا مهر ادامه دارد و سرما از آبان تا اواخر بهمن است.<ref>[https://lahzeakhar.com/Destination/همه-چیز-درباره-یزد «همه چیز درباره یزد»، سایت لحظه آخر.]</ref>

== زبان و لهجه مردم یزد ==
یزدی‌ها به زبان فارسی صحبت می‌کنند و لهجه مخصوص به خود دارند که هنوز آن را حفظ کرده‌اند.<ref>[https://chamedoon.com/city/یزد «آشنایی با شهر یزد»، سایت چمدون.]</ref> زبان زرتشتیان، بهدینی (گورونی یا دری زرتشتی) است و در میان خود و در مراسم خویش با این زبان صحبت می‌کنند ولی به زبان فارسی مسلط هستند.<ref>[https://www.karnaval.ir/blog/introduction-yazd-city «معرفی شهر یزد»، سایت کارناوال.]</ref>

== دین و مذهب ==
دین عموم مردم یزد، اسلام است و پیرو مذهب شیعه دوازده‌امامی هستند. شیعیان یزد، مردمانی معتقد هستند و در مراسم گوناگون به‌ویژه «نخل‌برداری» در ماه محرم، مشارکت پرشوری دارند.<ref>[https://lahzeakhar.com/Destination/همه-چیز-درباره-یزد «همه چیز درباره یزد»، سایت لحظه آخر.]</ref>در یزد، همچنین تعداد زیادی از زرتشتیان و اندکی یهودی ساکن هستند. «جشن سده» از مراسم معروف زرتشتیان است که در روز دهم بهمن ماه در یزد برگزار می‌شود.<ref>[https://chamedoon.com/city/یزد «فرهنگ»، سایت چمدون.]</ref> اقلیت‌های دینی دیگری نیز در این شهر وجود دارند.<ref>[https://lahzeakhar.com/Destination/همه-چیز-درباره-یزد «همه چیز درباره یزد»، سایت لحظه آخر.]</ref> اقلیت‌های زرتشتی و یهودی و مسیحی با آرامش در کنار اکثریت مسلمانان شهر یزد زندگی می‌کنند و به‌همین دلیل به این شهر لقب «صلح و گفت‌وگو» داده‌اند.<ref>[https://chamedoon.com/city/یزد «آشنایی با شهر یزد»، سایت چمدون]</ref>

== سوغات یزد ==
شهر یزد با جاذبه‌های گردشگری فراوان، پذیرای مسافران و جهانگردان بسیاری است. سوغات یزد به دو بخش صنایع دستی و شیرینی‌های یزدی تقسیم می‌شود.
صنایع دستی یزد شامل دارایی‌بافی، ترمه‌بافی با تار ابریشمی، سفال‌گری، شعربافی، شمدبافی، زیلوبافی و چادرشب است.
شیرینی‌های یزدی از معروف‌ترین سوغاتی‌های یزد است. کیک یزدی، پشمک، لوز نارگیل و بیدمشک و پسته، نان برنجی، سوهان خانی و آردی، نقل، حاجی بادام، قطاب و باقلوای یزدی از جمله این شیرینی‌های اصیل و لذیذ است که طرفداران بسیاری دارد.<ref>[https://www.jabama.com/mag/yazd-souvenirs/ «معرفی هیجان انگیزترین و خوشمزه‌ترین سوغات یزد»، سایت جا با ما.]</ref>

== آثار تاریخی یزد ==
شهر یزد آثار تاریخی و باستانی بسیاری دارد. آثار تاریخی عمده آن به شرح زیر دسته‌بندی شده است:
# بازارهای تاریخی شامل بازار خان، بازار زرگری و بازار حاجی قنبر یزد؛
# موزه‌های قدیمی شامل موزه سکه و مردم‌شناسی حیدرزاده، موزه آب خانه کلاهدوز، موزه مارکار و موزه قصر آینه؛
# مساجد تاریخی شامل مسجد جامع یزد، مسجد شاه طهماسب، مسجد شاه یحیی و مسجد میرخضرشاه چهار منار؛
# حمام‌های کهن شامل حمام خان و حمام ابوالمعالی؛
# هتل‌ها شامل هتل داد یزد، هتل باغ صفائیه یزد، هتل ملک‌التجار و هتل باغ مشیر الممالک؛
# میدان‌ها شامل میدان ساعت، میدان خان، میدان امیرچخماق؛
# آب‌انبارها نیز شامل امیرچخماق و شش بادگیر است.
برخی بناهای مشهور تاریخی دیگر شامل [[بقعه دوازده‌امام]]، [[آتشکده ورهرام]]، [[دخمه زرتشتیان یزد|دخمه زرتشتیان]]، [[نارین قلعه (میبد)|نارین قلعه]] و خانه لاری‌ها است که سالانه گردشگران زیادی را از نقاط مختلف جهان به یزد می‌کشاند.<ref>[https://tarikhema.org/travel/32884/آثار-تاریخی-یزد/ «آثار تاریخی شهر یزد»، سایت تاریخ ما.]</ref>

== کشاورزی در یزد ==
شیوه کشاورزی سنتی در یزد، به‌دلیل کم‌آبی، مشقت زیادی را به یزدی‌ها تحمیل می‌کرد. حفر قنات یکی از مهم‌ترین راهکارهای کشاورزان یزدی بوده است. کشاورزان، با حفر چاه و دست‌یافتن به آب حتی در عمق صد متری توانستند با حفر کانال، آب را در مسافتی به طول ۶۰ الی ۷۰ کیلومتر به سوی مزارع یا شهر هدایت کنند. حفر چاه و کانال‌های طولانی نیازمند طاقت و حوصله‌ای وافر بوده است. مردم یزد قرن‌ها با کم‌آبی مبارزه کردند تا اینکه صنایع و ماشین‌آلات کشاورزی به کمک آنها آمد و چاه‌های عمیق حفر شد و دشت‌های سوزان این منطقه را به زیر کشت برده است.<ref>گروه نویسندگان، مروارید کویر، 1352ش، ص12-15.</ref> محصول عمده کشاورزی شهرستان یزد شامل غلات، حبوب، پسته، بادام، گردو، خشکبار، صیفی، پنبه و حنا است.<ref>[https://vajehyab.com/?q=یزد&f=dehkhoda دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه «یزد»]</ref>

== صنعت در یزد ==
یزد از مناطق صنعتی ایران شمرده می‌شود. مهم‌ترین صنایع شهر یزد عبارتند از نساجی فرش و پارچه، معادن فولاد و آهن، کارخانجات کاشی، معادن سنگ و زغال سنگ، کارخانه‌های کابل و فیبر نوری، صنایع غذایی و تولید فرش، زرگری و صنعت طلاسازی.<ref>[https://www.homsa.net/blog/آثار-تاریخی-و-باستانی-یزد/ «آثار تاریخی یزد؛ دومین شهر تاریخی جهان»، سایت هومسا.]</ref>
صنایع در یزد به دو بخش صنایع دستی و صنایع کارخانه‌ای تقسیم می‌شود.

=== ۱-صنایع دستی ===
مهم‌ترین صنایع دستی یزد؛ قالیبافی، ترمه‌بافی، زیلوبافی، ابریشم‌بافی، زرگری، مسگری، شیرینی‌سازی، کنده‌کاری روی فلزات، گیوه‌بافی و سفال‌سازی است. در حال حاضر، ۲۰٬۰۰۰ دستگاه قالیبافی در یزد و اطراف آن دایر است و بهترین نقش‌ها با ظرافت و دقت روی دستگاه‌ها توسط کارگران یزدی پیاده می‌شود. ترمه یزدی، شهرت جهانی دارد و یکی از اقلام صادراتی یزد به‌شمار می‌رود.<ref>گروه نویسندگان، مروارید کویر، 1352ش، ص15.</ref>

=== ۲- صنایع کارخانه‌ای ===
صادرات و سرمایه‌گذاری در صنعت نساجی در یزد با استقبال سرمایه‌داران مواجه شده است و این شهر را در زمره مهم‌ترین مرکز نساجی ایران قرار داده است. کارخانه‌های ریسندگی و بافندگی بسیاری در یزد فعالیت می‌کنند. وجود روحیه صنعتی، مهارت و صداقت و پایین بودن سطح دستمزد کارگران یزدی، زمینه تولید و سرمایه‌گذاری بیشتر را هموار کرده است.<ref>گروه نویسندگان، مروارید کویر، 1352ش، ص16-17.</ref>

== پانویس ==
{{پانویس}}

== منابع ==
* احمدزاده، فرحناز، «معرفی هیجان‌انگیزترین و خوشمزه‌ترین سوغات یزد»، سایت جا با ما، تاریخ بازدید: ۱۰ تیر ۱۴۰۱ش.
* «آثار تاریخی یزد؛ دومین شهر تاریخی جهان»، سایت هومسا، تاریخ بازدید: ۸ تیر ۱۴۰۱ش.
* «آثار تاریخی یزد»، سایت تاریخ ما، تاریخ بازدید: ۷ تیر ۱۴۰۱ش.
* «آشنایی با شهر یزد»، سایت چمدون، تاریخ بازدید: ۸ تیر ۱۴۰۱ش.
* «بلندترین بادگیر جهان»، سایت خبرگزاری میزان، تاریخ درج خبر: ۳۰ اردیبهشت ۱۳۹۸ش.
* دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، سایت واژه یاب، تاریخ بازدید: ۵ تیر ۱۴۰۱ش.
* «فاصله یزد تا تهران چقدر است»، سایت خبرگزاری میزان، تاریخ درج خبر: ۵ اسفند ۱۳۹۸ش.
* گروه نویسندگان، مروارید کویر، یزد، استانداری استان یزد، چاپ اول، ۱۳۵۲ش،
* «نخستین شهر خشتی جهان کجاست»، سایت خبرگزاری صدا و سیما، تاریخ درج خبر، ۲۹ آذر ۱۳۹۹ش.
* «معرفی شهر یزد»، سایت کارناوال، تاریخ درج خبر: ۲۰ دی ۱۳۹۶ش.
* «میدان ساعت یزد»، سایت کجارو، تاریخ بازدید: ۱۳ تیر ۱۴۰۱ش.
* «همه چیز دربارهٔ یزد»، سایت لحظه آخر، تاریخ بازدید: ۱۳ تیر ۱۴۰۱ ش.