نمایش مبدأ برای آشتی دادن

<big>'''آشتی دادن'''</big>؛ ایجاد صلح میان دو نفر یا گروه و حل اختلاف آنها.

آشتی دادن، از جمله فضائل اخلاقی است که معمولاً با انتخاب داورانی، اختلاف میان دو فرد یا گروه یا کشور، برطرف و موجب تقویت و تحکیم پیوندها می‌شود. در [[ایران]]، یکی از مصادیق آشتی دادن، حل اختلاف به‌وسیلۀ شوراهای حل اختلاف قبل از رجوع به دادگاه است.

==مفهوم‌شناسی==
آشتی به‌معنای دوستی از نو کردن، ترک جنگ، رنجشی را از کسی فراموش کردن، صلح و مصالحه تعریف شده است.<ref>دهخدا، لغت‌نامه، 1325ش، ج1، ص116.</ref>  
آشتی دادن از ویژگی‌ها و کارهای نیک شمرده شده و در آموزه‌های اسلامی برای آن ثواب بسیاری بیان شده است.<ref>دهخدا، لغت‌نامه، 1325ش، ج11، ص15709.</ref>

==دیدگاه اسلام==
تبدیل کدورت‌ها به دوستی از مهم‌ترین سفارش‌های [[اسلام]] است.<ref>رحمتی شهرضا، چه بگوییم، 1390ق، ص299.</ref> درآموزه‌های اسلامی اهمیت آشتی‌ دادن میان افراد به حدّی است که [[امام علی]]، آشتی دادن بین افراد را از نماز و روزه، برتر شمرده است.<ref>فیض الإسلام، ترجمه و شرح نهج‌البلاغة، 1368ش، ج5، ص977.</ref> در آموزه‌های اسلام برخی از مراحل آشتی دادن بین افراد واجب بوده و استفاده از امکانات بیت‌المال برای تحقق آن جایز است.<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، 1380ش، ج7، ص85.</ref> در حدیث دیگری از امام علی، آشتی دادن میان مردم، زکات حیثیت و نفوذ اجتماعی دانسته شده است.<ref>العروسی الحویزی، تفسیر نورالثقلین، 1415ق، ج1، ص550.</ref> برخی روایات، آشتی دادن بین افراد را سبب درود فرشتگان و درک ثواب [[شب قدر]] معرفی کرده‌اند.<ref>دیلمی، أعلام‌الدين في صفات المؤمنين، 1418ق، ص419.</ref> در روایتی از [[امام صادق]]، دروغ گفتن جهت آشتی‌دادن بین افراد جایز شمرده شده است.<ref>کلینی، الکافی، 1407ق، ج2، ص341.</ref> 
خداوند در [[قرآن]]، برای حل اختلاف زن و شوهر داورانی از هر دو طرف را برای آشتی‌دادن بین آن‌ها پیشنهاد داده است.<ref>سورۀ نساء، آیۀ 35.</ref>  آشتی دادن بین برادران مؤمن نیز در قرآن تاکید شده است.<ref>سورۀ حجرات، آیۀ 10.</ref> 
 
==آثار آشتی دادن==

از پیامدهای آشتی دادن، اصلاح ارتباطات، تحکیم پیوندها و از میان بردن عوامل و اسباب تفرقه و نفاق است.<ref>شریعتمداری، شرح و تفسیر لغات بر اساس تفسیر نمونه، 1377ش، ج2، ص622.</ref>  در قرآن، پیامد آشتی‌ دادن، از میان برداشتن تباهی و نادرستی در محیط اجتماعی دانسته شده است.<ref>صدر حاج‌سیدجوادی، دایرة المعارف تشیع، 1375ش، ج2، ص229.</ref>  آشتی دادن، نه تنها در میان فرد یا افراد، بلکه در میان اقشار مختلف جامعه نیز موجب انسجام روابط می‌شود و سبب پیروزی و اقتدار جامعۀ اسلامی است. <ref>مکارم شیرازی، اخلاق در قرآن، 1382ش، ج3، ص317.</ref>

==راهکارهای ‌آشتی دادن==

تفسیر نویسان با توجه به موانع آشتی‌ دادن مانند شیطان،<ref>مغنیة، تفسیر الکاشف، 1424ش، ج1، ص311.</ref> دنیا طلبی،<ref>هاشمی رفسنجانی، تفسیر راهنما، 1386ش، ج6، ص302.</ref> و [[بخل]]،<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، 1371ش، ج4، ص151.</ref> به راهکارهای زیر برای تحقق این مهم اشاره کرده‌اند:
* انتخاب داور از طرفین اختلاف، به‌خصوص اگر زن و شوهر بوده و ترس از جدایی باشد.<ref>طبرسی، جامع البیان فی تفسیر القرآن، 1371ش، ج1، ص 485.</ref> 
* رعایت عدالت و عمل به وظیفۀ شرعی به‌ویژه در مورد اختلاف بین ورثه.<ref>فخر رازی، التفسیرالکبیر، 1420ق، ج5، ص339-336.</ref>  
* پیدا‌ کردن ریشۀ اختلاف و سود جستن از مسائل عاطفی، مانند صبر و پرهیز از جانبداری.<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، 1371ش، ج4، ص127.</ref> 
* اعتماد نکردن به سخن‌چین و تفرقه‌افکن.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، 1403ش، ج75، ص268.</ref>

==مراحل و شیوه‌های آشتی‌ دادن==
در صورتی که آشتی‌ دادن با گفتگو اتفاق بیفتد نیاز به اجازه حاکم شرع نیست ولی در صورت نیاز به شدت عمل، از حاکم شرع اجازه گرفته می‌شود.<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، 1371ش، ج22، ص170.</ref> همچنین بر اساس نظر [[قرآن]]، هنگام درگیری میان دو گروه از مؤمنان، ابتدا با نصیحت و دعوت به قرآن و حکم خدا بین آنها آشتی‌داده می‌شود و در صورت عدم پذیرش از سوی آنها، حکم جنگ با آنان صادر می‌شود.<ref>طبری، جامع البیان فی تفسیر القرآن، 1412ق، ج26، ص81-80.</ref>

==مصادیق آشتی دادن در فرهنگ ایرانیان==

ایرانیان در گذشته، برای حل اختلافات به عالمان دینی و حاکمان شرع مراجعه می‌کردند. مراجع دینی، دعاوی را بر اساس مقررات اسلامی و با در نظر گرفتن آداب‌ و‌ رسوم و سنت محلی، حل و فصل می‌کردند.‎ حل و فصل دعاوی از طریق نهادهای سازشی و داوری، اولین بار در سال 1306ش در قانون حکمیت اجباری برای رفع تراکم دادگاه‌ها مورد توجه قرار گرفت و مقررات آن در سال‌های 1308 و 1313ش اصلاح شد. پس از آن در سال 1373ش طبق مادۀ 6 قانون نهاد تحکیم، طرفین دعاوی برای احقاق حقوق خود می توانستند به قاضی تحکیم مراجعه کنند. با تصویب مادۀ 189، مراجعات به محاکم قضایی کمتر شد و مشارکت‌های مردمی در رفع اختلافات محلی نیز کاهش یافت. چنانچه رفع اختلافات محلی در این دوران از پیچیدگی زیادی برخوردار نبود، به شوراهای حل اختلاف واگذار می‌شود.

شوراهای حل اختلاف در روستاها، بخش‌ها، شهرها و یا محدوده‌ای از شهرها تشکیل شد. عضویت در این شوراها، همانند شورای داوری قبل از [[انقلاب اسلامی|انقلاب]]، افتخاری بوده و رسیدگی مجانی و بدون تشریفات دادرسی و بر مبنای ایجاد صلح و سازش بین طرفین بود.<ref>[http://www.tabnakilam.ir/fa/news/316192/%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%87-%D8%AA%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D9%84-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D9%84-%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%84%D8%A7%D9%81-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D9%84-%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%84%D8%A7%D9%81-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%AC%D8%A7%DB%8C-%D8%B0%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%B3%D9%85%D8%AA-%D8%B5%D8%AF%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D8%AD%DA%A9%D8%A7%D9%85-%D9%82%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AD%D8%B1%DA%A9%D8%AA-%D9%85%DB%8C-%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF «فلسفه تشکیل شوراهای حل اختلاف چیست؟ چرا شوراهای حل اختلاف بجای ذات البین به سمت صدور احکام قضایی حرکت می‌کنند؟» وب‌‍سایت تابناک ایلام .] </ref>

==آشتی دادن در ادبیات فارسی==

آشتی در ادبیات فارسی نیز مورد توجه شاعران بوده است. [[فردوسی]] اهمیّت آشتی را چنین توصیف می‌کند:<ref>[https://ganjoor.net/ferdousi/shahname/eskandar/sh27 فردوسی، شاهنامه، پادشاهی اسکندر، بخش 27، وب‌سایت گنجور.]</ref> 
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
 {{ب|جز از آشتی ما نبینیم روی |نه والا بود مردم کینه‌جوی}}
 {{ب|چو بشنید گفتار آن بخردان|پسندیده و پاک‌دل موبدان}}
  {{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}
               

اوحدی چنین سروده است:<ref>[https://ganjoor.net/search?s=%D8%A2%D8%B4%D8%AA%DB%8C&es=1&author=19&cat=248 اوحدی، دیوان اشعار، غزل شماره 389، وب‌سایت گنجور.]</ref> 
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
 {{ب|طاقت جنگت نداریم، آشتی کن بعد ازین|آشتی‌ گر می‌توان کردن، مکن جنگ، ای پسر}}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}
[[صائب تبریزی]] نیز گوید:
<ref>[https://ganjoor.net/search?s=%22%D8%A2%D8%B4%D8%AA%DB%8C+%22&es=1&author=22&cat=1852 صائب تبریزی، دیوان اشعار، غزلیات، سایت گنجور.]</ref>
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
 {{ب|با خلق آشتی کن و با خود به جنگ باش|فیروز جنگ معرکه نام و ننگ باش}}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}

==پانویس==
{{پانویس}}


==منابع==

* قرآن
* العروسی الحویزی، عبد على بن جمعة، تفسیر نورالثقلین، قم، اسماعیلیان، 1415ق.
* اوحدی مراغه‌ای، دیوان اشعار، وب‌سایت گنجور، تاریخ بازدید: 13 آذر 1401ش.
* دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، تهران، ‌مجلس، 1325ش.
* دیلمی، حسن بن محمد، أعلام‌الدين في صفات المؤمنين، قم، آل‌البیت، 1408ش.
* رحمتی شهرضا، محمد، چه بگوییم، قم، جوانان موفق، 1390ش.
* شریعتمداری، جعفر، شرح و تفسیر لغات بر اساس تفسیر نمونه، مشهد، بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، 1377ش.
* صائب ‌تبریزی، دیوان اشعار، وب‌سایت گنجور، تاریخ درج مطلب: 3 بهمن 1395ش.
* صدر حاج سیدجوادی، احمد و دیگران، دایرة المعارف تشیع، تهران، شهید سعید محلی، 1375ش.
* طبری، محمد بن جریر، جامع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دارالمعرفة، 1412ق.
* فخر رازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، 1420ق.
* فردوسی، شاهنامه، وب‌سایت گنجور، تاریخ درج مطلب: 26 خرداد 1396ش.
* «فلسفۀ تشکیل شوراهای حل اختلاف چیست؟ چرا شوراهای حل اختلاف استان بجای ذات البین به سمت صدور احکام قضایی حرکت می کنند؟»، وب‌سایت تابناک تاریخ درج مطلب: 2 آبان 1395ش.
* فیض الإسلام، سید علی‌نقی، ترجمه و شرح نهج‌البلاغة، تهران، فقیه، 1368ش.
* کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دارالکتب الاسلامیة، ۱۴۰۷ق.
* مجلسی، محمدباقر، بحار الأنوار، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، 1403ق.
* مغنیة، محمدجواد، تفسیرالکاشف، تهران، دارالکتب الإسلامیة، 1424ق.
* مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیة، 1371ش.
* مکارم شیرازی، ناصر و همکاران، اخلاق در قرآن، قم، مؤسسۀ الإمام علی بن ابیطالب، 1382ش.
* هاشمی رفسنجانی، اکبر، تفسیر راهنما، قم، بوستان کتاب، 1386ش.