نمایش مبدأ برای کتاب‌های دعا

'''کتاب‌های دعا'''، مجموعه‌ای مکتب از ادعیه برای مناجات با خدا

دعا به‌عنوان پدیده‌ای فطری و مشترک در میان ادیان و مکاتب غیرمادی، جایگاهی ویژه در کتب مقدس نظیر تورات، انجیل و قرآن دارد و آثار مستقل متعددی در بین پیروان ادیان مختلف—از جمله دعای ربانی مسیحیان، شماع یهودیان و نیایش‌های زرتشتیان—به آن اختصاص یافته است؛ در این میان، سنت تدوین جوامع روایی، اخلاقی و مجموعه‌های اختصاصی دعا در فرهنگ اسلامی و به‌ویژه مذهب شیعه، با نگارش آثاری چون ''مفاتیح‌الجنان''، ''صحیفه سجادیه'' و دعاهای شاخصی همچون ''کمیل'' و ''جوشن کبیر''، نمودی پررنگ‌تر و گسترده‌تر داشته است.

== دعا و نیایش در ادیان مختلف ==
انسان فطرتی خداجو دارد و دعا بازتاب همین [[فطرت]] است. در هر مکتب و دینی که امری قدسی و ماورایی وجود داشته باشد و در عقاید آن مکتب، موجودی قدسی آفرینش و آراستن عالم را به‌عهده داشته باشد، دعا مجال تجلی پیدا می‌کند. همهٔ مکاتب غیر مادی به نیایش ارج می‌گذارند و این مقوله با تمام آدابش در منابع دینی ادیان مختلف به‌تفصیل آمده است.

=== فهرستی از کتاب‌های دعایی در اسلام ===
به‌دلیل اهمیت و نقش دعا در باورها و [[زندگی]] فردی و اجتماعی [[مسلمانان]] در طول تاریخ، کتاب‌های فراوانی با موضوع دعا نوشته شده است، از جمله «مصباح المتهجد» [[شیخ]] طوسی، «فلاح السائل» و «الاقبال» [[سید]] بن طاووس، «مفتاح الفلاح» [[شیخ بهایی]] و «مفاتیح الجنان» شیخ عباس قمی.<ref>[https://www.pasokhgoo.ir/node/76640 «معرفی کتب معتبر ومستند دعای شیعیان»،  وب‌سایت مرکز ملی پاسخ‌گویی به سؤالات دینی.]</ref> برخی کتاب‌های روایی با اختصاص ابوابی به دعا، روایات متعددی در فضیلت دعا و برتری آن بر عبادات دیگر نقل کرده‌اند.<ref>[https://www.faraketab.ir/blog/انواع-دعاهای-معروف/ خوش انگشت، «انواع دعاهای معروف»،  وب‌سایت فراکتاب.]</ref> برخی علمای [[اخلاق]] نیز باب مستقلی را به [[آداب]] و شرایط دعا و فضیلت آن اختصاص داده‌اند.<ref>نراقی، معراج السعاده، 1378ش، ص841.</ref> حکمای الهی به مباحثی، همچون سبب اجابت دعا و کیفیت اجابت آن پرداخته‌اند.<ref>ابن‌سینا، التعلیقات، 1404ق، ص51.</ref> برخی اهل معرفت نیز در آثار خود باب مستقلی به دعا اختصاص داده‌اند.<ref>ابن‌عربی، الفتوحات المکیه، بی‌تا، ج4، ص177.</ref>

=== نمونه‌هایی از کتاب‌های دعا در ادیان مختلف ===
کتاب‌های مقدس؛ از جمله مزامیر داوود، تورات، انجیل و [[قرآن]]، علاوه بر مطالب متنوع و گوناگون، فرازهایی از دعا را نیز در خود دارند، اما برخی کتاب‌ها با هدف جمع‌آوری دعا نگاشته شده‌اند. این‌گونه کتاب‌ها در منابع شیعی بیشتر از مذاهب دیگر دیده می‌شود؛ مانند:
* کلیات مفاتیح الجنان :مجموعه‌ای از ادعیه، زیارات و نمازهای مستحبی، دعاهای آلام و اسقام، دعاهای ساعات روز، حرزها و موارد دیگر.
* منتخب صحیفه مهدیه :مجموعه‌ای از نمازها، دعاها و زیارت‌های امام دوازدهم [[شیعیان]] است که یا از سوی او صادر یا دربارهٔ وی نقل شده است.
* صحیفه فاطمیه :دعاهای صادره از سوی فاطمه، دختر [[پیامبر اکرم|پیامبر]] [[مسلمانان]] است.
* صحیفه سجادیه :دعاهای صادره از سوی [[امام سجاد]]
* صحیفه رضویه :دعاهای صادره از سوی [[امام رضا]]

=== نمونه‌هایی از دعاهای معروف در ادیان مختلف ===
در ادیان مختلف دعاهای فراوان با کاربردهای گوناگون وجود دارد که فقط به برخی از آن‌ها در زیر اشاره می‌شود:
* دعای ربانی مسیحیان که در همهٔ مذاهب [[مسیحیت]] مشهور و مورد استفاده است.
* شِماع یهودیان که فرازی از تورات در آن خوانده می‌شود؛ در این بخش از تورات، آموزه توحید، پاداش و مجازات الهی و توجه به احکام خداوند مورد تأکید قرار گرفته است.<ref>«نماز در یهود»، در سایت پرسمان، تاریخ درج مطلب: 12 اردیبهشت 1391ش.</ref>
* در آیین زردشت، نیایش‌های بسیاری هست که با آداب خاص خوانده می‌شود، مانند نیایش «تندرستی «نیایش «سروش یشت» و نیایش «سروش هادخت یشت».<ref>«سروش یشت»، در وبسایت تاریخ پارسی؛ «نماز و نیایش در آئین زرتشتی»، در وبسایت اَمُرداد: تارنمای خبری زرتشتیان.</ref>
* در مذهب [[شیعه]] نیز دعاهای زیادی وارد شده که برخی از آن‌ها به این قرار است: [[دعا کمیل|کمیل]]، سمات، مجیر، [[دعا عرفه|عرفه]]، [[دعا ندبه|ندبه]]، ابوحمزه ثمالی، جوشن کبیر و توسل. هرچند مفهوم این دعاها فراگیر است و به زمان خاصی اختصاص ندارد، اما خواندن هرکدام‌شان در روز یا شب یا ماه خاصی سفارش شده است.

== پانویس ==
{{پانویس}}

== منابع ==
{{آغاز منابع}}
* قرآن کریم.
* «آیا دعانویسی در احکام اسلامی جایگاهی دارد؟ / از چشمه زلال دین تا مرداب دعانویسان»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۶ اسفند ۱۳۹۷ش.
* ابن‌سینا، حسین بن عبدالله، التعلیقات، تحقیق عبدالرحمن بدوی، بیروت، مکتب الاعلام الاسلامی، ۱۴۰۴ق.
* ابن‌طاووس، سیدعلی بن موسی، فلاح السائل و نجاح المسائل، قم، بوستان کتاب، ۱۴۰۶ق.
* ابن‌عربی، محی‌الدین، الفتوحات المکیه، بیروت، دار صادر، بی‌تا.
* ابن‌فهد حلی، احمد بن محمد، آیین بندگی و نیایش (ترجمهٔ عده الداعی)، ترجمهٔ حسین غفاری ساروی، قم، بنیاد معارف اسلامی، ۱۳۷۵ش.
* انوری، حسن، فرهنگ بزرگ سخن، تهران، انتشارات سخن، ۱۳۹۰ش.
* «بررسی کارکردهای اجتماعی درخواست دعا از دیگران»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: تاریخ درج: ۱۱ اردیبهشت ۱۳۹۸ش.
* بنی‌ارشید، عمار، «الدعاء: تعریفه وانواعه والمستحب منه والمکروه منه»، وب‌سایت سطور، تاریخ درج مطلب: ۴ مرداد ۱۳۹۹ش.
* «توانش اجتماعی اخلاقی و نظریه‌مندی فرهنگی دعای اسلامی و شیعی»، خبرگزاری ایبنا، تاریخ درج مطلب: دوشنبه ۱ خرداد ۱۴۰۲ش.
* توفیقی، حسین، آشنایی با ادیان بزرگ جهان، تهران، سمت و مؤسسه فرهنگی طه و مرکز جهانی علوم اسلامی، ۱۳۸۱ش.
* جوادی آملی، عبدالله، حکمت عبادات، قم، اسراء، ۱۳۷۹ش.
* جواهری، فاطمه، «مطالعه جامعه‌شناختی پدیده دعانویسی در ایران»، مجلهٔ شناخت، شمارهٔ ۳۵، پاییز ۱۳۸۱ش.
* حر عاملی، محمد بن حسن، هدایة الامة الی احکام الائمه، تحقیق قسم الحدیث فی مجمع البحوث الاسلامیة، مشهد، آستان قدس رضوی، ۱۴۱۲ق.
* خوش‌انگشت، سمانه، «انواع دعاهای معروف»، وب‌سایت فراکتاب، تاریخ درج مطلب: آبان ۱۴۰۲ش.
* «دعا، دعوت»، وب‌سایت اسلام کوئیست، تاریخ درج مطلب: ۱۲ مرداد ۱۴۰۲ش.
* راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات الفاظ القرآن، تحقیق صفوان عدنان داوودی، دمشق، دارالقلم، ۱۴۱۶ق.
* سبحانی‌نیا، محمد، «آثار تربیتی و روان‌شناختی دعا»، نشریهٔ راه تربیت، شمارهٔ ۱۵، ۱۳۹۰ش.
* سپنتا، شاهین، «نگاهی به پیشینهٔ نیایش گردش سال»، حافظ، شماره ۵۹، فروردین و اردیبهشت ۱۳۸۸ش.
* شجاعی، محمدحسین، «تأثیر دعا در سلامت روان»، وب‌سایت راسخون، تاریخ درج مطلب: ۱۶ فروردین ۱۳۹۰ش.
* «شرح دعای تحویل سال»، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر آیت‌الله مکارم شیرازی، تاریخ بازدید: ۱۴ مهر ۱۴۰۳ش.
* شیخ صدوق، محمد بن علی، علل الشرائع، قم، کتاب‌فروشی داوری، ۱۳۸۵ش.
* صدری، جمشید، «تحلیل و تبیین مفهوم و قلمرو دعا»، فصلنامهٔ آفاق دین، شمارهٔ ۳، ۱۳۸۹ش.
* صدیقی، ژیلا و همکاران، «بررسی دیدگاه و عملکرد پزشکان در بارهٔ کاربرد دعا در درمان»، نشریهٔ دانشور پزشکی، شمارهٔ ۸۲، ۱۳۸۸ش.
* طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، ۱۴۱۷ق.
* عرفان، حسن، «دعا چیست و چگونه دعا کنیم؟»، خبرگزاری حوزه، تاریخ درج مطلب: ۳۰ مرداد ۱۳۹۰ش.
* فیاض، فاطمه و همکاران، «نقش دعا از منظر آیات و روایات در ارتقای سلامت جسمی و روان‌شناختی؛ با تأکید بر بحران شیوع کووید ۱۹»، نشریهٔ پژوهش در دین و سلامت، شمارهٔ ۸ (ویژه‌نامه)، ۱۴۰۱ش.
* فیض کاشانی، ملامحسن، المحجة البیضاء فی تهذیب الاحیاء، تصحیح علی‌اکبر غفاری، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ چهارم، ۱۴۱۷ق.
* کریمیان سردشتی، نادر، «دعای تحویل سال»، در کتاب ماه هنر، شماره ۲۹ و ۳۰، بهمن و اسفند ۱۳۷۹ش.
* کلینی، محمدبن‌یعقوب، الکافی، تصحیح علی‌اکبر غفاری و محمدآخوندی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
* «مراسم دعای دست‌جمعی در زمان ائمه»، وب‌سایت مرکز ملی پاسخ‌گویی به سؤالات دینی، تاریخ درج مطلب: ۲۱ تیر ۱۴۰۰ش.
* «معرفی کتب معتبر و مستند دعای شیعیان»، وب‌سایت مرکز ملی پاسخ‌گویی به سؤالات دینی، تاریخ درج مطلب: ۱۸ شهریور ۱۳۹۱ش.
* ملکی تبریزی، میرزاجواد، المراقبات، تحقیق سیدعبدالکریم محمد موسوی، قم، دارالاعتصام، ۱۴۱۶ق.
* «موانع اجابت دعا»، وب‌سایت پایگاه اطلاع‌رسانی حدیث شیعه، تاریخ بازدید: ۲۹ مرداد ۱۴۰۳ش.
* موسی‌پور، ابراهیم، «دعانویسی»، دانشنامه جهان اسلام، تهران، بنیاد دایرةالمعارف اسلامی، ۱۳۹۱ش.
* مهدوی‌راد، مهدی، حسنی، سید علی، «مولفه‌های حقیقت دعا از نظر شیعه و کاتولیک؛ وجوه شباهت و افتراق»، نشریهٔ معرفت ادیان، شمارهٔ ۳۸، ۱۳۹۸ش.
* ناس، جان بایر، تاریخ جامع ادیان، ترجمه علی‌اصغر حکمت، تهران، علمی و فرهنگی، ۱۳۹۰ش.
* نجاتی حسینی، سیدمحمود، «دعا: یک کنش اجتماعی دینی؛ مؤثر، مستمر، فراگیر (تحلیل ادبیات دعا پژوهی)»، مجلهٔ مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، دورهٔ دوم، شمارهٔ ۵، بهار ۱۳۹۲ش.
* نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، تحقیق عباس قوچانی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۳۶۲ش.
* نراقی، ملااحمد، معراج السعاده، تحقیق محمد نقدی، قم، هجرت، ۱۳۷۸ش.
* «نگاهی به پدیده دعا نویسی در جامعه و معضلات ناشی از آن»، روزنامه رسالت، تاریخ درج مطلب: ۲۰ اردیبهشت ۱۳۸۹ش.
* هینلز، جان. ر، راهنمای ادیان زنده، ترجمه عبدالرحیم گواهی، قم، بوستان کتاب، چاپ سوم، ۱۳۷۸ش.
* ابن‌فارس، احمد، معجم مقاییس اللغه، قم، مکتب الاعلام الاسلامی، ۱۴۰۴ق.
* اسپیلکا، برنارد و همکاران، روان‌شناسی دین: بر اساس رویکرد تجربی، ترجمه محمد دهقان، تهران، جوانه رشد، ۱۳۹۷ش.
* حلی، احمد بن محمد بن فهد، عدة الداعی، بیروت، دارالکتاب العربی، ۱۴۰۷ق.
* خطیب، سیدمهدی، مهارت‌های زندگی، قم، دارالحدیث، چاپ اول، ۱۳۹۶ش.
* دهخدا، علی‌اکبر، لغتنامه، در سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۲۸ آبان ۱۴۰۰ش.
* «سروش یشت»، در وبسایت تاریخ پارسی، تاریخ بازدید: ۲۸ آبان ۱۴۰۰ش.
* معین، محمد، فرهنگ معین، در سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۲۸ آبان ۱۴۰۰ش.
* نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۳۶۲ش.
* «نماز در یهود»، در سایت پرسمان، تاریخ درج مطلب: ۱۲ اردیبهشت ۱۳۹۱ش.
* «نماز و نیایش در آئین زرتشتی»، در وبسایت اَمُرداد: تارنمای خبری زرتشتیان، تاریخ بازدید: ۲۸ آبان ۱۴۰۰ش.
{{پایان منابع}}