نمایش مبدأ برای تربیت دینی

[[پرونده:دین2.jpg|300px|thumb|نخستین کنفرانس تربیت دینی در ادیان ابراهیمی، سال ۱۳۹۷ش، [[مشهد]]|جایگزین=نخستین کنفرانس تربیت دینی در ادیان ابراهیمی، سال ۱۳۹۷ش، مشهد]]{{درشت|'''تربیت دینی'''}}؛ فرایند پرورش فرزندان مؤمن و معنوی
==تعریف دین==
{{اصلی|دین}}
«[[دین]]» عبارت است از مجموعهٔ مطالب و گزاره‌های توصیفی و تجویزی که از سوی خداوند برای انسان فرستاده شده است؛<ref>[http://ensani.ir/file/download/article/20101122110140-25.pdf باقری، «گزارش یک نشست: تربیت اخلاقی و تربیت دینی؛ تفاوت‌ها و شباهت‌ها»، 1379ش.]</ref> مانند [[ایمان]] به خدای یگانه، ایمان به روز جزا، انجام مناسک عبادی و احکامی برای رفتارهای فردی و اجتماعی.{{سخ}}در حقیقت زمانی می‌توان کسی را دینی و دین‌دار دانست که این عناصر در او جمع شده باشد: «اعتقاد» به گزاره‌های دینی (اعم از توصیفی یا تجویزی)، «ایمان» و التزام قلبی به گزاره‌های دینی و «پای‌بندی عملی» به گزاره‌های تجویزی.<ref>[http://ensani.ir/file/download/article/20101122110140-25.pdf باقری، «گزارش یک نشست: تربیت اخلاقی و تربیت دینی؛ تفاوت‌ها و شباهت‌ها»، 1379ش.]</ref> به‌عبارت دیگر دین‌دار کسی است که دارای خصوصیت «تسلیم» و بندگی محض در برابر خدا باشد.<ref>[https://www.pasokh.org/fa/Question/View/505/ديندار-کيست-و-آيا-اين-سخن-صحيح-است-که-ديندار-کسي-است-که-خو/?SearchText=دیندار%20کیست&LPhrase= «دیندار کیست؟»، وب‌سایت مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات حوزه علمیه.]</ref> این مفهوم از دین‌داری به هدف نهایی از مقولهٔ دین‌داری اشاره دارد.

==تعریف تربیت دینی==
«تربیت دینی» شامل مجموعهٔ رفتارهای آگاهانه و هدف‌دار به‌منظور آموزش گزاره‌های معتبر یک [[دین]] به پیروان آن است؛ به‌نحوی که آموزش‌های یادشده در آن‌ها به پای‌بندی نظری وعملی به آموزه‌های دینی منجر شود.<ref>سبحانی‌نژاد و دیگران، «تبیین ماهیت، ابعاد و مؤلفه‌های علم تربیت دینی»، بهار1393ش، ص 58.</ref>{{سخ}}البته هنوز یک تعریف دقیق و قطعی از [[تربیت]] دینی ارائه نشده که همهٔ کارشناسان تربیتی بر آن متفق باشند. موارد زیر را می‌توان از دلایل این پدیده دانست:{{سخ}}'''اول)''' «تربیت دینی» به‌عنوان یک مفهوم ترکیبی (ترکیبی از دو مفهوم تربیت و دین) می‌تواند بر دومعنا دلالت کند:
*تربیتی که منسوب به [[دین]] است و محتوای خود را از آموزه‌های دینی می‌گیرد. این مفهوم در مقابل تربیت غیردینی قرار می‌گیرد که محتوای خود را از تجربه، عقل و علم بشری می‌ستاند.
*تربیتی که برای دین و در خدمت اهداف دین است؛ خواه محتوای آن از دین گرفته شده باشد یا نباشد.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/872446/تأملی-در-معنای-تربیت-دینی-و-نسبت-آن-با-مفاه%25 داوودی، «تأملی در معنای تربیت دینی و نسبت آن با مفاهیم نزدیک»، وب‌سایت راسخون.]</ref>
'''دوم)''' با توجه به انواع تفسیر و تلقی موجود از دین و البته با حذف تلقی عام از آن - که شامل مکتب‌های بشری می‌شود - تربیت دینی را به سه صورت می‌توان تعریف کرد:
#تعریف عام: تعریفی که شامل «تربیت دینی» در همهٔ ادیان آسمانی است.
#تعریف خاص: تعریف «تربیت دینی» در همهٔ ادیان آسمانی که شامل امور فردی و اجتماعی می‌شود.
#تعریف اخص: تعریف «تربیت دینی» در همهٔ ادیان آسمانی که تنها امور فردی را در بر می‌گیرد.
از میان سه تعریف بالا، موارد اول و دوم تعارضی با هم ندارند، اما دو تعریف آخر با هم قابل جمع نیستند.<ref>[http://ensani.ir/file/download/article/20101122110140-25.pdf باقری، «گزارش یک نشست: تربیت اخلاقی و تربیت دینی؛ تفاوت‌ها و شباهت‌ها»، 1379ش.]</ref>

==تفاوت «تربیت دینی» با «تربیت غیر دینی»==
[[پرونده:تربیت دینی.jpg|جایگزین=کتاب تربیت دینی در دوره دبستان و دبیرستان|بندانگشتی|کتاب تربیت دینی در دوره دبستان و دبیرستان]]
صاحب‌نظران حوزهٔ تربیت دینی بین تربیت دینی و غیر دینی تفاوت‌هایی قائل شده‌اند؛ از جمله:{{سخ}}'''نگاه دوساحتی به انسان:'''{{سخ}}دانشمندان تعلیم و تربیت دینی معتقدند تربیت در تفکرات غیردینی صرفاً بر آموزش ریاضی و فیزیک یا پرورش جسمانی و مادی یا سخن گفتن از روان محدود شده و به روح مجرد و متکامل انسان توجه نشده است. در دیدگاه مبتنی بر [[دین]]، انسان علاوه بر جسم، حامل روح الهی است؛ که عنصری ملکوتی، شریف و فناناپذیر است؛ بنابراین تربیت دینی مستلزم شناخت و تربیت هر دو بُعد مادی و معنوی انسان دانسته شده است.{{سخ}}'''شرافت روح بر جسم:'''{{سخ}}تعلیم و تربیت دینی معتقد است کمال آدمی در پرتو تکامل روحانی و کسب صفات برتر انسانی تحقق می‌یابد؛ بنابراین روح بر جسم مقدم است و توجه به بدن تا آنجا لازم است که ابزاری برای کسب درجات برتر انسانی باشد.{{سخ}}'''اهداف چند ساحتی:'''{{سخ}}طرف‌داران تربیت دینی معتقدند اهداف تعلیم و تربیت دینی به بخش‌ها و جنبه‌های خاصی از زندگی محدود نیست و به کل زندگی مادی و معنوی انسان نظر دارد.{{سخ}}از نظر برخی از پژوهشگران زبانِ آموزه‌های دینی زبان هستی و زبان سایر دروس، زبان کاربردی است. از این سخن می‌توان دریافت که آموزه‌های دینی با کل وجود و هستی انسان پیوند دارد و به‌همین دلیل می‌تواند در ساختاربندی اهداف تربیت نیز نقش اساسی ایفا کند.<ref>ساجدی، «تفاوت آموزش و پرورش دینی و غیردینی»، بهار و تابستان 89، ص 98.</ref>

==نسبت «تربیت دینی» با «تربیت اخلاقی»==
«تربیت اخلاقی» عبارت است از ایجاد شناخت و برانگیختن احساس با هدف تضعیف و انهدام صفات منفی و پرورش و نهادینه کردن صفات مثبت در انسان. طبق این تعریف، برای تحقق تربیت اخلاقی باید فرایند زیر طی شود:
*پرورش قوای ادراکی و عقلانی برای تشخیص درست از نادرست و خوب از بد.
*ایجاد انگیزه برای گرایش متربی به رفتارهای خوب و اخلاقی.
*از بین بردن رذایل و اتّصاف متربی به فضایل اخلاقی.<ref>[https://btid.org/fa/news/47642 «تعریف دقیق تربیت دینی چیست؟»، وب‌سایت اندیشه برتر.]</ref>

گاهی بر اساس تعریف وسیعی که از تربیت دینی می‌شود، می‌توان همهٔ ابعاد تربیت از جمله بعد اخلاقی، روان‌شناختی، جامعه‌شناختی و ابعاد دیگر را در آن جا داد، اما در تعریف خاص از تربیت دینی، فقط به رشد معنوی و اعتقادی توجه شده و سایر ابعاد تربیتی - حتی بُعد اخلاقی - از محدودهٔ این تعریف بیرون دانسته شده است. به این نوع تربیت دینی، تربیت ایمانی یا معنوی نیز گفته می‌شود.<ref>[http://pmbo.ir/تربيت-ديني-چيست؟__a-89.aspx «تربیت دینی چیست و هدف غایی مطرح در آن کدام است؟»، وب‌سایت پژوهش‌های معنوی.]</ref>{{سخ}}برخی از صاحب‌نظران علم تربیت با وجود تداخل مرزهای مفهومی اخلاق و [[دین]]، نسبت این دو را عموم و خصوص مطلق می‌دانند و معتقدند دایرهٔ تربیت دینی در تعریف وسیع آن، آموزه‌های خلاقی را نیز در بر می‌گیرد، اما تربیت اخلاقی در برگیرندهٔ تمام ابعاد تربیت دینی نیست.<ref>[http://ensani.ir/file/download/article/20101122110140-25.pdf باقری، «گزارش یک نشست: تربیت اخلاقی و تربیت دینی؛ تفاوت‌ها و شباهت‌ها»، 1379ش.]</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==
{{آغاز منابع}}
* باقری، خسرو، «گزارش یک نشست: تربیت اخلاقی و تربیت دینی؛ تفاوت‌ها و شباهت‌ها»، فصلنامه تربیت اسلامی، شماره ۲، ۱۳۷۹ش.
* «تعریف دقیق تربیت دینی چیست؟»، وب‌سایت اندیشه برتر، تاریخ بارگذاری مطلب: ۱۲ آذر ۱۳۹۳ش.
* «تربیت دینی چیست و هدف غایی مطرح در آن کدام است؟»، وب‌سابت پژوهش‌های معنوی، تاریخ بارگذاری مطلب: ۱۷ تیر ۱۳۹۳ش.
* داوودی، محمد، «تأملی در معنای تربیت دینی و نسبت آن با مفاهیم نزدیک»، وبسایت راسخون، تاریخ بارگذاری مطلب: ۱۳ اسفند ۱۳۹۲ش.
* «دین‌دار کیست؟»، سایت مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات حوزه علمیه، تاریخ دیدار:۲/۱۰/۱۴۰۰ش.
* ساجدی، ابوالفضل، «تفاوت آموزش و پرورش دینی و غیردینی»، مجلهٔ اسلام و پژوهش‌های تربیتی، شماره ۳، بهار و تاربستان ۱۳۸۹ش.
* سبحانی‌نژاد، مهدی و دیگران، «تبیین ماهیت، ابعاد و مؤلفه‌های علم تربیت دینی»، فصلنامه مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی، شماره اول، بهار ۱۳۹۳ش.
{{پایان منابع}}