نمایش مبدأ برای سیم‌کارت سفید

'''سیم‌کارت سفید'''؛ سیم‌کارتی با دسترسی آزاد و بدون محدودیت به اینترنت.

سیم‌کارت سفید اصطلاحی است که در فضای عمومی و رسانه‌ای [[ایران]] برای اشاره به خطوط تلفن همراهی به کار می‌رود که محدودیت‌های [[فیلترینگ]] بر آن‌ها اعمال نمی‌شود. این سیم‌کارت‌ها عموماً با هدف تأمین دسترسی بدون وقفه و آزادانه به [[اینترنت]] برای گروه‌های خاصی از کاربران تعریف شده‌اند؛ اما به‌دلیل عدم شفافیت در نحوهٔ توزیع و ایجاد تبعیض در دسترسی، با عنوان نمادی از '''[[اینترنت طبقاتی|ا]]'''[[اینترنت طبقاتی|ینترنت طبقاتی]] در ایران شناخته می‌شوند.

== مفهوم‌شناسی ==
سیم‌کارت سفید (Whitelist SIM Card) در [[فضای رسانه‌ای]] و عمومی ایران برای توصیف خطوط [[تلفن همراه]] دارای دسترسی ویژه به اینترنت به کار می‌رود. به این سیم‌کارت‌ها، برخلاف خطوط عمومی شهروندان که تحت محدودیت‌های فیلترینگ قرار دارند، امکان دسترسی نامحدود به برخی وب‌سایت‌ها و پلتفرم‌های خارجی مسدودشده، اعطا شده است. از نظر فنی، در حالی که ساختار فیلترینگ در ایران از طریق مسدودسازی نشانی‌های IP و پروتکل‌های ارتباطی خاص عمل می‌کند، سیم‌کارت‌های سفید در لایه دسترسی، در فهرست سفید قرار می‌گیرند تا محدودیت‌ها روی آن‌ها اعمال نشود.<ref>[https://digiato.com/iran-technology-news/how-white-sim-card-exposed-tiered-internet-access «ماجرای سیم‌کارت سفید و رانت اینترنتی در ایران»، وب‌سایت دیجیاتو.]</ref>

== تاریخچه سیم‌کارت سفید ==
سیم‌کارت‌های سفید در ابتدا بر اساس مصوبات [[کارگروه تعیین مصادیق محتوای مجرمانه]] از سال ۱۳۹۹ش، برای رفع نیازهای ضروری و قانونی نهادهایی چون [[وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی]] و [[وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی|بهداشت]]، [[صداوسیما]] و برخی دستگاه‌های خاص تعریف شدند. پس از محدودیت‌های سال ۱۴۰۱ش و مسدودسازی VPNها، تقاضا برای این دسترسی‌ها توسط رسانه‌ها، [[خبرنگار|خبرنگاران]] و تجار بخش خصوصی افزایش یافت.<ref>[https://www.eghtesadonline.com/fa/news/2102967/سیم-کارت-سفید-چه-بود-و-چه-کسانی-به-اینترنت-آزاد-دسترسی-داشتنند «سیم‌کارت سفید چه بود و چه کسانی به اینترنت آزاد دسترسی داشتنند؟»، اقتصادآنلاین.]</ref>

اعطای دسترسی ویژه به اینترنت به گروه‌های خاص، اغلب تحت عناوینی چون «دسترسی خبرنگاری»، «پژوهشی» یا «تسهیل ارتباطات» مطرح شده است. با این حال، اصطلاح سیم‌کارت سفید در سال‌های اخیر و به‌ویژه پس از جنجال [[لوکیشن گیت]] و راه‌اندازی '''About This Account''' (دربارهٔ این حساب) در [[آذر]] ۱۴۰۴ش در [[شبکه اجتماعی ایکس]] برجسته شد. ابتدا، این نوع دسترسی محدود به تعداد اندکی از افراد شامل خبرنگاران و مسئولان بلندپایه بود.<ref>[https://www.citna.ir/news/329026/خطوط-سفید-ابزار-کار-خبرنگاران-؛-دسترسی-آزاد-اینترنت-حق-همه-مردم «خطوط سفید ابزار کار خبرنگاران است؛ دسترسی آزاد به اینترنت حق همه مردم است»، وب‌سایت سیتنا.]</ref> بر اساس گزارش‌ها و آمارهای منتشرشده در رسانه‌ها، تعداد این خطوط در سال‌های اخیر به‌شدت افزایش یافته و از چند هزار به حدود ۵۰ هزار خط رسیده است.<ref>[https://digiato.com/iran-technology-news/how-white-sim-card-exposed-tiered-internet-access «ماجرای سیم‌کارت سفید و رانت اینترنتی در ایران»، وب‌سایت دیجیاتو.]</ref>

== نحوهٔ توزیع سیم‌کارت سفید ==
=== گروه‌های هدف ===
بر اساس گزارش‌های خبری و اظهارات برخی مسئولان، گروه‌هایی که دسترسی ویژه برای آن‌ها مطرح شده است، شامل دسته‌های زیر هستند:
* مقامات و [[مدیران دولتی]]؛
* [[نمایندگان مجلس]]؛
* [[اهالی رسانه]]؛
* پژوهشگران و دانشگاهیان'''.'''<ref>[https://www.zoomit.ir/tech-iran/452713-iran-classified-internet-white-sim-cards/ «شبح اینترنت طبقاتی در شهر؛ ۵۰ هزار سیم‌کارت سفید در کشور وجود دارد»، وب‌سایت زومیت.]</ref>

=== ابهامات روند توزیع ===
روند توزیع و افزایش چشمگیر تعداد این خطوط، منشأ اصلی جنجال‌ها بوده است؛ نهادهای متولی فرایند ثبت‌نام و دریافت این سیم‌کارت‌ها را به‌صورت عمومی و شفاف اعلام نکرده‌اند و دریافت آن معمولاً از طریق نهادهای خاص، درخواست‌های رسمی یا با معرفی‌نامه صورت می‌گیرد. این عدم شفافیت و افزایش ناگهانی تعداد، از سوی منتقدان به‌عنوان «توزیع فله‌ای» و رانت بزرگ در حوزه ارتباطات توصیف شده است.<ref>[https://www.zoomit.ir/tech-iran/452713-iran-classified-internet-white-sim-cards/ «شبح اینترنت طبقاتی در شهر؛ ۵۰ هزار سیم‌کارت سفید در کشور وجود دارد»، وب‌سایت زومیت.]</ref>

== انتقادات به سیم‌کارت سفید ==
=== تبعیض دیجیتال ===
دسترسی انحصاری گروهی خاص به اینترنت آزاد در مقابل محدودیت اکثریت، یک نابرابری ساختاری ایجاد می‌کند که ریشه در [[تبعیض دیجیتال]] دارد.<ref>[https://sadrtell.ir/اخبار-فناوری/سیم-کارت-سفید/ «بررسی سیم‌کارت سفید! بررسی 5 مورد این نوع سیمکارت»، وب‌سایت صدرتل.]</ref> برخی از نمایندگان [[مجلس شورای اسلامی]] نیز صراحتاً به وجود [[رانت]] در این حوزه اذعان کرده‌اند. آن‌ها تأکید کرده‌اند که این امتیازات ویژه تنها به افراد خاصی تعلق گرفته و عموم مردم از آن محروم هستند که این موضوع فسادزا است.<ref>[https://www.zoomit.ir/tech-iran/452882-unfiltered-simcard-market-parliament/ «نماینده مجلس از خرید و فروش «سیم کارت سفید» با قیمت «گزاف» خبر داد»، وب‌سایت زومیت.]</ref>

=== وجود رانت و بازار سیاه ===
عدم شفافیت در نحوهٔ توزیع، زمینه را برای شکل‌گیری یک بازار غیررسمی فراهم کرده است. گزارش‌های متعددی در رسانه‌ها منتشر شده که حاکی از خرید و فروش سیم‌کارت‌های سفید در [[بازار سیاه]] و با قیمت‌های گزاف است<ref>[https://www.zoomit.ir/tech-iran/452882-unfiltered-simcard-market-parliament/ «نماینده مجلس از خرید و فروش «سیم کارت سفید» با قیمت «گزاف» خبر داد»، وب‌سایت زومیت.]</ref> که احتمال [[کلاه‌برداری]]، سوءاستفاده هویتی و فروش خطوط با [[هویت جعلی]] را افزایش می‌دهد.<ref>[https://sadrtell.ir/اخبار-فناوری/سیم-کارت-سفید/ «بررسی سیم‌کارت سفید! بررسی 5 مورد این نوع سیمکارت»، وب‌سایت صدرتل.]</ref>

=== تناقض در موضع‌گیری‌ها ===
یکی از پررنگ‌ترین انتقادات متوجه مسئولانی است که خود حامی فیلترینگ و محدودیت‌های اینترنتی هستند، اما خود از سیم‌کارت سفید استفاده می‌کنند. این امر از دید منتقدان نوعی [[نفاق]] یا [[استاندارد دوگانه]] تلقی می‌شود. رسانه‌ها بارها به این تناقض اشاره کرده‌اند که برخی مقام‌های رسمی در [[تریبون عمومی|تریبون‌های عمومی]] از طرح‌هایی مانند [[طرح صیانت از فضای مجازی|طرح صیانت]] یا مسدودسازی پلتفرم‌های پرکاربرد دفاع می‌کنند، اما در عمل برای انجام امور شخصی و اداری خود از دسترسی بدون فیلتر بهره می‌برند.<ref>[https://digiato.com/iran-technology-news/how-white-sim-card-exposed-tiered-internet-access «ماجرای سیم‌کارت سفید و رانت اینترنتی در ایران + لیست دارندگان سیم کارت سفید»، وب‌سایت دیجیاتو.]</ref>

=== عدم شفافیت ===
با وجود جنجال‌های فراوان پیرامون سیم‌کارت‌های سفید، اطلاعاتی دربارهٔ روند اعطای آن‌ها منتشر نمی‌شود. این عدم شفافیت از سوی نهادهای متولی مانند [[وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات]] و [[مرکز ملی فضای مجازی]]، انتقاد رسانه‌ها را در پی داشته و به ابهامات در مورد سوءاستفاده‌های احتمالی دامن زده است.

== پانویس ==
{{پانویس}}

== منابع ==
{{آغاز منابع}}
* «بررسی سیم‌کارت سفید! بررسی ۵ مورد این نوع سیمکارت»، وب‌سایت صدرتل، تاریخ درج مطلب: ۵ آذر ۱۴۰۴ش.
* «خطوط سفید ابزار کار خبرنگاران است؛ دسترسی آزاد به اینترنت حق همه مردم است»، وب‌سایت سیتنا، تاریخ درج مطلب: ۸ آذر ۱۴۰۴ش.
* «سیم‌کارت سفید چه بود و چه کسانی به اینترنت آزاد دسترسی داشتنند؟»، اقتصادآنلاین، تاریخ درج مطلب: ۶ آذر ۱۴۰۴ش.
* «شبح اینترنت طبقاتی در شهر؛ ۵۰ هزار سیم‌کارت سفید در کشور وجود دارد»، وب‌سایت زومیت، تاریخ درج مطلب: ۵ آذر ۱۴۰۴ش.
* «ماجرای سیم‌کارت سفید و رانت اینترنتی در ایران»، وب‌سایت دیجیاتو، تاریخ درج مطلب: ۹ آذر ۱۴۰۴ش.
* «نماینده مجلس از خرید و فروش «سیم کارت سفید» با قیمت «گزاف» خبر داد»، وب‌سایت زومیت، تاریخ درج مطلب: ۸ آذر ۱۴۰۴ش.
{{پایان منابع}}