نمایش مبدأ برای زن در نگاه شاهان پهلوی

'''<big>زن در نگاه شاهان پهلوی</big>'''؛ وضعیت زن ایرانی در دوران حکومت پهلوی.

دوران پهلوی دوران سلطنت رضاخان و محمدرضا پسر او است که حدود 50 سال طول کشید. شاهان پهلوی از آزادی زن سخن می‌گفتند و تلاش می‌کردند زنان ایرانی به سبک غربی‌ها در اجتماع حاضر شوند. اقدامات شاهان پهلوی موجب خشنودی زنان غرب‌گرا و نارضایتی زنان دین‌دار بود. گسترش این نارضایتی موجب سقوط پهلوی شد. 
== عصر پهلوی در ایران ==
دوران 50 سالۀ سلطنت پهلوی با پادشاهی رضاخان، 4 اردیبهشت 1305ش آغاز شد و با خروج محمدرضا شاه از [[ایران]] در 26 دی 1357ش خاتمه یافت.<ref>کسری و عاقلی، زنان ذی‌نفوذ در خاندان پهلوی، 1379ش، ص8و26.</ref>  
== جایگاه زنان در عصر پهلوی ==
در دورۀ پهلوی، شعار آزادی زن کاملا مورد توجه بود، اما رضاشاه که از آزادی زن، سخن می‌گفت، زن ایرانی را مجبور می‌کرد که چادر را کنار بگذارد. از این دوره با عنوان دورۀ خفقان زنان یاد شده است؛ زنان نمی‌توانستند در اجتماعات شرکت کنند؛ آنها حق رأی و اجازۀ دخالت در امور کشور را نداشتند.<ref>صادقی، جنسیت، ناسیونالیسم و تجدد در ایران، 1400ش، ص58-44.</ref>

== زن در نگاه رضاخان ==
رضاخان که مخالف دموکراسی بود، دربارۀ زنان نیز سیاست سرکوب‌گرانه را اعمال می‌کرد. سیاست‌های رضاشاه در حوزۀ زنان با هم تناقض داشتند. کشف حجاب به اسم آزادی، جلوگیری از فعالیت زنان در جامعه و وضع قوانین مردسالارانه در خانواده تناقض‌های سیاست‌گذاری‌ رضاخان در حوزۀ زنان بود.<ref> صادقی، جنسیت، ناسیونالیسم و تجدد در ایران، 1400ش، ص62. </ref>

== اقدامات اصلاحی رضاشاه در حوزۀ زنان ==
 	
رضاخان که با تلاش انگلیسی‌ها به قدرت رسیده بود، برای جلب توجه آنها تلاش می‌کرد تا وضعیت فرهنگی و مذهبی ایران را تغییر دهد؛ او برای تغییر فرهنگ ایرانیان، قوانینی را تصویب و اجرا کرد<ref>ذوقی، روز آزادی زن، 1397ش، ص15. </ref>  که عبارت‌اند از:
=== کشف حجاب: ===
روز قانونی‌شدن کشف حجاب، روز آزادی زن معرفی شد. مطابق این قانون، اگر زنی با پوشش اسلامی وارد اجتماع می‌شد، مأموران حکومتی چادر و روسری از سر او می‌کشیدند و او را مجازات می‌کردند.<ref>ذوقی، روز آزادی زن، 1397ش، ص15-18.</ref>  
=== سبک پوشش: ===
سبک لباس‌پوشیدن، غربی شد؛ مردان کت‌وشلوار و کلاه شاپو و زنان کت‌ودامن می‌پوشیدند و اجازۀ مقنعه سرکردن نداشتند. کسانی ‌که این قانون را رعایت نمی‌کردند به جزای نقدی یا حبس محکوم می‌شدند.<ref>ذوقی، روز آزادی زن، 1397ش، ص16. </ref> 
=== تعطیلی نشریات مستقل: ===
رضاشاه نشریات مستقل زنان را تعطیل کرد. از جملۀ این نشریات می‌توان نشریۀ انجمن نسوان وطن‌خواه، پیام سعادت زنان و بیداری زنان را نام برد.<ref>صادقی، جنسیت، ناسیونالیسم و تجدد در ایران، 1400ش، ص58.</ref> 
=== تحصیل مختلط دختران و پسران: ===
دخترها، بدون ‌حجاب و در کنار پسرها درس می‌خواندند.<ref>ذوقی، روز آزادی زن، 1397ش، ص16.</ref>  
=== اشتغال زنان: ===
زنان شاغل، به‌صورت بی‌حجاب‌<ref>ذوقی، روز آزادی زن، 1397ش، ص16.</ref>  و در شغل‌های پایین با دست‌مزدی نصف مردان مشغول کار بودند.<ref> صادقی، جنسیت، ناسیونالیسم و تجدد در ایران، 1400ش، ص64.</ref>

== پیامد اقدامات رضاخان ==
 
اقدامات رضاخان سبک اسلامی پوشش را تغییر داد و به سبک غربی تبدیل می‌کرد و حریم‌مداری اسلامی در روابط زن و مرد را از بین می‌برد.<ref> صادقی، جنسیت، ناسیونالیسم و تجدد در ایران، 1400ش، ص51.</ref>  در این میان زنان ثروتمند و غرب‌گرا، پر و بال گرفتند؛ آنها، آزادانه در محافل و انجمن‌ها شرکت می‌کردند و از حقوق زنان سخن می‌گفتند؛ اما زنان دین‌دار ایرانی برای حفظ دین و اعتقادات خود خانه‌نشین شدند و اگر برای ضرورتی مجبور به خروج از خانه می‌شدند؛ مأموران حکومت، آنها را مجازات می‌کردند و اگر زنی مقاومت می‌کرد؛ ممکن بود کشته شود.<ref>ذوقی، روز آزادی زن، 1397ش، ص18-20.</ref>

== زن در نگاه محمدرضا ==
محمدرضا، اعتقادی به استعداد و توانمندی زنان نداشت و معتقد بود؛ زنان حتی نمی‌توانند آشپز باشند.   نگاه او به زن، نگاه ابزاری بود و زن را فقط برای ارضای نیازهای جنسی دوست داشت.<ref>راجی و خاتمی، صعود چهل ساله، 1401ش.</ref>

== اقدامات محمدرضا در حوزۀ زنان ==
محمدرضا همان روند پدر را با تغییراتی جزئی ادامه داد.<ref>صادقی، جنسیت، ناسیونالیسم و تجدد در ایران، 1400ش، ص146.</ref>  مهم‌ترین اقدامات او در حوزۀ زنان عبارت‌اند از:  
=== لغو قانون کشف حجاب: ===
محمدرضا که در سال 1320ش ادارۀ کشور را به‌دست گرفت، به اصرار علمای دین و به‌دلیل مقاومت مردم در برابر کشف حجاب، مجبور شد قانون کشف حجاب را لغو کند؛ اما بی‌ارزش کردن حجاب، تبلیغ بی‌حجابی، راه‌اندازی کاباره‌ها، مشروب‌فروشی‌ها و خانه‌های فساد از تلاش‌های او برای از بین‌بردن حجاب بود.<ref>ذوقی، روز آزادی زن، 1397ش، ص21. </ref> 
=== ممنوعیت چادر: ===
سال 1355ش، بخشنامۀ ممنوعیت چادر تصویب شد. مطابق این بخشنامه خدمات‌دهی به زنان چادری ممنوع شد؛ تحقیق و نگارش مقاله در خصوص بی‌حجابی اوج گرفت و کارخانجات پوشاک، لباس‌های ارزان قیمت را همراه روسری عرضه می‌کردند.<ref>ذوقی، روز آزادی زن، 1397ش، ص23.</ref>

== نقش زنان در براندازی پهلوی ==
غرب‌زدگی و اسلام‌ستیزی شاهان پهلوی موافقان و مخالفانی داشت.<ref> صادقی، جنسیت، ناسیونالیسم و تجدد در ایران، 1400ش، ص44.</ref>  مخالفان پهلوی، بعد از سال‎ها سختی و مقاومت، علیه حکومت قیام کردند.<ref>ذوقی، روز آزادی زن، 1397ش، ص43.</ref> در این قیام، زنان نقش مؤثری داشتند آنها خودشان در تظاهرات علیه شاه شرکت می‌کردند و با اثرگذاری بر مردان، آنها را به میدان مبارزه می‌فرستادند. نتیجۀ مقاومت زنان در برابر اقدامات ضد‌دینی شاهان پهلوی، فرار محمدرضا و پیروزی انقلاب اسلامی بود.<ref>دفتر مقام معظم رهبری، زن از دیدگاه مقام معظم رهبری، 1380ش، ص10. </ref>

== پانویس ==
{{پانویس}}

== منابع ==

* دفتر مقام معظم رهبری، زن از دیدگاه مقام معظم رهبری، تهران، نوادر، 1380ش.
* ذوقی، سمیه، روز آزادی زن، تهران، راه‌یار، 1397ش
* راجی، محمدحسین و خاتمی، محمدرضا، صعود چهل ساله، قم، معارف، 1401ش.
* صادقی، فاطمه، جنسیت، ناسیونالیسم و تجدد در ایران، تهران، قصیده‌سرا، 1400ش. 
* کسری، نیلوفر و عاقلی، باقر، زنان ذی‌نفوذ در خاندان پهلوی، تهران، نامک، 1379ش.