نمایش مبدأ برای قورمه سبزی

[[پرونده:قورمه سبزی.jpg|جایگزین= قورمه سبزی|بندانگشتی|قورمه سبزی]]
'''{{درشت|قورمه سبزی}}'''؛ نوعی خورش ایرانی با گوشت، لوبیا و سبزی.

قورمه سبزی غذای سنتی و پرطرفدار ایرانیان است که ذائقه‌های متفاوت آن را می‌پسندند و یکی از نمادهای همبستگی فرهنگی ایرانی‌ها به‌شمار می‌رود. قورمه‌سبزی در فرهنگ ایرانی، یک غذای مادرانه دانسته می‌شود و یادآور یا نشانگر عشق، ذوق، مهر و هنر مادر نسبت به [[خانواده]] است. مدت‌ها است که در فرهنگ غذایی ایرانیان، خورش قورمه‌سبزی، پیشنهاد برتر مادران و [[بانو|کدبانو]]های ایرانی برای دورهمی‌های خانوادگی است. این [[خورش]] برای پذیرایی از مهمانان در مناسبت‌هایی مانند [[نوروز|عید نوروز]] یا [[نذری]] دادن در مراسم مذهبی به‌ویژه در [[ماه محرم]] و [[صفر]] و نیز در مجالس ختم و [[عزاداری|عزا]]، طبخ می‌شود.

==نام‌گذاری قورمه سبزی==
واژهٔ ترکی [[قورمه]] یا قرمه، در فرهنگ غذایی ایرانی‌ها به گوشتی گفته می‌شود که خشک و ذخیره می‌کنند.<ref>[https://vajehyab.com/moein/قورمه . معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژۀ قرمه.]</ref> قورمه‌سبزی، نوعی قورمه است<ref>[https://dehkhoda.ut.ac.ir/fa/dictionary/%25D9%2582%25D9%2588%25D8%25B1%25D9%2585%25D9%2587%2520%25D8%25B3%25D8%25A8%25D8%25B2%25DB%258C . دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه قورمه‌سبزی.]</ref> که از ترکیب گوشت تکه‌شده، [[سبزی|سبزی خردشده]] و لوبیا به‌صورت خورش تهیه می‌شود.<ref>[https://vajehyab.com/moein/قرمه-سبزی . معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژه قورمه‌سبزی.]</ref> قورمه‌سبزی با پیشینه‌ای کهن، امروزه از غذاهای ملی ایرانیان با شهرت جهانی به‌شمار می‌رود.<ref>[https://mizboon.com/Blog/2020/02/qorme-sabzi-stew/ «تاریخچه قورمه‌سبزی در ایران زمین از دیرباز تا امروز»، وب‌سایت مجله گردشگری میزبون.]</ref> در برخی منابع مکتوب عصر [[قاجاریه|قاجار]] به نام و شیوهٔ پخت قورمه‌سبزی اشاره شده است.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/847675/تاریخچه-5-هزارساله-قرمه-سبزی «تاریخچه 5 هزارساله قرمه سبزی»، وب‌سایت عصر ایران.]</ref>

==طرز تهیه قورمه سبزی==
خورش قورمه‌سبزی با استفاده از گوشت، لوبیا، [[سبزی]]، پیاز، لیمو عمانی و انواع ادویه، تهیه می‌شود. رایج‌ترین ترکیب سبزی قورمه شامل [[تره|تره،]] جعفری، [[شنبلیله]]، گشنیز و [[اسفناج]] است. در [[زمستان]] به‌دلیل در دسترس نبودن اسفناج از برگ [[چغندر]] استفاده می‌شود.

قورمه‌سبزی را در مناطق مختلف ایران، به شیوه‌های گوناگون، طبخ می‌کنند؛<ref>[https://dehkhoda.ut.ac.ir/fa/dictionary/%25D9%2582%25D9%2588%25D8%25B1%25D9%2585%25D9%2587%2520%25D8%25B3%25D8%25A8%25D8%25B2%25DB%258C . دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه قورمه‌سبزی.]</ref> ولی طبق دستور پخت رایج، در مرحله اول بعد از خرد کردن و سرخ کردن پیاز، گوشت را به آن اضافه می‌کنند. سپس سبزی و لوبیا را با آن تفت می‌دهند و بعد از اضافه کردن ادویه‌ها اجازه می‌دهند تا خورش جا بیفتد. در یک تا دو ساعت آخر، به آن لیمو عمانی اضافه می‌کنند.<ref>[https://www.tasvirezendegi.com/طرز-تهیه-خورش-قرمه-سبزی/ «طرز تهیه قورمه‌سبزی جا افتاده و مجلسی»، وب‌سایت مجله زندگی.]</ref>

[[تهران|تهرانی‌ها]] از گوشت سردست گوسفند و روغن‌زرد گاوی و سبزی‌هایی همچون تره، جعفری و مقداری شنبلیله برای پخت قورمه‌سبزی استفاده می‌کنند. در آذربایجان سبزی قورمه شامل گشنیز، [[ترخون]]، اسفناج و جعفری است و برای طبخ خورش از لوبیا چشم بلبلی و [[آب‌غوره|آبغوره]] استفاده می‌کنند.<ref>[https://saednews.com/.post/moarefiye-anvae-ghorme-va-hormesabzi «معرفی انواع قورمه و قورمه‌سبزی»، وب‌سایت ساعد نیوز.]</ref>

در شهرهای شمالی در کنار قورمه‌سبزی، گوجه و [[بادمجان]] سرخ شده می‌گذارند. سبزی خورشت آنان شامل تره، گشنیز، جعفری، شنبلیله، برگ چغندر، خالواش و چوچاق است. در برخی از شهرهای شمالی در قورمه‌سبزی به‌جای لوبیا قرمز، لوبیا سفید یا چشم بلبلی و به‌جای گوشت از مرغ و به‌جای لیموعمانی از آبغوره استفاده می‌کنند.<ref>[https://blog.okcs.com/خورش-قورمه-سبزی-جا-افتاده-چاشنی-قورمه-س/ «طرز تهیه قورمه‌سبزی مجلسی و انواع آن در شهرهای مختلف»، وب‌سایت مجله کوروش.]</ref>

در دامغان برای تهیه خورش قورمه‌سبزی به‌جای لوبیا از لپه استفاده کرده و به آن قورمه لپه می‌گویند.<ref>[https://www.kojaro.com/food/180240-different-ghormeh-sabzi/ توکلی، «طرز تهیه قورمه‌سبزی و انواع آن در شهرهای مختلف ایران»، وب‌سایت کجارو.]</ref> در شهر [[نطنز]] قورمه‌سبزی را با لپه، [[سماق]]، کرفس‌کوهی، تره، جعفری و شنبلیله تهیه می‌کنند.<ref>[https://www.farsnews.ir/news/14011225000237/%D8%A2%D8%AF%D8%A7%D8%A8-%D9%88-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%85-%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D8%B7%D9%86%D8%B2-%D8%A7%D8%B2-%D9%BE%D8%A7%DA%AF%D8%B4%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%B1%D9%88%D8%B3-%D9% «آداب و رسوم نوروزی در نطنز»،خبرگزاری فارس.]</ref>

==خواص و ارزش غذایی قورمه سبزی==
قورمه‌سبزی سرشار از فیبر و پروتئین و ویتامین است. کارشناسان تغذیه، این خورش را برای سیستم ایمنی بدن، هضم غذا، تقویت استخوان، جلوگیری از کم‌خونی، کاهش بیماری‌های قلبی و عروقی، تقویت سیستم عصبی، افزایش اشتها، تنظیم فشار خون، التهاب، افزایش آهن، تقویت بینایی و کاهش احتمال ابتلا به [[سرطان]]، مفید دانسته‌اند.<ref>[https://www.baharnews.ir/news/178453/مزایای-خورشت-قورمه-سبزی-بدن-انسان «مزایای خورشت قورمه‌سبزی برای بدن انسان»، وب‌سایت بهارنیوز.]</ref>

البته زیاده‌روی در خوردن قورمه‌سبزی نیز عوارضی مانند نفخ شکم، افزایش وزن، افزایش خون‌ریزی در دوران قاعدگی، افزایش فشار خون و اختلال در عملکرد گوارش را در پی دارد.<ref>[https://www.namehnews.com/بخش-اجتماعی-17/546518-ضرر-های-خورشت-قورمه-سبزی-چیست « ضررهای خورشت قورمه‌سبزی چیست ؟»، وب‌سایت نامه نیوز.]</ref>

==آداب و رسوم قورمه سبزی==
قورمه‌سبزی که از غذاهای سنتی و محبوب ایرانیان به‌شمار می‌رود، به‌عنوان غذای [[نذری]] نیز در ایام [[ماه محرم|محرم،]] [[صفر]]، [[ایام فاطمیه|فاطمیه]] و [[رمضان|ماه رمضان]] استفاده می‌شود؛<ref>[https://orkidehrestaurant.com/ghormeh-sabzi-nazri/ «طرز تهیه قورمه‌سبزی نذری مجلسی»، وب‌سایت ارکیده.]</ref> به‌ویژه مردم [[اهواز]] رسم دارند در مناسبت‌های مذهبی برای برآورده شدن حاجات خود، قورمه‌سبزی [[نذر]] کنند و آن را بین نیازمندان و عزاداران [[شهادت]] [[امام حسین]] تقسیم می‌کنند.<ref>[https://www.tasvirezendegi.com/نکات-مهم-برای-پخت-غذاهای-نذری/#1 «نکات مهم برای پخت غذاهای نذری در ماه محرم و ماه رمضان»، وب‌سایت مجله تصویر زندگی.]</ref>

نذری دادن قورمه‌سبزی در روز [[عاشورا]] توسط اهوازی‌ها حدود ۸۰ سال پیشینه دارد.<ref>[https://www.kojaro.com/food/192159-nazri-food-muharram/ شجاعی، «غذاهای نذری ساده»، وب‌سایت کجارو.]</ref> زنان [[کردستان]] در روز [[عید فطر]] معمولاً با تهیه و خوردن قورمه‌سبزی، [[جشن]] خود را تکمیل می‌کنند.<ref>[https://www.iranview.ir/post/10907/آداب-و-رسوم-ماه-رمضان-در-کردستان صادقی، «آداب و رسوم ماه رمضان در کردستان»، وب‌سایت ویراویر.]</ref> در شهر [[نطنز]]، بانوان کدبانو یک شب قبل از عید نوروز قورمه‌سبزی را بار می‌گذارند تا به‌خوبی پخته شود و جا بیفتد.<ref>[https://www.farsnews.ir/news/14011225000237/%D8%A2%D8%AF%D8%A7%D8%A8-%D9%88-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%85-%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D8%B7%D9%86%D8%B2-%D8%A7%D8%B2-%D9%BE%D8%A7%DA%AF%D8%B4%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%B1%D9%88%D8%B3-%D9% «آداب و رسوم نوروزی در نطنز»،خبرگزاری فارس.]</ref>

زنان [[ایل بختیاری]] قورمه‌سبزی را به‌دلیل رنگ سبز آن در سفره [[هفت‌سین|هفت سین]] قرار می‌دهند تا نشانه‌ای از طراوت، شادمانی و سرسبزی باشد.<ref>[https://www.beytoote.com/art/city-country/bakhtiari-customs2-culture.html «آداب و رسوم بختیاری‌ها»، وب‌سایت بیتوته.]</ref> بسیاری از مردم لرستان در شب عید نوروز غذاهای سبزرنگ مانند قورمه‌سبزی می‌خورند و پختن غذاهای سبزرنگ را موجب خیر و برکت و نماد سرسبزی و [[بهار]] می‌دانند.<ref>[http://www.pana.ir/news/609002 «آشنایی با آداب و رسوم نوروزی مردم در استان لرستان»، خبرگزاری پانا.]</ref>

در شهر [[تبریز (شهر)|تبریز]] قورمه‌سبزی به‌عنوان غذای [[چهارشنبه سوری|چهارشنبه‌سوری]] مشهور است و هرساله با خوردن قورمه‌سبزی جشن خود را برگزار می‌کنند.<ref>[https://minevisam.com/غذای-چهارشنبه-سوری-در-شهرهای-ایران/ محمدی، «غذای چهارشنبه سوری در شهرهای ایران چیست؟»، وب‌سایت می‌نویسم.]</ref> در [[خوزستان]] از این خورشت به‌عنوان غذای شب سال تحویل، نذری ایام محرم، شام [[شب یلدا]] و شام شب چهارشنبه‌سوری استفاده می‌کنند. این خورشت در استان چهارمحال بختیاری نیز به‌عنوان غذای شب سال تحویل مصرف می‌شود.<ref>[https://blog.okcs.com/خورش-قورمه-سبزی-جا-افتاده-چاشنی-قورمه-س/ «طرز تهیه قورمه‌سبزی مجلسی و انواع آن در شهرهای مختلف»، وب‌سایت مجله کوروش.]</ref>

==روز جهانی قورمه‌سبزی==
اولین شنبه از ماه آذر را دوست‌داران فرهنگ ایرانی، روز جهانی قورمه‌سبزی نامیده‌اند.<ref>[http://akharinkhabar.ir/cooking/7048874/ØªØ§Ø±ÛØ®ÚÙ-ÙÙØ±ÙÙ-Ø³Ø¨Ø²Û-Ø¯Ø±-Ø§ÛØ±Ø§Ù-Ø²ÙÛÙ-Ø¨Ù-Ø¨ÙØ§ÙÙ-Ø «تاریخچه قورمه‌سبزی در ایران‌زمین به بهانه روز جهانی آن»، وب‌سایت آخرین خبر.]</ref>

==قورمه‌سبزی در أمثال و حِکَم==
[[ضرب‌المثل]] «کله‌اش بوی قورمه‌سبزی می‌دهد» کنایه از این است که هرگاه فردی، حرف‌های درشت بزند و هوای اقدامات خطرناک داشته باشد مستحق آن است که با سر او قورمه‌سبزی درست کنند و قدرتمندان، برای از بین بردن چنین افرادی از روش‌های سخت‌گیرانه‌ای استفاده می‌کنند.<ref>[https://help.molisy.ir/tag/ضرب-المثلهای-بختیاری-همراه-با-داستان/ بیات، «بایگانی‌های ضرب‌المثل‌های بختیاری همراه با داستان»، وب‌سایت مولیزی.]</ref>

همچنین گفته شده که چون قورمه‌سبزی را برای مجالس [[ترحیم]] و خیرات اموات نیز می‌پزند، وقتی کسی کارهای خطرناک می‌کند یا علیه قدرتمندان حرف‌های ناخوشایند و تند و تیز می‌زند، می‌گویند: کله‌اش بوی قورمه‌سبزی می‌دهد.<ref>[https://www.daryanews.ir/روزی-به-خوشمـزگی-قورمـه-سبـزی/ . «روزی به خوشمزگی قورمه‌سبزی»، وب‌سایت دریانیوز.]</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==
{{آغاز منابع}}
* «آداب و رسوم بختیاری‌ها»، وب‌سایت بیتوته، تاریخ درج مطلب: ۲۵ مرداد ۱۳۸۹ش.
* «آداب و رسوم نوروزی در نطنز»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۷ فروردین ۱۴۰۲ش.
* «آشنایی با آداب و رسوم نوروزی مردم در استان لرستان»، خبرگزاری پانا، تاریخ درج مطلب: ۶ فروردین ۱۳۹۶ش.
* بیات، سارا، «بایگانی‌های ضرب‌المثل‌های بختیاری همراه با داستان»، وب‌سایت مولیزی، تاریخ درج مطلب: ۱۲ آذر ۱۴۰۲ش.
* «تاریخچه ۵ هزارساله قرمه‌سبزی»، وب‌سایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۵ تیر ۱۴۰۱ش.
* «تاریخچه قورمه‌سبزی در ایران زمین از دیرباز تا امروز»، وب‌سایت مجله گردشگری میزبون، تاریخ درج مطلب: ۲۴ بهمن ۱۳۹۸ش.
* «تاریخچه قورمه‌سبزی در ایران‌زمین به بهانه روز جهانی آن»، وب‌سایت آخرین خبر، تاریخ درج مطلب: ۲ آذر ۱۳۹۹ش.
* توکلی، نگین، «طرز تهیه قورمه‌سبزی و انواع آن در شهرهای مختلف ایران»، وب‌سایت کجارو، تاریخ درج مطلب: ۸ تیر ۱۳۹۹ش.
* دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، وب‌سایت مؤسسه لغت‌نامه دهخدا، تاریخ بازدید: ۲۲ آذر ۱۴۰۲ش.
* «روزی به خوشمزگی قورمه‌سبزی»، وب‌سایت دریانیوز، تاریخ درج مطلب: ۴ آذر ۱۴۰۲ش.
* «ریشه ضرب‌المثل/ کله‌اش بوی قرمه سبزی می‌دهد»، وب‌سایت آخرین خبر، تاریخ درج مطلب: ۱۳ بهمن ۱۳۹۱ش.
* شجاعی، صدیقه، «غذاهای نذری ساده»، وب‌سایت کجارو، تاریخ درج مطلب: ۱۱ مرداد ۱۴۰۰ش.
* صادقی، امیر، «آداب و رسوم ماه رمضان در کردستان»، وب‌سایت ویراویر، تاریخ درج مطلب: ۶ آذر۱۴۰۲ش.
* «ضررهای خورشت قورمه‌سبزی چیست؟»، وب‌سایت نامه نیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۵ تیر ۱۳۹۸ش.
* «طرز تهیه قورمه‌سبزی جا افتاده و مجلسی»، وب‌سایت مجله زندگی، تاریخ بازدید: ۱۲ آذر ۱۴۰۲ش.
* «طرز تهیه قورمه‌سبزی مجلسی و انواع آن در شهرهای مختلف»، وب‌سایت مجله کوروش، تاریخ درج مطلب: ۲۹ مرداد ۱۴۰۲ش.
* «طرز تهیه قورمه‌سبزی نذری مجلسی»، وب‌سایت ارکیده، تاریخ درج مطلب: ۲ شهریور ۱۳۹۹ش.
* محمدی، سارا، «غذای چهارشنبه سوری در شهرهای ایران چیست؟»، وب‌سایت می‌نویسم، تاریخ درج مطلب: ۱۹ بهمن ۱۳۹۹ش.
* «مزایای خورشت قورمه‌سبزی برای بدن انسان»، وب‌سایت بهارنیوز، تاریخ درج مطلب: ۴ خرداد ۱۳۹۸ش.
* «معرفی انواع قورمه و قورمه‌سبزی»، وب‌سایت ساعد نیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۰ فروردین ۱۴۰۰ش.
* معین، محمد، فرهنگ فارسی، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۲۲ آذر ۱۴۰۲ش.
* «نکات مهم برای پخت غذاهای نذری در ماه محرم و ماه رمضان»، وب‌سایت مجله تصویر زندگی، تاریخ بازدید: ۱۲ آذر ۱۴۰۲ش.
{{پایان منابع}}