نمایش مبدأ برای تولی و تبری

<big>'''تولّی و تبرّی؛'''</big> دوستی و دشمنی بر مبنای [[فطرت]] توحیدی

تولّی و تبرّی، از آموزه‌های اجتماعی اسلام و از اصول اساسی سبک زندگی اسلامی است که ریشه در [[فطرت]] توحیدی انسان دارد. پذیرش این اصل علاوه‌ بر جهت‌دهی [[زندگی]] فردی، در بهبود تعاملات و روابط اجتماعی، سیاسی و اقتصادی نیز حائز اهمیت بوده و با مرتبط کردن [[مسلمان|مسلمانان]] با یک‌دیگر و تمایز روحی و روانی آنها از غیرمسلمانان موجب تحقق جامعۀ ایمانی منسجم و پیوسته می‌شود.
==مفهوم‌شناسی==
واژۀ عربی تولّی به‌معنای نزدیکی<ref>جوهری، تاج اللغۀ و صحاح العربیۀ، 1376ق، ج6، ص2528.</ref>  و قرار گرفتن چیزی در کنار چیز دیگر به‌نحوی که فاصله‌ای در کار نباشد<ref>إبن‌فارس، معجم مقاییس اللغۀ، 1404ق، ج6، ص141.</ref>  یا دوست، یاور و سرپرست<ref>إبن‌منظور، لسان العرب، 1414ق، ج15، ص407.</ref>  همراه با تبعیت به ‌کار رفته است. اصطلاح تولّی در متون دینی شامل تولای حق و تولای باطل می‌شود؛ تولّی حق، به‌معنای تسلیم‌شدن در برابر ارادۀ الهی و چنگ‌زدن به ریسمان [[محبّت]] او است.<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/n117650/%DA%A9%D9%85%D8%A7%D9%84_%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86_%D9%88_%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86_%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84 امیری، «کمال انسان و انسان کامل»، وب‌سایت پرتال امام خمینی.]</ref>  در مقابل، تولای باطل عبارت است از دوستی و نزدیکی با غیرمسلمان به‌گونه‌ای که در باورهای طرف مقابل، اثرگذار نباشد.<ref>[https://www.javanonline.ir/fa/news/730605/%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D9%85-%D9%88-%D9%85%D8%A4%D9%85%D9%86%D9%8A%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D نیک‌خواه بهرامی، «انسان‌ها را دوست بداریم و مؤمنین را دوست‌تر»، وب‌سایت روزنامۀ جوان.]</ref>   

واژۀ تبرّی به‌معنای [[بیزاری‌جستن]] <ref>زمخشری، أساس البلاغه، 1979م، ج1، ص249.</ref> و کناره‌گیری از چیزی است که انسان از نزدیک شدن به آن تنفّر دارد. <ref>راغب اصفهانی، المفردات فی الألفاظ القرآن، 1412ق، ص121.</ref> تبرّی در اصطلاح عبارت از دوری‌جستن از فرد و جریانی است که جهت الهی ندارد <ref>خامنه‌ای، حدیث ولایت، 1370ش، ص15.</ref> و در سه مرتبۀ بیزاری‌جستن قلبی، زبانی و عملی از [[باورها]]، ارزش‌ها و رفتارهای غیراسلامی، دشمنان خدا، پیامبر، پیشوایان معصوم و مؤمنان صورت می‌گیرد.<ref>[http://www.isca.ac.ir/portal/home/?news/116878/19859/137260/%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%87-%D8%AA%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85 فلسفۀ تبرّی در اسلام»، وب‌سایت پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.]</ref>     

==حقیقت تولّی و تبرّی==
بر اساس آموزه‌های [[دین|دینی]]، بر [[عالم هستی]]، قانون جذب و دفع حاکم است. تجلّی این قانون در انسان به‌نحو تولّی و تبرّی نمود می‌یابد. در این چارچوب، انسان نیازمند جذب‌هایی از قبیل معنویت، دوستی با خدا، [[اهل‌بیت]]، اولیای الهی و [[ایمان|مؤمنین]] و دفع‌ هر چیز ناسازگار با آنها است. <ref>[https://fars.iqna.ir/fa/news/1442249/%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%D8%AD%D8%AF-%D8%AA%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D8%AC%D8%B0%D8%A8-%D9%88-%D8%AF%D9%81%D8%B9-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8% «تولّی و تبرّی، حد تعالی قانون جذب و دفع برای انسان‌هاست»، خبرگزاری ایکنا.]</ref> از منظر فرهنگ اسلامی، جهان عرصۀ تقابل دو ولایت است؛ ولایت خدا و اولیای او و [[ولایت]] شیطان و پیروان او،<ref>سورۀ بقره، آیۀ 257.</ref>  که هدایت و ضلالت انسان در گرو پذیرش هر یک از آنها است.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5003239/%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D9%88-%D8%B1%DA%A9%D9%86-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%A7-%D9%81%D8% «تولّی و تبرّی؛ دو رکن انتظار»، خبرگزاری مهر.]</ref>  

==تولّی و تبرّی در آموزه‌های اسلامی==
===1.قرآن===
مسئلۀ [[تولّی و تبرّی]] از آموزه‌های قرآنی است؛ هر یک از اعمال عبادی و غیر عبادی انسان که در مسیر مستقیم الهی انجام شود مصداق دوستی با خدا و هر عملی که در خلاف این جهت صورت بگیرد از مصادیق دشمنی الهی تلقّی می‌شود. <ref>[https://kayhan.ir/fa/news/259449/%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86%C2%A0 حسینی، «اهمیت تولّی و تبرّی در قرآن»، وب‌سایت کیهان.]</ref> هم‌چنین در قرآن ابلیس،<ref>سورۀ کهف، آیۀ 50.</ref>  شیطان،<ref>سورۀ اعراف، آیۀ 27؛ سورۀ فاطر، آیۀ 6.</ref>  یاران و دوستان‌شان، <ref>سورۀ کهف، آیۀ 50.</ref> کفّار،<ref>سورۀ نساء، آیۀ 144.</ref>  مشرکان، <ref>سورۀ مائده، آیۀ 82.</ref> یهودیان، <ref>سورۀ مائده، آیۀ 51.</ref> فرعونیان، [[طاغوت]] و پیشوایان باطل <ref>سورۀ نحل، آیۀ 36.</ref> به‌عنوان دشمنان خدا معرفی شده است.<ref>احمدی، «مصادیق و معیارهای تولّی و تبرّی در قرآن و حدیث»، 1393ش، ص50.</ref>  
===2.روایات===
در روایات امامان [[شیعه]]، تولّی و تبرّی نه به‌عنوان [[فروع دین،]] بلکه به‌عنوان تمام [[دین]] و [[ایمان]] معرفی شده است. <ref> کلینی، الکافی، 1407ق، ج2، ص125.</ref> فردی که برای خدا دوستی و دشمنی کند مانند کسی است که ایمان او کامل شده است. <ref>کلینی، الکافی، 1407ق، ج2، ص124.</ref> از سوی دیگر، استوارترین دستاویز [[ایمان]]، دوستی در راه خدا، پیروی از اولیای الهی و بیزاری‌جستن از دشمنان خدا است.<ref>حرعاملی، وسائل الشیعۀ، 1409ق، ج16، ص178.</ref>  
==ملازمت تولّی و تبرّی==
در اسلام، تولّی ملازم تبرّی است <ref>[https://meftahnews.ir/%d8%aa%d9%88%d9%84%db%8c-%d9%88-%d8%aa%d8%a8%d8%b1%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d8%a7%d8%b3%d9%84%d8%a7%d9%85-%d9%87%d9%85%e2%80%8c%d8%b3%d9%86%da%af%e2%80%8c%d8%a7%d9%86%d8%af-%d8%b1%d8%a7%d8%a8%d8%b7%d9%87/ «تولّی و تبرّی در اسلام هم‌سنگ‌اند»، وب‌سایت خبری مفتاح.]</ref> نادیده‌گرفتن تلازم این دو اصل به آفت قشری‌گرایی در دین می‌انجامد. <ref>[https://www.teribon.ir/archives/100135 فردباستانی، «دین‌داران و اعلام برائت از اهل باطل در گور پوسیده»، وب‌سایت تریبون مستضعفین.]</ref> این اندیشه باید در عمل نیز نمودار شود؛ بنابراین دشمنی خدا را در دل داشتن ولی انجام عمل در جهت [[خشنودی]] آنها باعث خروج از دایرۀ اهل ایمان می‌شود.<ref>[https://kayhan.ir/fa/news/259449/%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86%C2%A0 حسینی، «اهمیت تولّی و تبرّی در قرآن»، وب‌سایت کیهان.]</ref>  
==مصادیق تولّی و تبرّی==
در تفاسیر شیعی تولّی به‌معنای دوست‌داشتن و پذیرش ولایت خدا، پیامبر و [[ائمه]] آمده است و پیامبر اکرم نیز مودّت اهل‌بیت را پاداش رسالت خود قرار داده <ref>سورۀ شوری، آیۀ 23.</ref> و تنها راه رسیدن به [[رستگاری]] و راهیابی به قرب الهی محبّت [[اهل‌بیت]] دانسته شده است. تبرّی نیز به‌معنای بیزاری‌جستن و فاصله گرفتن از طاغوت، باطل، بت‌ها، پیشوایان باطل و گمراه، شرک و دشمنان اولیاء الهی به‌کار رفته است که مصداق آن، تبرّی‌جستن از کسانی است که مانع تحقّق [[امامت]] و صورت حقیقی اسلام شدند. سایر مذاهب اسلامی، اصل تبرّی را پذیرفته اما در مصداق آن اختلاف دارند.<ref>جوادی آملی، «فلسفۀ تولّی و تبرّی از نگاه قرآن و روایات»، 1387ش، ص8.</ref> 
==کارکردهای تولّی و تبرّی==
===الف-معنوی===
بر اساس روایات، بهره‌مندی از [[حیات در قرآن و حدیث|حیات]] و مماتی مانند [[حضرت محمد|پیامبر]]، <ref>مجلسی، بحارالأنوار، 1403ق، ج23، ص123.</ref> محشورشدن با اولیای الهی، <ref>سورۀ هود، آیۀ 98؛ سورۀ انفال، آیۀ 37.</ref> برخورداری از [[شفاعت]] اهل‌بیت، <ref>طوسی، الأمالی، 1414ق، ص298.</ref> امنیت در قیامت، <ref>مجلسی، بحارالأنوار، 1403ق، ج24، ص367.</ref> ورود به [[بهشت]]، <ref>عروسی حویزی، تفسیر نورالثقلین، 1415ق، ج5، ص292.</ref> بخشیده‌‌شدن گناهان <ref>مجلسی، بحارالأنوار، 1403ق، ج44، ص24.</ref> و پذیرفته‌‌شدن طاعت‌ها <ref>مجلسی، بحارالأنوار، 1403ق، ج27، ص172.</ref> از کارکردهای معنوی پذیرش دو اصل مهم تولّی و تبرّی است.
===ب-تربیتی===
====1.تقویت ایمان====
اندیشمندان [[مسلمان]]، تقویت ایمان به خدا را از جمله آثار تربیتی تولّی و تبرّی و به‌عنوان محکم‌ترین دستگیره‌های [[ایمان]] معرفی کرده‌اند. <ref>حرعاملی، وسائل الشیعۀ، 1409ق، ج16، ص178.</ref> در قرآن کریم ضمن اشاره به این مسئله <ref>سورۀ مجادله، آیۀ 22، سورۀ توبه، آیۀ 23.</ref> بر حفظ پیوندهای الهی در برابر حفظ پیوندهای خویشاوندی که سبب دوری انسان از صراط حق و گرایش به طاغوت می‌شود تأکید شده است؛ <ref>آلوسی، روح ‌المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، 1415ق، ج14، ص822.</ref> زیرا [[محبّت]] به خدا و اولیای او عاملی برای حرکت در همۀ زمینه‌های اعمال خوب و صفات نیک و [[تربیت دینی|تربیت]] اسلامی است <ref>مکارم شیرازی، اخلاق در قرآن، 1378ش، ج1، ص370.</ref> و منجر به تکامل روحی و معنوی انسان و حفظ سلامت جامعه می‌شود.<ref>اندیشه و عابدی، «آثار تربیتی تبرّی در قرآن و حدیث»، 1398ش، ص5.</ref>  
====2.مایۀ هدایت و آرامش روان====
هدایت انسان و قرار گرفتن در مسیر ولایت الهی سبب ایجاد حالت آرامش در روح و روان انسان می‌شود. آیات فراوانی از قرآن نسبت به این مسئله اشاره کرده <ref>سورۀ بقره، آیۀ 257؛ سورۀ مائده، آیۀ 16</ref> و تنها راه هدایت به‌سوی رشد و کمال را در پذیرش ولایت الهی که اطاعت از اولیای الهی نیز از مصادیق آن محسوب می‌شود، بیان کرده‌اند؛ <ref>سورۀ سجده، آیۀ 24.</ref> زیرا خدا تنها نقطۀ اتکایی است که در معرض تزلزل و سقوط نیست.<ref>جعفری تبریزی، روان‌شناسی اسلامی، 1378ش، ص108.</ref> 
====3.تعالی اخلاق و صفات انسانی====
مسئلۀ تولّی و تبرّی به‌معنای دوستی خدا و دوستان او و بیزاری از دشمنان خدا، حالتی نفسانی است که نقطۀ آغاز [[تهذیب]] نفس و تربیت [[اخلاق|اخلاقی]] به‌شمار می‌آید. انسان با پذیرش ولایت و کنترل قوای نفسانی مانند خشم و غضب، امکان دستیابی به فضایل و ارزش‌های اخلاقی مانند رضا، تسلیم، [[ایمان]]، یقین، [[توکل]] و شکر را به‌دست می‌آورد.<ref> [http://hekmateislami.com/?p=11749 «بررسی ارزش اخلاقی تولّی و تبرّی از منظر محقق طوسی»، وب‌سایت مجمع عالی حکمت اسلامی.]</ref> 
====4.ارائۀ الگوهای عملی مناسب==== 
مکاتب الهی از جمله اسلام، با ارائۀ الگوهای مناسب به‌عنوان شاخص جهت‌دهی عواطف به‌سمت خداوند، سهم مؤثری در سازمان‌دهی رفتارهای افراد بر عهده دارند. الگوگیری از اسوه‌های حسنه مانند [[حضرت محمد|پیامبر]]، ائمه، عالمان و پیشوایان [[دین]]، در ارزیابی و تطابق رفتاری افراد مؤثر بوده و لازمۀ آن، همسان‌سازی رفتاری است.<ref>جمعی از نویسندگان، شاخص‌های سبک زندگی اسلامی، 1394ش، ص346-349.</ref> 
====5.برقراری پیوندهای درونی و عاطفی====
در نگرش اسلامی، ایجاد و تحکیم پیوندهای روحی و عاطفی میان مسلمانان در جهت قرب به خداوند از مسائل ارزشی مورد تأکید است. زیرا برقراری چنین روابط عاطفی در سبک زندگی مؤمنانه، استوارتر و منجر به رعایت مسائل اخلاقی از قبیل گذشت، احسان و نیکی، [[صله رحم|صلۀ‌رحم]]، اکرام ایتام، حق همسایه، حفظ آبرو و حرمت یک‌دیگر، دوری از اهانت به همدیگر و رعایت اصول انسانی روابط اجتماعی از جمله احساس [[مسئولیت‌پذیری|مسئولیت]] نسبت به یک‌دیگر می‌شود.<ref>اسماعیلی، تولّی و تبرّی از نگاهی دیگر، 1384ش، ص25-26.</ref> 
===ج-اجتماعی===
====1.اتحاد و انسجام====
با همگرایی بر پایۀ توحید و [[ولایت‌مداری]] و پرهیز از تفرقه، حس [[نوع‌دوستی]] و همکاری متقابل تقویت می‌شود و فتنه‌های اجتماعی ناشی از برتری‌جویی نژادی از بین می‌رود.<ref> محمدی و اکبرپناه، «اهمیت و کارکردهای اجتماعی تولّی و تبرّی در سبک زندگی اسلامی»، 1399ش، ص104-105.</ref>  
====2.بهبود روابط اجتماعی====
در [[جامعۀ الهی]]، توحید محور همۀ روابط اجتماعی به‌شمار می‌آید <ref>ماهروزاده، «فطرت توحیدی مبنای تبرّی در روابط اجتماعی از منظر قرآن کریم»، 1395ش، ص68-72.</ref> و انسان در سازگاری با سرشت [[توحیدی]]، سعی بر آراسته‌شدن به [[اخلاق]] و صفات نیک و دوری از زشتی‌ها دارد. <ref>محمدی و اکبرپناه، «اهمیت و کارکردهای اجتماعی تولّی و تبرّی در سبک زندگی اسلامی»، 1399ش، ص106-107.</ref> 
====3.خدمت‌ به مردم====
در فرهنگ اسلامی، تولّی و داشتن محبّت به مؤمنین، عامل اصلی در خدمت‌رسانی به مردم است. <ref>سورۀ انسان، آیۀ 8.</ref> در جامعه‌ای که تولّی و تبرّی از اصول مهم سبک زندگی آن به‌شمار آید؛ مسائلی هم‌چون خیرخواهی و دعا برای یک‌دیگر،  <ref>کلینی، الکافی، 1407ق، ج3، ص196.</ref> ارتباط صمیمانه با دیگران و تلاش در رفع نیازهای آنها، دردها و نگرانی‌های موجود را کاهش داده و منجر به مستحکم شدن پیوندهای برادری و زنده نگه‌داشتن امید در افراد می‌شود. <ref>محمدی و اکبرپناه، «اهمیت و کارکردهای اجتماعی تولّی و تبرّی در سبک زندگی اسلامی»، 1399ش، ص110-111.</ref>
====4.امر به معروف و نهی از منکر====
در جامعه‌ای که تولّی و تبرّی را در سبک زندگی مورد توجه قرار می‌دهد مؤمنان دوست و پشتیبان یک‌دیگر بوده و در برابر سرنوشت یک‌دیگر احساس مسئولیت دارند و یکدیگر را [[امر به معروف]] و نهی از منکر می‌کنند.<ref>جمعی از نویسندگان، شاخص‌های سبک زندگی اسلامی، 1394ش، ص354-356.</ref>  
====5.امنیت اجتماعی====
تولّی و تبرّی با آشکار ساختن مرز میان حق و باطل و شناسایی دشمنان از دوستان، انسان را نسبت به دسیسه‌های دشمنان آگاه ساخته و به حفظ [[استقلال]] و تمامیت ارضی جوامع اسلامی کمک می‌کند.<ref>محمدی و اکبرپناه، «اهمیت و کارکردهای اجتماعی تولّی و تبرّی در سبک زندگی اسلامی»، 1399ش، ص107-108.</ref> 
====6.مشارکت اجتماعی====
پایبندی به تولّی و تبرّی، متضمن مشارکت افراد جامعه بر پایۀ بِرّ و تقوی <ref>سورۀ مائده، آیۀ 2.</ref> بوده و موجب قوام جامعه و رستگاری افراد می‌شود؛ <ref> نیکویی، «آثار تربیتی، سیاسی و اجتماعی تولّی و تبرّی»، 1384ش، ص214-215.</ref> برقراری پیوندهای برادری میان مسلمانان و رسیدگی به نیازمندان، نمونه‌هایی از تعاون و مشارکت اجتماعی است.<ref> [https://www.islamquest.net/fa/archive/id24756 «فلسفۀ تعاون و همکاری از نگاه قرآن کریم»، وب‌سایت اسلام کوئست.]</ref>  
====7.عدالت اقتصادی====
در [[سبک زندگی اسلامی]]، اهتمام به روابط اقتصادی سالم با توجه به اصل تولّی سبب گسترش‌ یافتن مسائلی مانند فرهنگ قرض‌الحسنه، کمک به هم‌نوعان، دوری از رباخواری و سودجویی در روابط اقتصادی شده و هرگونه اشراف‌زدگی، [[سرمایه‌داری]]، تکاثرگرایی، عدم پایبندی به احکامی مانند خمس و [[زکات]] را از تعاملات اقتصادی مسلمانان سلب کرده و [[عدالت اقتصادی]] را به همراه می‌آورد. <ref>اسماعیلی، تولّی و تبرّی از نگاهی دیگر، 1384ش، ص34.</ref>
===د-سیاسی===
====1.نفی حاکمیت طاغوت====
تبرّی و دوری‌جستن به‌عنوان یک اصل و شاخص رفتاری در قول و فعل باید به‌گونه‌ای تنظیم شود که نماد هویتی مسلمانان باشد و هرگونه نمادهای شرک و کفر و [[ولایت]] طاغوتی را از فرد و جامعه دور سازد. <ref>[https://kayhan.ir/fa/news/254348/%D8%B6%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%B2%D8%A8%D9%86%D8%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%AF%D8%B4%D9%85%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86 حسینی، «ضرورت‌های مرزبندی با دشمنان از نگاه قرآن»، وب‌سایت کیهان.]</ref> در این چارچوب، آیین حج بهترین فرصت تبرّی از مشرکان و طاغوت است. <ref>[https://javadi.esra.ir/fa/w/%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%AC-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85 «نظام حج در اسلام»، وب‌سایت آیت‌الله جوادی آملی.]</ref>
====2.تنظیم روابط بین‌الملل====
از دیدگاه اسلام برقراری روابط با جوامع غیرمسلمان به‌گونه‌ای سامان می‌یابد که منافع، استقلال، توسعه و رشد مسلمانان دچار اختلال نشود. اصل تبرّی اقتضاء دارد که ارتباط مسلمانان با غیرمسلمانان به‌نحوی صورت گیرد که به مصلحت جامعۀ اسلامی بوده و هویت اسلامی، یک‌پارچگی و عزت‌مندی خود را در ارتباط با بیگانگان حفظ کنند. <ref> [http://www.imam-khomeini.ir/fa/n3361/%D8%B3%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%B3_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9_%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C/%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA/%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA_%D9%88_%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B7_%D8%AE مخبر، «سیاست و روابط خارجی در اندیشۀ امام خمینی»، وب‌سایت پرتال امام خمینی.]</ref> به‌همین دلیل در ایدئولوژی اسلامی، صلح و هم‌زیستی مسالمت‌آمیز، اصل عدم مداخله در امور یکدیگر، عدم توسل به زور، حل‌وفصل مسالمت‌آمیز اختلاف‌ها و تألیف قلوب از اصول کلی حاکم در روابط صلح‌آمیز مسلمانان با کافران است.<ref>میرداداشی، حدود ارتباط با کافران، 1383ش، ص67-79.</ref> 
====3.جهاد و مبارزه====
در فرهنگ اسلامی، جهاد از دستاوردهای تولّی و تبرّی است که با ‌انگیزۀ ولایت و دوستی خدا و خیرخواهی نسبت به تمام بشریت انجام می‌شود. جهاد در اسلام، برای برقراری [[صلح]] یا رهایی از سلطۀ ظالمان و استکبار صورت می‌گیرد و مخالف با انسان‌دوستی نبوده <ref>نیکویی، «آثار تربیتی، سیاسی و اجتماعی تولّی و تبرّی»، 1384ش، ص155-159.</ref> بلکه یکی از شاخصه‌های مهم حمایت از دین است. <ref>[https://news.amfm.ir/2020/08/29/%D8%A8%D8%AF%D9%88%D9%86-%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%D8%AD%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AD%D9%82%DB%8C%D9%82%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D8%AF%D9%86%DB%8C/ «بدون تولّی و تبرّی حمایت حقیقی از دین شدنی نیست»، وب‌سایت آستان مقدس حضرت فاطمه معصومه.]</ref> امروزه در سبک [[زندگی]] دینی، جهاد تبیین با قدرتِ جریان‌سازی‌های اجتماعی یکی از عناصر اصلی خنثی‌سازی توطئه‌های دشمنان و حرکت روشنگرانه است.<ref>[https://www.nahad.ir/%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%AA%D8%B1/%D8%A2%D9%86%DA%86%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%B7%D9%88%D9%84-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%D8%8C-%D8%AC%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AD%D9%82-%D8%B1%D8%A7-%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%88-%D8%A8%D9%82%D8%A7%D «آن‌چه در طول تاریخ، جریان حق را زنده و بقای آن را تضمین نموده، عنصر جهاد است»، وب‌سایت نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها.]</ref> 
==جایگاه تولّی و تبرّی در سبک زندگی==
تولّی و تبرّی موجب سامان‌دهی سبک زندگی افراد شده و تحت تأثیر عواملی هم‌چون شرایط اجتماعی و اوضاع اقتصادی تغییر نمی‌یابد. اهتمام به تولّی و تبرّی منجر به گام نهادن در مسیر سبک زندگی اسلامی و پرهیز از سبک زندگی غربی می‌شود. <ref>محمدی و اکبرپناه، «اهمیت و کارکردهای اجتماعی تولّی و تبرّی در سبک زندگی اسلامی»، 1399ش، ص103.</ref> البته در مقام ترویج سبک زندگی اسلامی، تولی و تبری را می‌بایست به‌درستی به کار گرفت زیرا هر مکتبی برای نفوذ در قلوب مردم نیازمند جاذبه بوده و ملایمت و همراهی با عواطف انسانی، آنها را جذب می‌کند. <ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، 1371ش، ج13، ص231.</ref>  به‌همین دلیل در سبک زندگی اسلامی برای ارتباط با غیرمسلمانان توصیه به مدارا و دوری از هرگونه توهین، سبّ، لعن آشکار و جدال غیرأحسن شده <ref>پناهی و رضوی، «بررسی تقابل و جایگاه آموزه‌های مدارا و تبرّی با تکیه بر آیات و روایات»، 1398ش، ص7-8.</ref> تا ضمن تأکید بر مبانی و اصول اسلامی، [[اخلاق]] نیک موجب جلب آنها به سمت حق و ایمان شود.<ref> [https://www.mehrnews.com/news/2121370/%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7-%D9%88-%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C-%D9%88%D8%AA%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D8%A «جایگاه مدارا و تولّی و تبرّی در اسلام»، خبرگزاری مهر.]</ref> 
==تولّی و تبرّی مبنای تفکر مهدوی==
در فرهنگ شیعی عصر حاضر، عصر امامت و ولایت [[امام مهدی]] بوده و مؤمنان مؤظف هستند به ریسمان ولایت مهدوی تمسک کرده و مناسبات فردی و اجتماعی خود را بر محور خواست و رضایت آن امام سامان دهند. در مقابل، تمدن غرب با خصلت سلطه‌جویی و برتری‎طلبی درصدد حاکمیت خود بر سراسر جهان است. صاحب‌نظران شیعه این رویکرد تمدن غرب را در تقابل با ولایت حقیقت‌‌طلب، معنویت‌گرا و [[عدالت‌محور مهدوی]] دانسته و همگان را از پذیرش آن برحذر می‌دارند.<ref> [https://www.mehrnews.com/news/5003239/%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D9%88-%D8%B1%DA%A9%D9%86-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%A7-%D9%81%D8% «تولّی و تبرّی؛ دو رکن انتظار»، خبرگزاری مهر.]</ref>  
==چالش‌های تحقق اصل تولّی و تبرّی==
امروزه تنظیم مناسبات جامعۀ اسلامی بر اساس اصل تولّی و تبرّی با چالش‌های زیر مواجه است:
#[[غرب‌زدگی]] در روابط اجتماعی که فاصله‌گرفتن مسلمانان از معناگرایی و روی‌آوری به منفعت‌گرایی فردی و بی‌تفاوتی در برابر مشکلات دیگران را در پی دارد؛
#ضعف [[ایمان]] در رقابت‌های سیاسی که زمینۀ بروز تخریب شخصیت، توهین، [[تهمت]] و [[دروغ]] می‌شود؛
#حرکت در مسیر منافع سیاسی احزاب بدون درنظرگرفتن مصلحت امت و جامعۀ اسلامی؛
#افراط و تفریط در واقع‌گرایی و ارزش‌گرایی؛
#تقابل تعهدات بین‌المللی با إلزامات [[حکومت]] اسلامی؛
#ضعف در تنظیم روابط خارجی حکومت اسلامی مانند تعیین خط‌مشی سیاسی و اجرای آن.<ref>اسماعیلی، تولّی و تبرّی از نگاهی دیگر، 1384ش، ص77-90.</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==
*قرآن کریم.
*آلوسی، سید محمود، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1415ق.
*«آن‌چه در طول تاریخ، جریان حق را زنده و بقای آن را تضمین نموده، عنصر جهاد است»، وب‌سایت نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها، تاریخ درج مطلب: 16 اسفند 1400ش.
*إبن‌فارس، احمد، معجم مقاییس اللغۀ، قم، مکتب الإعلام الإسلامی، 1404ق.
*إبن‌منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت، دارالفکر، 1414ق.
*احمدی، فاطمه، «مصادیق و معیارهای تولّی و تبرّی در قرآن و حدیث»، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، ایلام، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، 1393ش.
*اسماعیلی، مهدی، تولّی و تبرّی از نگاهی دیگر، قم، مرکز پژوهش‌های اسلامی صدا و سیما، 1384ش.
*امیری، علی‌نقی، «کمال انسان و انسان کامل»، پرتال امام خمینی، تاریخ درج مطلب: 20 خرداد 1396ش.
*اندیشه، هاشم و عابدی، احمد، «آثار تربیتی تبرّی در قرآن و حدیث»، نشریۀ آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث، شمارۀ 2، زمستان 1398ش.
*«بدون تولّی و تبرّی حمایت حقیقی از دین شدنی نیست»، وب‌سایت آستان مقدس حضرت فاطمه معصومه، تاریخ درج مطلب: 8 شهریور 1399ش.
*«بررسی ارزش اخلاقی تولّی و تبرّی از منظر محقق طوسی»، وب‌سایت مجمع عالی حکمت اسلامی، تاریخ درج مطلب: 8 اسفند 1399ش.
*پناهی، علی و رضوی، رسول، «بررسی تقابل و جایگاه آموزه‌های مدارا و تبرّی با تکیه بر آیات و روایات»، نشریۀ مشکوۀ، شمارۀ 144، پاییز 1398ش.
*«تولّی و تبرّی، حد تعالی قانون جذب و دفع برای انسان‌هاست»، خبرگزاری ایکنا، تاریخ درج مطلب: 1 شهریور 1393ش.
*«تولّی و تبرّی؛ دو رکن انتظار»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 7 شهریور 1399ش.
*«جایگاه مدارا و تولّی و تبرّی در اسلام»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 2 شهریور 1392ش.
*جعفری تبریزی، محمد تقی، روان‌شناسی اسلامی، تهران، پیام آزادی، 1378ش.
*جمعی از نویسندگان، شاخص‌های سبک زندگی اسلامی، قم، مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی، 1394ش.
*جوادی آملی، عبدالله، «فلسفۀ تولّی و تبرّی از نگاه قرآن و روایات»، نشریۀ پاسدار اسلام، شمارۀ 325، زمستان 1387ش.
*حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعۀ، قم، مؤسسۀ آل‌البیت، 1409ق.
*حسینی، منصور، «اهمیت تولّی و تبرّی در قرآن»، وب‌سایت کیهان، تاریخ درج مطلب: 15 بهمن 1401ش.
*حسینی، منصور، «ضرورت‌های مرزبندی با دشمنان از نگاه قرآن»، وب‌سایت کیهان، تاریخ درج مطلب: 4 آذر 1401ش.
*خامنه‌ای، علی، حدیث ولایت، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی، 1370ش.
*راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی الألفاظ القرآن، بیروت، دارالعلم، 1412ق.
*زمخشری، محمود بن عمر، أساس البلاغه، بیروت، دار صادر، 1979م.
*طوسی، محمد بن حسن، الأمالی، قم، دارالثقافۀ، 1414ق.
*عروسی حویزی، عبد علی بن جمعه، تفسیر نورالثقلین، قم، اسماعیلیان، 1415ق.
*فردباستانی، محمدعلی، «دین‌داران و اعلام برائت از اهل باطل در گور پوسیده»، وب‌سایت تریبون مستضعفین، تاریخ درج مطلب: 22 آوریل 2012م.
*«فلسفۀ تعاون و همکاری از نگاه قرآن کریم»، وب‌سایت اسلام کوئست، تاریخ درج مطلب: 20 شهریور 1394ش.
*کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دارالکتب الإسلامیۀ، 1407ق.
*ماهروزاده، طاهره، «فطرت توحیدی مبنای تبرّی در روابط اجتماعی از منظر قرآن کریم»، نشریۀ مطالعات قرآنی نامۀ جامعه، شمارۀ 120، زمستان 1395ش.
*مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی، بحارالأنوار، بیروت، دار التراث العربی، 1403ق.
*محمدی، روح‌الله و اکبرپناه، فرزانه، «اهمیت و کارکردهای اجتماعی تولّی و تبرّی در سبک زندگی اسلامی»، نشریۀ اسلام و مطالعات اجتماعی، شمارۀ 29، تابستان 1399ش.
*مخبر، محمد حسن، «سیاست و روابط خارجی در اندیشۀ امام خمینی»، وب‌سایت پرتال امام خمینی، تاریخ درج مطلب: 16 آذر 1395ش.
*مکارم شیرازی، ناصر، اخلاق در قرآن، قم، مدرسۀ الإمام علی بن ابیطالب، 1378ش.
*مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الإسلامیۀ، 1371ش.
*میرداداشی، مهدی، حدود ارتباط با کافران، قم، مرکز پژوهش‌های اسلامی صدا و سیما، 1383ش.
*«نظام حج در اسلام»، وب‌سایت آیت‌الله جوادی آملی، تاریخ درج مطلب: 17 مرداد 1395ش.
*نیک‌خواه بهرامی، محمود، «انسان‌ها را دوست داریم و مؤمنین را دوست‌تر»، وب‌سایت روزنامۀ جوان، تاریخ درج مطلب: 10 مرداد 1394ش.
*نیکویی، علی، «آثار تربیتی، سیاسی و اجتماعی تولّی و تبرّی»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، قم، دانشکدۀ اصول‌الدین، 1384ش.
*«وحدت در پرتو تولّی و تبرّی»، وب‌سایت اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 21 آبان 1398ش.