نمایش مبدأ برای روستای خرانق

[[پرونده:20110102 Kharanaq old city Iran.jpg|جایگزین=روستای قدیمی خرانق|بندانگشتی|روستای قدیمی خرانق]]
{{درشت|'''خرانق؛'''}} روستایی تاریخی از توابع شهرستان اردکان.

روستای خرانق از توابع شهرستان [[اردکان]] در استان [[یزد]]، دارای آثار و بناهای تاریخی متعددی مانند قلعه، [[حمام]]، کاروان‌سرا، پل، [[مسجد]] و [[منارجنبان]] است. همچنین این منطقه دارای مکان‌های دیدنی از جمله قلعه مسکونی است. این قلعه یکی از سازه‌های بزرگ خشتی [[ایران]] به‌شمار می‌رود.

== نام‌گذاری ==
روستای خرانق در گذشته «خورانق» یا «خورنق» نام‌گذاری شده است.<ref>[https://kalaroosta.ir/خرانق/ . «خرانق»، وب‌سایت کالا روستا، تاریخ بازدید: 18 مهر 1401ش.]</ref> مردم محلی خرانق را به‌معنای «محل برآمدن خورشید» یا «محل تولد خور» می‌دانند.<ref>[https://kalaroosta.ir/خرانق/ . «خرانق»، وب‌سایت کالا روستا، تاریخ بازدید: 18 مهر 1401ش.]</ref>

== تاریخچه ==
روستای خرانق، دارای قدمت تاریخی طولانی است. در این روستا قلعه‌ای با قدمت ۴۰۰۰ سال وجود دارد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/180869/fa#downloadbottom . دادورخانی و نیک سیرت، «برنامه‌ریزی راهبردی طبیعت‌گردی در روستاهای نواحی بیابانی (مطالعه موردی: روستای خرانق - شهرستان اردکان، استان یزد)»، 1389ش، ص 51.]</ref> همچنین دو سنگ قبر از قرن هشتم هجری<ref>[https://www.sid.ir/paper/180869/fa#downloadbottom . دادورخانی و نیک سیرت، «برنامه‌ریزی راهبردی طبیعت‌گردی در روستاهای نواحی بیابانی (مطالعه موردی: روستای خرانق - شهرستان اردکان، استان یزد)»، 1389ش، ص 51.]</ref> و کاروان‌سرایی از دوره [[قاجاریه|قاجار]] با قدمت ۲۰۰ ساله<ref>[https://www.sid.ir/paper/180869/fa#downloadbottom . دادورخانی و نیک سیرت، «برنامه‌ریزی راهبردی طبیعت‌گردی در روستاهای نواحی بیابانی (مطالعه موردی: روستای خرانق - شهرستان اردکان، استان یزد)»، 1389ش، ص 51.]</ref> در این روستا وجود دارد.

== جمعیت‌شناسی ==
روستای خرانق از دو بخش تشکیل شده است؛ بخش جدید که حدوداً ۵۰۰ نفر در آن [[زندگی]] می‌کنند و بخش قدیم یا قلعه خرانق که قبلاً میزبان ساکنان روستا بوده؛ اما امروزه به‌دلیل فرسودگی خالی از سکنه شده است.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/8503-روستا-خرانق/ . «روستای خرانق»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 مهر 1401ش.]</ref> بر اساس سرشماری ۱۳۸۵ش [[جمعیت]] این روستا ۴۳۵ نفر<ref>[https://www.sid.ir/paper/180869/fa#downloadbottom . دادورخانی و نیک سیرت، «برنامه‌ریزی راهبردی طبیعت‌گردی در روستاهای نواحی بیابانی (مطالعه موردی: روستای خرانق - شهرستان اردکان، استان یزد)»، 1389ش، ص 50.]</ref> و تعداد ۱۴۵ خانوار بوده است.<ref>[https://www.eligasht.com/Blog/travelguide/روستای-خرانق-در-یزد/ . «روستای خرانق در یزد، زادگاه خورشید ایران»، وب‌سایت الی گشت، تاریخ بازدید: 18 مهر 1401ش.]</ref>

== جغرافیا ==
[[پرونده:عکس هوایی خرانق.jpg|جایگزین=عکس هوایی روستای خرانق|بندانگشتی|تصویر هوایی روستای خرانق]]
# موقعیت جغرافیایی: روستای خرانق از توابع شهرستان اردکان<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/8503-روستا-خرانق/ . «روستای خرانق»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 مهر 1401ش.]</ref> استان [[یزد]] است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/180869/fa#downloadbottom . دادورخانی و نیک سیرت، «برنامه‌ریزی راهبردی طبیعت‌گردی در روستاهای نواحی بیابانی (مطالعه موردی: روستای خرانق - شهرستان اردکان، استان یزد)»، 1389ش، ص 50.]</ref> این روستا در ۷۹ کیلومتری شمال شرقی شهر یزد واقع شده است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/180869/fa#downloadbottom . دادورخانی و نیک سیرت، «برنامه‌ریزی راهبردی طبیعت‌گردی در روستاهای نواحی بیابانی (مطالعه موردی: روستای خرانق - شهرستان اردکان، استان یزد)»، 1389ش، ص 50.]</ref>
# آب‌وهوا: روستای خرانق در فصل [[تابستان]] دارای آب‌وهوای خنک و در فصل [[زمستان]] دارای هوایی بسیار سرد است.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/8503-روستا-خرانق/ . «روستای خرانق»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 مهر 1401ش.]</ref>
# حیات‌وحش: روستای خرانق در مجاورت منطقهٔ دره‌انجیر قرار دارد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/180869/fa#downloadbottom . دادورخانی و نیک سیرت، «برنامه‌ریزی راهبردی طبیعت‌گردی در روستاهای نواحی بیابانی (مطالعه موردی: روستای خرانق - شهرستان اردکان، استان یزد)»، 1389ش، ص 51.]</ref> این منطقه زیستگاه جانوران متنوعی مانند قوچ، میش،<ref>[https://kalaroosta.ir/خرانق/ . «خرانق»، وب‌سایت کالا روستا، تاریخ بازدید: 18 مهر 1401ش.]</ref> بزکوهی، گربه وحشی، سیاه گوش، یوزپلنگ و هوبره است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/180869/fa#downloadbottom . دادورخانی و نیک سیرت، «برنامه‌ریزی راهبردی طبیعت‌گردی در روستاهای نواحی بیابانی (مطالعه موردی: روستای خرانق - شهرستان اردکان، استان یزد)»، 1389ش، ص 51.]</ref> همچنین در این منطقه تعداد زیادی [[شتر]] نیز یافت می‌شود.<ref>[https://www.sid.ir/paper/180869/fa#downloadbottom . دادورخانی و نیک سیرت، «برنامه‌ریزی راهبردی طبیعت‌گردی در روستاهای نواحی بیابانی (مطالعه موردی: روستای خرانق - شهرستان اردکان، استان یزد)»، 1389ش، ص 55.]</ref> این منطقه زیستگاه پرندگانی مانند تیهو، کبک، چکاوک بیابانی،<ref>[https://www.eligasht.com/Blog/travelguide/روستای-خرانق-در-یزد/ . «روستای خرانق در یزد، زادگاه خورشید ایران»، وب‌سایت الی گشت، تاریخ بازدید: 18 مهر 1401ش.]</ref> زاغ بور و دودک است.<ref>[https://kalaroosta.ir/خرانق/ . «خرانق»، وب‌سایت کالا روستا، تاریخ بازدید: 18 مهر 1401ش.]</ref>
# خطرات طبیعی: روستای خرانق از جمله آثار تاریخی در معرض خطر در [[ایران]] است. بزرگ‌ترین خطر طبیعی که این روستا را تهدید می‌کند خطر فرسایش است.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/8503-روستا-خرانق/ . «روستای خرانق»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 مهر 1401ش.]</ref>

== معماری ==
[[پرونده:Screenshot 2025-08-25 183240.png|جایگزین=کاروان سرای خرانق|بندانگشتی|کاروان‌سرای خرانق]]
روستای خرانق دارای بافت متراکم مسکونی بوده و در بخش جلگه‌ای قرار گرفته است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/180869/fa#downloadbottom . دادورخانی و نیک سیرت، «برنامه‌ریزی راهبردی طبیعت‌گردی در روستاهای نواحی بیابانی (مطالعه موردی: روستای خرانق - شهرستان اردکان، استان یزد)»، 1389ش، ص 50.]</ref> مهم‌ترین سازه‌ای که در این روستا وجود دارد قلعه تاریخی این روستا است که بخش قدیمی و تاریخی روستا را تشکیل می‌دهد.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/8503-روستا-خرانق/ . «روستای خرانق»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 مهر 1401ش.]</ref> این قلعه با ساختار دفاعی که دارد محل امنی برای ساکنان روستا در زمان گذشته بوده<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/8503-روستا-خرانق/ . «روستای خرانق»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 مهر 1401ش.]</ref> و آنها را از حملات راهزنان و دزدان، حفظ می‌کرد.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/8503-روستا-خرانق/ . «روستای خرانق»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 مهر 1401ش.]</ref>

در این قلعه، ۸۰ خانه ساخته شده که بیشتر آنها دو یا سه طبقه هستند و از خشت و گِل بنا شده‌اند. این قلعه دارای حصارها، برج‌ها و مسیرهای پرپیچ وخم برای غافلگیری دزدان و راهزنان بوده است.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/8503-روستا-خرانق/ . «روستای خرانق»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 مهر 1401ش.]</ref> همچنین دور تا دور این قلعه، خندقی عمیق حفر شده که برای در امان ماندن از یورش دشمنان کاربرد داشته است.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/8503-روستا-خرانق/ . «روستای خرانق»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 مهر 1401ش.]</ref>

== اقتصاد ==
امروزه شغل اصلی مردم روستای خرانق [[کشاورزی]] و [[دامداری]] است.<ref>[https://kalaroosta.ir/خرانق/ . «خرانق»، وب‌سایت کالا روستا، تاریخ بازدید: 18 مهر 1401ش.]</ref> زنان توانمند روستای خرانق در کنار همسران خود به شغل کشاورزی می‌پردازند.<ref>[https://www.isna.ir/news/1400063123015/اقتصادی-از-جنس-هنرصنعت-زنان-توانمند-روستای-خرانق . «اقتصادی از جنس هنرصنعت زنان توانمند روستای خرانق»، خبرگزاری دانشجویی ایران (ایسنا)، تاریخ بازدید: 18 مهر 1401ش.]</ref> همچنین زنان این روستا با [[قالی‌بافی]]، نقش مستقیمی در اقتصاد [[خانواده]] دارند.<ref>[https://www.isna.ir/news/1400063123015/اقتصادی-از-جنس-هنرصنعت-زنان-توانمند-روستای-خرانق . «اقتصادی از جنس هنرصنعت زنان توانمند روستای خرانق»، خبرگزاری دانشجویی ایران (ایسنا)، تاریخ بازدید: 18 مهر 1401ش.]</ref> این روستا دارای معادن سنگ آهن، اورانیوم، باریت، روی و گرانیت است.<ref>[https://kalaroosta.ir/خرانق/ . «خرانق»، وب‌سایت کالا روستا، تاریخ بازدید: 18 مهر 1401ش.]</ref> به‌دلیل نزدیکی روستای خرانق به کارخانه‌های کاشی و سرامیک در شهرستان میبد و وجود معادن متعدد،<ref>[https://www.sid.ir/paper/180869/fa#downloadbottom . دادورخانی و نیک سیرت، «برنامه‌ریزی راهبردی طبیعت‌گردی در روستاهای نواحی بیابانی (مطالعه موردی: روستای خرانق - شهرستان اردکان، استان یزد)»، 1389ش، ص 53.]</ref> برخی از ساکنان این روستا در بخش صنعت و معدن مشغول به کار هستند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/180869/fa#downloadbottom . دادورخانی و نیک سیرت، «برنامه‌ریزی راهبردی طبیعت‌گردی در روستاهای نواحی بیابانی (مطالعه موردی: روستای خرانق - شهرستان اردکان، استان یزد)»، 1389ش، ص 52.]</ref>

== فرهنگ و هنر ==
[[پرونده:656256.png|جایگزین=مسجد خرانق|بندانگشتی|مسجد خرانق]]
# مکان‌های مذهبی: مزار بابا خادم یکی از بناهای مذهبی در روستای خرانق است.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/8503-روستا-خرانق/ . «روستای خرانق»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 مهر 1401ش.]</ref> این مقبره با گنبد آبی، منسوب به یکی از خادمین و همراهان [[امام رضا]] است.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/8503-روستا-خرانق/ . «روستای خرانق»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 مهر 1401ش.]</ref> این بنای تاریخی- مذهبی در سال ۱۳۹۰ش بازسازی شده است.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/8503-روستا-خرانق/ . «روستای خرانق»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 مهر 1401ش.]</ref>
# صنایع‌دستی و سوغات: از جمله [[صنایع‌دستی]] زنان توانمند و متبحر روستای خرانق می‌توان به «زیلوبافی»، «پلاس‌بافی» و قالی‌بافی اشاره کرد که به‌عنوان سوغات این منطقه نیز شناخته می‌شوند.<ref>. [https://www.isna.ir/news/1400063123015/اقتصادی-از-جنس-هنرصنعت-زنان-توانمند-روستای-خرانق «اقتصادی از جنس هنرصنعت زنان توانمند روستای خرانق»، خبرگزاری دانشجویی ایران (ایسنا)، تاریخ بازدید: 18 مهر 1401ش.]</ref>

== آموزش ==
در مرکز قلعه خرانق مسجدی وجود دارد که قدمت آن به قرن هشتم تا دهم هجری قمری بر می‌گردد.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/8503-روستا-خرانق/ . «روستای خرانق»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 مهر 1401ش.]</ref> در کنار این [[مسجد]]، [[حسینیه|حسینیه‌ای]] با قدمت کمتر از مسجد نیز وجود دارد.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/8503-روستا-خرانق/ . «روستای خرانق»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 مهر 1401ش.]</ref>

== جاذبه‌های گردشگری ==
# [[پرونده:33333.png|جایگزین=منار جنبان خرانق|بندانگشتی|منار جنبان خرانق]]مکان‌های دیدنی: روستای خرانق به‌لحاظ دارا بودن بناهای تاریخی و مذهبی مانند «[[مسجد جامع]]»،<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/8503-روستا-خرانق/ . «روستای خرانق»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 مهر 1401ش.]</ref> «منارجنبان» و «بقعهٔ مشهدک» دارای پتانسیل‌های گردشگری - مذهبی است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/180869/fa#downloadbottom . دادورخانی و نیک سیرت، «برنامه‌ریزی راهبردی طبیعت‌گردی در روستاهای نواحی بیابانی (مطالعه موردی: روستای خرانق - شهرستان اردکان، استان یزد)»، 1389ش، ص 51.]</ref> همچنین وجود دشت‌ها، باغ‌ها و مزارع در این روستا شرایط مناسبی را برای علاقه‌مندان به طبیعت‌گردی فراهم کرده است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/180869/fa#downloadbottom . دادورخانی و نیک سیرت، «برنامه‌ریزی راهبردی طبیعت‌گردی در روستاهای نواحی بیابانی (مطالعه موردی: روستای خرانق - شهرستان اردکان، استان یزد)»، 1389ش، ص 51.]</ref> از دیگر جاذبه‌های گردشگری روستای خرانق، «غارهامان»، «غار بجنه» و «غار اشکفت یزدان» است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/180869/fa#downloadbottom . دادورخانی و نیک سیرت، «برنامه‌ریزی راهبردی طبیعت‌گردی در روستاهای نواحی بیابانی (مطالعه موردی: روستای خرانق - شهرستان اردکان، استان یزد)»، 1389ش، ص 51.]</ref> همچنین در اطراف این روستا بقایای تاریخی دیگری مانند «شترگلو»، «بوکن‌ها» و «آسیاب‌های آبی» وجود دارد.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/8503-روستا-خرانق/ . «روستای خرانق»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 مهر 1401ش.]</ref>
# امکانات رفاهی: از جمله امکانات اقامتی روستای خرانق وجود [[اقامتگاه بوم‌گردی]] در این منطقه است.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/8503-روستا-خرانق/ . «روستای خرانق»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 مهر 1401ش.]</ref> همچنین برای اتراق در این منطقه می‌توان از پارک طبیعت‌گردی «نی‌باد کویر زرین» استفاده کرد.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/8503-روستا-خرانق/ . «روستای خرانق»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 مهر 1401ش.]</ref>
# مسیر دسترسی: برای سفر به روستای خرانق لازم است در استان یزد به شهر اردکان رفته،<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/8503-روستا-خرانق/ . «روستای خرانق»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 مهر 1401ش.]</ref> سپس با طی‌کردن ۷۰ کیلومتر مسافت در جادهٔ اردکان – طبس به روستای خرانق رسید.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/8503-روستا-خرانق/ . «روستای خرانق»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 مهر 1401ش.]</ref>

== مشکلات زیست‌محیطی ==
از جمله خطرات زیست‌محیطیِ روستای خرانق، تخریب پوشش‌گیاهی این منطقه است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/180869/fa#downloadbottom . دادورخانی و نیک سیرت، «برنامه‌ریزی راهبردی طبیعت‌گردی در روستاهای نواحی بیابانی (مطالعه موردی: روستای خرانق - شهرستان اردکان، استان یزد)»، 1389ش، ص 56.]</ref> همچنین خشک‌سالی و بیابان‌زایی در منطقه، شکار غیرقانونی، تهدید حیات جانوری،<ref>[https://www.sid.ir/paper/180869/fa#downloadbottom . دادورخانی و نیک سیرت، «برنامه‌ریزی راهبردی طبیعت‌گردی در روستاهای نواحی بیابانی (مطالعه موردی: روستای خرانق - شهرستان اردکان، استان یزد)»، 1389ش، ص 56.]</ref> طوفان شن و آلودگی محیط زیست در منطقه پیرامونی روستا از دیگر خطرات زیست‌محیطی روستای خرانق است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/180869/fa#downloadbottom . دادورخانی و نیک سیرت، «برنامه‌ریزی راهبردی طبیعت‌گردی در روستاهای نواحی بیابانی (مطالعه موردی: روستای خرانق - شهرستان اردکان، استان یزد)»، 1389ش، ص 56.]</ref>

== پانویس ==
{{پانویس}}

== منابع ==
* «اقتصادی از جنس هنرصنعت زنان توانمند روستای خرانق»، خبرگزاری دانشجویی ایران (ایسنا)، تاریخ بازدید: ۱۸ مهر ۱۴۰۱ش.
* «خرانق»، وب‌سایت کالا روستا، تاریخ بازدید: ۱۸ مهر ۱۴۰۱ش.
* دادورخانی، فضیله و نیک سیرت، مسعود، «برنامه‌ریزی راهبردی طبیعت‌گردی در روستاهای نواحی بیابانی (مطالعه موردی: روستای خرانق - شهرستان اردکان، استان یزد)»، پژوهش‌های روستایی، شماره ۴، ۱۳۸۹ش.
* «روستای خرانق»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: ۱۸ مهر ۱۴۰۱ش.
* «روستای خرانق در یزد، زادگاه خورشید ایران»، وب‌سایت الی گشت، تاریخ بازدید: ۱۸ مهر ۱۴۰۱ش.