نمایش مبدأ برای خواجه عبدالله انصاری

[[پرونده:Khwaja Abdullah Ansari portrait.jpg|جایگزین=خواجه عبدالله انصاری (پیر هرات)|بندانگشتی|خواجه عبدالله انصاری (پیر هرات)]]
{{درشت|'''پیر هرات؛'''}} دانشمند، مفسر، شاعر و عارف صوفی مسلک افغانستان.
[[پرونده:پیرهرات (1).jpg|جایگزین=خواجه عبدالله انصاری|بندانگشتی|سردیس خواجه عبدالله انصاری در پارک ملت تهران]]
پیرهرات، لقب [[خواجه عبدالله انصاری]] است که در [[هرات]] به دنیا آمد و از نوابغ ادبی و مشاهیر صوفیه در افغانستان است. در دوران خواجه عبدالله، تحول و اعتلای فرهنگی در شهر هرات به اوج خود رسیده و این شهر، یکی از مهم‌ترین پایگاه‌های تصوف در جهان شناخته می‌شد. او در عرفان، سرآمد روزگار خود شد، با فلسفه و کلام به مخالفت برخاست و با نوشتن کتاب‌های عرفانی، ادبی و تربیت شاگردان، از جایگاه اجتماعی ویژه‌ای برخوردار شد.

==کودکی و نوجوانی==
عبدالله بن ابومنصور محمد، معروف به پیر هرات، پیرانصار، شیخ‌الاسلام و خواجه عبدالله انصاری، عارف، مفسر، محدث، فقیه، خطیب، شاعر و نویسندهٔ افغانستانی از نوادگان ابو ایوب انصاری، صحابی [[حضرت محمد|پیامبر اکرم]] است. پدر او از بزرگان صوفیه و مادر او اهل [[بلخ]] بود.

عبدالله، در دوم [[ماه شعبان|شعبان]] سال ۳۹۶ق در منطقة کهن‌دژ (قهندز) هرات به دنیا آمد.<ref>خواند امیر، تاریخ حبیب السیر، 1362ش، ج2، ص314.</ref> در چهارسالگی به مکتب رفت و از نه‌سالگی به آموختن حدیث و در نوجوانی به یادگیری تفسیر [[قرآن]] پرداخت.<ref>جامی، نفحات الانس، بی‌تا، ص338.</ref>
==جوانی==
[[پرونده:پیرهرات (3).jpg|جایگزین=مراسم بزرگداشت خواجه عبدالله انصاری|بندانگشتی|مراسم بزرگداشت مقام معنوی خواجه عبدالله انصاری (پیر هرات) به همت انجمن آثار و مفاخر فرهنگی با همکاری مؤسسه مطالعات و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر تهران فروردین ۱۴۰۲ش]]
عبدالله در جوانی، به‌دلیل گرایش درونی و سابقهٔ آشنایی که با تصوف و پیران هرات داشت، آداب و رسوم آنها را آموخت و به تصوف و عرفان روی آورد.<ref>جامی، نفحات الانس، بی‌تا، ص349.</ref> در اصول دین از مذهب امام احمد بن حنبل و در [[فقه اسلامی|فقه]] و احکام از امام شافعی پیروی می‌کرد.<ref>انصاری، صد میدان، 1368ش، ص4.</ref> با فلاسفه و متکلمان زمان خود و تفکرات آنها مخالف بود و قرآن را یگانه دلیل و مرشدِ مؤمن، می‌شمرد.<ref>بور کوی، سرگذشت پیر هرات، 1360ش، ص4؛ کرامتی مقدم، «شاخص‌های سبکی صد میدان خواجه عبدالله انصاری»، 1393ش، ص23.</ref> در ۲۶ سالگی به وعظ و تدریس تفسیر قرآن مشغول شد و در علوم حدیث، اصول و عقاید نیز به استادی رسید و در ادبیات و شعر صاحب سبک شد.<ref>جامی، نفحات الانس، بی‌تا، ص338.</ref> او از محضر استادانی مانند عبدالجبار بن محمد جراحی، ابومنصور احمد بن ابوالعلاء، محمد بن جبرئیل ماحی، احمد بن منجویه حافظ، ابوسعید محمد بن موسی صیرفی و علی بن محمد طرازی، بهره برده است.<ref>جامی، نفحات الانس، بی‌تا، ص338؛ بور کوی، سرگذشت پیر هرات، 1360ش، ص4.</ref>

==شاگردان==
خواجه عبدالله، شاگردان زیادی تربیت نمود مانند عیسی سجزی، عبدالملک کروخی، محمد صیدلانی، علی بخاری، عبدالسلام هروی، مرزوق هروی و احمد سمرقندی. از میان این شاگردان سجزی و کروخی کاتب برخی از آثار او بوده‌اند.<ref>عطار، تذکرة الاولیاء، بی‌تا، ج3، ص1185.</ref> پیر هرات از طریق خطابه، وعظ، امر به معروف و نهی از منکر، به [[تربیت]] شاگردان و مریدان خود می‌پرداخت و آنان را در عمل و پای‌بندی به اصول و فروع ترغیب می‌کرد.<ref>انصاری، صد میدان، 1368ش، ص14.</ref> شعر و نثر از دیگر روش‌های تربیتی او بود که مطالب مهم تربیتی را در قالب [[شعر فارسی|شعر]] و نثر بیان می‌کرد. او با این روش، علاوه بر تربیت شاگردان، افکار مخالفان خود را نیز جواب می‌داد.<ref>غلامرضایی، سبک‌شناسی نثرهای صوفیانه از اویل قرن پنجم تا اوایل قرن هستم، 1388ش، ص517.</ref>
==جایگاه اجتماعی==
پیر هرات به‌عنوان یکی از شخصیت‌ها و عالمان بزرگ حنبلی، از جایگاه اجتماعی بالایی برخوردار بود. او در هرات به شیخ‌الاسلام معروف شد.<ref>انصاری، طبقات الصوفیه، 1362ش، مقدمه.</ref> بعد از فوت استاد خود امام یحیی بن عمار شیبانی، به‌جای او نشست و به وعظ و تفسیر قرآن پرداخت. درخانقاه به دستگیری از مریدان و برقراری مجالس مشغول بود. او چنان جایگاه و منزلتی یافت که مورد توجه خلفای زمان خود خلیفه القائم‌بامرالله و خلیفه المقتدی قرار گرفت. آنها هدایا و خلعت‌های زیادی را برای او می‌فرستادند.<ref>بور کوی، سرگذشت پیر هرات، 1360ش، ص139-143.</ref> خواجه عبدالله، بعد از وفات نیز مورد توجه مردم بود و امروزه افراد بسیاری به زیارت آرامگاه او می‌روند و از وی طلب حاجت می‌کنند.<ref>«آرامگاه خواجه عبدالله انصاری در شهر هرات» خبرگزاری تسنیم؛ «مزار خواجه عبدالله انصاری» سایت سیستم جامع معلومات گردشگری افغانستان.</ref>

==دیدگاه امام خمینی دربارهٔ پیر هرات==
[[امام خمینی]] از خواجه هرات به عارف کامل، حکیم و سالک الی‌الله یاد و به آثار عرفانی او توجه خاص کرده و دیگران را به خواندن آن سفارش نموده است.<ref>خمینی، شرح چهل حدیث، 1388ش، ص28-31؛ خمینی، صحیفه امام، 1368ش، ج18، ص442.</ref>
[[پرونده:پیرهرات (2).jpg|جایگزین=تمبر پستی تاجیکستان - تصویر خواجه‌عبدالله‌انصاری|بندانگشتی|تمبر پستی تاجیکستان منقش به تصویر خواجه‌عبدالله‌انصاری]]

==سیرة عملی==
پیر هرات، در دوران جوانی خود با تنگ‌دستی زندگی کرد و در میان‌سالی در خوراک و پوشاک همچون مریدان و یاران خود، ساده و بی‌آلایش بود. وی همواره از افراد توانگر و دولت‌مردان دوری می‌کرد، از بزرگان و صاحب‌منصبان دولتی جز [[عطر]] و [[قربانی کردن|قربانی]] چیز دیگری نمی‌پذیرفت.<ref>جامی، نفحات الانس، بی‌تا، ص352-353.</ref> در سیره عرفانی و مشرب صوفیانه خود، پیرو کتاب و سنت بود و بر لزوم تطابق طریقت با شریعت پافشاری می‌کرد. او معتقد بود که تنها راه رسیدن به حقیقت، پیمودن شریعت است.<ref>انصاری، صد میدان، 1368ش، ص8.</ref>

==آثار==
[[پرونده:پیرهرات (4).jpg|جایگزین=مناجات‌نامه-خواجه عبدالله انصاری|بندانگشتی|مناجات‌نامه خواجه عبدالله انصاری]]
از خواجه عبدالله، آثار زیادی در عرفان و تفسیر به‌جا مانده است؛ مانند منازل السائرین، ذم الکلام و اهله، تفسیر الهروی، مختصر فی آداب الصوفیه، السالکین لطریق الحق، مناقب الامام احمد حنبل، صد میدان، المعارف، فی المناجات، الهی‌نامه، مناجات‌نامه، محبت‌نامه، طبقات الصوفیه، در تصوف.<ref>انصاری، طبقات الصوفیه، 1362ش، مقدمه.</ref>

==درگذشت==
[[پرونده:411187 484.jpg|جایگزین=آرامگاه خواجه عبدالله انصاری (پیر هرات) کابل|بندانگشتی|آرامگاه خواجه عبدالله انصاری (پیر هرات) کابل]]پیر هرات در ۲۲ ذی‌حجهٔ ۴۸۱ق در هرات درگذشت و در منطقه گازرگاه، مکانی که در آن سکونت داشته و به تربیت شاگردان می‌پرداخت، به خاک سپرده شد.<ref>کارزگاه مدفن پیر هرات،1355ش، مقدمه؛ جامی، نفحات الانس، بی‌تا، ص355، بور کوی، سرگذشت پیر هرات، 1360ش، ص145.</ref> اولین بنای آرامگاه پیر هرات توسط سلطان غیاث‌الدین محمد بن سام غوری (۵۵۸–۵۹۹ش) نهاده شد. بنای فعلی آرامگاه او در سال ۸۲۹ توسط شاهرخ سلطان صورت گرفت که تاکنون به‌همان شکل باقی است. این مکان، دارای یک باغ و سه صحن است که از خشت ساخته شده است.<ref>کارزگاه مدفن پیر هرات، 1355ش، ص9-14.</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==
{{آغاز منابع}}
* «آرامگاه خواجه عبدالله انصاری در شهر هرات» خبرگزاری تسنیم، تاریخ انتشار: ۲۷ آبان ۱۳۹۳ش.
* انصاری، خواجه عبدالله، صد میدان، به‌تحقیق دکتر قاسم انصاری، تهران، طهوری، ۱۳۶۸ش.
* انصاری، خواجه عبدالله، طبقات الصوفیه، با مقدمه حسین آهی، تهران، فروغی، چ۱، ۱۳۶۲ش.
* بور کوی، ژرژ، سرگذشت پیر هرات، ترجمه روان فرهادی، تهران، مؤسسه فرهنگی هنری الست فردا ۱۳۶۰ش.
* پوهاند نوین، کارزگاه مدفن پیر هرات، کابل، انجمن تاریخ افغانستان، ۱۳۵۵ش.
* جامی، عبدالرحمان، نفحات الانس، تهران، بی‌نا، بی‌تا.
* خرمشاهی، بهاءالدین، قرآن‌پژوهی، تهران، فرهنگی مشرق، ۱۳۸۶ش.
* خمینی، روح‌الله، شرح چهل حدیث، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۸ش.
* خمینی، روح‌الله، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۶۸ش.
* عطار نیشابوری، فریدالدین محمد، تذکرة الاولیاء، به‌تصحیح علامه قزوینی، تهران، بی‌نا، بی‌تا.
* غلامرضایی، محمد، سبک‌شناسی نثرهای صوفیانه از اوایل قرن پنجم تا اوایل قرن هشتم، تهران، دانشگاه شهید بهشتی، ۱۳۸۸ش.
* کرامتی مقدم، سید علی، «شاخص‌های سبکی صد میدان خواجه عبدالله انصاری»، فصلنامه پژوهش‌های ادبی و بلاغی، سال سوم، شماره ۹، ۱۳۹۳ش.
* «مزار خواجه عبدالله انصاری» سایت سیستم جامع معلومات گردشگری افغانستان، تاریخ انتشار: ۴ اسفند ۱۳۹۶ش.
{{پایان منابع}}