نمایش مبدأ برای جزیره قشم

[[پرونده:قشم۱.jpg|جایگزین=جزیرۀ قِشم|بندانگشتی|جزیرۀ قِشم، بزرگ‌ترین جزیرۀ ایران و خلیج‌فارس در استان هرمزگان.  ]]
<big>'''جزیره قشم'''</big>؛ بزرگ‌ترین جزیرهٔ ایران. 

جزیرهٔ قشم، بزرگ‌ترین جزیرهٔ [[خلیج‌فارس]] و از توابع استان هرمزگان است. وسعت این جزیره از ۲۲ کشور جهان بزرگ‌تر است. جزیرهٔ قشم، دو بخش منطقهٔ آزاد و منطقهٔ ویژهٔ اقتصادی دارد. شهر قشم مرکز این شهرستان بوده و به‌دلیل موقعیت مهم راهبردی و پایگاه اصلی توسعهٔ منطقهٔ آزاد تجاری – صنعتی، اهمیت زیادی دارد.
==نام‌گذاری جزیره قشم==
نام قدیمی این خطه «اَبَرکاوان» و «لافت» بوده است. از [[صفویه|دوران صفویه]] به بعد این جزیره «کِشم» یا «[[قشم]]» نامیده شد.<ref>[https://seeiran.ir/قشم/ «جزیره قشم»، وب‌سایت سیری در ایران.]</ref>  
==تاریخچه جزیره قشم==
بر اساس منابع تاریخی، قشم تمدن چهارصد هزار ساله دارد. مادها در دوران حکومت خود تصرفات زیادی در حوالی دریای عمان و خلیج‌فارس داشتند و جزیرهٔ قشم به‌دلیل موقعیت جغرافیایی خاص خود مورد توجه آنها بود. در عهد هخامنشیان، [[ایران]] قدرت برتر دریایی عصر خود شد و قشم، بزرگ‌ترین مرکز فعالیت‌های دریایی ایران بود. در عصر [[ساسانیان]]، قشم در مسیر آبی ابریشم قرار داشت و از اصلی‌ترین مراکز کنترل آن بود.<ref>[https://hotelfulton.com/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D9%82%D8%B4%D9%85/ «تاریخچه جزیره قشم (در نه دوره تاریخی)»، وب‌سایت فولتن.]</ref> 

در اواخر دوران اموی، قشم تبدیل به پناهگاه خارجیان شد و شکوه پیشین خود را از دست داد. در زمان حملهٔ مغول‌ها به [[ایران]]، این جزیره توسط آنها غارت شد؛ اما اتابکان فارس آن را در اختیار گرفتند. سپس پرتغالی‌ها به‌دلیل اهمیت استراتژیک جزیرهٔ قشم به آن حمله کرده و با تصرف [[جزیره هرمز|جزایر هرمز]] و قشم بر کشتیرانی خلیج‌فارس نظارت می‌کردند.<ref>[https://hotelfulton.com/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D9%82%D8%B4%D9%85/ «تاریخچه جزیره قشم (در نه دوره تاریخی)»، وب‌سایت فولتن.]</ref> 

موقعیت راهبردی این خطه به آنها کمک می‌کرد تا در برابر حملات عثمانی مقاومت کرده و فرمانروای مطلق خلیج‌فارس باشند. در زمان شاه عباس صفوی، دولت ایران قشم را محاصره و پرتغالی‌ها را تسلیم خود کرد. در [[قاجاریه|دوران قاجاریه]]، انگلیسی‌ها این خطه را به تصرف خود درآوردند؛ اما در نهایت اختیار این جزیره به ایران بازگشت.<ref>[https://hotelfulton.com/تاریخچه-جزیره-قشم/ «تاریخچه جزیره قشم (در نه دوره تاریخی)»، وب‌سایت فولتن.]</ref> 
==جمعیت‌شناسی جزیره قشم==
'''آمار جمعیتی'''؛ [[جمعیت]] شهرستان قشم بر اساس سرشماری عمومی سال ۱۳۹۵ش، ۱۴۸۹۹۳ نفر و جمعیت شهر قشم ۴۰۶۷۸ نفر بوده است.<ref>[https://www.amar.org.ir/سرشماری-عمومی-نفوس-و-مسکن/نتایج-سرشماری/جمعیت-به-تفکیک-تقسیمات-کشوری-سال-1395 «نتایج سرشماری جمعیت به تفکیک تقسیمات کشوری سال ۱۳۹۵»، درگاه ملی آمار.]</ref>  جزیرهٔ قشم، جمعیت غیربومی و مهاجر زیادی نیز دارد.<ref>[https://qeshmgardi.com/جزیره-قشم/ «راهنمای جامع سفر به قشم»، وب‌سایت قشم‌گردی.]</ref>
 
'''اقوام و زبان‌ها'''؛ زبان مردم این منطقه [[زبان فارسی|فارسی]] با گویش بندری است. این زبان، آمیخته‌ای از زبان‌های [[زبان عربی|عربی،]] فارسی، هندی و انگلیسی است.<ref>[https://qeshmgardi.com/جزیره-قشم/ «راهنمای جامع سفر به قشم»، وب‌سایت قشم‌گردی.]</ref>

'''[[دین]] و مذهب'''؛ بیش‌تر مردم جزیره از اهل تسنن بوده و مذهب شافعی دارند.<ref>[https://qeshmgardi.com/جزیره-قشم/ «راهنمای جامع سفر به قشم»، وب‌سایت قشم‌گردی.]</ref>
==جغرافیا قشم==

#'''موقعیت جغرافیایی'''؛ مساحت جزیرهٔ قشم در حدود ۱۴۹۱ کیلومتر مربع است. قشم از شمال به شهر بندرعباس، از مرکز به بخش خمیـر  و قسمتی از شهرستان بندرلنگه، از شمال‌شرقی به جزیرهٔ هرمز، از شرق به جزیرهٔ لارک، از جنوب به جزیرهٔ هنگام و از جنوب‌غربی به جزایر تنب بزرگ و کوچـک و ابوموسـی دسترسی دارد.<ref>سرور، «جایگاه قشم در توسعه اقتصادی منطقه‌ای»، ۱۳۹۲ش، ص۵۸.</ref>
#'''جزایر پیرامون قشم'''؛ سه جزیرهٔ هنگام، [[جزیره هرمز|هرمز]] و لارک پیرامون جزیرهٔ قشم قرار دارند. چند جزیرهٔ کوچک با نام «جزایر ناز» نیز در اطراف قشم دیده می‌شوند. در جزایر پیرامون قشم، عمده فعالیت اقتصادی مردم صیادی است؛ اما امروزه صنعت [[گردشگری]] نیز در این مناطق رونق یافته است.<ref>[https://www.chargoshe.ir/fa/iran/city/655 «معرفی شهر قشم»، وب‌سایت چهارگوشه ایران زیبا.] </ref>
#'''آب‌‌وهوا'''؛ قشم در منطقه‌ای با آب‌وهوای گرم و خشک قرار دارد؛ رطوبت نسبی هوا در آن بالا است و اختلاف درجهٔ حرارت فصلی نیز در این خطه زیاد است.<ref>[https://www.chargoshe.ir/fa/iran/city/655 «معرفی شهر قشم»، وب‌سایت چهارگوشه ایران زیبا.] </ref>
#'''حیات‌وحش'''؛ خفاش میوه‌خوار، خارپشت، خرگوش، مارمولک، مار، روباه، نمسی، غزال ایرانی، شاهین کبود، حواصیل سبز، مرغ سقای پا خاکستری و باکلان از جانورانی هستند که در این خطه زیست می‌کنند.<ref>[https://www.chargoshe.ir/fa/iran/city/655 «معرفی شهر قشم»، وب‌سایت چهارگوشه ایران زیبا.] </ref>وال آبی (بزرگ‌ترین پستاندار جهان) و حشره‌خوار کوتوله (کوچک‌ترین پستاندار جهان) هر دو در قشم وجود دارند.<ref>[https://www.kojaro.com/dir/qeshm-28355-ci/ بهزادی منش، «راهنمای سفر به قشم»، وب‌سایت کجارو.]</ref>
#'''پوشش گیاهی'''؛ مهم‌ترین پوشش گیاهی این منطقه در [[جنگل حرا|جنگل‌های حرا]] قرار دارند. بیش‌تر گیاهان، درختچه‌های نیم‌بیابانی کوتاه‌قد هستند. گونه‌ای از مانگروها، عمده پوشش گیاهی جزیره را تشکیل می‌دهند. درختان کهور، چَت، کَرت، کُنار و بوته‌های جَر از دیگر پوشش گیاهی این منطقه به شمار می‌روند.<ref>[https://www.chargoshe.ir/fa/iran/city/655 «معرفی شهر قشم»، وب‌سایت چهارگوشه ایران زیبا.] </ref>

==اقتصاد قشم==
صیادی از منابع اصلی درآمد اهالی قشم است. در سال‌های اخیر بسیاری از مردم جزیره به صنعت گردشگری روی آورده‌اند. وجود معادن نمک، خاک سرخ و گاز سنگ آهن نیز موجب اشتغال‌زایی برای برخی از مردم این ناحیه شده است.<ref>[https://www.chargoshe.ir/fa/iran/city/655 «معرفی شهر قشم»، وب‌سایت چهارگوشه ایران زیبا.] </ref>همچنین [[بازار]] واردات کالا به بندرهای تجاری جزیرهٔ قشم پررونق است. آب‌وهوای این منطقه برای کشاورزی مناسب نیست و تعداد کمی از مردم به کشاورزی می‌پردازند.<ref>[https://qeshmgardi.com/جزیره-قشم/ «راهنمای جامع سفر به قشم»، وب‌سایت قشم‌گردی.]</ref>
==فرهنگ و هنر قشم==
'''آداب‌ورسوم'''؛ اهالی قشم در اواخر [[تیر|تیر‌ماه]] جشن «نوروز صیاد» برگزار می‌کنند. در این [[جشن]]، مردم برای شکرگزاری از خداوند در پایان سال صیادی به جشن و پایکوبی می‌پردازند؛ اما صید نمی‌کنند و غذای دریایی نمی‌خورند. جشن میگو نیز در ۲۴ و ۲۵ آبان و [[جشن نخل خرما]] در اواخر شهریور برگزار می‌شود.<ref>[https://www.kojaro.com/dir/qeshm-28355-ci/ بهزادی منش، «راهنمای سفر به قشم»، وب‌سایت کجارو.]</ref>

#'''موزه‌ها'''؛ [[موزه|موزهٔ]] ژئوپارک قشم از کامل‌ترین و بزرگ‌ترین موزه‌های طبیعی ایران به شمار می‌رود.<ref>[https://tourgardan.com/blog/detail/775/موزه-ژئوپارک-قشم معین، «موزه ژئوپارک قشم»، وب‌سایت تورگاردن.]</ref>
#'''غذای محلی'''؛ بانوان قشمی به پخت انواع غذاهای محلی مانند نان تُمُشی، خورش قلیه‌ماهی، هَوآری ماهی، هَوآری مرغ، هَوآری گوشت، زیبُن هَوور، زیبُن میگ، زیبُن، حَلا ماهی، [[حلیم]] گندم، مُفَلک، چِنگال، ماهی سور، کُلمبا، ماهی برشته، [[نان]] رِخته و نان بآدی می‌پردازند.<ref>[https://www.chargoshe.ir/fa/iran/city/655 «معرفی شهر قشم»، وب‌سایت چهارگوشه ایران زیبا.] </ref>
#'''سوغات و صنایع‌دستی'''؛ انواع ماهی، میگو و [[خرما]] از بهترین سوغات قشم هستند. نان‌های قشم، ادویه‌های محلی، کیک هلر (نوعی کیک اسفنجی) و شیرینی مسقطی قشم از دیگر سوغات این خطه محسوب می‌شوند. دوخت لباس‌های محلی، تهیهٔ انواع زیورآلات و حصیربافی از [[صنایع دستی|صنایع‌دستی]] این منطقه به شمار می‌روند.<ref>[https://www.kojaro.com/dir/qeshm-28355-ci/ بهزادی منش، «راهنمای سفر به قشم»، وب‌سایت کجارو.]</ref>
#'''پوشش محلی'''؛ زنان قشم از لباس سنتی بلندی با نام «کندور»، شلوارهای سوزن‌کاری‌شده، روسری‌هایی رنگارنگ با نام «لِیسو» و ماسک سنتی با نام «[[برقع]]» استفاده می‌کنند. مردان نیز لباس بلند و سفیدی با نام «دشداشه» و بر روی آن لباسی از جنس پشم نازک با نام «خاچیه» بر تن می‌کنند. آنها بر روی سر «[[چفیه]]» یا کوفیه قرار می‌دهند و برای نگهداری آن از «عقال» استفاده می‌کنند.<ref>[https://avinahotel.com/traditional-clothing-of-qeshm/ «پوشش محلی قشم»، وب‌سایت آویناهتل.]</ref>

==آموزش و پژوهش جزیره قشم==
موسسهٔ آموزش عالی قشم، پردیس دانشگاهی قشم دانشگاه هرمزگان، دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان واحد بین‌الملل، دانشگاه آزاد، دانشگاه پیام‌نور و واحد بین‌الملل دانشگاه [[شیراز]] از دانشگاه‌های قشم محسوب می‌شوند.<ref>[http://tour624.ir/tag/لیست-دانشگاه-های-قشم/ «دانشگاه‌های قشم»، وب‌سایت تور۶۲۴.]</ref> [[حوزه علمیه|مدرسهٔ علمیهٔ]] [[امام جعفر بن محمد|امام جعفر صادق]] برای آقایان<ref>[https://hawzahnews.com/x9Nwc «رحیمی سرپرست مدرسه علمیه امام صادق قشم شد»، خبرگزاری رسمی حوزه.]</ref>  و مدرسهٔ علمیهٔ ریحانة‌الرسول نیز برای بانوان فعالیت دارند.<ref>[https://irna.ir/xjtqqW «مرکز پژوهشی حوزه‌های علمیه خواهران در قشم به بهره‌برداری رسید»، خبرگزاری ایرنا آنلاین.]</ref>
==تقسیمات کشوری قشم==
شهرستان قشم به مرکزیت شهر قشم از سه بخش مرکزی، حرا و شهاب، پنج شهر قشم، درگهان، سوزا، لافت و رمکان و هفت دهستان تشکیل شده است.<ref>[https://rdcir.ir/uploads/images/gallery/roosta/roosta1/amar/amar1/amar2/am/komiteh/taghsimat/hormozgan.pdf «جدول تقسیمات کشوری استان به تفکیک عناصر تقسیماتی»،‌ معاونت توسعه روستایی و مناطق محروم کشور.]</ref>  شهرستان قشم ۶۹ شهر و روستا دارد.<ref>[https://www.chargoshe.ir/fa/iran/city/655 «معرفی شهر قشم»، وب‌سایت چهارگوشه ایران زیبا.] </ref>
==گردشگری قشم==
[[پرونده:قشم.jpg|جایگزین=درۀ تندیس‌ها-قشم |بندانگشتی|درۀ تندیس‌ها؛ از جاذبه‌های مهم گردشگری قشم. ]]
#'''ژئوپارک قشم'''؛ ژئوپارک قشم، نخستین ژئوپارک خاورمیانه است که از سال ۱۳۸۵ش به عضویت شبکهٔ جهانی ژئوپارک‌های تحت حمایت [[یونسکو]] درآمده است. این ژئوپارک شامل ۲۵ ژئوسایت درهٔ ستاره‌ها، کورکورا کوه، بام قشم، درهٔ تندیس‌ها، درهٔ شور، تنگهٔ چاهکوه، موزه ژئوپارک، پهنه‌های گِلی، ساحل کِرَق، درهٔ  قاضی، تنگهٔ اولی، بصیرا، چاکویر، جزایر ناز، ژئو لینک، باسعیدو، خلیج دیرستان، [[جنگل حرا]]، ساحل تخم‌گذاری لاکپشت‌ها، صخرهٔ خرچنگ‌ها، روستای لافت، غار خُربَس و تالاب پرندگان دو کوهک است.<ref>ناطقی، «قشم دروازه زئوتوریسم ایران»، نشریه طبیعت ایران، ۱۳۹۹ش، ص۸۹-۹۰.</ref>
#'''غار نمکدان'''؛ [[غار نمکدان]] یا غار سه مرد برهنه، طولانی‌ترین غار نمکی جهان است. سن برخی از نمک‌های این غار بیش از ۵۷۰ سال است.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/11457-غار-نمکدان-قشم/ میرزاپور، «غار نمکدان قشم»، وب‌سایت کجارو.]</ref>
#'''قلعهٔ پرتغالی‌ها'''؛ قلعهٔ پرتغالی‌ها در سال ۱۵۰۷م به دستور آلفونسو آلبرکرک، دریانورد پرتغالی، ساخته شد.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/11267-قلعه-پرتغالی-قشم/ رستمی، «قلعه پرتغالی‌های قشم»، وب‌سایت کجارو.]</ref>
#'''مقبرهٔ بی‌بی مریم'''؛ این مقبره در روستای تم‌سنیتی واقع شده است و قدمت آن به سدهٔ هشت قمری باز می‌گردد.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/9401-مقبره-بیبی-مریم/ «مقبره بی‌بی مریم»، وب‌سایت کجارو.]</ref>
#'''روستای لافت'''؛ قدمت روستای بندری لافت به هزارهٔ اول قبل از میلاد باز می‌گردد. جاذبه‌های تاریخی و طبیعی آن مانند اکو موزه، اسکلهٔ باستانی، چاه‌های تلا، ساحل، معماری بی‌نظیر روستا و امکان بازدید از جنگل‌های حرا باعث جذب گردشگران بسیاری به این خطه شده است.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/9427-بندر-تاریخی-لافت/ توکلی، «روستای لافت»، وب‌سایت کجارو.]</ref>

از دیگر جاذبه‌های [[گردشگری]] جزیرهٔ قشم می‌توان به جزیرهٔ هنگام، بازار درگهان، ساحل نقره‌ای، درخت لور، کارگاه لنج‌سازی، پارک کروکودیل، روستای شیب‌دراز، چاه تلا،<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/list/qeshm-28355-ci/sort/13/ «دیدنی‌های قشم»، وب‌سایت کجارو.]</ref>  چشمهٔ کارگاه و چشمهٔ گوری اشاره کرد.<ref>[https://www.chargoshe.ir/fa/iran/city/655 «معرفی شهر قشم»، وب‌سایت چهارگوشه ایران زیبا.] </ref>
==مشکلات زیست‌محیطی قشم==
پسماندهای ویژهٔ لنج‌سازی‌ها به‌دلیل سمی ‌بودن و آلایندگی بالا باعث آلودگی‌ زیست‌محیطی جزیره شده است.<ref>[https://irna.ir/xjJ6gX «رعایت‌نکردن ضوابط زیست‌محیطی تا افزایش ظرفیت تولید آب‌شیرین‌کن‌ها در قشم»، خبرگزاری ایرنا آنلاین.]</ref>  
==زیرساخت جزیره قشم==
امکان سفر هوایی به قشم وجود دارد. برای سفر زمینی باید حدود ۳۰ کیلومتر مسیر دریایی از بندرعباس تا قشم طی شود.<ref>[https://www.kojaro.com/dir/qeshm-28355-ci/ بهزادی منش، «راهنمای سفر به قشم»، وب‌سایت کجارو.]</ref> سرانهٔ فضای سبز شهر قشم در سال ۱۴۰۰ش ۵/۱۵ متر بوده است.<ref>[https://irna.ir/xjDvGR «سرانه پارک‌های شهری در قشم به ۲/۹ متر رسید»، خبرگزاری ایرنا آنلاین.]</ref> 
==امکانات رفاهی قشم==
در قشم انواع امکانات رفاهی برای گردشگران فراهم است. [[هتل|هتل‌های]] لوکس، هتل‌های میان‌رده، هتل‌های اقتصادی و [[اقامتگاه بوم‌گردی|اقامتگاه‌های بوم‌گردی]] از جمله امکانات این منطقه به شمار می‌روند.<ref>[https://www.kojaro.com/dir/qeshm-28355-ci/ بهزادی منش، «راهنمای سفر به قشم»، وب‌سایت کجارو.]</ref> 
==پانویس==
{{پانویس}}
==منابع==
{{آغاز منابع}}
*بهزادی منش، مینا، «راهنمای سفر به قشم»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: ۲۶ آبان ۱۴۰۱ش.
*«پوشش محلی قشم»، وب‌سایت آویناهتل، تاریخ بازدید: ۲۶ آبان ۱۴۰۱ش.
*«تاریخچه جزیره قشم (در نه دوره تاریخی)»، وب‌سایت فولتن، تاریخ بازدید: ۲۶ آبان ۱۴۰۱ش.
*توکلی، نگین، «روستای لافت»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: ۲۶ آبان ۱۴۰۱ش.
*«جدول تقسیمات کشوری استان به تفکیک عناصر تقسیماتی»،‌ معاونت توسعه روستایی و مناطق محروم کشور، تاریخ بازدید: ۲۶ آبان ۱۴۰۱ش.
*«جزیره قشم»، وب‌سایت سیری در ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۱ فروردین ۱۳۹۷ش.
*«دانشگاه‌های قشم»، وب‌سایت تور۶۲۴، تاریخ بازدید: ۲۶ آبان ۱۴۰۱ش.
*«دیدنی‌های قشم»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: ۲۶ آبان ۱۴۰۱ش.
*«راهنمای جامع سفر به قشم»، وب‌سایت قشم‌گردی، تاریخ درج مطلب: ۱۷ نوامبر ۲۰۱۸م.
*«رحیمی سرپرست مدرسه علمیه امام صادق قشم شد»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۴ شهریور ۱۳۹۹ش.
*رستمی، محبوبه و همایونی، پریسا، «قلعه پرتغالی‌های قشم»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: ۲۶ آبان ۱۴۰۱ش.
*«رعایت‌نکردن ضوابط زیست‌محیطی تا افزایش ظرفیت تولید آب‌شیرین‌کن‌ها در قشم»، خبرگزاری ایرنا آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۷ فروردین ۱۴۰۱ش.
*«سرانه پارک‌های شهری در قشم به ۲/۹ متر رسید»، خبرگزاری ایرنا آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۴ فروردین ۱۴۰۰ش.
*سرور، رحیم و خلیجی اسکویی، محمدعلی، «جایگاه قشم در توسعه اقتصادی منطقه‌ای»، فصلنامه اقتصاد و مدیریت شهری، شماره ۵، ۱۳۹۲ش.
*میرزاپور، سعید، «غار نمکدان قشم»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: ۲۶ آبان ۱۴۰۱ش.
*«مرکز پژوهشی حوزه‌های علمیه خواهران در قشم به بهره‌برداری رسید»، خبرگزاری ایرنا آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۵ خرداد ۱۳۹۸ش.
*«مقبره بی‌بی مریم»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: ۲۶ آبان ۱۴۰۱ش.
*«معرفی شهر قشم»، وب‌سایت چهارگوشه ایران زیبا، تاریخ بازدید: ۲۶ آبان ۱۴۰۱ش.
*معین، شیوا، «موزه ژئوپارک قشم»، وب‌سایت تورگاردن، تاریخ درج مطلب: ۲۳ اسفند ۱۳۹۹ش.
*ناطقی، سعیده و بیات، مینا، «قشم دروازه ژئوتوریسم ایران»، نشریه طبیعت ایران، شماره ۶، ۱۳۹۹ش.
*«نتایج سرشماری جمعیت به تفکیک تقسیمات کشوری سال ۱۳۹۵»، درگاه ملی آمار، تاریخ بازدید: ۲۶ آبان ۱۴۰۱ش.
{{پایان منابع}}