نمایش مبدأ برای فرزندخواندگی در اسلام

'''<big>فرزندخواندگی در اسلام؛</big>''' تبیین نگاه اسلام درباره به‌فرزندی گرفتن کسی توسط غیر از والدین واقعی‌اش.

فرزندخوانده به کسی گفته می‌شود که شخصی به جز پدر و مادر اصلی‌اش، او را به فرزندی قبول کرده باشد.<ref>هاشمی شاهرودی، «فرزندخوانده»، ۱۳۹۲ش، ص۶۸۰.</ref> با فرزندخواندگی، رابطه خاصی بین فرزندخوانده و پدرخوانده و مادرخوانده ایجاد می‌شود.<ref>خنجری علی‌آبادی، «بررسی فرزندخواندگی در فقه امامیه و حقوق موضوعه ایران»، ۱۳۹۶ش، ص۱۱.</ref> در فقه اسلامی، وقتی انسانی به فرزندی گرفته می‌شود و دلیلی برای اثبات واقعی بودن رابطه فرزندی نباشد، فرزندخواندگی محقق می‌شود، چه آن انسان، نسبتش با والدین واقعی‌اش مشخص باشد مثل یتیم، یا نباشد مثل لقیط.<ref>[https://www.ghbook.ir/index.php?name=%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%D8%B9%D9%87%20%D8%A7%D8%AD%D9%83%D8%A7%D9%85%20%20%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B7%D9%81%D8%A7%D9%84%20%D9%88%20%D8%A7%D8%AF%D9%84%D8%AA%D9%87%D8%A7%20:%20%D9%85%D9%82%D8%A7%D8%B1%D9%86%D9%87%20%D8%AA%D9%81%D8%B5%D9%8A%D9%84%D9%8A%D9%87%20%D8%A8%D9%8A%D9%86%20%D9%85%D8%B0%D9%87%D8%A8%20%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85%D9%8A%D9%87%20%D9%88%20%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B0%D8%A7%D9%87%D8%A8%20%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AE%D8%B1%D9%8A%20%D8%AC%D9%84%D8%AF%203&option=com_dbook&task=readonline&book_id=1009624003&page=234&chkhashk=EE4EC03B01&Itemid=218&lang=fa&tmpl=component انصاری شیرازی، موسوعة أحکام الأطفال و أدلتها، ۱۴۲۹ق، ج۳، ص۲۳۴.]</ref> 
==پیشینه فرزندخواندگی==
فرزندخواندگی دارای سابقه طولانی در جامعه بشری است.<ref>امامی، «وضع حقوقی فرزندخواندگی در ایران»، ۱۳۷۸ش، ص۲۴.</ref> فرزندخواندگی در دوران جاهلیت و قبل از ظهور اسلام و در جوامع متمدن‌ آن روزگار همچون روم و فارس نیز مرسوم بوده است.<ref>طباطبائی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۶، ص۲۷۵.</ref> در ایران نیز تا قبل از حمله اعراب و اجرای احکام اسلامی، مرسوم بوده است.<ref>امامی، «وضع حقوقی فرزندخواندگی در ایران»، ۳۷۸ش، ص۲۴.</ref> 

==فرزندخواندگی در قرآن==
از آیات ناظر به فرزندخواندگی، رواج این پدیده در دوران نزول قرآن فهمیده می‌شود.<ref>سبزواری، الاستنساخ بین التقنیة و التشریع، ۱۴۲۳ق، ص۱۳۳.</ref> قرآن در چند مورد به وجود فرزندخواندگی در دوران پیش از اسلام اشاره می‌کند: به فرزندی گرفتن موسی توسط همسر فرعون،<ref>سوره قصص، آیه 9.</ref> به فرزندی گرفتن یوسف توسط عزیز مصر،<ref>سوره یوسف، آیه 21.</ref> و به فرزندی گرفتن ابراهیم توسط عموی‌اش «آزر».<ref>سوره انعام، آیه 74.</ref> برخی از مفسران، آیه 33 سوره نساء را نیز ناظر به مصادیقی از فرزندخواندگی دانسته‌اند.<ref>عالمی طامه، «عقد فرزندخواندگی»، ۱۳۸۷ش، ص۴۸-۴۹.</ref> همچنین آیاتی از قرآن، ادعای اعراب درباره فرزند داشتن خداوند<ref>سوره بقره، آیه 116، و سوره یونس، آیه 68.</ref> یا فرزندخواندگی برای خداوند<ref>مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ۱۴۰۲ق، ج۳، ص۲۱۹.</ref> را نفی کرده است.<ref>سوره اسراء، آیه 111، و سوره مریم آیه 92، و سوره انبیاء، آیه 26.</ref> 

==احکام فرزندخواندگی==
پدیده فرزندخواندگی پیش از ظهور اسلام، تمام آثار فرزند واقعی (نسب، ارث و محرمیت) را به‌دنبال داشت؛ اما آموزه‌های اسلام این شیوه را نفی کرد و در [[علوم قرآن|قرآن]] تأکید شده است که فرزندخوانده‌ همانند فرزند حقیقی نیست.<ref>سوره احزاب، آیه 4.</ref> قرآن با واژه «ادعیاء» به پدیده فرزندخواندگی اشاره کرده، و رابطه فرزند با [[پدر]] و [[نقش مادری|مادر]] را، رابطه‌ای حقیقی دانسته که قابل جعل و قرارداد نیست.<ref>قرائتی، تفسیر نور، ۱۳۸۳ش، ج۹، ص۳۲۹.</ref>

پیامبر اسلام نیز بعد از نزول این آیه، برای نفی سنت و شیوه جاهلیت در فرزندخواندگی، با همسر مطلقه پسرخوانده‌اش زید، [[ازدواج]] کرد.<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۷، ص۱۹۶.</ref> در سوره احزاب به ماجرای این ازدواج اشاره شده<ref>سوره احزاب، آیه 36-40.</ref> و در پاسخ به اعتراض‌هایی که نسبت به این ازدواج مطرح گردید،<ref>طباطبائی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۶، ص۳۲۴.</ref> بر این نکته تأکید شده که محمّد، پدر هیچ یک از مردان نبوده و نیست.<ref>سوره احزاب، آیه 40.</ref>

قرآن سه اثر فرزندخواندگی در دوران جاهلیت، یعنی نسب، [[محرمیت]] و ارث را نفی می‌کند:

اول: نسب؛ رابطه نَسَبی فرزندخوانده، در قرآن رد شده است.<ref>سوره احزاب، آیه 4.</ref> روایات شیعه نیز وجود نَسب بین فرزندخوانده و پدر غیرواقعی را نفی کرده است.<ref>انصاری شیرازی، موسوعة أحکام الأطفال و أدلتها، ج۳، ص۲۳۸-۲۴۰.</ref> 

دوم: محرمیت؛ بر اساس آموزه‌های اسلامی، سه عامل: نَسَب، سَبَب و رضاع، موجِب محرمیت می‌شود و فرزندخواندگی مشمول هیچ‌کدام نمی‌شود.<ref>شریعتی‌نسب، «محرمیت در فرزندخواندگی»، ۱۳۹۳ش، ص۲۲۷.</ref> در سوره احزاب به عدم محرمیت همسرِ فرزندخوانده و همچنین به حلال بودن ازدواج پدر غیرواقعی با او بعد از طلاق، اشاره شده است.<ref>سوره احزاب، آیه 36-40.</ref> در فقه شیعه، راه‌حل‌هایی همچون شیردهی و [[عقد ازدواج]]، برای حل مشکل محرمیت بین فرزندخوانده و فرزندپذیر ارائه گردیده است.<ref>مکارم شیرازی، حیله‌های شرعی و چاره‌جوئی‌های صحیح، ۱۴۲۸ق، ص۹۷-۹۹.</ref>

سوم: ارث؛ در قرآن، رسمِ جاهلیِ ارث بردن فرزندخوانده، نفی شده<ref>سوره احزاب، آیه 4و40.</ref> و ارث فرزند از والدین، تنها با وجود رابطه واقعی و طبیعی، پذیرفته شده است.<ref>سوره نساء، آیه 11.</ref>

==ازدواج با فرزندخوانده==
برخی از فقهای معاصر، فرزندخوانده را مَحرَم دانسته و به محرمیت او فتوا داده‌اند.<ref>صانعی، مجمع المسائل، ج۲، ص۳۵۷ـ۳۵۸.</ref> برخی از مراجع تقلید نیز ازدواج با فرزندخوانده را به دلیل اینکه در غالب موارد به مصلحت فرزندخوانده نیست، جایز ندانسته‌اند.<ref>[https://makarem.ir/main.aspx?typeinfo=21&lid=0&catid=999&mid=262990 <nowiki>مکارم شیرازی، «حکم ازدواج با دخترخوانده زیر سی سال»، پایگاه اطلاع رسانی دفتر آیت الله مکارم شیرازی، [بی‌تا].</nowiki>]</ref> برخی هم ازدواج با فرزندخوانده را با صراحت، حرام دانسته‌اند.<ref>میرداماد نجف‌آبادی، «بررسی مشروعت ازدواج فرزندپذیر با فرزندخوانده با نگاه به آیات قرآن کریم»، ۱۳۹۶ش، ص۱۴.</ref> 

==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==
*قرآن کریم
*امامی، اسدالله، «وضع حقوقی فرزندخواندگی در ایران»، مجله پژوهش‌های فلسفی کلامی، ش۱۲، زمستان ۱۳۷۸ش.
*انصاری شیرازی، قدرت‌الله و پژوهشگران، مرکز فقهی ائمه اطهار(ع)، موسوعة أحکام الأطفال و أدلتها، مرکز فقهی ائمه اطهار (ع)، قم، ۱۴۲۹ق.
*خنجری علی‌آبادی، امین و یعقوب سیفی علمی، «بررسی فرزندخواندگی در فقه امامیه و حقوق موضوعه ایران»، فصل‌نامه علمی حقوقی قانون‌یار، بهار ۱۳۹۶ش.
*سبزواری، سیدعلی ‌بن عبدالأعلی، الاستنساخ بین التقنیة و التشریع، قم، دفتر آیت‌الله سبزواری، ۱۴۲۳ق.
*شریعتی‌نسب، صادق، «محرمیت در فرزندخواندگی«، مجله علمی پژوهشی تحقیقات حقوقی، ش۶۶، تابستان ۱۳۹۳ش.
*صانعی، یوسف، مجمع المسائل، قم، میثم تمار، زمستان ۱۳۸۷ش.
*طباطبائی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، جامعه مدرسین، ۱۴۱۷ق.
*عالمی طامه، حسن، «عقد فرزندخواندگی»، فصل‌نامه علمی‌پژوهشی حقوق، ش۱۹، زمستان ۱۳۸۷ش.
*قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن، ۱۳۸۳ش.
*مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران، مرکز الکتاب للترجمة و النشر، ۱۴۰۲ق.
*مکارم شیرازی، ناصر، «حکم ازدواج فرزند خوانده با سرپرست»، پایگاه اطلاع‌رسانی آیت‌الله مکارم شیرازی، تاریخ بازدید: 26/05/1400.
*مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، دارالکتب الاسلامیه، تهران، ۱۳۷۴ش.
*مکارم شیرازی، ناصر، حیله‌های شرعی و چاره‌جویی‌های صحیح، قم، مدرسه امیرالمؤمنین (ع)، ۱۴۲۸ق.
*میرداماد نجف‌آبادی، سیدعلی و جواهری، سیدعلی، «بررسی مشروعت ازدواج فرزندپذیر با فرزندخوانده با نگاه به آیات قرآن کریم»، مجله معرفت، ش ۲۳۳، اردیبهشت ۱۳۹۶ش. 
*هاشمی شاهرودی، سیدمحمود، «فرزندخوانده»، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل‌بیت (ع)، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل‌بیت (ع)، قم، ۱۳۹۲ش.