نمایش مبدأ برای اخلاق اقتصادی

{{درشت|'''اخلاق اقتصادی'''}}؛ مجموعهٔ اصول اخلاقی و ارزش‌های حاکم بر کسب‌وکار.

اخلاق اقتصادی، مجموعه‌ای از اصول، ارزش‌ها و هنجارها است که رفتارهای اقتصادی افراد و نهادها را در جهت منافع عمومی، [[عدالت اجتماعی]] و تنظیم عرصه اقتصاد هدایت می‌کنند. اخلاق اقتصادی در رفتارهای روزمرهٔ افراد جامعه جلوه‌گر می‌شود؛ جایی‌که صداقت در معامله، انصاف در قیمت‌گذاری و تعهد به کیفیت معنا پیدا می‌کند. تقویت و نهادینه‌سازی این ارزش‌ها به افزایش [[اعتماد عمومی]]، کاهش [[فساد]] و شکل‌گیری بازار مطلوب و پیشرفت همه‌جانبه می‌انجامد. ضعف [[فرهنگ کار]]، گسترش [[رانت‌خواری]] و تضعیف [[صداقت]] و [[انصاف در معامله|انصاف در معاملات]]، از نشانه‌های کمرنگ شدن اخلاق اقتصادی در [[سبک زندگی اقتصادی]] است.

== تعریف اخلاق اقتصادی ==
اخلاق اقتصادی مجموعه‌ای از اصول، ارزش‌ها و هنجارهای رفتاری است که کنش‌های اقتصادی فعالان فردی و جمعی را در حوزه‌های [[کسب‌وکار]]، مبادله، تولید، توزیع و [[مصرف]] هدایت می‌کند. اخلاق اقتصادی، در رفتار روزمرهٔ مردم از فروشندهٔ [[نان]] و میوه در بازارهای محلی تا کسب‌وکارهای بزرگ، تأثیر عمیقی می‌گذارد و در صداقت، انصاف، [[عدالت]] و [[مسئولیت‌پذیری]] نمود می‌یابد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/217933/اخلاق-اقتصادی-مبانی-بینشی-آموزه-ها-و-آثار- معصومی‌نیا، «اخلاق اقتصادی (مبانی بینش‌ها، آموزه‌ها و آثار)»، 1386ش، ص120-121.]</ref>

اخلاق اقتصادی، انگیزه‌های فردی برای سود و منفعت را کنترل می‌کند تا فرد علاوه بر منافع شخصی، به منافع عمومی نیز توجه داشته باشد و زمینه رقابت سالم، همدلی اجتماعی و شکوفایی پایدار اقتصادی را فراهم کند و اخلاق اقتصادی را به راهنمایی عملی برای تحقق جامعه‌ای عادلانه و مبتنی بر اعتماد متقابل تبدیل می‌سازد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/217933/اخلاق-اقتصادی-مبانی-بینشی-آموزه-ها-و-آثار- معصومی‌نیا، «اخلاق اقتصادی (مبانی بینش‌ها، آموزه‌ها و آثار)»، 1386ش، ص127-130.]</ref> اخلاق اقتصادی، فراتر از قانون، انسان را حتی در غیاب ناظر به رعایت انصاف و درستکاری فرامی‌خواند.<ref>[https://mieaoi.ir/article-1-175-fa.pdf جفره و صفدری، «اخلاق در اقتصاد اسلامی و قانون جمهوری اسلامی»، 1394ش، ص65-66.]</ref>

در زندگی روزمره، [[اخلاق]] و [[اقتصاد]] زمانی تلاقی می‌کنند که فعالیت اقتصادی در خدمت تعالی انسان و جامعه باشد. اقتصاد بدون اخلاق به فساد و بی‌اعتمادی می‌انجامد و اخلاق بدون درک واقعیت‌های اقتصادی ناکارآمد است. اخلاق اقتصادی پیوندی میان [[معنویت]] و [[معیشت]] برقرار کرده و هم به [[عدالت]] در [[توزیع ثروت]] و فرصت‌ها و هم به صداقت، انصاف و [[مسئولیت اجتماعی]] در رفتارهای اقتصادی توجه دارد. در فرهنگ اسلامی، فعالیت‌های اقتصادی عرصه‌ای از بندگی خدا و خدمت به جامعه محسوب می‌شوند. ارزش کار، تولید و دادوستد وابسته به نیت الهی، رعایت انصاف، پرهیز از [[اسراف]] و رعایت حقوق دیگران بوده و هدف آن، نه انباشت سرمایه بلکه رشد معنوی انسان، تحقق [[عدالت اجتماعی]] و آبادانی جامعه است.<ref>[https://mieaoi.ir/article-1-175-fa.pdf جفره و صفدری، «اخلاق در اقتصاد اسلامی و قانون جمهوری اسلامی»، 1394ش، ص61.]</ref>

== مؤلفه‌های اخلاق اقتصادی در سبک زندگی اسلامی‌ایرانی ==
عناصر اصلی اخلاق اقتصادی در [[سبک زندگی اسلامی‌ایرانی]]، عبارت است از:

=== صداقت در کسب‌وکار ===
[[پرونده:اخلاق اقتصادی1.png|جایگزین=مرشد چلویی - نسیه دادن|بندانگشتی|تصویری از [[مرشد چلویی]] که به مشتریان غذای نسیه و وجه دستی می‌داد]]
کاسب‌های دارای اعتبار و برخوردار از اعتماد عمومی، همواره تلاش می‌کنند تا صداقت را در کسب‌وکار خود حفظ کنند و از [[دروغ]]، فریب مشتری و ارائهٔ کالای بی‌کیفیت پرهیز می‌کنند. در فرهنگ اصیل ایرانی، گاهی مردم بر اساس اعتماد متقابل، کالا را کاسب‌های خرده‌پا به‌صورت [[نسیه]] می‌خرند و مدتی بعد هزینهٔ آن را پرداخت می‌کنند.<ref>[https://www.ricac.ac.ir/book/525/فرهنگ-اقتصادی-ایرانیان «فرهنگ اقتصادی ایرانیان»، پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.]</ref>

=== انصاف در معامله ===
انصاف در تعیین قیمت‌ها و تقسیم سود میان بخش تولید، توزیع و [[مصرف]]، همواره دارای اهمیت بوده است. بازارهای محلی و [[بازار ادواری|بازارهای ادواری]] در [[ایران]]، محل چانه‌زنی فروشنده و خریدار است تا قیمت منصفانه باشد. همچنین، برخی فروشندگان محلی برای مشتریان ثابت تخفیف قائل می‌شوند که نشان‌دهندهٔ رعایت انصاف در کسب‌وکار است.<ref>[https://www.ricac.ac.ir/book/525/فرهنگ-اقتصادی-ایرانیان «فرهنگ اقتصادی ایرانیان»، پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.]</ref>

=== التزام به کیفیت کالا و خدمات ===
مردم به کیفیت کالا و خدمات اهمیت زیادی می‌دهند؛ برای مثال، هنگام خرید نان تازه یا انتخاب تعمیرکار ماشین، اغلب به تجربه‌های گذشته، کیفیت محصول و حُسن رفتار فروشنده توجه می‌کنند. مشتریان [[صنایع دستی]] یا [[محصولات خانگی]]، در برخی موارد حتی هزینهٔ بیشتری پرداخت می‌کنند تا کالای باکیفیت و سالم بخرند.<ref>[https://www.ricac.ac.ir/book/520/%C2«ÙÚ¯Ø±Ø´âÙØ§Û-Ø§ÙØªØµØ§Ø¯Û-Ø§ÛØ±Ø§ÙÛØ§Ù%C2»- «نگرش‌های اقتصادی ایرانیان»، پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.]</ref>

=== رعایت حقوق کارکنان ===
بسیاری از کارفرمایان در کسب‌وکارهای کوچک و متوسط ایرانی، برای کارکنان خود به‌صورت عادلانه حقوق می‌پردازند و محیط کاری مناسبی فراهم می‌کنند، ازجمله در مغازه‌های قدیمی شهرهای کوچک که کارگران، سال‌ها در چنین مغازه‌هایی کار می‌کنند و رابطه‌ای دوستانه و انسانی با صاحب کار دارند.<ref>[https://www.ipoba.ir/article%2016967.html توحیدلو، «تبیین اخلاق اقتصادی ایرانیان با باورهای آیینی یا دینی با تأکید بر دورۀ مشروطه»، 1394ش.]</ref>

=== پرهیز از رانت و احتکار ===
رانت و احتکار در فرهنگ اصیل ایرانی، ناپسند است و [[کاسب امین|کاسب‌های امین]] همواره تلاش می‌کنند که با توزیع مناسب کالا، جریان کسب‌وکار را عادی نگه دارند. حتی خریداران نیز در شرایط کمبود کالا می‌کوشند که با کاهش مصرف، روند توزیع کالا در [[بازار]] را متوازن نگه‌دارند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/217933/اخلاق-اقتصادی-مبانی-بینشی-آموزه-ها-و-آثار- معصومی‌نیا، «اخلاق اقتصادی (مبانی بینش‌ها، آموزه‌ها و آثار)»، 1386ش، ص140.]</ref>

=== مسئولیت‌پذیری ===
[[پرونده:اخلاق اقتصادی3.jpg|جایگزین=عرضه رایگان میوه به افراد نیازمند در یکی از میوه‌فروشی‌های شهر رباط‌کریم|بندانگشتی|عرضه رایگان میوه به افراد نیازمند در یکی از میوه‌فروشی‌های شهر رباط‌کریم]]
در فرهنگ اصیل ایرانی به [[مسئولیت‌پذیری]] در رفتار اقتصادی، توجه ویژه‌ای می‌شود و نمودهای آن در کمک به نیازمندان، اهتمام به [[نذر]] و [[نذری]] به‌ویژه [[سفره نذری|سفره‌های نذری]] در مناسبت‌های مذهبی مانند [[رمضان|ماه رمضان]] و [[عزاداری]] [[امام حسین]] در [[ماه محرم]] و [[صفر|ماه صفر]]، دیده می‌شود. حتی برخی کاسب‌های خیر، بخشی از سود خود را به‌صورت ثابت برای کمک به افراد بی‌بضاعت اختصاص داده یا به مشتریان فقیر و نیازمند، تخفیف بیشتری می‌دهند.<ref>[https://arq.quran.ac.ir/article%20145563.html عبودیت و مهدوی‌راد، «مبانی و روش‌های سبک زندگی در حوزۀ تعاملات اقتصادی با محوریت صحیفۀ سجادیه»، 1400ش، ص20-21.]</ref>

== تاریخچهٔ اخلاق اقتصادی در ایران ==
[[پرونده:اخلاق اقتصادی4.jpg|جایگزین=جنس فروخته شده پس گرفته می‌شود|بندانگشتی|تابلوی نصب‌شده بر روی یخچال فروشگاه مواد غذایی با پیام پس‌گرفتن اجناس]]
اخلاق اقتصادی در تاریخ ایرانیان، ترکیبی از آموزه‌های دینی، هنجارهای فرهنگی و رفتارهای مردمی در کوچه و [[بازار]] بوده است. ارزش‌هایی مانند [[حرمت نان]]، [[صداقت در معامله]]، [[کار شرافتمندانه]]، انصاف در قیمت‌گذاری و کمک به نیازمندان همواره در زندگی روزمرهٔ مردم جریان داشته و پایه‌های فرهنگ اقتصادی ایرانی را شکل داده است.<ref>[https://asre-eghtesad.com/عصر-ساسانیان-،-دوران-ثبات-اقتصادی/ «عصر ساسانیان، دوران ثبات اقتصادی و طوانی در حوزۀ تمدن ایرانشهری» خبرگزاری عصر اقتصاد.]</ref> در [[آیین زرتشت]]، اخلاق اقتصادی بر پایهٔ راستی، درستکاری، [[کار]] و آبادانی استوار بوده است. کار، به‌ویژه در کشاورزی، عملی مقدس شمرده شده و کمک به دیگران نوعی وظیفهٔ دینی تلقی می‌شود. در زندگی روزمره نیز رعایت انصاف در دادوستد و احترام به کار و تلاش، جزئی از فرهنگ عمومی بوده است.<ref>[https://asre-eghtesad.com/عصر-ساسانیان-،-دوران-ثبات-اقتصادی/ «عصر ساسانیان، دوران ثبات اقتصادی و طوانی در حوزۀ تمدن ایرانشهری» خبرگزاری عصر اقتصاد.]</ref>

با ورود [[اسلام]] به [[ایران]]، مفاهیمی همچون [[عدالت]]، [[امانت‌داری]]، [[انفاق]]، [[تعاون]] و پرهیز از [[ربا]]، بیش از پیش مورد توجه ایرانیان قرار گرفت و در بازار، خوش‌نامی و انصاف در معامله ارزشمندتر از قرارداد رسمی بود. رفتار بازاریان و پیشه‌وران، بازتاب آموزه‌های اسلامی در زندگی مردم عادی بود و میان [[دین]]، [[بازار]] و [[زندگی]] مردم پیوندی عمیق برقرار شد.<ref>[https://www.ipoba.ir/article%2016967.html توحیدلو، «تبیین اخلاق اقتصادی ایرانیان با باورهای آیینی یا دینی با تأکید بر دورۀ مشروطه»، 1394ش.]</ref>

در دوران معاصر با ورود [[اخلاق سرمایه‌داری]]، روابط مبتنی بر اعتماد و خوش‌نامی در بازار دچار تغییر شد و ارزش‌های جدید اقتصادی، مورد توجه قرار گرفت.<ref>[https://www.jcsc.ir/article%2015477.html?utm%20source=chatgpt.com جوادی‌یگانه، «فرهنگ و اخلاق اقتصادی ایرانیان در دورۀ مشروطه»، 1391ش، ص36-38.]</ref> امروزه میان مردم و بازاریان، همچنان ارزش‌هایی مانند انصاف، درستکاری و اهتمام به مال حلال حفظ شده، اما نشانه‌هایی از تضعیف اعتماد و رشد منفعت‌طلبی نیز دیده می‌شود و الزامات اقتصاد مدرن، چالشی اساسی در بازتعریف [[سبک زندگی]] ایرانیان است.<ref>[https://mieaoi.ir/article-1-175-fa.pdf جفره و صفدری، «اخلاق در اقتصاد اسلامی و قانون جمهوری اسلامی»، 1394ش، چکیده.]</ref> این چالش متأثر از تحول تاریخی رابطهٔ [[اخلاق]] و [[اقتصاد]] در دنیای غرب است که سرمایه‌داری مدرن را با تمرکز بر حداکثرسازی سود، تعریف کرده و اقتصاد را به‌طور کامل از اخلاق جدا کرده است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/217933/اخلاق-اقتصادی-مبانی-بینشی-آموزه-ها-و-آثار- معصومی‌نیا، «اخلاق اقتصادی (مبانی بینش‌ها، آموزه‌ها و آثار)»، 1386ش، ص124.]</ref>

== اخلاق اقتصادی در فرهنگ اسلامی ==
در فرهنگ اسلامی، اخلاق اقتصادی بر اصولی همچون [[توحید]]، [[عدالت]]، صداقت، امانت‌داری، [[قناعت]]، [[انفاق]] و پرهیز از [[اسراف]] استوار است. [[قرآن]]، رفتار اقتصادی را بخشی از مسئولیت انسان در برابر خداوند و جامعه دانسته و بر انصاف و عدالت در معاملات تأکید می‌کند.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/آیه_275_سوره_بقره سورۀ بقره، آیۀ 275؛]  [https://wiki.ahlolbait.com/آیه_31_سوره_اعراف سورۀ اعراف، آیۀ 31.]</ref> این اصول، بنیان مشروعیت فعالیت‌های اقتصادی در [[فقه اسلامی]] و [[اخلاق اسلامی]] را شکل داده و هدف نهایی آن، تحقق رشد همراه با عدالت و [[کرامت انسان|کرامت انسانی]] است. در این چارچوب، رفتار اقتصادی [[مسلمان|مسلمانان]]، هدایت شده و هماهنگی میان منافع فردی و اجتماعی، تقویت می‌شود.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/217933/اخلاق-اقتصادی-مبانی-بینشی-آموزه-ها-و-آثار- معصومی‌نیا، «اخلاق اقتصادی (مبانی بینش‌ها، آموزه‌ها و آثار)»، 1386ش، ص134-135.]</ref>

آموزه‌های اسلام بر کار و تلاش، تعقل و استفادهٔ بهینه از منابع تأکید داشته و تلاش برای پیشرفت اقتصادی را مشروع و ضروری می‌داند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/217933/اخلاق-اقتصادی-مبانی-بینشی-آموزه-ها-و-آثار- معصومی‌نیا، «اخلاق اقتصادی (مبانی بینش‌ها، آموزه‌ها و آثار)»، 1386ش، ص134-135.]</ref> همچنین تأکید بر میانه‌روی در مصرف، پس‌انداز و سرمایه‌گذاری را افزایش و توزیع منابع را عادلانه‌تر می‌کند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/217933/اخلاق-اقتصادی-مبانی-بینشی-آموزه-ها-و-آثار- معصومی‌نیا، «اخلاق اقتصادی (مبانی بینش‌ها، آموزه‌ها و آثار)»، 1386ش، ص137-138.]</ref> مسلمانان به روزی مقدر از سوی خدا باور دارند و [[ایمان]] به روزی الهی و تلاش برای کسب آن، افراد را به فعالیت سالم اقتصادی و پرهیز از روش‌های سودجویانه ترغیب کرده و اعتماد به آینده و [[آرامش روانی]] ایجاد می‌کند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/217933/اخلاق-اقتصادی-مبانی-بینشی-آموزه-ها-و-آثار- معصومی‌نیا، «اخلاق اقتصادی (مبانی بینش‌ها، آموزه‌ها و آثار)»، 1386ش، ص140-141.]</ref> همچنین آموزه‌های اسلام، تلاش برای زدودن فقر از جامعه و حمایت از نیازمندان را ضروری می‌شمارد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/217933/اخلاق-اقتصادی-مبانی-بینشی-آموزه-ها-و-آثار- معصومی‌نیا، «اخلاق اقتصادی (مبانی بینش‌ها، آموزه‌ها و آثار)»، 1386ش، ص143-144.]</ref>

[[اخلاق اقتصادی ایرانیان]] نیز به‌صورت تاریخی با تعالیم اسلامی پیوند ژرفی دارد و ارزش‌هایی همچون راستی در معامله، خوش‌قولی، انصاف، میانه‌روی و نوع‌دوستی، با ورود اسلام به ایران، در فرهنگ ایرانیان تقویت شده است.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/20131201094319-9710-33.pdf کاظمی و رجایی، «شاخص ترکیبی صداقت در بازار اسلامی»، 1390ش، ص135.]</ref> سنت‌هایی مانند [[وقف]] برای آموزش و درمان، همکاری کشاورزان در کارهای جمعی و تعاون میان پیشه‌وران بازار، تلفیقی از اخلاق ایرانی و اسلامی را در عرصهٔ اقتصادی نشان می‌دهد که در سبک زندگی ایرانیان، جلوه‌گر شده است.<ref>[https://ala.ui.ac.ir/fa/بایگانی/3414 عظیم‌زادۀ اردبیلی و هوشمند، «کارکردهای اقتصادی و اجتماعی وقف و انفاق با رویکردی به سیرۀ نبوی»، پژوهشکدۀ مطالعات وقف و نیکوکاری (خیّر ماندگار).]</ref> در دوران معاصر نیز سنت‌های دینی مانند [[زکات]] و [[صدقه]] در قالب نهادهایی مانند کمیتهٔ امداد امام خمینی، انجمن‌های خیریه و مراکز نیکوکاری مردمی، مورد توجه قرار می‌گیرند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/92273/اقتصاد_اسلامی?utm_source=chatgpt.com «اخلاق اقتصادی از دیدگاه قرآن»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>

== قلمروهای اخلاق اقتصادی ==
اخلاق اقتصادی در سطح سیاست‌گزاری تابع دولت و حکومت است. حاکمیت با وضع قوانینِ ضدفساد، تدوین نظام‌های شفافیت مالی، سیاست‌گذاریِ اجتماعی برای کاهش نابرابری، حمایت از طبقات آسیب‌پذیر و آموزش عمومی، مهم‌ترین نقش را در نهادینه‌سازی اخلاق اقتصادی ایفا می‌کند؛<ref>[https://ensani.ir/fa/article/576888/%D9%86%D8%B8%D9%85-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82-%D8%AD%D8%B3%D9%86%D9%87-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D9%86%D8%B8%D8%B1-%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8% لشکری و دیگران، «نظم عمومی و اخلاق حسنۀ اقتصادی از منظر منابع فقهی و حقوق ایران»، 1403ش، ص27-28.]</ref> اما نتایج و پیامدهای آن در سه بخش تولید، توزیع مصرف، خود را نشان می‌دهد.

=== کار و تولید ===
در چارچوب اخلاق اقتصادی، تولیدکننده باید کالایی سالم و باکیفیت عرضه کرده و از [[کم‌فروشی]] و [[تقلب]] پرهیز کند. رعایت حقوق کارگر و شریک، ازجمله پرداخت به‌موقع دستمزد، تأمین محیط کار ایمن، برخورد عادلانه و حفظ کرامت انسانی نیز الزامی است. تولید و کار باید در راستای منافع عمومی و بدون آسیب به جامعه و محیط زیست انجام شود.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/97950/%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%D9%81%D9%82%D9%87%DB%8C-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%B1%D «تحلیل فقهی حقوق کارگر در جامعۀ اسلامی با رویکردی بر آرای امام خمینی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>

امروزه برای تقویت اخلاق تولید، از نظام‌های گواهی کیفیت، بازاریابی مشارکتی، تعاونی‌های کارگری، قراردادهای شفاف و نظارت صنفی استفاده می‌شود.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/97961/حقوق-کارگر-در-اسلام?rcIds=80504%2C90382%2C90206&utm_source=chatgpt.com عبدالقادر، «حقوق کارگر در اسلام»، پژوهشنامۀ حقوق، 1404ش.]</ref> نهادهای دینی و مردمی مانند [[مسجد|مساجد]]، اتحادیه‌ها و شوراهای محلی نیز می‌توانند فرهنگ [[کسب حلال]] را گسترش دهند.<ref>[https://jem.journals.umz.ac.ir/article%20364.html وحدتی و دیگران، «احساس مثبت نسبت به کار و تعهد کاری پل ارتباطی بین اخلاق کار اسلامی و عملکرد وظیفه‌ای»، 1391ش، چکیده.]</ref> همچنین آموزه‌های دینی همچون زکات، انفاق، وقف و تعاون، پیوند میان تولید و عدالت اجتماعی را تقویت می‌کنند. از این منظر، فعالیت اقتصادی زمانی معنا دارد که پیامدهای آن در [[رفاه عمومی]] و کرامت جمعی قابل مشاهده باشد.<ref>[https://barresybazargani.itsr.ir/article%2013902.html?utm%20source=chatgpt.com نوروزی، «بررسی صنعت حلال کشور با محوریت صنایع غذایی»، 1393ش، ص27-29.]</ref>

=== تجارت و توزیع ===
[[پرونده:اخلاق اقتصادی2.jpg|جایگزین=طرح کاسب امین در فروشگاه کوثر شهر قم|بندانگشتی|اجرای طرح کاسب امین در فروشگاه کوثر شهر [[قم]]]]
بازارها و مراکز عرضه کالا و خدمات در چارچوب اخلاق اقتصادی، بر سه اصل عدالت، صداقت و شفافیت استوار است.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1403/09/03/3205473/Ú©Ø´Ù-Ø§ÙØ¨Ø§Ø±-Ø§ØØªÚ©Ø§Ø±-25-ØªÙ-Ø±ÙØºÙ-ÙÙØ¯-Ù-Ø´Ú©Ø±-Ø¯Ø±-Ù¾Ø§Û «کشف انبار احتکار 25 تن روغن، قند و شکر در پایتخت»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> کاسب امین از این منظر، نه‌تنها به سود شخصی می‌اندیشد بلکه [[مسئولیت اجتماعی]] خود در تأمین نیاز مردم، جلوگیری از فریب، و حفظ سلامت [[بازار]] را نیز در نظر دارد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/361747/مفهوم-شناسی-انصاف-در-اخلاق-تجاری-اسلامی توکلی، «مفهوم‌شناسی انصاف در اخلاق تجاری اسلامی»، 1394ش، ص42-43.]</ref> اعتماد، خوش‌نامی و احترام متقابل در حوزه اقتصاد و بازار، موجب انسجام اجتماعی و پایداری اقتصادی می‌شود.<ref>[https://civilica.com/doc/1743234/?utm%20source=chatgpt.com/ دادفر و سیفی، «غش در معامله از دیدگاه فقه»، وب‌سایت سیویلیکا، چکیده.]</ref>

راست‌گویی دربارهٔ کیفیت کالا، انصاف در وزن و نرخ، خودداری از گران‌فروشی و تقلب و رفتارِ کرامت‌محور با مشتری، سلامتِ اقتصاد در بخش توزیع را تضمین می‌کند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3280/7294/90759/2ـ-اخلاق-اقتصادی?utm_source=chatgpt.com ایوبی، «اخلاق اقتصادی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref> امروزه برای تضمین ارزش‌های اخلاقی در بخش توزیع کالا و خدمات از سازوکارهایی مانند شفاف‌سازی اطلاعات اقتصادی، نظارت هوشمند بر قیمت‌ها، برگزاری مناقصات الکترونیکی، آموزش اخلاق حرفه‌ای، نظام گارانتی، نشان اعتماد صنفی، تعاونی‌های توزیع مستقیم و شبکه‌های گزارش‌گری اجتماعی بهره می‌گیرند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/82819/نگاهی-به-پدیده-رانت-و-رانت-جویی-در-ایران?rcids=92668&u «نگاهی به پدیدۀ رانت و رانت‌جویی در ایران»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>

=== اخلاق مصرف ===
[[پرونده:اخلاق اقتصادی5.jpg|جایگزین=بازارچه خوداشتغالی در بوستان لاله مشهد|بندانگشتی|نمایی از بازارچه خوداشتغالی در بوستان لاله [[مشهد]]]]
[[قناعت]]، انتخاب آگاهانه بر اساس نیاز واقعی، رعایت اعتدال در هزینه و پرهیز از افراط و تفریط، بر سلامت اقتصادی جامعه تأثیر می‌گذارد.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/5387/8173/107748/صرفه-جویی-و-اجتناب-از-اسراف?utm_source=chatgpt.com «صرفه‌جویی و اجتناب از اسراف»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref> امروزه ترجیح کالای داخلی نشانه تعهد اجتماعی و حمایت از [[تولید ملی]] است و به [[اشتغال‌زایی]] و تقویت اقتصاد کمک می‌کند.<ref>[https://borna.news/fa/news/711392/استفاده-از-کالاهای-داخلی-در-اولویت-باشد «استفاده از کالاهای داخلی در اولویت باشد»، خبرگزاری برنا.]</ref> قناعت نیز انسان را از [[تجمل‌گرایی]] و [[چشم‌وهم‌چشمی]] دور کرده و آرامش خانواده را افزایش می‌دهد. در گذشته، مردم با میانه‌روی در خرید و [[ساده‌زیستی]] به این اصول پایبند بودند<ref>[https://onlinehawzah.com/اسراف/?utm_source=chatgpt.com «سخنرانی مقام معظم رهبری دربارۀ اسراف»، وب‌سایت حوزۀ مجازی مهندس طلبه.]</ref> و امروزه نیز برای تقویت این ارزش‌ها از الگوهای فرهنگی مانند پویش‌های «نوروز ساده» و «مصرف مسئولانه»، آموزش در [[مسجد]] و [[مدرسه]] و ترویج ساده‌زیستی در رسانه‌ها بهره گرفته می‌شود.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/6452/9590/115913/ØªØ±Ø¨ÛØª-Ø§ÙØªØµØ§Ø¯Û-Ø¯Ø±-Ø§Ø³ÙØ§Ù-Ø¨Ø§-ÙÚ¯Ø§ÙÛ-Ø¨Ù-ÙØ³Ø£ÙÙ «تربیت اقتصادی در اسلام با نگاهی به مسئلۀ ثروت»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>

همچنین برچسب «مصرف منطقی»، حمایت از بازارچه‌های محلی، نشان «تولید ملی اخلاقی»، گسترش تعاونی‌های خانوادگی و آموزش [[مدیریت هزینه]] به زوج‌های جوان می‌تواند قناعت را نهادینه کند.<ref>[https://magirans.com/ÙÙØ§ÙÙ-ØªØ¨ÛÛÙ-ÙØ±ÙÙÚ¯Û-ÙØ¯-Ù-ÙØµØ±Ù-Ú¯Ø±Ø§ÛÛ-Ø¯Ø±-Ø²ÙØ¯Ú¯Û-ÙØ¹Ø «تبیین فرهنگی مد و مصرف‌گرایی در زندگی معاصر»، وب‌سایت مگ ایران.]</ref> [[اخلاق مصرف]]، پیش و بیش از هر نهادی در نهاد [[خانواده]] شکل می‌گیرد.<ref>[https://ijtihadnet.ir/معیشت-و-اقتصاد-در-نگاه-پیامبرص-دکتر-مح/?utm_source=chatgpt.com جباری، «معیشت و اقتصاد در نگاه پیامبر»، وب‌سایت شبکۀ اجتهاد.]</ref>

== پانویس ==
{{پانویس}}

== منابع ==
{{آغاز منابع}}
* قرآن کریم.
* آشکار، زهرا و محمدداودی، امیرحسین، «تعهد حرفه‌ای زیربنای اخلاق حرفه‌ای دانشگاه اخلاق‌مدار»، هشتمین کنفرانس ملی توسعهٔ پایدار درعلوم تربیتی و روان‌شناسی، مطالعات اجتماعی و فرهنگی، ۱۳۹۹ش.
* «آیین‌نامهٔ چگونگی بازرسی کار، مصوب ۲۰/۱/۱۴۰۱ش»، وب‌سایت اندیشکدهٔ روابط کار، تاریخ بازدید: ۲۶ شهریور ۱۴۰۴ش.
* «اخلاق اقتصادی از دیدگاه قرآن»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ بازدید: ۲۶ شهریور ۱۴۰۴ش.
* «استفاده از کالاهای داخلی در اولویت باشد»، خبرگزاری برنا، تاریخ بارگذاری: ۶ خرداد ۱۳۹۷ش.
* ایوبی، رقیه، «اخلاق اقتصادی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ بارگذاری: ۲۸ دی ۱۳۹۱ش.
* «تبیین فرهنگی مد و مصرف‌گرایی در زندگی معاصر»، وب‌سایت مگ ایران، تاریخ بازدید: ۲۷ شهریور ۱۴۰۴ش.
* «تحلیل فقهی حقوق کارگر در جامعهٔ اسلامی با رویکردی بر آرای امام خمینی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ بازدید: ۲۷ شهریور ۱۴۰۴ش.
* «تربیت اقتصادی در اسلام با نگاهی به مسئلهٔ ثروت»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ بازدید: ۲۷ شهریور ۱۴۰۴ش.
* توحیدلو، سمیه، «تبیین اخلاق اقتصادی ایرانیان با باورهای آیینی یا دینی با تأکید بر دورهٔ مشروطه»، فصلنامهٔ علمی مطالعات الگوی پیشرفت اسلامی ایرانی، دورهٔ ۳، شمارهٔ ۶، پیاپی ۶، ۱۳۹۴ش.
* توکلی، محمدجواد، «مفهوم‌شناسی انصاف در اخلاق تجاری اسلامی»، معرفت اخلاقی، سال ۶، شمارهٔ ۱، پیاپی ۱۷، ۱۳۹۴ش.
* جباری، محمدرضا، «معیشت و اقتصاد در نگاه پیامبر»، وب‌سایت شبکهٔ اجتهاد، تاریخ بارگذاری: ۱۴ آذر ۱۳۹۶ش.
* جفره، مریم و صفدری، مهدی، «اخلاق در اقتصاد اسلامی و قانون جمهوری اسلامی»، فصنامهٔ علمی- ترویجی اقتصاد و بانکداری اسلامی، شمارهٔ ۱۱، ۱۳۹۴ش.
* جوادی‌یگانه، محمدرضا، «فرهنگ و اخلاق اقتصادی ایرانیان در دورهٔ مشروطه»، فصلنامهٔ مطالعات فرهنگی و ارتباطات، دورهٔ ۸، شمارهٔ ۲۹، ۱۳۹۱ش.
* دادفر، مریم و سیفی، فاطمه، «غش در معامله از دیدگاه فقه»، وب‌سایت سیویلیکا، تاریخ بازدید: ۲۷ شهریور ۱۴۰۴ش، چکیده.
* «سخنرانی مقام معظم رهبری دربارهٔ اسراف»، وب‌سایت حوزهٔ مجازی مهندس طلبه، تاریخ بازدید: ۲۷ شهریور ۱۴۰۴ش.
* عبدالقادر، احمد، «حقوق کارگر در اسلام»، به‌ترجمهٔ خداداد احسانی، پژوهشنامهٔ حقوق، سال ۱، شمارهٔ ۱، تاریخ بازدید: ۲۶ شهریور ۱۴۰۴ش.
* عبودیت، فریده و مهدوی‌راد، محمدعلی، «مبانی و روش‌های سبک زندگی در حوزهٔ تعاملات اقتصادی با محوریت صحیفهٔ سجادیه»، فصلنامهٔ قرآن و علوم اجتماعی، دورهٔ ۱، شمارهٔ ۲، پیاپی ۲، ۱۴۰۰ش.
* «عصر ساسانیان، دوران ثبات اقتصادی و طوانی در حوزهٔ تمدن ایرانشهری» خبرگزاری عصر اقتصاد، تاریخ بارگذاری: ۲ اردیبهشت ۱۳۹۸ش.
* «صرفه‌جویی و اجتناب از اسراف»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ بازدید: ۲۶ شهریور ۱۴۰۴ش.
* کاظمی، مصطفی و رجایی، محمدکاظم، «شاخص ترکیبی صداقت در بازار اسلامی»، معرفت اقتصادی- اسلامی، سال ۳، شمارهٔ ۱، پیاپی ۵، ۱۳۹۰ش.
* «کشف انبار احتکار ۲۵ تن روغن، قند و شکر در پایتخت»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ بارگذاری: ۳ آذر ۱۴۰۳ش.
* عظیم‌زادهٔ اردبیلی، فائزه و هوشمند، سعید، «کارکردهای اقتصادی و اجتماعی وقف و انفاق با رویکردی به سیرهٔ نبوی»، پژوهشکدهٔ «فرهنگ اقتصادی ایرانیان»، پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تاریخ بازدید: ۱۳ مهر ۱۴۰۴ش.
* لشکری، سمیه و دیگران، نظم عمومی و اخلاق حسنهٔ اقتصادی از منظر منابع فقهی و حقوق ایران»، مطالعات فقه اقتصادی، سال ۶، شمارهٔ ۲، ۱۴۰۳ش.
* معصومی‌نیا، غلام‌علی، «اخلاق اقتصادی (مبانی بینش‌ها، آموزه‌ها و آثار)»، اقتصاد اسلامی، سال ۷، شمارهٔ ۲۶، ۱۳۸۶ش.
* «نگاهی به پدیدهٔ رانت و رانت‌جویی در ایران»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ بازدید: ۲۷ شهریور ۱۴۰۴ش.
* «نگرش‌های اقتصادی ایرانیان»، پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تاریخ بارگذاری: ۱۵ شهریور ۱۴۰۰ش.
* نوروزی، بیتا، «بررسی صنعت حلال کشور با محوریت صنایع غذایی»، دو ماهنامهٔ بررسی‌های بازرگانی، دورهٔ ۱۲، شمارهٔ ۶۸، پیاپی ۶۸، ۱۳۹۳ش.
* وحدتی، حجت و دیگران، «احساس مثبت نسبت به کار و تعهد کاری پل ارتباطی بین اخلاق کار اسلامی و عملکرد وظیفه‌ای»، دو فصلنامهٔ پژوهشنامهٔ مدیریت اجرایی، دورهٔ ۴، شمارهٔ ۸، پیاپی ۸، ۱۳۹۱ش.
{{پایان منابع}}