نمایش مبدأ برای بعثت پیامبر اکرم

'''<big>مبعث</big>'''؛ روز برانگیختن حضرت محمد به پیامبری.

مبعث، مصادف با  بیست‌وهفتم ماه [[رجب]]، روزی است که [[حضرت محمد]] (صلی الله علیه و آله) از جانب خداوند به نبوت منصوب شد. این روز از اعیاد بزرگ [[مسلمانان]] است که با برگزاری [[جشن]]، گرامی داشته می‌شود.
==مفهوم‌شناسی==
«مبعث» به‌معنای ارسال و برانگیختن یا روانه کردن است.<ref>  راغب اصفهانی، المفردات، ذیل واژۀ بعثت.</ref>  بیشتر واژه‌شناسان، مبعث را مکان و زمان بعثت دانسته‌اند.<ref>   دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه‌های بعثت و مبعث.</ref>  در اصطلاح کلامی نیز بعثت، به برانگیخته شدن محمد برای هدایت انسان‌ها از سوی خداوند اطلاق می‌شود. در زبان فارسی بعثت را آغاز رسالت هر پیامبری می‌دانند.<ref>   [https://www.cgie.org.ir/fa/article/228837/%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%AA مطیع، «بعثت»، دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> 
==مراحل بعثت==
# دیدن رؤیاهای صادقه: در گزارش‌های تاریخی آمده است که حضرت محمد در آستانۀ بعثت، خواب‌هایی می‌دید که به‌همان صورت در خارج به وقوع می‌پیوست.<ref>ارزقی، اخبار مکه، 1411ق، ج2، ص204.</ref>  او گاهی احساس می‌کرد که فرشته‌ای او را «رسول‌الله» خطاب می‌کند.<ref>ابن ابی‌الحدید، شر‌‌‌ح ‌نهج‌البلاغه، 1961م، ج3، ص207.</ref>  
# شنیدن ندای غیبی، بدون دیدن فرشته: بر اساس گزارش‌های تاریخی، حضرت محمد از سی‌وهفت سالگی، حالاتی روحانی داشت و احساس می‌کرد دریچه‌ای از غیب به روی وی باز شده است؛ زیرا نور مخصوصی می‌دید و اسراری بر او فاش می‌شد. محمد بارها سروش غیبی را می‌شنید؛ ولی آن را نمی‌دید.<ref>ابن‌کثیر، البدایة و النهایة، 1419ق، ج2، ص713.</ref>  
# اعلان بعثت: روز 27 رجب سال 40 عام‌الفیل، خداوند از طریق جبرئیل با نزول آیات اولیۀ سورۀ علق نبوت او را اعلام کرد.<ref>مکارم، تفسیر نمونه، 1374ش، ج27، ص150.</ref>
  
==زمان و مکان بعثت==
طبق قرائت مشهور، بعثت در 27 رجب، سال 40 عام‌الفیل در غار حرا، در کوهی نزدیک شهر مکه و در چهل سالگی محمد به وقوع پیوسته است.<ref>ابن‌کثیر، سیرة النبویة، 1396ق، ج1، ص392.</ref>  
==احوال پیامبر هنگام بعثت==
تاریخ‌نگاران [[مسلمان]]، حالت‌های ویژۀ محمد هنگام دریافت وحی را چنین توصیف کرده‌اند:
# بی‌هوشی: با قرار گرفتن در مرحله دریافت وحى، لحظه‌ای از حال رفته و تب و عرق، وجود محمد را فراگرفت.<ref>یعقوبی، تاریخ تحقیقى اسلام،1392ش، ج‌۱، ص۳۱۶.</ref> 
# هراس: محمد در آغاز، از شیوۀ مواجهۀ قريش و مردم مكه با مسئله نبوت او، هراسان و نگران بود.<ref>یعقوبی، تاریخ تحقیقى اسلام،1392ش، ج‌۱، ص۳۱۶.</ref> 
# اقرار هستی: در پی نگرانی محمد نسبت به آینده، ‏خداوند به دل او قدرت بخشید. به‌همین منظور كوه‌ها، صخره‌ها و سنگلاخ‌ها را براى او به سخن درآورد و آنها به حضرت محمد احترام كردند.<ref>یعقوبی، تاریخ تحقیقى اسلام،1392ش، ج‌۱، ص۳۱۶.</ref>
 
پس از این رویداد، پیامبر خدا به خانه بازگشت؛ خدیجه، همسر پیامبر، از او پرسید: ای محمد! نوری در چهرۀ تو مشاهده می‌کنم. محمد مبعوث شدن خود را به رسالت بیان کرده و خدیجه را دعوت به اسلام کرد و خدیجه به نبوت و رسالت همسر خود، اقرار کرد.<ref>قمی، منتهی الآمال، 1374ش، ج ۱، ص۴۷.</ref> 
==اولین مؤمنان و مخالفان بعثت==
# مؤمنان بعثت: خدیجه بنت خویلد اسدی، نخستین فرد از زنان است که دعوت پیغمبر اسلام را اجابت کرده و به او [[ایمان]] آورد.<ref>مجلسی، بحار الانوار، بی‌تا، ج18، ص194.</ref>  در میان مردان نیز [[علی بن ابیطالب|علی]] اولین شخصی بود که ایمان آورد<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۳۷۹ق، ج۲، ص۶.</ref>  و او نخستین شخص مسلمانی بود که از دوران کودکی تحت سرپرستی محمد قرار داشت.<ref>ابن‌عبدالبر، الاستیعاب، ۱۴۱۲ق، ج۳، ص۱۰۹۰.</ref>  بعد از علی، زید بن حارثه، زبیر، عبدالرحمن بن عوف، سعد بن ابی‌وقاص، طلحه، ابوعبیده جراح، ابومسلمه، ارقم بن ابی‌الارقم، خباب بن ارت و ابوبکر، افرادی بودند که، ایمان آوردند.<ref>طبری، تاریخ الامم و الملوک، ۱۳۸۷ق، ج۲، ص۳۱۵.</ref>  
# مخالفان بعثت: محمد پس از سه سال، تصمیم گرفت رسالت خود را آشکارا به نزدیکان و خویشاوندان، اعلام کند. اولین جلسه دعوت، با انکار ابولهب، به نتیجه نرسید و همگان متفرق شدند.<ref>سوره شعراء، آیه 214.</ref>  پیامبر سه مرتبۀ دیگر آنها را گرد آورد و هر بار فقط علی، دعوت محمد را لبیک می‌گفت. رسول خدا نیز علی را در جلسۀ دعوت و انذار خویشاوندان خود، برادر، وصی و خلیفۀ خود اعلام کرد. مهمانان با خنده به ابوطالب گفتند محمد دستور داد که از پسر خود فرمان ببری و مطیع او باشی.<ref>طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۳، ص۱۱۷۲.</ref>
 
پس از دعوت خویشاوندان، مرحله دعوت عمومی آغاز شد.<ref>سوره حجرات، آیه 94-95.</ref>  بعد از علنی شدن بعثت، بزرگان قریش نگران شده و نزد ابوطالب، عموی پیامبر، رفتند. آنها از ابوطالب خواستند تا برادرزادۀ خود را از دعوت به اسلام، بازدارد.<ref>ابن‌اسحاق، سیره ابن‌اسحاق، ۱۳۹۸ق.</ref> 
==اهداف بعثت==
# خداپرستی، دوری از طاغوت: برخی آیات قرآن هدف از بعثت پیامبر را فراخوانی مردم به پرستش خدای یگانه و دوری از طاغوت و مظاهر شرک بیان کرده‌اند.<ref>سوره نحل، آیه 36.</ref>  امام علی نیز یکی از اهداف بعثت را خداپرستی و نفی شرک برشمرده است.<ref>سیدرضی، نهج البلاغه، 1414ق، خطبه147.</ref>   
# عقل‌گرایی و فطرت: هدف دیگر بعثت محمد، بیداری [[فطرت]] و برانگیختن عقل بشر بیان شده است.<ref>مشهدی، تفسیر کنزالدقیق، 1387ش، ج3، ص591.</ref>  
# حکمت و تزکیه: حکمت، تعلیم و [[تزکیه]] دیگر هدف بعثت است<ref>سوره آل‌عمران آیه 164.</ref>  تا از این طریق استعدادهای فطری و عقلانی انسان‌ها شکوفا شوند.<ref>لاهیجی، تفسیر لاهیجى‌، 1373ش، ج4، ص40.   </ref>   
# قسط و عدل: نهادینه‌سازی قسط و عدل یکی از مهم‌ترین اهداف بعثت بیان شده است.<ref>سوره حدید، آیه 25.</ref>   
# نجات از تاریکی‌ها: طبق دیدگاه عالمان این عرصه، رهایی از ظلمات و رسیدن به وادی نور، از دیگر اهداف بعثت است.<ref>مکارم، تفسیر نمونه، 1374ش، ج10؛ ص262. </ref> 
==اعمال شب و روز مبعث==
# شب مبعث: دوازده رکعت نماز دو رکعتی، قرائت هفت مرتبه «انا انزلنا» و هفت مرتبه «آیت‌الکرسی» بعد از هر نماز دو رکعتی، زیارت حرم امام علی و دعای مخصوص این شب از جمله اعمال شب بیست‌وهفتم رجب است.<ref>قمی، مفاتیح‌الجنان، 1379، اعمال مخصوص شب 27 رجب، ص275-277</ref>   
# روز مبعث: غسل کردن، روزه گرفتن، فرستادن [[صلوات]]، زیارت حضرت رسول و امام علی، دوازده رکعت نماز دو رکعتی و خواندن چهار مرتبه سوره‌هاى «حمد»، «توحید»، «فلق» و «ناس» بعد از هر دو رکعت نماز از جمله اعمال روز بعثت بیان شده است.<ref>قمی، مفاتیح‌الجنان، 1379، اعمال شب و روز بعثت، ص281. </ref>  
==مبعث در فرهنگ مسلمانان==
رویداد بعثت حضرت محمد، نقطه آغازین اسلام است و به همین دلیل، در فرهنگ مسلمانان جایگاه ویژه‌ای دارد. پیروان دین اسلام در سراسر جهان، این روز را به‌سان عیدی بزرگ، گرامی داشته و متناسب با خرده‌فرهنگ‌های بومی خود، جشن‌های ویژه‌ای برپا می‌کنند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/228837/%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%AA مطیع، «بعثت»، دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>  
==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==
* قرآن.
* ابن ابی‌الحدید، شرح نهج‌البلاغه، قاهره، داراحیاء الکتب العربیه، 1961م. 
* ابن‌اسحاق، محمد، سیره ابن‌اسحاق، بیروت، دارالفکر، ۱۳۹۸ق.
* ارزقی، محمد بن عبدالله، اخبار مکه، قم، شریف رضی، 1411ق.
* ابن‌شهرآشوب مازندرانی، مناقب آل ابی‌طالب، قم، علامه، ۱۳۷۹ق.
* ابن‌عبدالبر، یوسف بن عبدالله، الاستیعاب فی معرفة الأصحاب، بیروت، دارالجیل، ۱۴۱۲ق.
* ابن‌کثیر، اسماعیل، البدایة و النهایة، دارالمعرفة، بیروت، 1419ق.
* ابن‌کثیر، اسماعیل، سیرة النبویة، بیروت، توزیع، 1396ق.  
* دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، دانشگاه تهران، 1371ش. 
* راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات، قم، مؤسسه صادق، 1387ش.
* سیدرضی، نهج البلاغة، قم، دار الهجره، 1414ق.  
* طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک، بیروت، دارالتراث، ۱۳۸۷ق.
* قمی، شیخ عباس، منتهی الآمال، قم، هجرت، 1384ش.
* قمی، شیخ عباس، مفاتیح الجنان، تهران، الهادی، 1379ش.
* لاهیجى، محمد بن على، تفسیر شریف لاهیجى، تهران، دفتر نشر داد، 1373ش.
* مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، تصحیح محمدباقر بهبودی، تهران، دارالکتب اسلامیه، بی‌تا.
* مشهدی، محمد بن محمدرضا، تفسیر کنز الدقایق، 1387ش.
* مطیع، مهدی، «بعثت»، وب‌سایت دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، به‌روزرسانی: 29 خرداد 1399ش.
* مکارم شیرازى، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الإسلامیة، 1374ش. 
* یعقوبی، احمد بن اسحاق، تاریخ یعقوبی، ترجمه آیتی، تهران، علمی و فرهنگی، 1389ش.