نمایش مبدأ برای یحیی سنوار

[[پرونده:یحیی_سنوار.jpg|جایگزین=یحیی سنوار رهبر حماس|بندانگشتی|یحیی سنوار یکی از رهبران حماس]]
{{درشت|'''یحیی سنوار'''؛}} نویسنده، سیاست‌مدار و از رهبران برجستهٔ جنبش مقاومت اسلامی فلسطین.

یحیی سنوار، نویسنده، مترجم و یکی از رهبران تأثیرگذار جنبش حماس بود که در مبارزه با اشغالگری اسرائیل، رهبری مقاومت مردم فلسطین و طراحی عملیات موفق و تاریخی [[طوفان الاقصی]] نقش محوری داشت. پژوهشگران باور به آزادی فلسطین «از نهر تا بحر»، ارتباط دایم و مؤثر با رهبران محور مقاومت و «مرد میدان» جهاد با رژیم صهیونیستی را از ویژگی‌های ممتاز او می‌دانند. یحیی سنوار در حال‌حاضر به‌دلیل نقش کلیدی در تاریخ معاصر فلسطین، نماد استقامت و امید برای ملت فلسطین محسوب می‌شود.

==زندگی‌نامه یحیی سنوار==
«یحیی إبراهیم حسن السِنوار» با کنیهٔ «ابو ابراهیم» در ۱۹۶۲م در شهر «خان‌یونس»، واقع در نوار غزه، به دنیا آمد.<ref>[https://tejaratnews.com/Ø¨Ø®Ø´-Ø¨ÛÙ-Ø§ÙÙÙÙ-34/942323-Ø²ÙØ¯Ú¯ÛÙØ§ÙÙ-ÛØÛÛ-Ø³ÙÙØ§Ø±-Ø§Ù-Ú©Ù-Ø¨ÙØ «زندگینامه یحیی سنوار ، او که بود؟»، وب‌سایت تجارت نیوز.]</ref> خانوادهٔ وی که مشغول کشاورزی و دامداری در «عسقلان» شهر المجدل فلسطین بودند، بر اثر حملهٔ اشغالگران اسرائیلی در ۱۹۴۸م به غزه آواره شدند و در منطقهٔ «خان‌یونس» ساکن شدند. سنوار در مدرسهٔ پسرانه در خان‌یونس تحصیل کرد و به گفتهٔ بسیاری از دوستانش از همان ابتدا هوش بالایی در فراگیری درس‌ها داشت.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/891833/سنوار-چگونه-وارد-حماس-شد «سنوار چگونه وارد حماس شد؟»، همشهری آنلاین.]</ref> بعد از اتمام دورهٔ ابتدایی و متوسطه، آموزش عالی را نیز در همین شهر آغار کرد و از «دانشگاه اسلامی غزه» در رشتهٔ زبان عربی لیسانس گرفت.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/1972149/ÙÚ¯Ø§ÙÛ-Ø¨Ù-Ø²ÙØ¯Ú¯Û-Ø·Ø±Ø§Ø-Ø¹ÙÙÛØ§Øª-Ø·ÙÙØ§Ù-Ø§ÙØ§ÙØµÛ-ÛØ سلیمی، «نگاهی به زندگی طراح عملیات طوفان الاقصی/ یحیی السنوار مرد شماره یک حماس کیست؟»، خبر آنلاین.]</ref> وی در ۲۰۱۱م، با «سمر محمد ابوزمر»، که ۱۸ سال از او کوچک‌تر بود، ازدواج کرد و صاحب فرزند شد.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/1973390/%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%D8%AA%D8%B5%D9%88%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%DB%8C%D8%AD%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%B9%D9%82%D8%AF%D «عکس | تصویری از شهید یحیی سنوار در مراسم عقدش؛ انتخاب عروس خانم توسط خواهرهای سنوار»، خبر آنلاین.]</ref>

==بازداشت و دوران زندان  یحیی سنوار==
یحیی سنوار برای نخستین‌بار در ۱۹۸۲م به‌دلیل فعالیت‌های دانشجویی به‌مدت چهار ماه زندانی شد. صهیونیست‌ها سپس یک هفته بعد از آزادی، وی را به‌مدت ۶ ماه بدون محاکمه در زندان انداختند. سنوار در ۱۹۸۵م دوباره بازداشت شد و هشت‌ماه در زندان‌های دشمن بود. صهیونیست‌ها در ۲۰ ژانویه ۱۹۸۸م بار دیگر یحیی سنوار را به اتهام کشتن دو نظامی صهیونیست و چهار جاسوس، بازداشت و به چهاربار «حبس ابد» محکوم کردند. او در دوران بازداشت خود در معرض مشکلات جسمی زیادی قرار گرفت و حتی یک لخته خون در مغز او مشاهده شد. سنوار همچنین در دورهٔ زندان از ملاقات با خانوادهٔ خود محروم بود و طی ۱۳سال پدرش تنها دو بار توانست او را ببیند. در نهایت یحیی سنوار در ۲۰۱۱م به‌همراه بیش از ۱۰۰۰ اسیر فلسطینی در برابر آزادی «گلعاد شالیط» اسیر صهیونیست در معاملهٔ تبادل اسرا به‌نام «وفاداری به آزادگان» آزاد شد. صهیونیست‌ها بعد از آزادکردن یحیی سنوار بارها اظهار پشیمانی کردند.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1403/05/17/3135794/%DB%8C%D8%AD%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87-%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%B5%D9%87%DB%8C%D9%88%D «یحیی السنوار؛ نامی که لرزه بر اندام صهیونیست‌ها انداخت»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>

==ویژگی‌های شخصیتی و تربیتی یحیی سنوار==
یحیی سنوار انسان مؤمن، ثابت‌قدم، حافظ کل قرآن کریم و بسیاری از احادیث پیامبر اسلام،<ref>[https://www.shabestan.news/news/1786621/یحیی-سنوار-از-نگاه-رفقای-زندانی-اش «یحیی سنوار از نگاه رفقای زندانی‌اش»، خبرگزاری شبستان.]</ref> متواضع، قناعت‌پیشه، کم‌ادعا، شجاع و همیشه در خط مقدم مبارزه بود.<ref>[https://www.irna.ir/news/85632022/%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D8%B4%DA%A9%D9%88%D9%87%D9%85%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%87-%DB%8C%D8%AD%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D9%87-%D8%AA%D8%A «شهادت شکوهمندانه یحیی سنوار نماد مبارزه تا آخرین نفس»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> کاریزمای ذاتی، نظم خلل‌ناپذیر<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/872670/%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%B2%D9%85%D8%A7%D8%AA%DB%8C%DA%A9-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D8%B4%D8%AC%D8%A7%D8%B9-%D9%88-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%85%D9%86%D8%AF-%D8%A7%D «رهبری کاریزماتیک، مبارزی شجاع و دانشمند اطلاعاتی ؛ راز محبوبیت یحیی سنوار چیست؟»،  همشهری آنلاین.]</ref>و شهادت‌طلبی از دیگر ویژگی‌های برجسته یحیی سنوار بود؛ به‌طوری که او همواره در دل میدان، نبرد علیه دشمن را مدیریت می‌کرد.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1403/05/17/3135794/%DB%8C%D8%AD%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87-%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%B5%D9%87%DB%8C%D9%88%D «یحیی السنوار؛ نامی که لرزه بر اندام صهیونیست‌ها انداخت»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>

==مهارت‌های یحیی سنوار==
یحیی سنوار علاوه‌بر یک سیاست‌مدار و نظامی کارکشته، روزنامه‌نگار، نویسنده، داستان‌سرا، مترجم، رمان‌نویس و خالق اشعار و آثار ادبی به زبان عربی بود و به زبان‌های انگلیسی و عبری نیز تسلط کامل داشت.<ref>[https://www.isna.ir/news/1403072922112/%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1-%D9%84%D8%AD%D8%B8%D8%A7%D8%AA-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%DB%8C%D8%AD%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%81%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A «چرا تصاویر لحظات شهادت یحیی سنوار افسانه‌ای شد؟»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>

==خاستگاه اندیشه‌ای و تربیتی یحیی سنوار==

*پژوهشگران یکی از خاستگاه‌های اندیشه‌ای و تربیتی یحیی سنوار را مکتب عاشورا می‌دانند؛ وی بارها با الهام از سیرهٔ مبارزاتی «امام حسین» بر تسلیم‌ناپذیری در برابر صهیونیست‌ها تأکید کرده بود و این جملهٔ سنوار که «صلح و مذاکره در کار نیست؛ یا پیروز می‌شویم یا کربلا رخ می‌دهد» روحیهٔ عاشورایی او را نشان می‌دهد.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1403/07/28/3181319/%DB%8C%D8%AD%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1-%DA%86%D9%87-%D8%AF%D8%B1%D8%B3-%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7-%DA%AF%D8%B1%D9%81%D8%AA#:~:text=%D8%B «یحیی سنوار چه درس‌هایی از عاشورا گرفت؟»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>

[[پرونده:شیخ_احمد_یاسین_در_سال_1998.jpg|بندانگشتی|

# شیخ احمد یاسین در سال ۱۹۹۸م

|جایگزین=شیخ احمد یاسین]]

*یحیی سنوار، مانند [[اسماعیل هنیه]]، در دوران نوجوانی و جوانی خود، مدت‌ها با «شیخ احمد یاسین» رهبر جنبش حماس در یک ارتباط معنوی عمیق بود و از اندیشهٔ مبارزاتی وی الهام گرفت.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/872670/%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%B2%D9%85%D8%A7%D8%AA%DB%8C%DA%A9-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D8%B4%D8%AC%D8%A7%D8%B9-%D9%88-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%85%D9%86%D8%AF-%D8%A7%D «رهبری کاریزماتیک، مبارزی شجاع و دانشمند اطلاعاتی؛ راز محبوبیت یحیی سنوار چیست؟»، همشهری آنلاین.]</ref>
*همچنین وی در محیطی رشد کرد که به‌شدت تحت تأثیر اشغال‌گری صهیونیست‌ها بود و از دوران کودکی، ظلم و جنایات اسرائیل را به‌صورت عینی، درک کرد. وی در این دوران با تفکر مقاومت اسلامی آشنا شد و به جنبش حماس که در ۱۹۸۷م تأسیس شده بود، پیوست.<ref>[https://tejaratnews.com/Ø¨Ø®Ø´-Ø¨ÛÙ-Ø§ÙÙÙÙ-34/942323-Ø²ÙØ¯Ú¯ÛÙØ§ÙÙ-ÛØÛÛ-Ø³ÙÙØ§Ø±-Ø§Ù-Ú©Ù-Ø¨ÙØ «زندگینامه یحیی سنوار ، او که بود؟»، وب‌سایت تجارت نیوز.]</ref>
*زندان تأثیر بسیاری در شکل‌گیری شخصیت سنوار داشت. به باور صاحب‌نظران، به‌طور کلی زندان برای فلسطینیان مکان گذراندن دوران محکومیت نیست بلکه دورانی برای درک جامعهٔ اسرائیل، تناسب اندام و تشکیل گروه‌های کوچک مباحثه است و یحیی سنوار نیز از این قاعده مستثنا نیست. وی سال‌ها بعد از آزادی از زندان رژیم صهیونیست دربارهٔ تأثیر زندان بر اندیشه و شخصیت خود گفت که زندان، فلسطینیان را می‌سازد؛ زیرا آنها بیرون از زندان در ایست‌های بازرسی، دیوارها و انواع محدودیت‌ها زندگی می‌کنند و فقط در زندان می‌توانند با یکدیگر ملاقات کنند و به باورها و هزینه‌های مبارزات خود بپردازند.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1403/05/17/3135794/%DB%8C%D8%AD%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87-%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%B5%D9%87%DB%8C%D9%88%D «یحیی السنوار؛ نامی که لرزه بر اندام صهیونیست‌ها انداخت»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> به‌همین دلیل سنوار در زندان زبان عبری را به‌طور کامل فراگرفت و با مطالعهٔ منابع فراوان، شناخت عمیقی از رژیم صهیونیستی پیدا کرد.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/872670/%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%B2%D9%85%D8%A7%D8%AA%DB%8C%DA%A9-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D8%B4%D8%AC%D8%A7%D8%B9-%D9%88-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%85%D9%86%D8%AF-%D8%A7%D «رهبری کاریزماتیک، مبارزی شجاع و دانشمند اطلاعاتی ؛ راز محبوبیت یحیی سنوار چیست؟»،  همشهری آنلاین.]</ref>

==اهمیت و جایگاه یحی سنوار==
تحلیل‌گران از یحیی سنوار به‌عنوان بازیگر نقش اصلی یک پیچ تاریخی مهم در موضوع فلسطین و همچنین در تاریخ غرب آسیا و جهان یاد می‌کنند.<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/4799068/یحیی-سنوار-که-بود «یحیی سنوار که بود؟»، خبرگزاری میزان.]</ref> وی به‌دلیل مدیریت داخلی جنبش حماس و توانایی‌های وی در حفظ اتحاد داخلی این جنبش مورد تحسین قرار گرفته است. یحیی سنوار در شرایطی که حماس با چالش‌های متعددی از جمله محاصرهٔ اقتصادی غزه و اختلافات داخلی مواجه بود، توانست این جنبش را به‌عنوان یک نیروی قدرتمند در صحنهٔ فلسطین حفظ کند.<ref>[https://tejaratnews.com/Ø¨Ø®Ø´-Ø¨ÛÙ-Ø§ÙÙÙÙ-34/942323-Ø²ÙØ¯Ú¯ÛÙØ§ÙÙ-ÛØÛÛ-Ø³ÙÙØ§Ø±-Ø§Ù-Ú©Ù-Ø¨ÙØ «زندگینامه یحیی سنوار ، او که بود؟»، وب‌سایت تجارت نیوز.]</ref> یحیی سنوار از چهره‌های تأثیرگذار و بسیار مهم حماس در جنگ ۸ روزهٔ ۲۰۱۴م و جنگ ۲۱ روزهٔ ۲۰۲۱م بود و در ۲۰۲۴م نیز رهبر حماس شد.<ref>[https://kayhan.ir/fa/news/297793/ÙØ±ÙØ§ÙØ¯ÙÛ-Ú©Ù-ØªØ§-Ø¢Ø®Ø±ÛÙ-ÙÙØ³-Ø¬ÙÚ¯ÛØ¯-Ø´ÙØ§Ø¯Øª-Ø¯Ø±-Ø§ÙØ¬-Ø «فرماندهی که تا آخرین نفس جنگید شهادت در اوج اقتدار»، وب‌سایت روزنامۀ کیهان.]</ref> او همچنین در تقویت توان نظامی حماس و توسعهٔ شبکه‌های امنیتی و اطلاعاتی این گروه در غزه، جذب حمایت‌های مالی و نظامی برای مقاومت فلسطین و تحکیم روابط حماس با محور مقاومت از جمله جمهوری اسلامی ایران و حزب‌الله نقش برجسته داشت.<ref>[https://tejaratnews.com/Ø¨Ø®Ø´-Ø¨ÛÙ-Ø§ÙÙÙÙ-34/942323-Ø²ÙØ¯Ú¯ÛÙØ§ÙÙ-ÛØÛÛ-Ø³ÙÙØ§Ø±-Ø§Ù-Ú©Ù-Ø¨ÙØ «زندگینامه یحیی سنوار ، او که بود؟»، وب‌سایت تجارت نیوز.]</ref>

==مسئولیت‌ها و فعالیت‌های یحیی سنوار==

#سنوار از دوران جوانی به یکی از فعالان برجستهٔ جنبش حماس تبدیل شد و نقش کلیدی در بنیان‌گذاری شاخهٔ نظامی حماس، گردان‌های «عزالدین قسام» داشت و به‌همین دلیل به‌عنوان یکی از مهم‌ترین فرماندهان نظامی این گروه شناخته می‌شود.<ref>[https://tejaratnews.com/Ø¨Ø®Ø´-Ø¨ÛÙ-Ø§ÙÙÙÙ-34/942323-Ø²ÙØ¯Ú¯ÛÙØ§ÙÙ-ÛØÛÛ-Ø³ÙÙØ§Ø±-Ø§Ù-Ú©Ù-Ø¨ÙØ «زندگینامه یحیی سنوار ، او که بود؟»، وب‌سایت تجارت نیوز.]</ref>
#پس از خروج از زندان در جریان انتخابات داخلی جنبش در ۲۰۱۲م به عضویت دفتر سیاسی حماس انتخاب شد.
#مسئولیت وزارت دفاع در کابینهٔ اسماعیل هنیه.
#مسئولیت هماهنگی جبههٔ سیاسی و نظامی در جنگ ۲۰۱۴م غزه.
#در ۲۰۱۵، جنبش حماس او را به‌عنوان مسئول پروندهٔ اسرای اسرائیلی منصوب کرد.
#در ۱۳ فوریه ۲۰۱۷م به‌عنوان رئیس دفتر سیاسی جنبش در نوار غزه و جانشین اسماعیل هنیه انتخاب شد.
#امضاء توافق سیاسی، اقتصادی و امنیتی با مصر در ۲۰۱۷م.
#مسئول دفتر سیاسی حماس به انتخاب شورای این جنبش.
#مسئول هماهنگی عملیات سیف‌القدس که معروف به جنگ ۱۲ روزه حماس با رژیم صهیونیستی است؛<ref>«[https://www.hamshahrionline.ir/news/891833/سنوار-چگونه-وارد-حماس-شد سنوار چگونه وارد حماس شد؟»، همشهری آنلاین.]</ref>
#یحیی سنوار حتی در دورهٔ بازداشت خود نیز مسئولیت رهبری هیئت عالی اسرای حماس در زندان‌های رژیم صهیونیستی را به عهده داشت.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1403/05/17/3135794/%DB%8C%D8%AD%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87-%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%B5%D9%87%DB%8C%D9%88%D «یحیی السنوار؛ نامی که لرزه بر اندام صهیونیست‌ها انداخت»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>

==نقش سنوار در عملیات طوفان الاقصی==
بر اساس گزارش رسانه‌ها عملیات موفق و تاریخی «طوفان الاقصی» در ۱۵ مهر ۱۴۰۳ش نتیجهٔ ماه‌ها برنامه‌ریزی دقیق توسط حماس بوده که یحیی سنوار به‌عنوان یکی از استراتژیست‌های اصلی این گروه، نقش مهمی در تدوین و نظارت بر این برنامه‌ها ایفا کرده است.<ref>[https://tejaratnews.com/Ø¨Ø®Ø´-Ø¨ÛÙ-Ø§ÙÙÙÙ-34/942323-Ø²ÙØ¯Ú¯ÛÙØ§ÙÙ-ÛØÛÛ-Ø³ÙÙØ§Ø±-Ø§Ù-Ú©Ù-Ø¨ÙØ «زندگینامه یحیی سنوار، او که بود؟»، وب‌سایت تجارت نیوز.]</ref> صهیونیست‌ها نیز یحیی سنوار را معمار و مغز متفکر این عملیات تاریخی می‌دانند.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1403/05/17/3135794/%DB%8C%D8%AD%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87-%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%B5%D9%87%DB%8C%D9%88%D «یحیی السنوار؛ نامی که لرزه بر اندام صهیونیست‌ها انداخت»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>

==آثار یحیی سنوار==
[[پرونده:کتاب_خار_و_میخک.jpg|بندانگشتی|کتاب خار و میخک (الشوک و القرنفل)|جایگزین=کتاب خار و میخک-الشوک و القرنفل-اثر یحیی سنوار]]

===تألیف===
«خار و میخک» (الشوک و القرنفل) عنوان رمانی است که سنوار در طول دوران ۲۲سال زندان به زبان «عبری» نوشت. در این اثر، داستان زندگی کودکی به نام احمد روایت می‌شود؛ پسر بچه‌ای دوساله که در اردوگاه الشاطی در انتظار بازگشت مردان اردوگاه، روزگار سختی را سپری می‌کند. «خار» در این کتاب نمادی از درد و رنج‌های فلسطینی‌ها و «میخک» نمادی از شادی‌ها و موفقیت‌های آنها است. سنوار با به‌کارگیری این نمادها، ابعاد مختلف زندگی سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و مبارزاتی مردم فلسطین را در این کتاب به تصویر کشیده است.<ref>[https://sobhe-no.ir/newspaper/1968/5/69109 «روایت احمد»، وب‌سایت روزنامۀ صبح نو.]</ref> رمان «شکوه» و کتاب‌های «آزمون و خطا در حماس» و «المجد» از دیگر تألیفات یحیی سنوار است.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/891833/سنوار-چگونه-وارد-حماس-شد «سنوار چگونه وارد حماس شد؟»، همشهری آنلاین.]</ref>

===ترجمه===
یحیی سنوار کتاب‌های «دربارهٔ شین‌بت» (سازمان اطلاعات و امنیت داخلی اسرائیل) و «احزاب سیاسی اسرائیلی» را در ۱۹۹۲م از عبری و انگلیسی به عربی ترجمه کرده است.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/891833/سنوار-چگونه-وارد-حماس-شد «سنوار چگونه وارد حماس شد؟»، همشهری آنلاین.]</ref>
[[پرونده:ترور_یحیی_سنوار.jpg|بندانگشتی|وسایل به‌جا مانده از یحیی سنوار شامل تفنگ، خشاب، کتاب ادعیه و تسبیح و عطر|جایگزین=وسایل یحیی سنوار -ترور یحیی سنوار]]

==ترور یحیی سنوار==
یحیی سنوار همواره تحت تعقیب نیروهای صیهونیست بود و ۳ بار منزل مسکونی وی در سال‌های ۲۰۱۲، ۲۰۱۴ و ۲۰۲۱م بمباران شد ولی هر ۳ بار وی جان سالم به در برد.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/891833/سنوار-چگونه-وارد-حماس-شد «سنوار چگونه وارد حماس شد؟»، همشهری آنلاین.]</ref> در آخرین حملهٔ تروریستی ارتش اسرائیل، عصر پنجشنبه ۲۶ مهر ۱۴۰۳ش رژیم صهیونیستی در بیانیه‌ای رسمی ادعا کرد که در بمباران منطقه‌ای از غزه، یحیی سنوار را کشته است. روز جمعه ۲۷ مهر خبر شهادت سنوار از سوی حماس به‌صورت رسمی اعلام شد.<ref>[https://fa.alalam.ir/news/7020723/%D9%88%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D8%AA-%DA%98%D9%88%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%84-%D8%B4%DB%8C%D9%88%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D8%B3%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%AD%D8%A8%D9%88%D8%A8%DB%8C%D8%A «وال استریت ژورنال: شیوه شهادت سنوار محبوبیت او را دوچندان کرد»، ب‌سایت شبکۀ العالم.]</ref>

==واکنش‌های ترور یحیی سنوار==
===گروه‌های مقاومت اسلامی===
در حالی‌که رژیم صهیونیستی کشته‌شدن سنوار را به‌معنای پایان مقاومت در غزه می‌دانست، جنبش حماس شهادت فرمانده یحیی السنوار را به امت عربی و اسلامی تسلیت گفت و اعلام کرد حماس به راه خود تا تأسیس کشور مستقل فلسطین در سراسر سرزمین فلسطین به پایتختی قدس ادامه خواهد داد. شهادت سنوار و رهبران قبل از او موجب قدرت و صلابت هر چه بیشتر حماس خواهد شد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6260800/%D8%AA%D8%A3%DB%8C%DB%8C%D8%AF-%D8%AE%D8%A8%D8%B1-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%DB%8C%D8%AD%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D9%88%DB%8C-%D8%AC%D9%86%D8%A8%D8%B4-%D8%AD%D9%8 «جنبش حماس شهادت یحیی السنوار را رسماً تأیید کرد»، خبرگزاری مهر.]</ref>گردان‌های عزالدین قسام نیز در واکنش به شهادت سنوار اعلام کرد که مسیر مبارزهٔ آنها تا زمان آزادسازی کامل فلسطین متوقف نخواهد شد.<ref>[https://www.isna.ir/news/1403072720789/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4-%DA%AF%D8%B1%D9%88%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA-%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%DB%8C%D8%AD%DB%8C%DB%8 «واکنش گروه‌های مقاومت فلسطین به شهادت یحیی السنوار واکنش گروه‌های مقاومت فلسطین به شهادت یحیی السنوار»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> حزب‌الله لبنان، جنبش جهاد اسلامی فلسطین، جنبش انصارالله یمن و گروه‌های مقاومت عراق نیز در واکنش به شهادت سنوار، خون او را موجب قدرت و ایستادگی مقاومت دانستند.<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/1653961/%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA-%D9%88-%D8%AF%D8%B4%D9%85%D9%86-%D8%A7%D9%88-%D8%B1%D8%A7-%D9%82%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%AF-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A7% «دوست و دشمن او را قهرمان می‌دانند/ فرمانده‌ای که تا آخرین لحظه سلاح بر زمین نگذاشت +فیلم»، وب‌سایت مشرق نیوز.]</ref>

===جمهوری اسلامی ایران===
آیت‌الله خامنه‌ای، رهبر انقلاب اسلامی ایران، با انتشار پیام رسمی شهادت یحیی سنوار را تسلیت گفت و او را چهرهٔ درخشان مقاومت و مجاهدت معرفی کرد که با عزم پولادین در برابر دشمن ظالم و متجاوز ایستاد؛ با تدبیر و شجاعت به او سیلی زد. وی در این پیام تأکید کرده است که حماس زنده است و زنده خواهد ماند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6261130/%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%DB%8C-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%DB%8C%D8%AD%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D9%86%D8%A «رهبر انقلاب: یحیی سنوار چهره درخشان مقاومت و مجاهدت بود»، خبرگزاری مهر.]</ref> مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران نیز پیام تسلیت صادر و تأکید کرد که جهاد در تقابل با تجاوز و بخشیدن آزادی به صاحبان حقیقی سرزمین‌های اشغالی، حرکت عظیم و هدف والایی است که با ترور قهرمانان این عرصه، متوقف نخواهد شد.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/1972483/واکنش-پزشکیان-به-شهادت-یحیی-السنوار «واکنش پزشکیان به شهادت یحیی السنوار»، خبر آنلاین.]</ref>

===مردم کشورهای منطقه===
خبرنگاران بی‌بی‌سی در مصاحبه و گزارش میدانی اعتراف کردند که دوست و دشمن، یحیی سنوار را قهرمان و فرمانده‌ای می‌دانند که تا آخرین لحظه سلاح بر زمین نگذاشت.<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/1653961/%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA-%D9%88-%D8%AF%D8%B4%D9%85%D9%86-%D8%A7%D9%88-%D8%B1%D8%A7-%D9%82%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%AF-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A7% «دوست و دشمن او را قهرمان می‌دانند/ فرمانده‌ای که تا آخرین لحظه سلاح بر زمین نگذاشت +فیلم»، وب‌سایت مشرق نیوز.]</ref>

==نشانه‌شناسی آخرین نبرد سنوار==
کارشناسان از منظر نشانه‌شناسی آخرین نبرد یحیی سنوار، نحوهٔ مواجههٔ او با دشمن و شهادت او را حاوی نشانه‌های نمادین می‌دانند که برای دوست و دشمن پیام‌های روشن دارد:
[[پرونده:ایستاده_در_آوار.jpg|بندانگشتی|اولین تصویر منتشر شده از پیکر یحیی سنوار |جایگزین=جنازه یحیی سنوار-پیکر یحیی سنوار]]

*اولین تصویر منتشر شده از پیکر بی‌جان یحیی سنوار او را «افتاده بر خاک» (افقی) نشان نمی‌داد بلکه سنوار را «ایستاده در میان آوار» (عمودی) نمایش می‌داد که از منظر نشانه‌شناسی، «ایستادگی» را در ذهن متبادر می‌کند.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1006324/%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D9%88%D8%A7%D8%B1-7-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%DA%A9%D8%A7%D9%86%D8%B3-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%B3%D9%86% «ایستاده در آوار؛ 7 نماد در سکانس پایانی که سنوار را اسطوره کرد»، وب‌سایت تحلیلی-خبری عصر ایران.]</ref>

*لباس رزم و لوازم شخصی مانند چفیه، تصویر قدس، عطر، تسبیح، تفنگ وی که آن‌قدر کار کرده که سنوار با چسب برق، برخی اجزای آن را به هم چسبانده و خشاب، نمادهای مبارزاتی یک فرهنگ را به نمایش می‌گذارد.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1006324/%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D9%88%D8%A7%D8%B1-7-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%DA%A9%D8%A7%D9%86%D8%B3-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%B3%D9%86% «ایستاده در آوار؛ 7 نماد در سکانس پایانی که سنوار را اسطوره کرد»، وب‌سایت تحلیلی-خبری عصر ایران.]</ref>

*او با لباس رزم و در حال نبرد مستقیم با دشمن در میدان جنگ (نه پناهگاه) شهید شد؛ کشته‌شدن در میدان جنگ، میان همهٔ ملت‌ها و فرهنگ‌ها، امری مقدس‌گونه تلقی می‌شود.

*سنوار هنگام شهادت تنها بود. تنهایی فرمانده در هر نبردی، بار عاطفی رخداد را تشدید و جاویدانه می‌کند.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1006324/%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D9%88%D8%A7%D8%B1-7-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%DA%A9%D8%A7%D9%86%D8%B3-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%B3%D9%86% «ایستاده در آوار؛ 7 نماد در سکانس پایانی که سنوار را اسطوره کرد»، وب‌سایت تحلیلی-خبری عصر ایران.]</ref>

*یحیی سنوار به‌معنای واقعی کلمه تا آخرین گلوله، تا آخرین قطرهٔ خون و تا آخرین نفس و به تنهایی جنگید. به باور تحلیل‌گران تصویری که از آخرین لحظات زندگی او ثبت شد، یک سکانس کامل و اثرگذار سینمایی بود و سنوار را در ذهن دوست و دشمن ماندگارتر کرد.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1006324/%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D9%88%D8%A7%D8%B1-7-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%DA%A9%D8%A7%D9%86%D8%B3-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%B3%D9%86% «ایستاده در آوار؛ 7 نماد در سکانس پایانی که سنوار را اسطوره کرد»، وب‌سایت تحلیلی-خبری عصر ایران.]</ref>

*صهیونیست‌ها، پیکر او را به جایی نامعلوم بردند و اگر پیکر و قبر او نیز برای همیشه ناپیدا باشد، به یک اسطورهٔ ناپیدا تبدیل می‌شود که همه جا هست. اگر جنازه وی را بازگردانند، آرامگاه او نمادی از یک قهرمان می‌شود که برای وطن خود زیست، جنگید و کشته شد.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1006324/%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D9%88%D8%A7%D8%B1-7-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%DA%A9%D8%A7%D9%86%D8%B3-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%B3%D9%86% «ایستاده در آوار؛ 7 نماد در سکانس پایانی که سنوار را اسطوره کرد»، وب‌سایت تحلیلی-خبری عصر ایران.]</ref>

==نماد آرمان فلسطین==
تحلیل‌گران معتقدند یحیی سنوار بعد از شهادت به الگویی جهانی تبدیل شده که محور مقاومت را برای شکست اسراییل مقاوم‌تر ساخته و چهرهٔ رژیم صهیونستی را که حتی به یک مجاهد زخمی رحم نمی‌کند به جهانیان نشان داد.<ref>[https://www.irna.ir/news/85632022/%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D8%B4%DA%A9%D9%88%D9%87%D9%85%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%87-%DB%8C%D8%AD%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D9%87-%D8%AA%D8%A «شهادت شکوهمندانه یحیی سنوار نماد مبارزه تا آخرین نفس»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> گاردین، رزنامهٔ پر تیراژ انگلیسی، یحیی سنوار را با «ارنستو چه گوارا» مبارز و پزشک آرژانتینی و یکی از شخصیت‌های اصلی انقلاب کوبا مقایسه و او را نماد مقاومت و آرمان مردم فلسطین معرفی کرده است.<ref>[https://snn.ir/fa/news/1185469/گاردین-یحیی-سنوار-نماد-آرمان-فلسطین-شد «گاردین: یحیی سنوار نماد آرمان فلسطین شد»، خبرگزاری دانشجو.]</ref>

==تصویرپردازی==
فیلم مستند یحیی سنوار به تهیه‌کنندگی و کارگردانی سیدحسن یوسفی در شبکهٔ «افق» سیمای جمهوری اسلامی ایران تولید شده است. این اثر ۲۶ دقیقه‌ای به ابعاد زندگی شخصی و نظامی وی می‌پردازد.<ref>[https://doctv.ir/news/431528 «فیلم مستند یحیی سنوار به مراحل پایانی رسید.»، وب‌سایت شبکۀ مستند.]</ref>

==یحیی سنوار در آثار شاعران==
بعد از شهادت یحیی سنوار شاعران زیاد ایرانی دربارهٔ نقش او در مقاومت اسلامی و آخرین نبرد حیرت‌انگیز او شعر سرودند. شعر ذیل یکی از نمونه‌ها است:<ref>[https://www.jamaran.news/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D9%86%D8%B4%D8%B1-59/1647207-%D8%B4%D8%B9%D8%B1%DB%8C-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%DB%8C%D8%AD%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1-%DA%86% «شعری جدید برای شهید یحیی سنوار/ چفیه و تصویر قدس و عطر و تسبیح و خشاب»، پایگاه طلاع‌رسانی جماران.]</ref>
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
 {{ب|لحظه‌های آخرت تلفیق شعر و جنگ بود|ای شهید معرکه! مردن برایت ننگ بود}}
{{ب|باید از آن لحظه‌ها افسانه‌ای می‌ساختی|با تمام زخم‌هایت، گرچه فرصت تنگ بود}}
{{ب|گرچه آن‌ها خواستند این‌گونه تحقیرت کنند|چشم‌هایت باطل السحری بر این نیرنگ بود}}
{{ب|در پلان آخرت… نه! ابتدای قصه‌ات|تیتراژ چشم تو زیباترین آهنگ بود}}
{{ب|چوبِ در دست تو را چوب خدا دیدیم ما|بی صدا بر شیشهٔ شب خورد؛ گویا سنگ بود}}
{{ب|ما رمیتَ اذ رمیتَ، چوب مأمور خداست|صبغت اللهٔ که هر چه غیر از آن بی‌رنگ بود}}
{{ب|چفیه و تصویر قدس و عطر و تسبیح و خشاب|در کنار تو نمایشگاه یک فرهنگ بود}}
 {{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}

==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==
{{آغاز منابع}}
*«ایستاده در آوار؛ ۷ نماد در سکانس پایانی که سنوار را اسطوره کرد»، وب‌سایت تحلیلی-خبری عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۲۷ مهر ۱۴۰۳ش.
*«جنبش حماس شهادت یحیی السنوار را رسماً تأیید کرد»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۷ مهر ۱۴۰۳ش.
*«چرا تصاویر لحظات شهادت یحیی سنوار افسانه‌ای شد؟»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۲۹ مهر ۱۴۰۳ش.
*«دوست و دشمن او را قهرمان می‌دانند/ فرمانده‌ای که تا آخرین لحظه سلاح بر زمین نگذاشت +فیلم»، وب‌سایت مشرق نیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۸ مهر ۱۴۰۳ش.
*«روایت احمد»، وب‌سایت روزنامهٔ صبح نو، تاریخ درج مطلب: ۲۹ مهر ۱۴۰۳ش.
*«رهبر انقلاب: یحیی سنوار چهره درخشان مقاومت و مجاهدت بود»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۸ مهر ۱۴۰۳ش.
*«رهبری کاریزماتیک، مبارزی شجاع و دانشمند اطلاعاتی؛ راز محبوبیت یحیی سنوار چیست؟»، همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۷ مرداد ۱۴۰۳ش.
*«زندگینامه یحیی سنوار، او که بود؟»، وب‌سایت تجارت نیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۶ مهر ۱۴۰۳ش.
*«سنوار چگونه وارد حماس شد؟»، همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: جمعه ۲۷ مهر ۱۴۰۳ش.
*سلیمی، رسول، «نگاهی به زندگی طراح عملیات طوفان الاقصی/ یحیی السنوار مرد شماره یک حماس کیست؟»، خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۶ مهر ۱۴۰۳ش.
*«شعری جدید برای شهید یحیی سنوار/ چفیه و تصویر قدس و عطر و تسبیح و خشاب»، پایگاه طلاع‌رسانی جماران، تاریخ درج مطلب: ۲۹ مهر ۱۴۰۳ش.
*«شهادت شکوهمندانه یحیی سنوار نماد مبارزه تا آخرین نفس»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۲۸ مهر ۱۴۰۳ش.
*«عکس | تصویری از شهید یحیی سنوار در مراسم عقدش؛ انتخاب عروس خانم توسط خواهرهای سنوار»، خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۹ مهر ۱۴۰۳ش.
*«فرماندهی که تا آخرین نفس جنگید شهادت در اوج اقتدار»، وب‌سایت روزنامهٔ کیهان، تاریخ درج مطلب: ۲۷ مهر ۱۴۰۳ش.
*«فیلم مستند یحیی سنوار به مراحل پایانی رسید.»، وب‌سایت شبکهٔ مستند، تاریخ درج مطلب: ۲۲ مرداد ۱۴۰۳ش.
*«گاردین: یحیی سنوار نماد آرمان فلسطین شد»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: ۳۰ مهر ۱۴۰۳ش.
*«واکنش پزشکیان به شهادت یحیی السنوار»، خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۷ مهر ۱۴۰۳ش.
*«واکنش گروه‌های مقاومت فلسطین به شهادت یحیی السنوار واکنش گروه‌های مقاومت فلسطین به شهادت یحیی السنوار»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۲۷ مهر ۱۴۰۳ش.
*«وال استریت ژورنال: شیوه شهادت سنوار محبوبیت او را دوچندان کرد»، ب‌سایت شبکهٔ العالم، تاریخ درج مطلب: ۳۰ مهر ۱۴۰۳ش.
*«یحیی السنوار؛ نامی که لرزه بر اندام صهیونیست‌ها انداخت»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۴ مرداد ۱۴۰۳ش.
*«یحیی سنوار از نگاه رفقای زندانی‌اش»، خبرگزاری شبستان، تاریخ درج مطلب: ۳۰ مهر ۱۴۰۳ش.
*«یحیی سنوار چه درس‌هایی از عاشورا گرفت؟»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۲۸ مهر ۱۴۰۳ش.
*«یحیی سنوار که بود؟»، خبرگزاری میزان، تاریخ درج مطلب: ۲۷ مهر ۱۴۰۳ش.
{{پایان منابع}}