نمایش مبدأ برای وفای به عهد

[[پرونده:وفای-به-عهد.jpg|بندانگشتی]]
'''<big>وفای به عهد؛</big>''' پای‌بندی به وعده‌ها و پیمان‌ها.

وفای به عهد، از اصول اخلاقی در تعاملات انسان‌ها است. در آموزه‌های [[دین]] نیز وفای به عهد مورد تأکید واقع شده است. با این حال، عوامل متعددی می‌تواند انسان‌ها را به عهدشکنی بکشاند. 
==مفهوم‌شناسی==
واژه عربی «عهد» به‌معنای نگاه‌داشتن و رعایت‌کردن،<ref>دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژۀ عهد.</ref>  در اصطلاح به وعده و پیمان افراد گفته می‌شود.<ref>[https://www.olomquran.ir/article_102549_3cff44fca401dd608d2201fe01d3811e.pdf همتی و دیگران، «بررسی تطبیقی کاربرد و مفاهیم واژۀ عهد در قرآن و عهدین»، ۱۳۹۷ش، ص۴.] </ref> 

«وفای به عهد» به‌معنای عمل کردن به پیمان و اجرای تعهد است.<ref> [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/63624/%D9%88%D9%81%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B9%D9%87%D8%AF باقری، «وفای به عهد»، ۱۳۷۷ش، ص۶۲.]</ref>  
==وفای به عهد از دیدگاه اسلام==
از منظر آموزه‌های اسلامی، وفای به عهد و پیمان واجب است<ref>سورۀ مائده، آیۀ ۱.</ref>  و انسان در قبال عمل به آن مسئولیت دارد.<ref>سورۀ اسراء، آیۀ ۳۴. </ref>  قرآن کریم در آیات متعددی با برشمردن وفای به عهد به‌عنوان یکی از ویژگی‌های نمازگزاران<ref>سورۀ معارج، آیۀ ۲۲.</ref>  و مؤمنان رستگار،<ref> . سورۀ مؤمنون، آیۀ ۸.</ref>  وفاکنندگان به عهد را ستوده است و عهدشکن را مانند شخص سبک‌مغز توصیف کرده است که پشم‌های تابیده شده خود را پس از استحکام از هم جدا می‌کند.<ref>سورۀ نحل، آیۀ ۹۲.  </ref>  در سبک [[زندگی]] قرآنی، یکی از مهم‌ترین اعمال نیک و معیار‎ دین‌داری، وفای به تعهدات و قراردادها است.<ref>سورۀ بقره، آیۀ ۱۷۷.</ref>  بر اساس آیات قرآن،  تا زمانی که دشمنان به عهد خود پایبند هستند، [[مسلمان]] نیز باید به پیمان خود وفادار بماند.<ref>سورۀ توبه، آیۀ ۷.</ref>  [[امام علی]] نیز به مالک اشتر دستور داد که اگر با دشمنی پیمان بست، به آن احترام بگذارد.<ref>صبحی، نهج البلاغۀ،۱۳۷۴ش، نامۀ ۵۳، ص۲۰۰.</ref>  اهتمام و پایبندی پیشوایان دین اسلام به عهد و پیمان آن‌‌قدر زیاد بود<ref>قرائتی، تفسیرنور، ۱۳۸۳، ج ۷، ص ۲۸۳؛ دلشاد تهرانی، سیرۀ نبوی، ۱۳۷۳ش، ج۳، ص۴۴۷.</ref>  که مورخان و مفسران همین ویژگی را موجب جذب گروه‌های بسیاری به دین اسلام دانسته‌اند.<ref>مکارم شیرازی و دیگران، تفسیر نمونه، 1374ش، ج۱۱، ص ۳۸۳ -۳۸۲.</ref> 
==اقسام عهد==
در منابع دینی عهد و پیمان به اقسام زیر تقسیم شده است:

#عهد با خدا به‌معنای باور به یکتایی و پیروی از دستورات او و دوری از اطاعت شیطان، هوای نفس و انسان‌های گمراه؛<ref>سورۀ یس، آیۀ ۶۱-۶۰.</ref>
#عهد با اولیای خدا؛<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1225406/%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1-%D8%A8%D9%87-%D8%B9%D9%87%D8%AF-%D9%88-%D9%BE%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86 جوادی آملی و مصطفی پور،‌«وفا به عهد و پیمان»، ۱۳۸۷ش، ص۷]</ref>
#عهد با مردم؛ این عهد، شامل هر نوع قرارداد شرعی و عقلایی با دیگران می‌شود و عمل به آنها واجب است؛ همچنین شامل عهدهای یک‌جانبه‌ای مانند قول به کمک می‌شود و طبق آموزه‌های اخلاقی اسلام، عمل به این‌گونه عهدها مستحب مؤکد و ضروری است.<ref>مکارم شیرازی، اخلاق در قرآن، ۱۳۷۷ش، ج۳، ص۲۶۲.</ref>

==ضرورت وفای به‌عهد==
[[پرونده:وفای-به-عهد1.jpg|بندانگشتی]]
در سبک زندگی اسلامی، وفای به عهد از اصول اساسی زندگی فردی و اجتماعی است. نوع بشر پایبندی به قراردادها و تعهدات را نیکو و سرپیچی از آن را ناروا می‌داند.<ref>صبحی، نهج البلاغۀ،۱۳۷۴ش، نامۀ ۵۳، ص۲۰۰.</ref>  این ضرورت را هر کسی درک می‌کند و بدون نیاز به دلیل آن را می‌پذیرد.<ref>طباطبایی، ترجمۀ تفسیر المیزان، ۱۳۷۴ش، ج‏ ۵، ص ۲۵۹؛ مکارم شیرازی، اخلاق در قرآن، ۱۳۷۷ش، ج۳، ص۲۴۳.</ref>  وفای به عهد، اساس روابط انسانی است و تمام مزایا و حقوق اجتماعی و نیازهای فردی، خانوادگی و اجتماعی انسان از طریق تعهدات تأمین می‌شود. در سطح بین‌‎الملل نیز انواع نیازها و منافع کشورها از مسیر معاهدات و قراردادها به‌دست می‌آید<ref>طباطبایی، ترجمۀ تفسیر المیزان، ۱۳۷۴ش، ج‏ ۵، ص ۲۵۹؛ مکارم شیرازی، اخلاق در قرآن، ۱۳۷۷ش، ج۳، ص۲۴۳.</ref>  و صلح و روابط مسالمت‌آمیز را در پی دارد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/354451/%D8%A7%D8%B5%D9%84-%D9%88%D9%81%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D8%B9%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%87%D8%A7-%D9%85%D9%82%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D9%87-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-% احمدی طباطبایی، «اصل وفای به تعهدات و قراردادها؛ مقایسۀ حقوق بین‌الملل اسلامی و حقوق بین‌الملل معاصر»، 1393ش، ص 84- 87.]</ref>  وجود نظم و انضباط در جامعه نیز وابسته به عمل به تعهدات است.<ref>رفیعی، سلسله سخنرانی‌های استاد رفیعی، ج۶، ص۲۶۹.</ref>  همچنین وفای به عهد از عوامل مهم اعتماد متقابل افراد جامعه به یکدیگر است و یکی از سرمایه‌های مهم معنوی یک اجتماع به شمار می‌رود<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1225406/%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1-%D8%A8%D9%87-%D8%B9%D9%87%D8%AF-%D9%88-%D9%BE%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86 جوادی آملی و مصطفی پور،‌«وفا به عهد و پیمان»، ۱۳۸۷ش، ص۶.]</ref>  که بدون آن همکاری اجتماعی و پیشرفت ممکن نیست.<ref>مکارم شیرازی و دیگران، اخلاق در قرآن ج۳، ۱۳۷۷ش، ص۲۵۸؛ مکارم شیرازی و دیگران، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۴، ص۲۴۵.</ref>  وفای به عهد، اعتبار و شهرت اجتماعی انسان را به دنبال دارد و عهدشکنی سبب از بین رفتن این سرمایه اجتماعی می‌شود.<ref>[https://kayhan.ir/fa/news/70044/%D9%85%D9%84%D8%A7%DA%A9-%D8%AF%DB%8C%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B2%D8%A7%D9%85-%D9%82%D9%88%D9%84%DB%8C-%D9%88-%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D8%B9%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%AA طباطبایی،«ملاک دینداری؛ التزام قولی وعملی به تعهدات» وب‌سایت روزنامۀ کیهان.]</ref>  قرآن کریم هم تأکید می‌کند که هر کس پیمان‌شکنی کند، به خود زیان رسانده است.<ref>سورۀ فتح، آیۀ ۱۰.</ref>  
==عوامل عهدشکنی==
پژوهشگران در بررسی عوامل نقض عهد، به موارد زیر توجه کرده‌اند:

#بدآموزی؛ مشاهده عهدشکنی دیگران، این پندار را در شخص ایجاد می‌کند که وقتی دیگران به عهد خود [[وفا]] نمی‌کنند، من چرا باید خوش قول باشم.
#درونی‌نشدن ارزش‌ها؛
#ارزش قائل‌نشدن به‌طرف مقابل؛
#ضرر و زیان در عهد؛ برآورد نادرست؛
#نداشتن مهارت نه گفتن؛ برخی درصدد هستند که همواره دیگران را از خود راضی و خوشحال نگه‌دارند، حتی اگر بدانند که توان وفای به عهد را ندارند؛
#نداشتن شناخت از توانایی‌های خود؛<ref>«[https://rasekhoon.net/article/show/1635447/%D8%A8%D8%A7-%D8%A8%D8%AF%D9%82%D9%88%D9%84%DB%8C-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%D9%85-%DA%86%D8%B7%D9%88%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%AF-%DA%A9%D9%86%D9%85 با بدقولی همسرم چطور برخورد کنم؟»، وب‌سایت راسخون.]</ref>

==پیشگیری از عهدشکنی== 
نهاد آموزش در جامعه می‌تواند پایبندی به تعهدات را در ذهن و جان افراد جامعه، نهادینه سازد.<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/3019753/%D8%B4%D8%AE%D8%B5%DB%8C%D8%AA%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A8%D8%AF%D9%82%D9%88%D9%84%E2%80%8C%D9%87%D8%A7 «شخصیت‌شناسی بدقول‌ها»، وب‌سایت خبرگزاری صداوسیما.]</ref>  بهره‌گیری از روش‌های تربیتی کارآمد در پرورش نسل‌های جدید جامعه<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/3019753/%D8%B4%D8%AE%D8%B5%DB%8C%D8%AA%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A8%D8%AF%D9%82%D9%88%D9%84%E2%80%8C%D9%87%D8%A7 «شخصیت‌شناسی بدقول‌ها»، وب‌سایت خبرگزاری صداوسیما.]</ref>  و تقویت دین‌داری در جامعه نیز می‌تواند به تثبیت پایبندی به تعهدات در جامعه یاری برساند.<ref>[https://kayhan.ir/fa/news/70044/%D9%85%D9%84%D8%A7%DA%A9-%D8%AF%DB%8C%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B2%D8%A7%D9%85-%D9%82%D9%88%D9%84%DB%8C-%D9%88-%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D8%B9%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%AA طباطبایی،«ملاک دینداری؛ التزام قولی وعملی به تعهدات» وب‌سایت روزنامه کیهان.]</ref>  در آموزه‌های اسلامی به ارزیابی توانایی قبل از تعهد، سفارش شده است<ref>تمیمی آمدی، غررالحکم و دررالکلم، 1410ق، ج ۱، ص۷۵۱.</ref>  و [[حضرت محمد|پیامبر خدا]] عدم پایبندی به تعهدات را همسان بی‌دینی دانسته است.<ref>مجلسی، بحارالأنوار، ۱۴۰۳ق، ج۸۴، ص۲۵۲. </ref> 

==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==
*قرآن کریم.
*احمدی طباطبایی، سید محمدرضا و آرام، محمدرضا، «اصل وفای به تعهدات و قراردادها؛ مقایسۀ حقوق بین‌الملل اسلامی و حقوق بین‌الملل معاصر»،مجلۀ معرفت حقوقی، شمارۀ ۱، پاییز و زمستان 1393ش.
*باقری، احمد، «وفای به عهد»، مجلۀ مقالات و بررسی‌ها، شمارۀ ۶۳، تابستان ۱۳۷۷ش.
*تمیمی آمدی، عبدالواحد، غررالحکم و دررالکلم، قم، دارالکتاب الإسلامیة، چاپ دوم، ۱۴۱۰ق.
*جوادی آملی، عبدالله و مصطفی‌پور، محمدرضا،‌ «وفاء به عهد و پیمان»، مجلۀ پاسدار اسلام، شمارۀ ۳۲۴، ۱۳۸۷ش.
*دلشاد تهرانی، مصطفی، سیرۀ نبوی، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات، چاپ اول، ۱۳۷۳ش.
*دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، تهران، دانشگاه تهران، چاپ دوم، ۱۳۹۰ش.
*رفیعی، ناصر، سلسله سخنرانی‌های استاد رفیعی، تهیه و تنظیم علی‌اکبر حسینی، قم، دارالمبلغین، چاپ هشتم، ۱۳۹۷ش.
*«شخصیت‌شناسی بدقول‌ها»، وب‌سایت خبرگزاری صداوسیما، تاریخ درج مطلب: ۲۷ بهمن ۱۳۹۹.
*صبحی صالح، نهج‌البلاغۀ، قم، مرکز البحوث الاسلامیة، ۱۳۷۴ش.
*طباطبایی، سیدمجید، «ملاک دینداری؛ التزام قولی و عملی به تعهدات» وب‌سایت روزنامۀ کیهان، تاریخ درج مطلب:‌ ۱۵ اسفند ۱۳۹۵ش.
*طباطبایی، محمدحسین، تفسیر المیزان، ترجمۀ محمدباقر موسوی، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1۳۷۴ش.
*قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن، ۱۳۸۳ش.
*مجلسی، محمدباقر، بحارالأنوار، بیروت، مؤسسۀ الوفا، الطبعة الثانیة، ۱۴۰۳ق.
*مکارم شیرازی، ناصر و دیگران، اخلاق در قرآن، قم، مدرسۀ امام علی بن ابی‌طالب، ۱۳۷۷ش.
*مکارم شیرازی، ناصر و دیگران، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الإسلامیة، 1374ش.
*همتی، محمدعلی و دیگران، «بررسی تطبیقی کاربرد و مفاهیم واژۀ عهد در قرآن و عهدین»، دوفصلنامۀ مطالعات تطبیقی قرآن پژوهی، شمارۀ ۵، بهار و تابستان ۱۳۹۷ش.