نمایش مبدأ برای مرتضی فرهادی

<big>'''مرتضی فرهادی؛'''</big> پدر فرهنگ یاریگری و دانش مردم‌شناسی بومی در ایران.

مرتضی فرهادی از جمله شخصیت‌های علمی ایران است که اهمیت خاصی برای فرهنگ بومی و اصیل و سبک زندگی ایرانی قائل است. وی از جمله منتقدان [[سبک زندگی]] غربی و الگوگیری از فرهنگ غرب است و ترویج این نوع نگرش در جامعه را نوعی اختلال در عملکرد فرهنگی، روابط اجتماعی و پیشرفت جامعۀ ایرانی دانسته است.  
==از تولد تا دانشگاه==
مرتضی فرهادی در ۱۴ بهمن ۱۳۲۳‌ش، درشهرستان ملایر متولد شد. <ref>  [https://mortezafarhadi.ir/archive/174/%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A2%DB%8C%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA . فیاض، «کار دکتر فرهادی «مردم شناسی آینده» است»، وب‌سایت مرتضی فرهادی.]</ref> مرتضی فرهادی دورۀ کودکی و تحصیلات ابتدایی خود را در مهاباد و دوران نوجوانی و جوانی و تحصیلات متوسطه را در خمین گذرانده است. <ref>  [https://mortezafarhadi.ir/%d8%b1%d9%86%d8%af%da%af%db%8c%e2%80%8c%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87 . «زندگینامه دکتر مرتضی فرهادی»، وب‌سایت مرتضی فرهادی.]</ref>  مرتضی فرهادی در مقطع کارشناسی، روان‌شناسی خوانده است؛ در مقطع کارشناسی ارشد به رشتۀ ارتباطات اجتماعی روی آورد و در مقطع دکتری، رشتۀ جامعه‌شناسی را برگزید.<ref>[https://mortezafarhadi.ir/%d8%b1%d9%86%d8%af%da%af%db%8c%e2%80%8c%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87 . «زندگینامه دکتر مرتضی فرهادی»، وب‌سایت مرتضی فرهادی.]</ref>  وی عضو هیئت علمی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی<ref>[https://mortezafarhadi.ir/%d8%b1%d9%86%d8%af%da%af%db%8c%e2%80%8c%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87 . «زندگینامه دکتر مرتضی فرهادی»، وب‌سایت مرتضی فرهادی.]</ref>  و استاد تمام حوزۀ مردم‌شناسی و جامعه‌شناسی در این دانشگاه است<ref>  [https://www.mehrnews.com/news/2224314/%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%84%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85%D9%87- . «انسان‌شناسی یاریگری به زبان انگلیسی ترجمه می‌شود»، خبرگزاری مهر.]</ref>  که به‌دلیل انجام پژوهش‌های متعدد در ‌حوزه جامعه‌شناسی روستایی و مردم‌شناسی آینده، از ایران‌پژوهان پیشکسوت به شمار می‌رود. <ref>  [https://www.ibna.ir/news/502343/%D9%86%DA%A9%D9%88%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D8%B5%D9%81%DB%8C-%D9%86%DA%98%D8%A7%D8%AF-%D9%88-%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%B6%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%A . «نکوداشتی برای جواد صفی‌نژاد و مرتضی فرهادی؛ استادان ایران‌پژوه»، وب‌سایت ایبنا.]</ref> ‌

==دیدگاه‌ها== 
مرتضی فرهادی بر حوزۀ مردم‌شناسی، <ref>[https://mortezafarhadi.ir/archive/174/%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A2%DB%8C%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA . فیاض، «کار دکتر فرهادی «مردم شناسی آینده» است»، وب‌سایت مرتضی فرهادی.]</ref> فرهنگ و علوم انسانی به‌ویژه در حوزۀ روستایی ایران، تمرکز داشته و تعدد پژوهش‌های علمی وی در این حیطه سبب شد که در حوزۀ مردم‌شناسی و فرهنگ بومی صاحب‌نظر شود. <ref>  [https://www.mehrnews.com/news/2224314/%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%84%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85%D9%87- . «انسان‌شناسی یاریگری به زبان انگلیسی ترجمه می‌شود»، خبرگزاری مهر.]</ref> در ایران، گفتمان غالب جامعه‌شناختی متکی بر پیش‌فرض‌های تاریخی مانند جامعه کلنگی و استبداد ایرانی بوده<ref>  [https://www.ricac.ac.ir/news/4966 . مهدیار، «مرتضی فرهادی ثابت کرده مسیر توسعه ما از درون سنت و فرهنگ ما می‌گذرد»، وب‌سایت پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.]</ref>  و زیست‌بوم و جغرافیای ایران را مانع توسعه‌یافتگی ایران می‌داند،<ref>  [https://www.ibna.ir/news/503063/%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%B6%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%86%D9%85%D9%88%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D9%85-%D9%86%D8%B8%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%AD%D9%82%D9%82%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A . «مرتضی فرهادی نمونه‌ای کم‌نظیر از محققان ایرانی است/مسیر توسعه از درون سنت و فرهنگ»، وب‌سایت ایبنا.]</ref>  اما فرهادی دیدگاهی خلاف آن دارد. به عقیدۀ وی زیست‌بوم و جغرافیا و سبک زندگی اصیل ایرانی بهترین پتانسیل برای توسعه ایران است و برای اثبات این مدعا، پژوهش‌های گوناگونی انجام داده است. <ref>[https://www.ricac.ac.ir/news/4966 . مهدیار، «مرتضی فرهادی ثابت کرده مسیر توسعه ما از درون سنت و فرهنگ ما می‌گذرد»، وب‌سایت پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.]</ref> مطالعات و فعالیت‌های علمی و عملی مرتضی فرهادی در عرصۀ مردم‌شناسی و فرهنگ ثابت کرد که  مسیر توسعۀ مردم ایران از درون سنت و فرهنگ اصیل ایرانی می‌گذرد. تمرکز و دغدغه‌مندی مرتضی فرهادی بر تولید علم بومی یکی از شاخصه‌های علمی وی است. وی معتقد است ترویج فرهنگ غربی و مدرنیته در ایران، سبب پیشرفت و ترقی مردم با فرهنگ و سبک زندگی اصیل ایرانی نمی‌شود.<ref>  [https://mortezafarhadi.ir/%d8%b1%d9%86%d8%af%da%af%db%8c%e2%80%8c%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87 . «زندگینامه دکتر مرتضی فرهادی»، وب‌سایت مرتضی فرهادی.]</ref>  به عقیدۀ وی عدم تطابق واقعیت‌های موجود در ایران به‌دلیل احاطۀ فرهنگ اصیل و بومی‌گرا با روش‌شناسی و تئوری‌های غربی، نه تنها به پیشرفت علمی و تقویت فرهنگی مردم و جامعه کمک نکرده، بلکه سبب بروز نظریه‌های انحرافی و نامتناسب با واقعیت‌های موجود در جامعه می‌شود،<ref>[https://mortezafarhadi.ir/%d8%b1%d9%86%d8%af%da%af%db%8c%e2%80%8c%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87 . «زندگینامه دکتر مرتضی فرهادی»، وب‌سایت مرتضی فرهادی.]</ref>  زیرا دیدگاه‌ها و نظریه‌ها غربی به اقتضای نحوۀ زندگی، شخصیت و سایر مسائل، متفاوت از وضعیت ایرانیان است و شیوه‌های تحقیق آنان برای پژوهش در جامعۀ ایرانی، مفید نیست. <ref>  [https://www.ricac.ac.ir/news/4966 . مهدیار، «مرتضی فرهادی ثابت کرده مسیر توسعه ما از درون سنت و فرهنگ ما می‌گذرد»، وب‌سایت پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.]</ref>
همچنین مرتضی فرهادی معتقد است استعار با گسترش نگرش‌های شرق‌شناسان دربارۀ تنبلی، دروغ‌گویی و خشونت ایرانیان، این گونه جلوه می‌دهد که ایرانیان نمی‌توانند به خوداتکایی، توانمندی و توسعه و رشد ملی برسند؛ اما تاریخ ایرانیان در عرصه‌های مختلف مانند تمدن‌سازی و کار و تلاش، خلاف این را ثابت می‌کند. <ref>  [http://www.mrjavadi.com/Default.aspx?PageName=news&ID=466&Language=1&title=%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D9%85%D8%A7-%D8%AA%D9%86%D8%A8%D9%84-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D9%8A%D9%85%D8%9F(%D9%82%D8%B3%D9%85%D8%AA-%D8%A7%D9%88%D9%84)/-%DA%AF%D9%81%D8%AA%DA%AF%D9%88%D9 . جوادی‌یگانه، «چرا ما تنبل شده‌ايم؟ (قسمت اول)/ گفتگوي با دکتر مرتضي فرهادي»، وب‌سایت الف.]</ref>
مرتضی فرهادی با خارج شدن از مطالعات کتابخانه‌ای گام مهمی در مردم‌شناسی فرهنگ ایرانی برداشت و با روش‌های کیفی به باز‌شناسی و بازتعریف پدیده‌های مؤثر و سنت‌های اجتماعی ایرانیانزد. به عقیدۀ وی، تلاش برای شناخت سنت‌های اصیل ایرانی، مهم‌ترین گام در جهت درک و شناخت جامعه و فرهنگ بومی است و اتکا به آن نقش بسزایی در پیشرفت و ترقی ایران دارد. به عقیدۀ وی سیاست‌های توسعه‌ای نادرست، جهل و بی‌توجهی دربارۀ جغرافیا، شرایط اقلیمی و اجتماعی کشور و شناخت ناقص دربارۀ شرایط و امکانات، مهم‌ترین عامل در دگرگونی سبک زندگی اصیل ایرانی و تعاملات و تعاون سنتی است.  <ref>[https://mortezafarhadi.ir/%d8%b1%d9%86%d8%af%da%af%db%8c%e2%80%8c%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87 . «زندگینامه دکتر مرتضی فرهادی»، وب‌سایت مرتضی فرهادی.]</ref>وطن‌‌دوستی و پایبندی به [[اصالت]]، هویت و فرهنگ ملی و حفظ و ترویج آن برای نسل‌های آینده از مهم‌ترین ویژگی‌های مرتضی فرهادی دانسته شده است.<ref>  [https://www.mehrnews.com/news/4845977/%D9%85%D8%AC%D8%A7%D9%87%D8%AF%D8%AA-%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%B6%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AF%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D9%87 . «مجاهدت علمی مرتضی فرهادی؛ شالوده‌ای برای جهش اقتصاد ملی»، خبرگزاری مهر.]</ref>

==فعالیت‌ها و مسئولیت‌ها==
از جمله فعالیت‌های اجرایی و علمی مرتضی فرهادی عبارت‌اند از:
# مدرس دانشگاه: مرتضی فرهادی از چندسال قبل از انقلاب اسلامی تا‌کنون، در دانشکده‌های مختلف به تدریس علوم اجتماعی مانند مردم‌شناسی ایران، مردم‌شناسی هنر، مردم‌شناسی فرهنگی، جامعه‌شناسی ایلات و عشایر، جامعه‌شناسی روستایی و تعاونی‌های سنتی پرداخته است.<ref>  [https://mortezafarhadi.ir/%d8%b1%d9%86%d8%af%da%af%db%8c%e2%80%8c%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87 . «زندگینامه دکتر مرتضی فرهادی»، وب‌سایت مرتضی فرهادی.]</ref> 
# سردبیری «فصلنامة علوم اجتماعی» دانشکدۀ علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی؛ <ref>[https://mortezafarhadi.ir/%d8%b1%d9%86%d8%af%da%af%db%8c%e2%80%8c%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87 . «زندگینامه دکتر مرتضی فرهادی»، وب‌سایت مرتضی فرهادی.]</ref>
# رکورد‌دار چاپ مقاله در مجلات علمی ـ پژوهشی و علمی ـ ترویجی در موضوعات مختلف جامعه‌شناسی و مردم‌شناسی در سالنامه‌ها، فصلنامه‌ها، گاهنامه‌ها و ماهنامه‌های علمی ـ تخصصی؛ <ref>  [https://www.mehrnews.com/news/2224314/%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%84%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85%D9%87- . «انسان‌شناسی یاریگری به زبان انگلیسی ترجمه می‌شود»، خبرگزاری مهر.]</ref> 
# چاپ 10 جلد کتاب و پژوهشنامه و یک جلد کتاب شعر در حوزة مردم‌شناسی و توابع آن از سال ۱۳۵۷ تاکنون؛
وی همچنین نخستین پژوهش میدانی و مردم‌شناسی خود را در سال ‌۱۳۴۷ش انجام داده که در سال ۱۳۴۸‌ش، در نخستین ویژه‌نامة روستایی ایران به نام کتاب روستا به چاپ رسیده است.<ref>[https://mortezafarhadi.ir/%d8%b1%d9%86%d8%af%da%af%db%8c%e2%80%8c%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87 . «زندگینامه دکتر مرتضی فرهادی»، وب‌سایت مرتضی فرهادی.]</ref>

==آثار و افتخارات==
مرتضی فرهادی تنها محقق ایرانی است که صاحب نظریه در زمینه توسعه بومی بوده و کتب متعددی از وی منتشر شده که هر کدام از افتخارات علمی او به شمار می‌روند؛<ref>[https://www.mehrnews.com/news/2224314/%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%84%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85%D9%87- . «انسان‌شناسی یاریگری به زبان انگلیسی ترجمه می‌شود»، خبرگزاری مهر.]</ref>  این آثار عبارت‌اند از:
# واره: نوعی تعاونی سنتی کهن و زنانه در ایران؛ برگزیده دوره بیستم کتاب سال جمهوری اسلامی ایران؛<ref>[https://www.mehrnews.com/news/2224314/%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%84%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85%D9%87- . «انسان‌شناسی یاریگری به زبان انگلیسی ترجمه می‌شود»، خبرگزاری مهر.]</ref> 
# موزه‌هایی در باد؛ برگزیدۀ هشتمین دورة معرفی کتاب‌های برگزیدة دانشگاه تهران و پژوهش برگزیدۀ فرهنگی سال ‌۱۳۷۵ش در زمینة مردم‌شناسی و تاریخ هنر؛
# فرهنگ یاریگری در ایران؛ برندۀ جایزه نخست نهمین جشنوارة روستایی وزارت جهاد سازندگی، کتاب برجستۀ هفتمین دورة معرفی کتاب‌های دانشگاهی دانشگاه تهران و کتاب برگزیدة سیزدهمین دورة کتاب سال جمهوری اسلامی در زمینة علوم اجتماعی؛ <ref>  [https://mortezafarhadi.ir/%d8%b1%d9%86%d8%af%da%af%db%8c%e2%80%8c%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87 . «زندگینامه دکتر مرتضی فرهادی»، وب‌سایت مرتضی فرهادی.] </ref>
# انسان‌شناسی یاریگری؛ این اثر توسط انتشارات سروش به انگلیسی ترجمه می‌شود.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/2224314/%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%84%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85%D9%87- . «انسان‌شناسی یاریگری به زبان انگلیسی ترجمه می‌شود»، خبرگزاری مهر.]</ref> 
همچنین دکتر فرهادی ۴ اثر جدید در زمینه مردم‌شناسی توسعه پایدار، انسان‌شناسی جنگ، جلد دوم یاریگری در ایران و [[فرهنگ کار]] در ایران را در دست انتشار دارد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/2224314/%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%84%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85%D9%87- . «انسان‌شناسی یاریگری به زبان انگلیسی ترجمه می‌شود»، خبرگزاری مهر.]</ref>
گسترۀ فعالیت‌های علمی و پژوهشی مرتضی فرهادی سبب شد وی لقب پدر فرهنگ یاری‌گری در ایران را گرفته و در مراسمی با شعار پژوهش برای ایران، <ref>  [https://www.ricac.ac.ir/news/4966 . مهدیار، «مرتضی فرهادی ثابت کرده مسیر توسعه ما از درون سنت و فرهنگ ما می‌گذرد»، وب‌سایت پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.]</ref> با هدف تقدیر و تکریم محققان پیشکسوت ایرانی در 29 آذر ‌1402ش از وی تقدیر شد.<ref>  [https://www.ibna.ir/news/503063/%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%B6%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%86%D9%85%D9%88%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D9%85-%D9%86%D8%B8%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%AD%D9%82%D9%82%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A . «مرتضی فرهادی نمونه‌ای کم‌نظیر از محققان ایرانی است/مسیر توسعه از درون سنت و فرهنگ»، وب‌سایت ایبنا.]</ref>

==کارایی==
مرتضی فرهادی با تکیه بر مردم‌شناسی بومی، بسیاری از نظریه‌های مردم‌شناختی و جامعه‌شناختی اروپامحور در جامعۀ ایرانی را به چالش کشیده و استفاده از سبک زندگی غربی را در جامعۀ ایرانی امری غیرمفید قلمداد کرده است.  ترویج دیدگاه دکتر فرهادی دربارۀ مردم‌شناسی بومی و ایرانی به تصحیح و ترمیم روابط اجتماعی مردم بر اساس فرهنگ اصیل ایرانی و بومی منجر می‌شود و الگوگیری از فرهنگ غرب را در روابط اجتماعی و سبک زندگی افراد جامعه کم‌رنگ می‌کند. 
==پانوبی==
{{پانویس}}
==منابع==
* «انسان‌شناسی یاریگری به زبان انگلیسی ترجمه می‌شود»، خبرگزاری مهر، تاریح درج مطلب: 9 بهمن 1392ش. 
* جوادی‌یگانه، محمدرضا، «چرا ما تنبل شده‌ايم؟ (قسمت اول)/ گفتگوي با دکتر مرتضي فرهادي»، وب‌سایت الف، تاریخ درج مطلب: 19 خرداد 1391ش.
* «زندگینامه دکتر مرتضی فرهادی»، وب‌سایت مرتضی فرهادی، تاریخ بازدید: 23 بهمن 1402ش. 
* فیاض، ابراهیم، «کار دکتر فرهادی «مردم شناسی آینده» است»، وب‌سایت مرتضی فرهادی، تاریخ درج مطلب: 7 مه 2013‌م.
* «مرتضی فرهادی نمونه‌ای کم‌نظیر از محققان ایرانی است/مسیر توسعه از درون سنت و فرهنگ»، وب‌سایت ایبنا، تاریخ درج مطلب: 1 دی 1402ش.
* «مجاهدت علمی مرتضی فرهادی؛ شالوده‌ای برای جهش اقتصاد ملی»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 17 بهمن 1398ش.
* مهدیار، میثم، «مرتضی فرهادی ثابت کرده مسیر توسعه ما از درون سنت و فرهنگ ما می‌گذرد»، وب‌سایت پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات، تاریخ درج مطلب: 2 دی 1402ش.
* «نکوداشتی برای جواد صفی‌نژاد و مرتضی فرهادی؛ استادان ایران‌پژوه»، وب‌سایت ایبنا، تاریخ درج مطلب: 28 آذر 1402ش.