نمایش مبدأ برای چراغ برات

[[پرونده:چراغ-برات.jpg|300px|thumb|left]]
'''<big>چراغ برات</big>'''، آیین یادبود مردگان در روزهای میانی ماه شعبان.<br>

شب برات، چراغ برات و یا شب روشن، مراسمی برای تکریم مردگان در روزهای میانی [[ماه شعبان]] است. در [[خراسان]] به این شب، چراغ برات می‌گویند و در مراسم ویژۀ آن، [[چراغ]] و [[شمع]] روشن می‌کنند. از [[ابوریحان بیرونی]] نقل شده است که سیزدهم، چهاردهم و پانزدهم [[ماه شعبان]]، [[ایام البیض]] است و شب پانزدهم این ماه لیلة البرات نام دارد.<ref>ایموتو، آسوکا و پارس، 1388ش، ص218.</ref> این سنت پیش از ورود [[اسلام]] در [[ایران]] و به‌ویژه در منطقۀ [[خراسان]] رایج بوده و [[آموزه‌های اسلام]] نیز با آن مخالفتی ندارد.<ref>[https://www.beytoote.com/art/city-country/khorasanis-dead1-shaban.html «چراغ برات؛ آیین همنشینی خراسانیان با مردگان در آستانه نیمه شعبان»، سایت بیتوته.]</ref> 
==معنا و ریشه‌ی چراغ برات==
برات، واژه‌ای عربی از ریشۀ برائت، به‌معنی بیزاری، دور بودن و بریءالذمه‌ شدن از دٍین است.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/برات-3 دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه برات.]</ref> علت نام‌گذاری این شب به برات، بدین سبب است که مردم معتقدند برات یا امان‌نامۀ آزادی از آتش [[دوزخ]] برای کسانی نوشته خواهد شد که در این شب به [[عبادت]] بپردازند.<ref>بیرونی، التفهیم لاوائل صناعة التنجیم، ۱۳۸۷ش، ص۶۵۲.</ref> 
==مراسم شب برات در خراسان==
[[پرونده:چراغ برات۱.jpg|300px|thumb|left]]
در [[خراسان]] از روز دوازدهم تا پانزدهم [[ماه شعبان]]، مردم به قبرستان‌ها می‌روند و تا غروب آفتاب در آن‌جا می‌مانند.‌ آنها با خوراکی‌هایی مانند [[خرما]]، [[شیرینی]]، [[شربت]]، [[گردو]]، [[برگه]] و [[زردآلو]] از کسانی که سر مزار رفتگان، فاتحه می‌خوانند، پذیرایی می‌کنند.<ref>[https://www.iranhotelonline.com/blog/post-2400/چراغ-برات؛-آیین-گرامیداشت-مردگان-در-خراسان «چراغ برات؛ آیین بزرگداشت مردگان در خراسان»، سایت ایران هتل آنلاین.]</ref> آنها معتقدند که مردگان، در این روزها، آزاد هستند. در نتیجه خانواده‌ها، تلاش می‌کنند که با دادن [[خیرات]]، آزادی همیشگی و دوری آنها و خانواده‌های آنها را از آتش [[دوزخ]] درخواست کنند.<ref>[https://www.beytoote.com/art/city-country/khorasanis-dead1-shaban.html «چراغ برات؛ آیین همنشینی خراسانیان با مردگان در آستانه نیمه شعبان»، سایت بیتوته.]</ref> <br>
برات در [[خراسان]] مصداقی از اعتقاد به [[معاد]] است. مراسم برات در سه روز، با عناوین مختلفی مانند برات غریبان، برات اسرا، برات مسافران، برات زنده‌ها و برات مرده‌ها در نقاط مختلف [[خراسان]] برگزار می‌شود. اهالی این خطه به پخت [[حلوا]] و یا انواع [[نان|نان‌های]] سنتی مانند [[روغن جوشی]]، [[چلبکی]]، [[کماچ]] و [[ساچ]] پرداخته و [[خیرات]] می‌کنند. برخی از مردم معتقدند که اگر [[عروس]] خانواده [[روغن جوشی]] بپزد، ارواح، بهرۀ بیشتری از [[خیرات]] می‌برند.<br>
در برخی از نقاط [[خراسان]]، روز سیزدهم [[شعبان]]، به برات زنده‌ها شهرت دارد و مردم به‌ شکرانۀ سلامتی خود‌، [[شیرینی]] و [[شکلات]] پخش می‌کنند.<br>
در برخی از روستاها مراسم [[برات‌خوانی]] رواج دارد. در این مراسم [[جوانان]] و [[نوجوانان]] [[روستا]] به [[خانه|خانۀ]] کسانی که به‌تازگی عزیزی را از دست داده‌اند، می‌روند و اشعاری دربارۀ روز برات می‌خوانند و اهالی خانه با خوراکی‌هایی مانند [[خرما]]، [[شکلات]]، [[نقل]]، [[لنگاش پخته]]، [[عناب]] و [[گردو]] از [[مهمان|مهمانان]] پذیرایی می‌کنند.<ref>[https://web.archive.org/web/20140612231425/http:/www.aftabir.com/articles/view/religion/religion/c7c1127127785p1.php/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%B4%D8%A8-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%87 نجفی، «نگاهی به مراسم شب برات در فرهنگ عامه»، شبکه اینترنتی آفتاب.]</ref> <br>
در شهرستان [[شیروان]] مردم معتقدند که درهای [[روزی]] و [[رحمت]] [[خداوند]] در سه روز منتهی به نیمۀ [[شعبان]] به‌روی بندگان باز می‌شود. مردم، [[چراغ]] [[خانه|خانه‌ها]] را در این سه روز روشن می‌گذارند و معتقدند ادا کردن [[نذری]] در این روزها [[ثواب]] بیش‌تری دارد.<br>
در [[کاشمر]]، مردم صبح روز دوازدهم [[شعبان]] به منزل پیرترین درگذشتۀ فامیل می‌روند و [[فاتحه‌|فاتحه‌‌ای]] قرائت می‌کنند. این دیدارها تا غروب روز چهاردهم [[شعبان]] ادامه می‌یابد. عصر روز چهاردهم [[شعبان]] افراد به منزل کوچک‌ترین فرد درگذشته از خویشاوندان رفته و [[رخت عزا]] را از تن آن [[خانواده]] بیرون می‌آورند.<br>
در روز چهاردهم ماه [[شعبان]] بعد از [[نماز مغرب]] و [[نماز عشاء|عشاء]]، هرکس به تعداد آرزوهای خود شاخه‌ای بلند، باریک و سبز از درخت [[انار]] یا [[انگور]] مهیا می‌سازد و در چهار گوشۀ پشت بام [[خانه]] نصب می‌کند و بر سر آن تکه‌ای پارچه یا [[پنبه]]، به نیت آرزوهای خود قرار می‌دهد. فرد در خلوت خود، پس از حمد و ثنای خدا، برآورده شدن آرزوهایش را طلب می‌کند.<br>
در [[تربت حیدریه]]، مردم به تعداد اعضای [[خانواده]] سیخ باریک تهیه می‌کنند و بر سر آن [[پنبه]] قرار می‌دهند سپس آن را روشن کرده و اهالی خانه دو بار از زیر آن رد می‌شوند. در پایان، آنها دست خود را در بالای آتش گرفته و بعد روی صورت خود می‌کشند و [[صلوات]] می‌فرستند.<br>
برخی در [[شهر فردوس|فردوس]]، در شب چهاردهم و پانزدهم [[شعبان]] به قبرستان‌ها رفته و چوب‌های کوچکی که سر آنها با [[پنبه]] مشتعل است، به قبرستان می‌روند.<ref>[https://www.iranhotelonline.com/blog/post-2400/چراغ-برات؛-آیین-گرامیداشت-مردگان-در-خراسان «چراغ برات؛ آیین بزرگداشت مردگان در خراسان»، سایت ایران هتل آنلاین.]</ref> <br>
اهالی مناطق جنوبی [[خراسان]]، کل [[ماه شعبان]] را نیز به‌عنوان ماه برات می‌شناسند.<ref>[https://web.archive.org/web/20140625191002/http:/www.ellahmezar.ir/?p=19533 «آیین برات و نیمه‌ی شعبان در خراسان و سایر نقاط»، سایت الله مزار.]</ref>

==مراسم برات در کردستان==
در شب نیمۀ [[شعبان]]، در برخی از نواحی [[کردستان]]، اهالی در [[مسجد|مساجد]]، [[تکیه|تکیه‌ها]] و یا منازل، دعا و [[نماز]] مخصوص می‌خوانند. آنها اعتقاد دارند، در این شب، [[روزی]] بندگان تقسیم و دعا برای افزایش [[روزی]] مستجاب می‌شود. برخی معتقدند باید در این شب سیر خورده شود و خانواده‌ها غذای مخصوص مانند [[رشته‌پلو]]، [[کشمش‌پلو]] و [[پلوخورشت]] درست کرده و به این کار «[[کاسه جشن]]» می‌گویند.<ref>[https://web.archive.org/web/20140625191002/http:/www.ellahmezar.ir/?p=19533 «آیین برات و نیمه‌ی شعبان در خراسان و سایر نقاط»، سایت الله مزار.]</ref> 
==رسم برات در نقاط دیگر دنیا==
در بعضی از کشورهای دیگر نیز آیین برات اجرا می‌شود. در [[هند]]، بعضی با حضور در قبرستان‌ها، برای مردگان خود [[آمرزش]] می‌طلبند. در [[ترکیه]]، شب برات یا برات کاندیلی شب مقدسی است. [[عراق]]، [[دمشق]]، [[مکه]]، [[مصر]] و [[افغانستان]] از دیگر مناطق برگزارکنندۀ این مراسم به شمار می‌روند.<ref>[https://www.iranhotelonline.com/blog/post-2400/چراغ-برات؛-آیین-گرامیداشت-مردگان-در-خراسان «چراغ برات؛ آیین بزرگداشت مردگان در خراسان»، سایت ایران هتل آنلاین.]</ref> 
==پانویس==
{{پانویس}}
==منابع==
* ایموتو، ئه‌ایچی، آسوکا و پارس، ترجمه قدرت‌الله ذاکری، تهران، پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی، چ۱، ۱۳۸۸ش.
* «آیین برات و نیمه شعبان در خراسان و سایر نقاط»، سایت الله مزار، تاریخ درج مطلب: ۱۸ خرداد ۱۳۹۳ش. 
* بیرونی، ابوریحان، التفهیم لاوائل صناعه التنجیم، به‌تحقیق جلال‌الدین همایی، تهران، شرکت نشر هما، چ۵، ۱۳۸۷ش. 
* دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۱۴ فروردین ۱۴۰۱ش.
* «چراغ برات؛ آیین همنشینی خراسانیان با مردگان در آستانه نیمه شعبان»، سایت بیتوته، تاریخ بازدید: ۱۴ فروردین ۱۴۰۱ش.
* «چراغ برات؛ آیین بزرگداشت مردگان در خراسان»، سایت ایران هتل آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۳ اردیبهشت ۱۳۹۹ش.
* نجفی، مریم، «نگاهی به مراسم شب برات در فرهنگ عامه»، شبکه اینترنتی آفتاب، تاریخ درج مطلب: ۲۸ شهریور ۱۳۸۴ش.