نمایش مبدأ برای جشن مهرگان

<big>'''جشن مهرگان؛'''</big> از جشن‌های‌ باستانی ایرانیان در روز‌های آغازین فصل پاییز.

جشن مهرگان یا جشن مهر از مراسم و جشن‌های رایج در [[ایران]] باستان بوده‌ که در اولین ماه فصل [[پاییز]] برگزار می‌شد. این جشن به‌منظور قدر‌دانی از نعمت‌های جهان هستی، همچنان توسط [[زرتشتیان]] برگزار می‌شود.
==تاریخچه==
ایرانیان در دوران باستان، جشن‌های گوناگونی برپا می‌کردند.<ref>  [https://www.kojaro.com/2020/9/28/190846/mehregan-celebration/ . «جشن مهرگان چیست | هر چیزی که باید درباره مهرگان بدانید»، وب‌سایت کجارو.]</ref>  جشن مهرگان از مهم‌ترین جشن‌ها و دومین عید مهم ایرانیان پس از [[نوروز]] بوده است.<ref>  [https://www.sid.ir/paper/88189/fa . محمود آبادی و عباسی، «فرآیند برگزاری جشن مهرگان در قرون نخستین اسلامی»، 1387ش، ص1.]</ref>  این جشن بیش از ۴ هزار سال قدمت دارد<ref>  [https://rooziato.com/1399275094/%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D9%85%D9%87%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86/ . «آشنایی با «جشن مهرگان» و آیین های آن به مناسبت آغاز پاییز»، وب‌سایت روزیاتو.]</ref>  و ریشه‌های آن تا هزاره دوم پیش از میلاد مسیح، قابل رهگیری است. <ref>  [https://mitrehled.com/%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D9%85%D9%87%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/ . «جشن مهرگان چیست؟»، وب‌سایت میتره.]</ref> جشن مهرگان از ۱۶ تا ۲۱ ماه [[مهر]] برگزار می‌شود و امروزه نیز در میان زرتشتیان [[یزد]] و [[کرمان]]، مرسوم است.<ref>[https://www.kojaro.com/2020/9/28/190846/mehregan-celebration/ . «جشن مهرگان چیست | هر چیزی که باید درباره مهرگان بدانید»، وب‌سایت کجارو.]</ref>

==نام‌گذاری==
واژه مهر که در اوستا «میترا» آمده به‌معنای فروغ، روشنایی، دوستی، پیوستگی، پیوند و [[محبت]] است و با [[دروغ]]، دروغ‌گویی، پیمان‌شکنی و نامهربانی در تضاد است.<ref>[https://mitrehled.com/%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D9%85%D9%87%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/ . «جشن مهرگان چیست؟»، وب‌سایت میتره.]</ref>  برخی معتقدند این جشن پیش از هخامنشیان، «بغ‌یادی / بگ‌یادی» نام داشته که به‌معنای «یاد خدا / سپاسگزاری از خدا» بوده است.<ref>  [https://rooziato.com/1399275094/%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D9%85%D9%87%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86/ . «آشنایی با «جشن مهرگان» و آیین های آن به مناسبت آغاز پاییز»، وب‌سایت روزیاتو.]</ref>  قیام کاوه آهنگر، پیروزی بر ضحاک و به پادشاهی نشستن فریدون نیز از مناسبت‌های برپایی جشن مهرگان دانسته شده است.<ref>  [https://www.sid.ir/paper/88189/fa . محمودآبادی و عباسی، «فرآیند برگزاری جشن مهرگان در قرون نخستین اسلامی»، 1387ش، ص1.]</ref>

==فلسفه جشن مهرگان==
کارشناسان معتقدند جشن مهرگان نوعی جشن و پای‌کوبی است که به‌منظور سپاسگزاری از خداوند برای نعمت‌ هایی که به انسان ارزانی داشته صورت می‌گیرد. برگزاری این جشن موجب استواری دوستی‌‌ها و [[مهرورزی]] میان انسان‌ها می‌شود.<ref>  [https://mitrehled.com/%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D9%85%D9%87%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/ . «جشن مهرگان چیست؟»، وب‌سایت میتره.]</ref>

==دلایل برگزاری جشن مهرگان==
کارشناسان یکی از دلایل اهمیت جشن مهرگان را قرار گرفتن اول [[پاییز]] به‌عنوان آغاز سال نو در مقاطعی از دوران باستان و همینطور در عصر هخامنشی دانسته‌اند.<ref>  [https://mitrehled.com/%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D9%85%D9%87%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/ . «جشن مهرگان چیست؟»، وب‌سایت میتره.]</ref>  ایرانیان در آن دوران به‌دلیل وابستگی سبک زندگی به [[کشاورزی]]، شروع سال زراعی و ابتدای پاییز را به‌عنوان آغاز سال نو برگزیده بودند.<ref>  [https://rooziato.com/1399275094/%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D9%85%D9%87%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86/ . «آشنایی با «جشن مهرگان» و آیینهای آن به مناسبت آغاز پاییز»، وب‌سایت روزیاتو.]</ref>  برخی دیگر معتقدند دلیل برگزاری این جشن، یاد‌آوری حوادث آفرینش جهان و ارج‌گذاری مقام اهورامزدا به‌منظور نعماتی که به انسان‌ها داده است.<ref>  [https://hamgardi.com/fa/Post/7788-%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%A8-%D9%88-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%85-%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D9%85%D9%87%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86 . «آداب‌و‌رسوم جشن مهرگان؛ جشن مهرِ مهر»، وب‌سایت همگردی.]</ref>

==آیین جشن مهرگان==
جشن مهرگان در [[ایران]] باستان طی چندین روز برگزار می‌شد. آنها در این جشن به شادی و پایکوبی و دادن هدیه به یکدیگر می‌پرداختند و با این کار به استقبال [[پاییز]] و [[مهر]] می‌رفتند.<ref>  [https://www.kojaro.com/2020/9/28/190846/mehregan-celebration/ . «جشن مهرگان چیست | هر چیزی که باید درباره مهرگان بدانید»، وب‌سایت کجارو.]</ref> 
از آیین‌های عمومی این جشن، نظافت خانه‌ها، دادن شاباش معطر (کارت تبریک)، خواندن [[سرود]]، شعر، دکلمه و نواختن [[موسیقی]] است. در این جشن جامه‌‌های ارغوانی پوشیده و دور هم جمع می‌‌شوند.<ref>  [https://rooziato.com/1399275094/%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D9%85%D9%87%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86/ . «آشنایی با «جشن مهرگان» و آیین‌های آن به مناسبت آغاز پاییز»، وب‌سایت روزیاتو.]</ref>  سفرۀ مهرگان که شبیه سفرۀ [[هفت‌سین]] است، دور آتشدان پهن شده <ref>[https://www.kojaro.com/2020/9/28/190846/mehregan-celebration/ . «جشن مهرگان چیست | هر چیزی که باید درباره مهرگان بدانید»، وب‌سایت کجارو.]</ref> و بر روی آن انواع غذاها، خوراکی‌ها، شیرینی و نوشيدنی‌های خاصی چیده می‌شود. <ref>[https://rooziato.com/1399275094/%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D9%85%D9%87%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86/ . «آشنایی با «جشن مهرگان» و آیین‌های آن به مناسبت آغاز پاییز»، وب‌سایت روزیاتو.]</ref> همچنین شربت خاصی از عصاره هوم یا هَئومَه (تهیه‌شده از شیر رقیقشده و نان مخصوص لورک) تهیه می‌کنند.<ref>[https://www.kojaro.com/2020/9/28/190846/mehregan-celebration/ . «جشن مهرگان چیست | هر چیزی که باید درباره مهرگان بدانید»، وب‌سایت کجارو.]</ref>  سفرۀ مهرگان دارای آجیل‌های متنوع مانند [[انجیر]]، [[بادام]]، [[پسته]]، فندق، [[گردو]]، [[تخمه]] و نخودچی است.<ref>  [https://mitrehled.com/%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D9%85%D9%87%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/ . «جشن مهرگان چیست؟»، وب‌سایت میتره.]</ref>  برخی از غلات مانند [[گندم]]،جو، [[برنج]]، نخود، [[عدس]]، ماش و ارزن نیز که نماد نعمت و برکت هستند نیز در سفرۀ جشن گذاشته می‌شود. <ref>[https://www.kojaro.com/2020/9/28/190846/mehregan-celebration/ . «جشن مهرگان چیست | هر چیزی که باید درباره مهرگان بدانید»، وب‌سایت کجارو.]</ref> افراد در پایان مراسم، حلقه‌های دسته‌‌جمعی به دور آتش تشکیل داده و به نشانۀ تجدید پایبندی بر پیمان‌‌های گذشته، دستان خود را به هم می‌فشارند.<ref>[https://rooziato.com/1399275094/%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D9%85%D9%87%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86/ . «آشنایی با «جشن مهرگان» و آیین‌های آن به مناسبت آغاز پاییز»، وب‌سایت روزیاتو.]</ref>

==جشن مهرگان بعد از اسلام==
آیین مهرگان تا سدۀ چهارم هجری نیز در [[ایران]] به‌صورت گسترده برگزار می‌شد و آن را مغایر با ارزش‌های دینی نمی‌دیدند.<ref>  [https://www.sid.ir/paper/88189/fa . محمود آبادی و عباسی، «فرآیند برگزاری جشن مهرگان در قرون نخستین اسلامی»، 1387ش، ص1]</ref>  حتی در دورۀ خاصی از حکومت عباسیان که نفوذ ایرانیان در نظام خلافت اسلامی افزایش یافته بود، شعرها و قصایدی درباره جشن مهرگان، ترویج می‌شد. <ref>  [https://chaharfasl.net/%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D9%85%D9%87%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B2%D8%B1%D8%AA%D8%B4%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7-%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D9%82%D8%B3%D9%85%D8%AA-%D8%AF%D9%88%D9%85 . «جشن مهرگان از زمان زرتشتیان تا ورود اسلام»، وب‌سایت چهار فصل.]</ref> برخی کارشناسان علت حمایت خلفای عباسی را کسب منافع اقتصادی و ایجاد مقبولیت میان مردم [[ایران]] دانسته‌اند. <ref>[https://www.sid.ir/paper/88189/fa . محمود آبادی و عباسی، «فرآیند برگزاری جشن مهرگان در قرون نخستین اسلامی»، 1387ش، ص1]</ref> 
==جشن مهرگان در زمان حاضر==
امروزه برگزاری جشن مهرگان در میان  [[زرتشتیان]] [[یزد]]، [[کرمان]]، [[اصفهان]] و [[شیراز]] مرسوم است. آنها در ورودی آتشکده از مهمانان با ظرف شیرینی و آیینه استقبال کرده و گلاب‌افشانی می‌کنند.<ref>  [https://www.kojaro.com/2020/9/28/190846/mehregan-celebration/ . «جشن مهرگان چیست | هر چیزی که باید درباره مهرگان بدانید»، وب‌سایت کجارو.]</ref>  در این آیین که معمولا به‌صورت خانوادگی برگزار می‌شود، زرتشتیان با قربانی‌دادن، پایان گرما و شروع سرما را جشن می‌گیرند.<ref>  [https://hamgardi.com/fa/Post/7788-%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%A8-%D9%88-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%85-%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D9%85%D9%87%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86 . «آداب‌و‌رسوم جشن مهرگان؛ جشن مهرِ مهر»، وب‌سایت همگردی.]</ref>

==جایگاه جشن مهرگان در ادبیات==
در آثار متعدد ادبی سروده‌هایی در رابطه با جشن مهرگان و جایگاه آن در افسانه و داستان ایرانی وجود دارد مانند ابیات زیر:<ref>  [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1307902/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D8%AA%DA%A9%DB%8C%D9%87-%D8%A8%D8%B1-%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%85%D9%87%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%B3%D8%AF%D9%87 . ولایتی، «بررسی جشن‌های تاریخی با تکیه بر نوروز، مهرگان و سده»، 1396ش، ص1.]</ref>
{{آغاز نستعلیق}}
 {{شعر|نستعلیق}}
 {{ب|چنان چون فریدون فرخ‌نژاد | بدین مهرگان تاج بر سر نهاد}}

 {{ب|کنون باید آژیر بودن دلیر | که در مهرگان بچه دارد به زیر}}

 {{ب|همی مهرگان بوید از باد تو | به جام می اندر کنم یاد تو}}
 {{پایان شعر}}  
 {{پایان نستعلیق}}
==پانویس==
{{پانویس}} 
==منابع==
* «آداب‌و‌رسوم جشن مهرگان؛ جشن مهرِ مهر»، وب‌سایت همگردی، تاریخ بازدید: 26 دی 1401ش.
* «آشنایی با «جشن مهرگان» و آیینهای آن به مناسبت آغاز پاییز»، وب‌سایت روزیاتو، تاریخ بازدید: 26 دی 1401ش.
* «جشن مهرگان از زمان زرتشتیان تا ورود اسلام»، وب‌سایت چهار فصل، تاریخ بازدید: 26 دی 1401ش.
* «جشن مهرگان چیست؟»، وب‌سایت میتره، تاریخ بازدید: 26 دی 1401ش.
* «جشن مهرگان چیست | هر چیزی که باید درباره مهرگان بدانید»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 26 دی 1401ش.
* محمودآبادی، سیداصغر و عباسی، علی‌اکبر، «فرآیند برگزاری جشن مهرگان در قرون نخستین اسلامی»، جستارهای تاریخی، شماره 4، 1387ش.
* ولایتی، الهام، «بررسی جشن‌های تاریخی با تکیه بر نوروز، مهرگان و سده»، تاریخ‌نامه خوارزمی، شماره 15، 1396ش.