نمایش مبدأ برای شنبه به در

<big>'''شنبه به در'''</big>؛ نوعی آیین نوروزی در اولین شنبة سال نو خورشیدی.

مردم برخی از نواحی کشور، اولین شنبة سال خورشیدی را  بیرون از [[خانه]] در باغ‌ها و صحراها می‌گذرانند. این آیین بعد از اسلام در [[ایران]] رواج یافت. این جشن باقی‌مانده از جشن شکار است که در اولین شنبة سال اجرا می‌شد. برخی، این روز را خوش‌یمن و برخی بدیمن می‌دانند.<ref>[https://www.irna.ir/news/82012816/آیین-سنتی-شنبه-گردش-در-چهارمحال-و-بختیاری رییسی، «آیین سنتی شنبه گردش در چهارمحال‌وبختیاری»، سایت ایرنا.]</ref>   
مردم ایزدخواست (استان فارس)، اولین شنبة سال نوی خورشیدی را مبارک و پربرکت می‌دانند و آن را شنبه به در نامیده‌اند. آن‌ها در این روز به مکان‌های مختلف رفته و به تفریح می‌پردازند.<ref>رنجبر، سرزمین و فرهنگ مردم ایزدخواست، ۱۳۷۳ش، ص۲۳۲-۲۳۳.</ref>  آن‌ها اشعاری دربارة این روز نیز دارند. می‎خوایم بریم شنبه‌‎ به‎ در / ششه‌ به‌ در، سیزده‎ به‎ در / با عروس‌های باجی‌قمر / با دخترای کل‌‌صفر.<ref>رنجبر، سرزمین و فرهنگ مردم ایزدخواست، ۱۳۷۳ش، ص۴۴۷.</ref> 
اهالی لرستان در این روز پس از صرف ناهار به دشت و صحرا می‌روند. دختران دم‌بخت نیز در مکان‌های نظرکرده، ننوی کوچکی می‌آویزند تا بخت آن‌ها باز شود. آن‌ها بر این باورند که اگر خاشاکی یا پر، درون ننو بیفتد آرزوی آن‌ها برآورده خواهد شد. مردان در دشت به ورزش و سرگرمی پرداخته و زنان و دختران با طنابی برای خود تاب درست می‌کنند.<ref>ایزدپناه، «نوروز در لرستان»، ۱۳۶۲ش، ص۸۹۵.</ref>  کرمانی‌ها این روز را «شنبة سال» می‌نامند و در آن روز مراسمی مانند مراسم سیزده ‌به ‌در اجرا می‌کنند. آن‌ها این روز را مانند سیزده به در نحس نمی‌دانند و با نیت شادی و خوشحالی این آیین را اجرا می‌کنند و سبزه در این روز گره نمی‌زنند.<ref>بختیاری، سیرجان در آیینۀ زمان، ۱۳۷۸ش، ص۳۰۶.</ref>  مردم در این روز به دل طبیعت یا مکان‌های زیارتی یا تفریحی رفته و غذاهایی مانند چلوخورش اسفناج یا سبزی می‌پزند. آش رشته از جمله غذاهای مخصوص این روز است؛ زیرا آن‌ها باور دارند با پخت آش رشته به اصطلاح رشتة کار به‌دست خانواده می‌آید؛ به این دلیل آش رشته را به فردی غیر از اعضای خانوادة خود نمی‌دهند.<ref>مؤیدمحسنی، فرهنگ عامیانۀ سیرجان، ۱۳۸۱ش، ص۲۵۰.</ref>  مردم سیرجان (استان کرمان) در روز «شنبة سال» به روستاهای اطراف شهر رفته<ref>بختیاری، سیرجان در آیینۀ زمان، ۱۳۷۸ش، ص۳۰۶. </ref>  و در آن‌جا شیرینی، آجیل و کماچ سهن (آرد جوانة گندم) می‌خورند و قلیان می‌کشند. از تفریح‌های این روز دایره‌زدن است.<ref>بختیاری، سیرجان در آیینۀ زمان، ۱۳۷۸ش، ص۳۰۷؛ مؤیدمحسنی، فرهنگ عامیانۀ سیرجان، ۱۳۸۱ش، ص۲۵۰. </ref>  آن‌ها بر این باورند که هنگام تحویل سال نو خورشیدی، صبح عید و صبح اولین شنبة سال نباید به جسم سیاهی نگاه کنند و آن را به فال بد می‌گیرند.<ref>مؤیدمحسنی، فرهنگ عامیانۀ سیرجان، ۱۳۸۱ش، ص۲۴۹.  </ref>  اهالی پیرسواران ملایر (استان لرستان) این روز را شنبة سِرِسال نامیده و در آن روز سبزه گره می‌زنند.<ref>رسولی، پژوهشی در فرهنگ مردم پیرسواران، ۱۳۷۸ش، ص۳۲۲.</ref>  مردم بیرجند این روز را همانند روز سیزده به در نحس می‌دانند و این روز را خارج از خانه می‌گذرانند. آن‌ها لباس‌های رنگی پوشیده و آش رشته می‌پزند تا به اصطلاح رشتة کار از دست‌شان در نرفته و نحسی این روز از میان برود.<ref>رضایی، بیرجندنامه، ۱۳۸۱ش، ص۴۵۵.</ref>  مردم استهبان (استان فارس)، این روز را شنبه سالی و در این روز بیرون از خانه تفریح کرده و معتقدند باید کاهو، سرکه و سکنجبین بخورند. برای ناهار نیز دوغ یا ماست و جاشیر (نوعی گیاه دارویی) و خرما می‌خورند. 
اگر روز سال‌تحویل، شنبه باشد مردم می‌خوانند: عجب سالی شده شنبه به نوروز / که زین در پشت گو (گاو) می‎بینم امروز.<ref>فقیری، آداب و رسوم نوروزی در فارس، ۱۳۸۲ش، ص۵۰.</ref>  خانم‌های نیریزی (استان فارس) در شنبة اول سال با مقداری پنبه به مسجد جامع کبیر رفته و در آن‌جا پنبه را ریسیده و به‌صورت نخ درمی‌آروند و به نیت سلامتی در متکاهای خود از آن نگهداری می‌کنند.<ref>فقیری، آداب و رسوم نوروزی در فارس، ۱۳۸۲ش، ص۴۹. </ref>  مردم در این روز به صحراها و باغ‌ها رفته و حاجت‌مندان به نیت برآورده شدن حاجت خود، دستمالی را رو به بالا پرتاب می‌کنند. اگر دستمال به قلابی گیر کند به این معنی است که حاجت آن‌ها برآورده می‌شود. آن‌ها در این روز انواع برنج‌ها مانند کلم‌پلو و چلوها و انواع آبگوشت طبخ می‌کنند.<ref>[http://neyrizema.ir/texts.php?portal=mardom&id=3071 پیشاهنگ، «شنبه به در (شنبه اول سال)»، دانشنامه مردم‌شناسی نی‌ریز.]</ref>  نوجوانان روستاهای اصفهان در این روز سنگ به رودخانه پرتاب کرده و می‌خوانند: غم برو، شادی بیا / محنت برو، روزی بیا.<ref>[https://iranvillage.ir/Forum/viewtopic.php?t=5792 عسکری، « آیین شنبه به در در قمبوان»، سایت ایران ویلیج.]</ref>  مردم چهارمحال ‌و بختیاری در اولین شنبة سال که آن را «شنبه گردش» می‌نامند در بیرون از خانه خوراکی‌هایی مانند آش مچه (نوعی آش تهیه شده با گیاه مچه، کشک و پیازداغ) و آش شنگ (نوعی آش تهیه شده از گشاه شنگ، کشک و پیازداغ) پخته و دعا و قرآن می‌خوانند.<ref>[https://www.irna.ir/news/82012816/آیین-سنتی-شنبه-گردش-در-چهارمحال-و-بختیاری رییسی، «آیین سنتی شنبه گردش در چهارمحال‌وبختیاری»، سایت ایرنا.] </ref>  
==پانویس==
{{پانویس}}
==منابع==
* ایزدپناه، حمید، «نوروز در لرستان»، فروهر، تهران، شماره ۱۰، ۱۳۶۲ش. 
* بختیاری، علی‎اکبر، سیرجان در آیینۀ زمان، کرمان، مرکز کرمان‌شناسی، چ۱، ۱۳۷۸ش.
* پیشاهنگ، «شنبه به در (شنبه اول سال)»، دانشنامه مردم‌شناسی نی‌ریز، تاریخ درج مطلب: ۲۷ اسفند ۱۳۹۱ش.
* رسولی، غلام‌حسن، پژوهشی در فرهنگ مردم پیرسواران، تهران، بلخ، ۱۳۷۸ش.
* رضایی، جمال، بیرجندنامه، به‌تحقیق محمود رفیعی، تهران، هیرمند، چ۱، ۱۳۸۱ش.
* رنجبر، حسین و دیگران، سرزمین و فرهنگ مردم ایزدخواست، تهران، موسسه فرهنگی آیات، ۱۳۷۳ش.
* رییسی، «آیین سنتی شنبه گردش در چهارمحال‌وبختیاری»، سایت ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۷ فروردین ۱۳۹۵ش.  
* عسکری، موسی، « آیین شنبه به در در قمبوان»، سایت ایران ویلیج، تاریخ درج مطلب: ۱۵ دی ۱۳۹۲ش.
* فقیری، ابوالقاسم، آداب و رسوم نوروزی در فارس، شیراز، تخت جمشید، ۱۳۸۲ش.
* مؤیدمحسنی، مهری، فرهنگ عامیانۀ سیرجان، کرمان، مرکز کرمان‌شناسی، ۱۳۸۱ش.