نمایش مبدأ برای حمله به راهپیمایی روشنایی

[[پرونده:Kabul-1-4.jpg|300px|thumb|left|گلزار شهدای دانایی در غرب کابل]]
<big>'''شهدای روشنایی،'''</big> قربانیان حملۀ انتحاری در میدان ده‌مزنگ کابل. 

شهدای روشنایی، نامی است که برای اشاره به قربانیان حملۀ تروریستی بر راهپیمایی اعتراضی در میدان دهمزنگ کابل در تاریخ 2 خرداد 1395ش، به کار می‌رود. این نام، در میان بخشی از مردم افغانستان، به نماد عدالت‌طلبی، مبارزه با تبعیض سازمانیافته و مقاومت در برابر این تبعیض بدل شده است. 
==تاریخچه==
شرکت آلمانی فِیشنر، طرح جامع۲۰ سالۀ انرژی افغانستان را تهیه و تأکید کرده بود که خط دوم برق ۵۰۰ کیلو ولتی وارداتی از کشور ترکمنستان به پایتخت افغانستان، از مسیر مناسب و کم‌خطر بامیان و میدان وَردَک، عبور کند،<ref>[https://8am.media/make-way-power-salang-or-bamiyan/ «مسیر مطمین برق سالنگ یا بامیان؟»، وب‌سایت روزنامۀ 8 صبح.] </ref>  اما در 11 اردیبهشت 1395ش، هئیت دولت افغانستان، به ریاست محمد اشرف غنی، برخلاف طرح پیشنهادی این شرکت، مسیر سالنگ را برای عبور این خط برق، تصویب کرد.<ref>[https://af.shafaqna.com/FA/214645 «پشت پرده‌ی شب اول و دوم اسد 1395 (فاجعه دهمزنگ)، به روایت عضو ارشد شورای عالی مردمی جنبش روشنایی»خبرگزاری شفقنا.] </ref> این تصمیم، با واکنش اعتراضی فعالان مدنی، استادان، دانشجویان، احزاب سیاسی و نمایندگان پارلمان مردم هزاره مواجه شد.<ref>[https://subhekabul.com/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%B1%D9%88%D8%B2/six-years-after-the-attack-on-the-enlightenment-movement/ «شش سال پس از حمله به جنبش روشنایی؛ تنها قبرستانی در کابل باقی مانده است »، وب‌سایت روزنامۀ صبح کابل.]</ref>  آنها این تصمیم را تبعیض علیه ساکنان بامیان و میدان وردک دانستند که بیشتر از مردم هزاره هستند.<ref>[https://fa.wikishia.net/view/%D8%AC%D9%86%D8%A8%D8%B4_%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C «جنبش روشنایی»، وب‌سایت ویکی شیعه.]</ref>  کنشگران معترض، چندین بار در شهرهای مختلف افغانستان، راهپیمایی‌های اعتراضی برگزار کردند که بزرگ‌ترین آن در روز 27 اردیبهشت 1395ش بود.<ref>[https://af.shafaqna.com/FA/214645 «پشت پرده‌ی شب اول و دوم اسد 1395 (فاجعه دهمزنگ)، به روایت عضو ارشد شورای عالی مردمی جنبش روشنایی»خبرگزاری شفقنا.] </ref> 
==جزئیات==
بعد از اعتراضهای زیاد و عدم توجه دولت به خواسته‌های مردم، مبنی بر لغو تصمیم انتقال خط برق از سالنگ، در 2 مرداد 1395ش، راهپیمایی مسالمت‌آمیز مردمی در غرب [[کابل]] شکل گرفت.<ref>[https://fa.wikishia.net/view/%D8%AC%D9%86%D8%A8%D8%B4_%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C «جنبش روشنایی»، وب‌سایت ویکی شیعه.]</ref>  دولت، مسیرها و خیابان‌های اصلی به‌سمت مرکز شهر را با ایجاد موانع بست و تظاهرکنندگان بعد از اجتماع اولیه در مصلی شهید عبدالعلی مزاری، به‌سمت میدان ده‌مزنگ رفته و در آن‌جا راهپیمایی کردند. وقتی مراسم اصلی و سخنرانی‌ها به پایان رسید و معترضان خود را برای نصب خیمه‌های تحصن و اعتراض نامحدود آماده می‌کردند، صدای مهیب انفجار، همه‌جا را تاریک کرد.<ref>[https://fa.shafaqna.com/news/1413520/%D8%B4%D8%B4%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B3%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D9%86%D8%A8%D8%B4-%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D8%9B-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF/ «ششمین سالیاد شهدای جنبش روشنایی؛ بزرگترین جنبش مدنی افغانستان چگونه سرکوب شد؟» خبرگزاری شفقنا.]</ref>   در این حملۀ فاجعه‌بار، بیش از 90 نفر از معترضان کشته و بیش از 400 نفر دیگر زخمی شدند.<ref>[https://fa.shafaqna.com/news/1413520/%D8%B4%D8%B4%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B3%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D9%86%D8%A8%D8%B4-%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D8%9B-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF/ «ششمین سالیاد شهدای جنبش روشنایی؛ بزرگترین جنبش مدنی افغانستان چگونه سرکوب شد؟» خبرگزاری شفقنا.]</ref> گروه داعش، مسئولیت رویداد را به عهده گرفت.<ref>[https://khabarnama.net/blog/1395/05/02/president-ghani-declared-sunday-as-national-condolence-day-for-the-martyrs-of-the-attack/ «اعلام یک روز ماتم ملی برای شهدای جنبش روشنایی»، وب‌سایت خبرنامه.]</ref>
==ویژگی==
اکثر شهدای روشنایی، جوان‌های تحصیل کرده و از شیعیان هزاره بودند.<ref>[https://fa.shafaqna.com/news/1413520/%D8%B4%D8%B4%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B3%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D9%86%D8%A8%D8%B4-%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D8%9B-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF/ «ششمین سالیاد شهدای جنبش روشنایی؛ بزرگترین جنبش مدنی افغانستان چگونه سرکوب شد؟» خبرگزاری شفقنا.]</ref> 
==واکنش‌ها== 
نهادها و افراد بین‌المللی این حمله را محکوم کردند و یوناما، نمایندگی سازمان ملل درافغانستان، آن را حمله‌ای علیه افراد یک مذهب و قوم خاص دانست.<ref>[https://fa.wikishia.net/view/%D8%AC%D9%86%D8%A8%D8%B4_%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C «جنبش روشنایی»، وب‌سایت ویکی شیعه.]</ref> 
محمد اشرف غنی، رئیس‌جمهور وقت افغانستان، این حمله را محکوم و یکشنبه ۳ مرداد را ماتم ملی اعلام کرد.  همچنین، او دستور داد تا میدان «ده‌مزنگ» به «میدان شهداء» نام‌گذاری شود.<ref>[https://khabarnama.net/blog/1395/05/02/president-ghani-declared-sunday-as-national-condolence-day-for-the-martyrs-of-the-attack/ «اعلام یک روز ماتم ملی برای شهدای جنبش روشنایی»، وب‌سایت خبرنامه.]</ref>
معترضان و بازماندگان شهدای روشنایی، دولت افغانستان را مقصر اصلی در این حمله دانسته و خواستار تحقیق نهادهای بین‌المللی دربارۀ این حادثۀ خونین شدند.<ref>[https://subhekabul.com/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%B1%D9%88%D8%B2/six-years-after-the-attack-on-the-enlightenment-movement/ «شش سال پس از حمله به جنبش روشنایی؛ تنها قبرستانی در کابل باقی مانده است»، وب‌سایت روزنامۀ صبح کابل.]</ref> 
==یادمان‌ها==
بیشتر شهدای روشنایی، روی تپه‌ای در غرب کابل، در پای کوه قُورِیغ، دفن و این تپه به‌نام گلزار شهدای جنبش روشنایی نام‌گذاری شد.<ref>[https://subhekabul.com/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%B1%D9%88%D8%B2/bamyan-enlightenmentmovement-protests-discrimination/ لعلی، «پنج سال پس از جنبش روشنایی؛ ما به تنهایی عادت نداریم، گورهای ما همه دسته‌جمعی است»، وب‌سایت روزنامۀ صبح کابل.]</ref>  همچنین قطعات بدن افراد گمنام در مصلی شهید مزاری به خاک سپرده و یادمان سنگی برای آن ساخته شد.<ref>[https://subhekabul.com/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%B1%D9%88%D8%B2/bamyan-enlightenmentmovement-protests-discrimination/ لعلی، «پنج سال پس از جنبش روشنایی؛ ما به تنهایی عادت نداریم، گورهای ما همه دسته‌جمعی است»، وب‌سایت روزنامۀ صبح کابل.]</ref> 
==بازتاب‌ها==
===1. نماد عدالت‌خواهی===
نام شهدای روشنایی، در میان مردم به نماد ماندگار عدالت‌خواهی و برابری بدل شد که بازتاب‌‌دهندۀ خواست‌های همگانی برای تأمین عدالت اجتماعی و حقوق شهروندی است.<ref>[https://subhekabul.com/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%B1%D9%88%D8%B2/bamyan-enlightenmentmovement-protests-discrimination/ لعلی، «پنج سال پس از جنبش روشنایی؛ ما به تنهایی عادت نداریم، گورهای ما همه دسته‌جمعی است»، وب‌سایت روزنامۀ صبح کابل.]</ref> 
===2. شعر===
شاعران زیادی در افغانستان، [[ایران]] و اروپا، ضمن اعتراض به این حادثه، احساسات خود را در قالب شعر بیان کردند.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1395/06/01/1164610/%D9%81%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D9%88%D8%AF%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%D9%86%D8%A8%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84 «فریاد روشنایی»؛ سروده‌های فارسی‌زبانان برای شنبه سیاه کابل»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>  برای مثال، ابوطالب مظفری، از شعرای مشهور افغانستان نوشت:<ref>[http://zabihullahnikzad.blogfa.com/post/27 «تسلیت برهمه بازماندگان شهدای جنبش روشنایی»، وبلاگ صدای عدالت]</ref>
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
 {{ب|خون سفید و سرخ و حبش هست در زمین |خون می‌دهیم و باز عطش هست در زمین}}
{{ب|ضحاک پیر غازه طلب می‌کند ز ما|هر روز خون تازه طلب می‌کند ز ما}}
{{ب|هی می‌کشند و بار دگر تازه‌ایم ما|در مرگ از قدیم خوش آوازه‌ایم ما}}
{{ب|خون گلوی کیست برین سنگفرش داغ|اینک سزای آنکه طلب می‌کند چراغ}}
{{ب|سر می‌برند وای مگو شانه‌ات کجاست|گیرم چراغ داد تو را خانه‌ات کجاست}}
{{ب|شهر تو کو، پناه تو کو، لشکر تو کو|قوم هزار پاره من! کشور تو کو}}
{{ب|خواهر بگو هوای کدام شما چُم است|از خانه کدام شما روشنی گُم است}}
{{ب|بخت بد کدام شما سرب و سنگ بود| نان‌آور کدام شما دهمزنگ بود}}
{{ب|این تکه گوشت پاره دل نوبر تو نیست؟|این لخته‌ها شبیه سر شوهر تو نیست؟}}
{{ب|این پاره آستین به نظر آشنا نبود؟|خواهر ببین! دو دست خود مرتضی نبود؟ }}
 {{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}

==موسیقی==
عارف جعفری، شاعر و هنرمند آوازخوان افغانستانی، آهنگ «خون سفید» را به‌یاد شهدای روشنایی ساخت که مورد استقبال قرار گرفت.<ref>[https://www.yjc.news/fa/news/5708233/%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D9%81-%D8%AC%D8%B9%D9%81%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84-%D8%B5%D9%88%D8%AA «خون سفید» اجرایی از عارف جعفری به یاد شهدای کابل»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.] </ref> 
==کتاب==
سروده‌های شاعران فارسی‌زبان دربارۀ شهدای روشنایی، در دو مجموعۀ شعر، در قالب کتاب، چاپ شده است: 
# مجموعۀ اول با عنوان «هر روز خون تازه طلب می‌کند ز ما»، با تلاش علی یعقوبی و توسط انتشارات امیری در کابل؛ 
# مجموعۀ دوم با عنوان «فریاد روشنایی»، با تلاش محمدحسین فیاض و بشیر رحیمی ، توسط انتشارات تاک.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1395/06/01/1164610/%D9%81%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D9%88%D8%AF%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%D9%86%D8%A8%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84 «فریاد روشنایی؛ سروده‌های فارسی‌زبانان برای شنبه سیاه کابل»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> 

==پانویس==
{{پانویس}}
==منابع==
* «اعلام یک روز ماتم ملی برای شهدای جنبش روشنایی»، وب‌سایت خبرنامه، تاریخ درج مطلب: 2 مرداد 1395ش.
* «جنبش روشنایی»، وب‌سایت ویکی شیعه، تاریخ بازدید: 21 آذر 1401ش.
* «ششمین سالیاد شهدای جنبش روشنایی؛ بزرگ‌ترین جنبش مدنی افغانستان چگونه سرکوب شد؟» خبرگزاری شفقنا، تاریخ درج مطلب: 2 مرداد 1401ش.
* «فریاد روشنایی؛ سروده‌های فارسی‌زبانان برای شنبه سیاه کابل»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: 1 شهریور 1395ش.
* «پشت پرده‌ی شب اول و دوم اسد 1395 (فاجعه دهمزنگ)، به‌روایت عضو ارشد شورای عالی مردمی جنبش روشنایی»، خبرگزاری شفقنا، تاریخ درج مطلب: 31 تیر 1396ش. 
* «تسلیت بر همه بازماندگان شهدای جنبش روشنایی»، وبلاگ صدای عدالب، تاریخ درج مطلب: 7 مرداد 1395ش.
* «خون سفید، اجرایی از عارف جعفری به‌یاد شهدای کابل»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: 5 مرداد 1395ش.
*«شش سال پس از حمله به جنبش روشنایی؛ تنها قبرستانی در کابل باقی مانده است»، وب‌سایت روزنامۀ صبح کابل، تاریخ درج مطلب: 2 مرداد 1401ش.
* لعلی، اسماعیل، «پنج سال پس از جنبش روشنایی؛ ما به تنهایی عادت نداریم، گورهای ما همه دسته‌جمعی است»، وب‌سایت روزنامۀ صبح کابل، تاریخ درج مطلب: 2 مرداد 1401ش.
* «مسیر مطمین برق سالنگ یا بامیان؟»، وب‌سایت روزنامۀ 8 صبح، تاریخ درج مطلب: 2 حمل 1394ش.