نمایش مبدأ برای پیش‌نویس:زمینه‌سازی ظهور امام مهدی

'''<big>زمینه‌سازی ظهور امام مهدی؛</big>''' فراهم‌آوری مقدمات، اسباب و آمادگی‌های فردی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی برای تحقق حکومت جهانی امام مهدی.

زمینه‌سازی ظهور امام مهدی مجموعه اقدامات و آمادگی‌هایی است که مقدمات تحقق حکومت جهانی حضرت مهدی را فراهم می‌آورد. این زمینه‌سازی در سه سطح خدا، امام و مردم قابل بررسی است و از منظر اندیشمندان شیعه، نقشی ضروری و مبتنی بر آیات و روایات دارد. مراتب آن شامل آمادگی‌های فردی مانند تهذیب نفس و معرفت، فرهنگی، اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و فناورانه است. گروه‌هایی نظیر اهل مشرق، به‌ویژه ایرانیان، و نیز انقلاب اسلامی ایران، در این مسیر نقش محوری ایفا کرده‌اند. همچنین زنان، جوانان و رسانه‌ها هر یک با وظایف مشخصی در تحقق این بستر مؤثر هستند. اخلاق زمینه‌ساز، رفع علل غیبت و نقش‌آفرینی مردم از جمله مباحث کلیدی این موضوع به شمار می‌رود.

== '''مفهوم‌شناسی''' ==
زمینه‌سازی در لغت به معنای به وجود آوردن مقدمات انجام امری است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/318157/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D9%88-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%DA%AF%DB%8C آیتی، «زمینه‌سازی ظهور؛ چیستی و چگونگی»، ۱۳۹۰ش، ص۲۱-۲۰.]</ref> مهیا ساختن و ایجاد مقدمات و اسباب و علل ظهور به گونه‌ای که شرایط تحقق ظهور و خارج شدن امام از عالم غیب، مهیا و هموار باشد تا امام بتواند حرکت خود را آغاز و حاکمیت جهانی‌اش را تحقق بخشد.<ref>[https://search.isc.ac/dl/search/defaultta.aspx?DTC=8&DC=468079 پورسیدآقایی، «زمینه‌سازی ظهور»، ۱۳۸۸ش، ص۲۰.]</ref> از نظر اصطلاحی، زمینه‌سازی ظهور به تلاش در جهت تربیت خود و دیگران و اهتمام به امور مسلمین، تعریف شده است.<ref>جهان‌کهن، «ویژگی‌های اساسی اخلاق زمینه‌ساز فردی ظهور امام زمان(ع)»، ۱۳۹۳ش، ص۳۵.</ref>

== '''مراتب زمینه‌سازی ظهور''' ==
زمینه‌سازان ظهور سه گروه خدا، امام و مردم هستند و به همین نسبت، زمینه‌سازی ظهور دارای سه سطح اصلیِ زمینه‌سازی خدا برای ظهور، زمینه‌سازی امام مهدی برای ظهور خود و زمینه‌سازی مردم برای ظهور امام مهدی است. زمینه‌سازی منتظران نیز دارای مراتبی مانند دین‌مداری و اعمال خاص فردی و اجتماعی است.<ref>جاودانی عادل فخار، «بررسی سندی و متنی نقش ایرانیان در زمینه‌سازی ظهور»، ۱۴۰۱ش، ص۱۶.</ref> 

== '''دیدگاه‌ها دربارهٔ زمینه‌سازی ظهور''' ==

# '''نظاره‌گر:''' گروهی با استناد به آیات و روایات، ظهور را مانند قیامت می‌دانند که تنها وابسته به ارادۀ خدا است و انسان‌هاُ چه دوست چه دشمن تنها نقش نظاره‌گر را می‌توانند داشته باشند.
# '''پذیرش ظلم:''' برخی دیگر با استناد به دسته دیگری از روایات، معتقدند برای تحقق ظهور، دنیا باید پر از ظلم و ستم و گناه شود.
# '''رفع علل غیبت:''' در دیدگاهی دیگر، باید علل غیبت را شناخت و پس از آن تکلیف جامعه برطرف کردن علل غیبت است. بر اساس این دیدگاه، لزومی ندارد که به زمینه‌سازی پرداخت و تنها برطرف کردن علل غیبت برای ظهور کافی است.
# '''نقش‌آفرینی مردم:''' مردم می‌توانند از طریق دعاهایی که امامان معصوم از مسلمانان خواسته‌اند در زمینه‌سازی  ظهور نقش داشته باشند و باعث تعجیل در ظهور شوند. همچینین نعمت امام و آشکار شدن ایشان از آن دسته از رحمت‌های الهی است که همراه با لیاقت و شایستگی، نصیب مردم می‌شود.<ref>جهان‌کهن، «ویژگی‌های اساسی اخلاق زمینه‌ساز فردی ظهور امام زمان(ع)»، ۱۳۹۳ش، ص۳۸-۳۶.</ref>

دانشمندان شیعه بر تأثیر رفتار انسان‌ها در ظهور تأکید کرده‌اند. شیخ مفید ظهور را مشروط به فراهم شدن یاران، سیدمرتضی خروج امام از غیبت را در گرو اقدام مردم و شیخ طوسی غیبت را ناشی از سوءرفتار مردم می‌داند. سید روح‌الله خمینی انقلاب اسلامی را مقدمه ظهور، مرتضی مطهری مبارزه با موانع را وظیفه مردم و سید محمدباقر صدر ظهور را دگرگونی اجتماعی وابسته به فضای مناسب جهانی معرفی کرده است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/318157/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D9%88-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%DA%AF%DB%8C آیتی، «زمینه‌سازی ظهور؛ چیستی و چگونگی»، ۱۳۹۰ش، ص۲۸-۲۴.]</ref><ref group="دیدگاه">دیدگاه مستقلی است یا در امتداد دیدگاه چهارم؟</ref>

== '''ریشه‌های زمینه‌سازی ظهور''' ==
بر اساس برخی پژوهش‌ها، زمینه‌سازی ظهور، ریشه در قرآن دارد. قرآن در چند آیه مانند آیه ۱۰۵ سوره انبیاء، آیه ۵ سوره قصص و آیه ۵۵ سوره نور وراثت صالحان را نسبت به زمین نوید داده و حکومت آینده زمین را، متلق به آنها دانسته است. پیامبر نیز مسلمانان را از حکومت جهانی فرزندش آگاه ساخت و امامان معصوم با تبیین مسائل بیشتری به تفسیر ابعاد آن پرداخته‌اند.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/880602/%D8%B1%D8%A7%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D9%88%D9%84%DB%8C-%D8%B9%D8%B5%D8%B1-%D8%B9%D8%AC «راه‌های زمینه‌سازی ظهور حضرت ولی عصر (عج)»، وب‌سایت خبرگزاری رسمی حوزه.]</ref>
== '''راه‌های زمینه‌سازی ظهور''' ==
بر اساس دیدگاه دانشمندان شیعه که زمینه‌سازی برای ظهور امام مهدی را وظیفه‌ای می‌دانند که بر عهده مردان و زنان منتظر قرار دارد؛ تحقق آن نیازمند انواع گوناگونی از آمادگی‌ها است؛ ازجمله:.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3301/5654/55400/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D9%88%D9%84%DB%8C-%D8%B9%D8%B5%D8%B1-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85 فاکر میبدی، «زمینه‌سازی ظهور حضرت ولی عصر علیه‌السلام»، وب‌سایت پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>

* '''آمادگی فردی''': تهذیب نفس، دین‌داری و تقوا و دعا، معرفت و محبت به امام مهدی و رعایت اخلاق اسلامی.<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/432800/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1 ماسلایه و انصاری چشمه، «نقش زنان در زمینه‌سازی ظهور»، ۱۳۹۸ش، ص۶۴-۶۱.]</ref>
* '''آمادگی فکری و فرهنگی:''' شناخت صحیح امام مهدی، تبیین معارف مهدوی، روشنگری و مبارزه با شبهات.
* '''آمادگی تکنولوژیکی''': استفاده از ابزارهای نوین ارتباطی و فناوری برای تبلیغ و اشاعه فرهنگ انتظار.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3301/5654/55400/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D9%88%D9%84%DB%8C-%D8%B9%D8%B5%D8%B1-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85 فاکر میبدی، «زمینه‌سازی ظهور حضرت ولی عصر علیه‌السلام»، وب‌سایت پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>
* '''آمادگی اجتماعی''': البته آمادگی اجتماعی به‌عنوان یکی از ارکان زمینه‌سازی ظهور، ابعاد سه‌گانه رفتار اجتماعی، شناخت اجتماعی و احساس اجتماعی جمعی را در بر می‌گیرد. شناخت اجتماعی صحیح نسبت به امام و وظایف منتظران، احساس اجتماعی مبتنی بر همبستگی، برادری و وحدت، و رفتار اجتماعی در قالب امر به معروف، نهی از منکر و کنش‌های جمعی اصلاحی است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2171302/%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%D8%A8%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82-%D9%81%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B2-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88%DB%8C-%D8%AA%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86 شاه‌نظری و طاهرهدایتی، «الگوی تربیت اخلاق فردی و اجتماعی زمینه‌ساز ظهور (الگوی تعالی انسان)»، ۱۴۰۳ش، ص۸۲.]</ref> 

بر اساس آموزه‌های اسلامی، جامعه مؤمنان در صورتی می‌تواند بستری مناسب برای ظهور باشد که ویژگی‌هایی همچون خداباوری، کفر به طاغوت ها و مبارزه با قدرت های استکباری، عدالت مداری و عدالت گستری، تکریم مؤمنان و حفظ عزت و احترام انسان ها، ایثار و تعاون، وفای به عهد و امانت داری و نیز صبر و بردباری در آن فراهم آمده باشد.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/96870/%D9%88%DB%8C%DA%98%DA%AF%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B2-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%DB%8C%D8%A7-%D9%85%D8%AD%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82-%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C- ناصح، «ویژگی‌های اخلاقی جامعه زمینه‌ساز ظهور یا محورهای اساسی اخلاق زمینه‌ساز در بعد اجتماعی»، وب‌سایت پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref><ref group="دیدگاه">این قسمت جزء کدام دسته است؟ مستقل؟</ref>

== '''اخلاق زمینه‌ساز'''<ref group="دیدگاه">به نظرم مطالب این بخش فقط بند دوم مفید است که باید در بخش قبلی جایگذاری شود</ref> ==
صفات و الزامات اخلاقی خاصی است که برگرفته از آموزه انتظار و زمینه‌سازی ظهور امام مهدی است. اوصاف و افعال اخلاقی است که مقدماتی ایجاد می‌کند تا شرایط فردی و اجتماعی برای تحمل ولایت معصوم و ظهور او فراهم آید.<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/353228/%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82-%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B2-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D9%84%D9%85%D8%B1%D9%88-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87 رامین‌، «اخلاق زمینه‌ساز در قلمرو خانواده»، ۱۳۹۳ش، ص۱۶۰.]</ref> همچنین مجموعه ملکات و صفاتی که در انسان، برای ورود به شرایط ظهور و تشکیل جامعه‌ای منتظر آمادگی روحی و باطنی را فراهم می‌کند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1235085/%D9%85%D9%88%D9%84%D9%81%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A8%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82-%D9%88-%D8%B3%D8%A8%DA%A9-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B2 گودرزی، «مؤلفه‌های راهبردی اخلاق و سبک زندگی زمینه‌ساز»، ۱۳۹۳ش، ص۸۹.]</ref>

از نگاه سید روح‌الله خمینی و سید علی خامنه‌ای، مهم‌ترین ویژگی‌های اخلاقی که فرد برای زمینه‌سازی ظهور باید کسب کند، عبارت از: جهاد، قدرت و زهد است.<ref>جهان‌کهن، «ویژگی‌های اساسی اخلاق زمینه‌ساز فردی ظهور امام زمان(ع)»، ۱۳۹۳ش، ص۹۴.</ref>

== '''زمینه‌سازان ظهور''' ==

=== '''اهل مشرق''' ===
در منابع روایی شیعه و اهل‌سنت ذکر شده است سه گروه از نخستین گروه ایرانیان زمینه‌ساز ظهور هستند و اهل مشرق زمین نقش محوری در زمینه‌سازی ظهور دارند.<ref>[http://mahdi313.com/fa/contents/103 «قيام گروهي از مشرق زمين»، وب‌سایت مهدویت؛] [https://www.tebyan.net/news/207928/%D9%82%DB%8C%D8%A7%D9%85-%DA%AF%D8%B1%D9%88%D9%87%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%82-%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86 «قیام گروهی از مشرق زمین»، وب‌سایت تبیان.]</ref> حدیث قیام اهل مشرق در سنن ابن‌ماجه و الغیبه نعمانی گزارش شده است.<ref>نعمانی، الغیبه، ۱۳۹۷ق، ص۲۷۳؛ ابن‌ماجه، سنن ابن‌ماجه، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۱۳۶۸.</ref><ref group="دیدگاه">مطلب مازادی نسبت به سه بند زیر دارد؟</ref>

# نهضتی که از سوی اهل مشرق شکل می‌گیرد که صاحب آن همراه با پرچم‌های سیاه یا رایات سود هستند.<ref>امانی، سنن جاهلی عرب و روش برخورد قرآن کریم، ۱۳۹۷ش، ص۲۵۶.</ref> هرچند<ref group="دیدگاه">فکر میکنم «هرچند» در این متن مبهم باشد</ref> قیام آنها در راستای یاری امام مهدی، در سال ظهور خواهد بود. روایات رایات سود بیشتر در منابع اهل‌سنت مانند الفتن نعیم بن حماد مروزی ذکر شده است<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/857862/%D8%AD%D8%AF%DB%8C%D8%AB-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D9%84%D8%A7%DB%8C%D9%85-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-1 صادقی، «تأملی در روایت‌های علائم ظهور»، ۱۳۸۲ش، ص۳۲۲.]</ref> و برخی علمای شیعه چون محمدباقر مجلسی به اینگونه روایات اعتنائی نداشتند.<ref>جاودانی عادل فخار، «بررسی سندی و متنی نقش ایرانیان در زمینه‌سازی ظهور»، ۱۴۰۱ش، ص۳۹.</ref>
# گروه یمانی‌ها که براساس منابع شیعی این قبام در سال ظهور و مقارن با خروج سفیانی در شام است.
# حرکتی بر ضد یهود که در عراق اتفاق می‌افتد.<ref>کورانی، عصر ظهور، ۱۳۹۴ش، ص۶۷۶.</ref>

همچنین روایاتی در مورد برخی از شهرهای ایران وجود دارد که در زمینه‌سازی برای ظهور بسیار مهم و نقش‌آفرین هستند. قم، خراسان، جیلان (گیلان)، سجستان (سیستان)، اصفهان، طبرستان و طالقان که این شهرها و مردمان آنها نقش مهمی در تشکیل حکومت دارند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1388653/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B5%D8%B1-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1 پور سیدآقایی و مافی، «نقش ایرانیان در عصر ظهور»، ۱۳۹۷ش، ص۲۰.]</ref><ref group="دیدگاه">چرا این مورد را از سه مورد قبلی جدا کردید؟ یعنی اهل مشرق به آن سه مورد تفسیر شده و این از اهل مشرق نیست؟</ref>

=== '''صفویه'''<ref group="دیدگاه">طبق همین منبع و نیز مقالات قبلی که نوشته شده، صفویه در آن زمان زمینه ساز معرفی نمیشد بلکه واقعا تطبیق بر نشانه ها داده میشد. درست است؟ یا دو رویکرد به صفویه موجود بوده؛ هم رویکرد تطبیقی و هم رویکرد زمینه سازی؟</ref> ===
برخی مفسران روایات، مصداق این قیام‌ها را دولت صفویه و برخی دیگر انقلاب اسلامی ایران دانسته‌اند. زمینه‌سازی ظهور در جکومت صفویه با نگرش صوفی، نگاه مرشد و مریدپروری براساس مسائلی مانند آماده‌کردن اسب، اسطبل و عمارت و پیشگویی‌های منجمان بود. عالمان و فقیهان، بیشترین تلاش را در مورد زمینه‌سازی برای ظهور با فعالیت‌هایی چون طرح نظریه نیابت علما، گسترش حوزه‌های علمیه و تربیت شاگران، تألیف کتاب‌های فراوان و در نهایت، تغییر نگرش دین صوفیانه به فقه شیعی انجام دادند.<ref>[https://www.mahdimag.ir/article_195538.html حسن‌پور، « بررسی تطبیقی رویکرد دولت صفویه و انقلاب اسلامی به آموزه مهدویت با تأکید بر مشروعیت نقش فقها و زمینه‌سازی ظهور»، ۱۳۹۹ش، ص۳۹ و ۴۳.]</ref>

=== '''انقلاب اسلامی''' '''ایران''' ===
در دورۀ غیبت و در آستانۀ ظهور مهدی، دولت‌ها و انقلاب‌هایی به حمایت از آن شکل می‌گیرند و زمینه را برای ظهور آن حضرت فراهم می‌سازند و این، از نشانه‌های ظهور است.<ref>جمعی از نویسندگان، چشم به راه مهدی(عج)، ۱۳۸۷ش، ص۳۰۳-۳۰۶.</ref> انقلاب اسلامی در چارچوب حکومت دینی مبتنی بر ولایت فقیه و نیابت عام امام مهدی، اصالت خود را از مهدویت گرفته و خود را طفیلی آن حکومت می‌داند.<ref>[https://www.mahdimag.ir/article_195538.html حسن‌پور، « بررسی تطبیقی رویکرد دولت صفویه و انقلاب اسلامی به آموزه مهدویت با تأکید بر مشروعیت نقش فقها و زمینه‌سازی ظهور»، ۱۳۹۹ش، ص۴۰-۳۹.]</ref> سید روح‌الله خمینی بر جهانی شدن انقلاب اسلامی و مقدمه بودن آن برای ظهور تأکید کرد.<ref>خمینی، صحیفه امام، ۱۳۸۹ش، ج۱۵، ص۶۲ و ج۱۶، ص۱۳۱.</ref> مرتضی مطهری نیز معتقد است یاران امام مهدی ابتدابه‌ساکن خلق نمی‌شوند، بلکه باید با وجود رواج ظلم و فساد، زمینه‌هایی برای پرورش چنین یارانی مهیا شود.<ref>مطهری، مجموعه آثار، ۱۳۸۷ش، ج۲۴، ص۴۳۹.</ref> زمینه‌سازی ظهور و مقدمه‌بودن برای ظهور در انقلاب اسلامی مبتنی بر آموزه‌های صحیح قرآنی، روایی و دینی است که عبارتند از:<ref>[https://www.mahdimag.ir/article_195538.html حسن‌پور، « بررسی تطبیقی رویکرد دولت صفویه و انقلاب اسلامی به آموزه مهدویت با تأکید بر مشروعیت نقش فقها و زمینه‌سازی ظهور»، ۱۳۹۹ش، ص۳۹.]</ref>

# '''تأکید بر اختیاری بودن سرنوشت انسان‌ها:''' انقلاب اسلامی با استناد به آیات قرآن که سرنوشت انسان را در گرو تغییر افکار و رفتار او می‌داند، زمینه را برای نقش‌آفرینی منتظران در تحقق ظهور فراهم کرد.
# '''مقابله با انحرافات و کج‌اندیشی منتظران:''' مقابله با انحرافات، کج‌اندیشی برخی منتظران، ترویج نگرش صحیح به مسئله انتظار و تعمیق معارف مهدوی است که مقابله با جریان انجمن حجتیه یکی از آن موارد است.
# '''ترغیب مردم به مباحث مهدوی در ایام ویژه:''' ایام ویژه مهدویت مانند نیمه شعبان، نهم ربیع و جمعه‌ها، توسعه و گسترش کمّی و کیفی مسجد مقدس جمکران و برنامه‌های اجراشده در آن مکان مقدس.
# '''تعمیق بینش صحیح منتظران:''' تشکیل بسیج مهدوی، کانون مهدویت، تأسیس مراکز و مؤسسات آموزشی و فرهنگی مهدوی و تألیفات مهدوی و زمینه‌سازی اعتقادی، فکری و فرهنگی.
# '''قدرت و اقتدار نظامی:''' تأسیس سپاه پاسداران چراکه برای زمینه‌سازی ظهور باید ترس امام از جان خود که یکی از علل غیبت است، برداشته شود.
# '''بیداری کشورهای اسلامی:''' مبارزه با جریانات انحرافی مهدوی، مدعیان دروغین مهدویت و نقشه‌های شوم دشمنان مهدویت و تشیع.<ref>[https://www.mahdimag.ir/article_195538.html حسن‌پور، « بررسی تطبیقی رویکرد دولت صفویه و انقلاب اسلامی به آموزه مهدویت با تأکید بر مشروعیت نقش فقها و زمینه‌سازی ظهور»، ۱۳۹۹ش، ص۴۲-۴۱.]</ref>

== '''نقش زنان در زمینه‌سازی ظهور''' <ref group="دیدگاه">کل این بخش خیلی مطالب خوب و مهمی آمده است اما نیاز به بازنویسی دارد:

ادبیات این مطالب دستوری و توصیه ای شده است. گزارش و توصیف کنید و نیاز به توضیح هم ندارند.

دسته بندی ها کمی دقیق نیست و بعضا تداخل دارند و یا تکرار شده است.

برخی موارد گویا صراحتی در زمینه سازی ظهور توسط زنان ندارد و مطلق نقشهای سیاسی یا فرهنگی و... است. به نوعی باید ربط روشن باشد و ترجیحا منابع بیشتری را برای حمایت از مطالب به کار بگیرید/</ref> ==
زمینه سازی و آمادگی برای ظهور امام مهدی در روایات، نشان‌دهندۀ اهمیت نقش مردان و زنان مؤمن است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/857881/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1 هاشمی، «نقش زن در زمینه‌سازی ظهور»، ۱۳۸۶ش، ص۱۶۶.]</ref><ref group="دیدگاه">قبلا در بحث دیدگاه و راه ها به مضمون این نکته اشاره شد. پس در اینجا نیاز به تکرار نیست</ref>

=== '''زمینه‌سازی فردی و خانوادگی''' ===
نقش زنان در زمینه‌سازی ظهور در سه حوزه شناخت، عاطفه و رفتار خلاصه می‌شود. 

# '''شناخت:''' کسب معرفت حقیقی خدا و امام مهدی براساس عقلی که با آن به کسب کمالات پرداخته می‌شود و در این زمینه، مردان و زنان تفاوتی ندارند، واجب است.
# '''عاطفه:''' محبت به امام که اساس آن شناخت اهل‌بیت است، در زنان به دلیل انعطاف‌پذیری بیشتر و ظرافت قلبی، آسان‌تر شکل می‌گیرد و آنان می‌توانند با ایجاد مهر و محبت خدایی در خانواده، اساس جامعه را بر پایه دوستی امام مهدی بنا نهند.<ref group="دیدگاه">آیا این مورد خانوادگی و نیز اجتماعی نیست؟</ref>
# '''رفتار:''' زنان با خودسازی، حفظ خویشتن از محرمات، تمسک به دعای یا مقلب القلوب برای حفظ دین در فتنه‌ها، و عمل به وظایف فردی، الگویی عملی برای دیگران می‌شوند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/857881/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1 هاشمی، «نقش زن در زمینه‌سازی ظهور»، ۱۳۸۶ش،  ص۱۷۶-۱۶۹.]</ref><ref group="دیدگاه">ادبیات این سه بخش دستوری و توصیه ای شده است. گزارش و توصیف کنید و نیاز به توضیح هم ندارند</ref>

در خانواده نیز مادران به‌عنوان مربیان نسل آینده و تربیت فرزندان به‌عنوان آینده‌سازان منتظر، همسران با یاوری و رشد و تعالی دینی همسر در منزل و نیز با رعایت حجاب و عفاف در وظایف اجتماعی در بیرون از منزل که در روایات به منزله جهاد دانسته شده است، زمینه را برای استحکام جامعه و اجرای عدالت مورد انتظار فراهم می‌آورند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/857881/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1 هاشمی، «نقش زن در زمینه‌سازی ظهور»، ۱۳۸۶ش، ص۱۸۰-۱۷۶]؛ [https://www.ensani.ir/fa/article/432800/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1 ماسلایه و انصاری چشمه، «نقش زنان در زمینه‌سازی ظهور»، ۱۳۹۸ش، ص۶۹.]</ref><ref group="دیدگاه">همچنین این مورد

چرا از بقیه موارد جدا ذکر شده است؟ مگر آن موارد فقط فردی بود که در این بند خانواده جدا شده است؟</ref>

=== '''زمینه‌سازی سیاسی''' ===
در دوران معاصر با توجه به اینکه حکومت‌های غربی برای سلطه بر کشورهای اسلامی، شعار جدایی دین از سیاست را مطرح کردند، زنان هم‌زدیف با مردان در ایران نشان دادند که مرد و زن مسلمان، نقش بسزایی در حکومت‌های اسلامی دارند. در دوران معاصر، سید روح‌الله خمینی بر حضور زنان در مسائل سیاسی تأکید کرد. حضور آنان در صحنه سیاسی با پرهیزکاری، زمینه‌ساز حکومت جهانی امام مهدی می‌باشد. مهمترین وظیفه آنان را می‌توان اینگونه برشمرد.

# تظاهرات علیه استکبار، حضور در انتخابات، تأیید رهبری و مسئولین، امر به معروف و نهی از منکر، آمادگی‌های دفاعی.
# حضور زنان در مسندهای سیاسیِ غیرمخالف با شئون اسلامی در جهت پیشبرد اهداف اسلامی، همراه با اجرای سیاست‌های دینی و قرارگیری زن در جایگاه انسانی خود.
# حضور آنان در میان یاوران، نشان‌دهنده توان فکری، سیاسی، علمی و عملی ایشان و مبتنی بر طرح‌های درازمدت همراه با آمادگی‌سازی مردم جهان.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/857881/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1 هاشمی، «نقش زن در زمینه‌سازی ظهور»، ۱۳۸۶ش،  ص۱۹۴-۱۹۱.]</ref>

=== '''زمینه‌سازی اجتماعی''' ===
زنان به‌عنوان جزئی از اجتماع، باید به نقش اجتماعی خود نیز توجه داشته باشند و خود را از اجتماع برکنار ندانند؛ چراکه دین برای انسان هویت جمعی قائل است. مهمترین وظیفه زنان در این زمینه عبارتند از:

# رعایت تقوا و گسترش عفاف، حفظ حجاب و ارزش انسانی زن و تقوا در جامعه.
# حضور زنان در عرصه‌های مختلف اجرایی.
# آشنایی افراد با مقام و منزلت زن در فرهنگ مهدوی با گفتار، سخنرانی و نگارش مقالات علمی.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/857881/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1 هاشمی، «نقش زن در زمینه‌سازی ظهور»، ۱۳۸۶ش، ص۱۸۳-۱۸۰.]</ref>
# امر به معروف و نهی از منکر، ترویج عدالت و عدالت‌خواهی در جامعه، پرورش یاران خاص.<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/432800/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1 ماسلایه و انصاری چشمه، «نقش زنان در زمینه‌سازی ظهور»، ۱۳۹۸ش، ص۶۸-۶۶.]</ref>
# خواندن دعای عهد در چهل صبح.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/857881/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1 هاشمی، «نقش زن در زمینه‌سازی ظهور»، ۱۳۸۶ش، ص۱۸۴.]</ref>

=== '''زمینه‌سازی فرهنگی''' ===
دشمن با ابزارهایی چون ماهواره، اینترنت، فیلم‌ها و نوارهای مبتذل برای تخریب فرهنگ اسلامی و مبارزه با فرهنگ انتظار تلاش می‌کند. زنان در مقابله با این تهاجم، نقش‌های زیر را ایفا می‌کنند:

# گسترش معارف اسلامی از طریق حضور در مجامع علمی به‌خصوص علوم اسلامی در حوزه و دانشگاه برای پرورش اعتقادات اسلامی در جامعه.
# برگزاری مجالس دسته‌جمعی مانند دعای ندبه، دعای عهد، زیارت آل‌یس و تفسیر آیات قرآن یا اردوهای زیارتی فرهنگی.
# بالابردن فرهنگ کتاب خوانی با عرضة محصولات فرهنگی اسلامی-مهدوی.
# ارائه پوشش‎های زیبا و متنوع جدید اسلامی به‌عنوان جایگزین مناسبی برای پوشش‌های نیمه عریان و نامناسب.
# معماری جدید اسلامی و تنوع‌بخشی به کیفیت خانه‌سازی و تزئینات داخلی آن، که تحولات اساسی در فرهنگ متأثر از فرهنگ غرب ایجاد نمایند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/857881/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1 هاشمی، «نقش زن در زمینه‌سازی ظهور»، ۱۳۸۶ش، ص۱۹۱-۱۸۴.]</ref>

=== '''زمینه‌سازی اقتصادی''' ===
برای فراهم آوردن بستر ظهور، باید زمینه‌های عدالت اقتصادی در جامعه فراهم گردد و شعور اجتماعی و اقتصادی مردم بالا رود. اسلام نقش‌های زیر را برای زنان در زمینه‌سازی ظهور ذکر کرده است.

# فعالیت اقتصادی و حضور زنان در عرصه تجارت و بازار براساس حفظ شئونات اسلامی و عدم مفاسد اخلاقی و اجتماعی.
# مقابله با فرهنگ مصرف‌گرایی غربی و پرهیز از شرکت در دادوستدهای دنیاطلبانه.
# توجه به خودکفایی اقتصادی برای رهایی از استعمار و استقلال کشور از وابستگی به دولت‌های استکباری.
# ارائه الگوی صحیح مصرف به خانوارها از طریق توجه زنان به الگوی صحیح مصرف و آموزش آن به فرزندان و توجه به اصول اقتصادی اسلام از قبیل خمس و زکات در خانواده.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/857881/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1 هاشمی، «نقش زن در زمینه‌سازی ظهور»، ۱۳۸۶ش، ص۱۹۸-۱۹۴.]</ref>

== '''جوانان در زمینه‌سازی ظهور''' <ref>ادبیات این مطالب دستوری و توصیه ای شده است. گزارش و توصیف کنید و نیاز به توضیح هم ندارند.</ref> ==
بر اساس روایات، اکثریت یاران امام مهدی را جوانان تشکیل می‌دهند؛ زیرا حکومت جهانی آن حضرت نیازمند نیرویی پرانرژی، شجاع و تحول‌آفرین است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/58456/%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%AA-%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%B9%D8%AC- اباذری، «جوانان در خدمت مهدی(عج)»، ۱۳۸۷ش، بدون صفحه.]</ref> جوانان به دلیل صفای باطن، شجاعت، نوگرایی و حقیقت‌طلبی، زودتر به سوی امام حرکت می‌کنند و زمینه را برای تحقق عدالت جهانی فراهم می‌آورند.<ref>[https://www.shabestan.news/news/1751007/%D9%88%D8%B8%D8%A7%DB%8C%D9%81-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%B1-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%82%D8%B4-%DA%A9%D9%84%DB%8C%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%B9%D8%AC-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%86%D8%AF «وظایف جوان منتظر/جوانان نقش کلیدی در دولت جوان امام مهدی(عج)دارند»، خبرگزاری شبستان.]</ref> در آثار حدیثی و نگاه اندیشمندان شیعی به وظایفی از جمله معرفت‌زایی و معرفت‌افزایی، قدرت‌افزایی، تاب‌آوری، مسئولیت‌پذیری و خودباوری می‌توان رسید.<ref>[https://jm.isca.ac.ir/article_74401.html برنجکار و سیادتی، «وظایف جوانان در جامعه منتظر»، ۱۴۰۱ش، ص۱۱۵.]</ref> مهم‌ترین وظایف جوانان در مسیر زمینه‌سازی ظهور عبارتند از: 

# کسب معرفت نسبت به امام و ایجاد محبت قلبی، اطاعت از فرامین الهی و فعالیت در مسیر تحقق جامعه مهدوی.<ref> [https://www.shabestan.news/news/1751007/%D9%88%D8%B8%D8%A7%DB%8C%D9%81-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%B1-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%82%D8%B4-%DA%A9%D9%84%DB%8C%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%B9%D8%AC-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%86%D8%AF «وظایف جوان منتظر/جوانان نقش کلیدی در دولت جوان امام مهدی(عج)دارند»، خبرگزاری شبستان.]</ref>
# خودسازی اخلاقی و فکری، مسئولیت علمی و مهارتی.
# عدالت‌خواهی و مبارزه با فساد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6740405/%D8%AE%D9%88%D8%AF%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D8%B3%D8%A6%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D9%BE%D8%B0%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D9%88%D8%B8%D8%A7%DB%8C%D9%81-%D9%86%D8%B3%D9%84-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B3%DB%8C%D8%B1-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1 «خودسازی و مسئولیت‌پذیری؛ وظایف نسل جوان در مسیر ظهور»، وب‌سایت خبرگزاری مهر.]</ref><ref group="دیدگاه">نسبت این سه مورد با موارد قبلی چیست؟</ref>

== '''نقش رسانه‌ها در زمینه‌سازی ظهور''' ==
رسانه و تبلیغات و انواع آنها اعم از دیداری و شنیداری،<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1881905/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%88-%D8%B4%D9%86%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87-%DB%8C%DA%A9 رجبی، «نقش رسانه‌های دیداری و شنیداری در آماده‌سازی ظهور»، ۱۳۸۹ش، ص۵۹.]</ref> مکتوب، مجازی و سایبری، دینی و عرفی از ظرفیت‌های بالقوه برای زمینه‌سازی ظهور است. زمینه‌سازی رسانه‌ای-تبلیغاتی یکی از مهمترین شاخه‌های آن است که سایر موضوعات و عرصه‌ها را به صورت مستقیم و غیرمستقیم تحت تأثیر قرار می دهد؛ چرا که امروز جایگزین جنگ نظامی شده است. استفاده از نخبگان، مراجع تقلید و صاحب‌نظران عرصه مهدویت، معیار قراردادن تفکر جامع آینده‌نگر، آشنایی با جنبش، افکار و برنامه‌های صهیونیسم مسیحی آمریکا، برگزاری جلسات منظم و هفتگی، استفاده از آخرین پیشرفت‌های رسانه‌ای-تبلیغاتی در برنامه‌ها، استفاده از تلویزیون کابلی و ماهواره‌ای، رسانه‌های مکتوب مانند روزنامه، مجله، فصلنامه، کتاب‌های تخصصی، استفاده از رسانه‌های مجازی و سایبری مانند وب‌سایت‌، تالارهای گفتگو، انجمن‌های تخصصی، خبرگزاری‌های اینترنتی، دانشنامه‌های اینترنتی، شبکه‌های اجتماعی و استفاده از ظرفیت‌های هنر، طراحی و چاپ  از ضروریات کار رسانه‌ای در مسیر زمینه‌سازی ظهور است.<ref>[https://asreadineh.sinaweb.net/article_124959.html عظیمی خرم آبادی، «زمینه‌سازی رسانه ای-تبلیغاتی ظهور مهدی موعود(عج)»، ۱۳۹۴ش،  ص۹ و ۳۲ و ۴۰-۳۷ و ۴۴.]</ref><ref group="دیدگاه">ادبیات این مطالب دستوری و توصیه ای شده است. گزارش و توصیف کنید و نیاز به توضیح هم ندارند.

خیلی قلم فرسایی شده است و واضحات تکرار شده است. در یکی دو خط مطلب را میتوان گزارش کرد</ref> 

علل پرداختن به زمینه‌سازی رسانه‌‌ای-تبلیغاتی برای امام مهدی عبارتند از:<ref group="دیدگاه">این ادبیات برای ویکی مناسب نیست</ref>

# قطعیت رجعت عیسی و ضرورت زمینه‌سازی آن در نظر منحرفان غربی.
# وارونه‌سازی حقایق مربوط به موعود و آخرالزمان توسط دنیای غرب و در هالیوود و دنیای تصویر غرب.
# تهاجم فرهنگی غرب بر ضد باور مهدویت و نظریه جهانی کردن از سوی استکبار جهانی و صهیونیسم بین‌الملل.
# دیپلماسی رسانه‌ای و جنگ روانی و نرم.
# پیروزی انقلاب اسلامی ایران و تقویت نظریه برپایی دولت مهدوی در آخرالزمان.<ref>[https://asreadineh.sinaweb.net/article_124959.html عظیمی خرم آبادی، «زمینه‌سازی رسانه ای-تبلیغاتی ظهور مهدی موعود(عج)»، ۱۳۹۴ش، ص۲۸-۲۲.]</ref>

همچنین اصول و مبانی زمینه‌سازی رسانه‌‌ای-تبلیغاتی برای ظهور امام مهدی عبارتند از:<ref group="دیدگاه">ادبیات این مطالب دستوری و توصیه ای شده است. گزارش و توصیف کنید. خودتان در مقام ارائه راهکار قرار نگیرید</ref>

# تشکیل اتاق فکر.
# تعیین الزامات و مبانی فعالیت‌ و نظریه‌پردازی و تعیین اهداف به صورت کوتاه‌مدت و بلند مدت.
# تعیین شیوه‌ها و روش‌های انجام فعالیت.
# مشخص کردن ابزارها و وسایل مورد نیاز در انجام فعالیت‌ها.
# تعیین چارچوب سازمانی-تشکیلاتی همراه با تقسیم مسئولیت‌ها و تکالیف.
# تعریف سامانه دقیق کنترل و ارزیابی برای پایش فعالیت‌ها و اصلاح کمبودها.<ref>[https://asreadineh.sinaweb.net/article_124959.html عظیمی خرم آبادی، «زمینه‌سازی رسانه ای-تبلیغاتی ظهور مهدی موعود(عج)»، ۱۳۹۴ش، ص۴۲-۳۱.]</ref>

== پانویس ==
<references />
== '''منابع''' ==
آیتی، نصرت‌الله، «زمینه‌سازی ظهور؛ چیستی و چگونگی»، مشرق موعود، سال۵، شماره۱۹، ۱۳۹۰ش.

اباذری، عبدالرحیم، «جوانان در خدمت مهدی(عج)»، فرهنگ کوثر، سال۱۱، شماره ۷۴، ۱۳۸۷ش.

ابن‌ماجه، محمد بن یزید، سنن ابن‌ماجه، تصحیح بشار عواد، بیروت، دار الجیل. ۱۴۱۸ق.

امانی، محمدعلی، سنن جاهلی عرب و روش برخورد قرآن کریم، تهران، دانشگاه امام صادق(ع)، ۱۳۹۷ش.

برنجکار، رضا؛ سیادتی، سیدحسن، «وظایف جوانان در جامعه منتظر»، جامعه مهدوی، سال۳، شماره۲، شماره پیاپی۶، ۱۴۰۱ش.

پورسیدآقایی، سیدمسعود، «زمینه‌سازی ظهور»، مشرق موعود، شماره۱۰، ۱۳۸۸ش.

پور سیدآقایی، سیدمسعود؛ مافی، سلیمان، «نقش ایرانیان در عصر ظهور»، پژوهش‌های مهدوی، سال۷، شماره۲۵، ۱۳۹۷ش

جاودانی عادل فخار، عباس، «بررسی سندی و متنی نقش ایرانیان در زمینه‌سازی ظهور»، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه مازندران، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، ۱۴۰۱ش.

جمعی از نویسندگان، چشم به راه مهدی(عج)، قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، انتشارات بوستان کتاب، ۱۳۸۷ش.

جهان‌کهن، سجاد، «ویژگی‌های اساسی اخلاق زمینه‌ساز فردی ظهور امام زمان(ع)»، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه قم، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، ۱۳۹۳ش.

حسن‌پور، مرتضی، «بررسی تطبیقی رویکرد دولت صفویه و انقلاب اسلامی به آموزه مهدویت با تأکید بر مشروعیت نقش فقها و زمینه‌سازی ظهور»، مطالعات مهدوی، دوره11، شماره48، ۱۳۹۹ش.

«خودسازی و مسئولیت‌پذیری؛ وظایف نسل جوان در مسیر ظهور»، وب‌سایت خبرگزاری مهر، تاریح درج مطلب: ۱۶ بهمن ۱۴۰۴ش.

خمینی، روح‌الله، صحيفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)، ۱۳۸۹ش.

رامین‌، «اخلاق زمینه‌ساز در قلمرو خانواده»، مشرق موعود، سال۸، شماره۳۱، ۱۳۹۳ش.

«راه‌های زمینه‌سازی ظهور حضرت ولی عصر (عج)»، وب‌سایت خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۴ بهمن ۱۳۹۸ش.

رجبی، حجت‌الله، «نقش رسانه‌های دیداری و شنیداری در آماده‌سازی ظهور»، مطالعات مهدوی، سال۳، شماره۱۰، ۱۳۸۹ش.

شاه‌نظری، علی؛ طاهرهدایتی، نسرین، «الگوی تربیت اخلاق فردی و اجتماعی زمینه‌ساز ظهور (الگوی تعالی انسان)»، مسائل کاربردی تعلیم و تربیت اسلامی، دوره۹، شماره۱، ۱۴۰۳ش.

صادقی، مصطفی، «تأملی در روایت‌های علائم ظهور»، انتظار موعود، سال۳، شماره ۸ و ۹، ۱۳۸۲ش.

عظیمی خرم آبادی، کاظم، «زمینه‌سازی رسانه ای-تبلیغاتی ظهور مهدی موعود(عج)»، عصر آدینه، سال۸، شماره۱۵، ۱۳۹۴ش.

فاکر میبدی، محمد، «زمینه‌سازی ظهور حضرت ولی عصر علیه‌السلام»، وب‌سایت پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، ۸ آبان ۱۳۹۰ش.

«قیام گروهی از مشرق زمین»، وب‌سایت تبیان، تاریخ درج مطلب: ۲۸ اردیبهشت ۱۳۹۱ش.

«قيام گروهي از مشرق زمين»، وب‌سایت مهدویت، تاریخ بازدید از سایت: ۱۱ خرداد ۱۴۰۵ش.

کورانی، علی، عصر ظهور، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی، ۱۳۹۴ش.

گودرزی، غلامرضا، «مؤلفه‌های راهبردی اخلاق و سبک زندگی زمینه‌ساز»، مشرق موعود، سال۸، شماره۳۱، ۱۳۹۳ش.

ماسلایه، نانتیا؛ انصاری چشمه، راضیه، «نقش زنان در زمینه‌سازی ظهور»، پژوهش‌های اسلامی جنسیت و خانواده، سال۲، شماره۳، ۱۳۹۸ش.

مطهری، مرتضی، مجموعه ‏آثار، قم، صدرا، ۱۳۸۷ش.

ناصح، علی‌احمد، «ویژگی‌های اخلاقی جامعه زمینه‌ساز ظهور یا محورهای اساسی اخلاق زمینه‌ساز در بعد اجتماعی»، وب‌سایت پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۱ شهریور ۱۳۹۷ش.

نعمانی، محمد بن ابراهیم، الغیبه، ترجمه محمدجواد غفاری، تهران، مکتبه الصدوق، ۱۳۹۷ق.

«وظایف جوان منتظر/جوانان نقش کلیدی در دولت جوان امام مهدی(عج)دارند»، خبرگزاری شبستان، تاریخ درج مطلب: ۲ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.

هاشمی، ریحانه، «نقش زن در زمینه‌سازی ظهور»، انتظار موعود، سال۷، شماره۲۲، ۱۳۸۶ش.