نمایش مبدأ برای نیمه شعبان

'''<big>نیمه شعبان</big>'''؛ از مناسبت‌های دینی مورد توجه مسلمانان و به‌ویژه شیعیان.

در آموزه‌های دینی مسلمانان، به انجام مناسک و دعاهای ویژه‌ای در شب پانزدهم ماه شعبان سفارش شده است. روز نیمۀ شعبان نیز در باور [[شیعیان]]، روز میلاد دوازدهمین امام شیعه است که ولیّ عصر و امام زمان نامیده می‌شود.
==نام‌گذاری==
پانزدهم ماه شعبان در فرهنگ مسلمانان فارسی‌زبان، «نیمۀ شعبان» نامیده شده است. شب نیمۀ شعبان را در کشورهای ایران، هند، پاکستان و افغانستان، «شب برات» نیز می‌گویند؛ زیرا بر این باور هستند که در آن شب، برات آزادی از آتش به اهل طاعت و بندگی عطا می‌شود.<ref>  سلیمیان‌، فرهنگ‌‌نامه مهدویت، 1383ش، ص271؛ واسطی حنفی، تاج‌العروس، 1414‌ق، ج13، ص601؛ رامپوری، غیاث ‌اللغات، ۱۳۹۳ش، ص۵۰۳-۵۰۴.</ref>  همچنین برخی معتقدند که خداوند در این شب، حاجت بندگان را برآورده کرده و برای هر یک برات‌‌نامه‌ای‌ می‌نویسد.<ref>  کاشانی، تفسیر کبیر منهج‌الصادقین، 1336ش، ج8، ص266.</ref>  شب برات را در ترکیه، «برات کاندیلی»<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/6024/8021/105283/%D8%AE%D8%A8%D8%B1-%DB%8C%D8%A7%D8%B1 شیخ‌زاده، «باشکوه‌ترین جشن تولد برای کامل‌ترین انسان»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.] </ref>  و در شرق عربستان «ناصفة شعبان» می‌گویند. در فرهنگ مسلمانان، شب نیمه شعبان، «لیلة ‌المبارکه» و «لیلة ‌الرحمة» دانسته شده<ref>کاشانی، تفسیر کبیر، 1336ش، ج8، ص266.</ref>  و در منطقۀ آسیای جنوبی، آن را شب رهایی می‌دانند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/6024/8021/105283/%D8%AE%D8%A8%D8%B1-%DB%8C%D8%A7%D8%B1 شیخ‌زاده، «باشکوه‌ترین جشن تولد برای کامل‌ترین انسان»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه]</ref>  به‌مناسبت نیمۀ شعبان در بسیاری از کشورهای [[مسلمان]]، آيين‌ها و مناسک ویژه‌ای برگزار می‌شود.<ref>[https://mosbatesabz.com/mag/shaaban/ «نیمه شعبان جشن بزرگ مسلمانان»، وب‌سایت مثبت سبز.]</ref>  
==فضیلت شب نیمۀ شعبان==
شب نیمه شعبان در فرهنگ مسلمانان و به‌ویژه شیعیان، دارای اهمیت و فضیلت فراوانی است؛ برخی روایات، این شب را برترین شب‌ها پس از شب قدر، شب بخشش‌ گناهان، نزول رحمت و تقسیم روزی معرفی کرده‌اند.<ref>سید بن طاووس، اقبال‌الاعمال، 1376ش، ج3، ص212 و 315؛ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۹۴، ص۸۵؛ ج98، ص413.</ref>  
==میلاد امام زمان==
شیعیان با تکیه بر تعدادی از روایات، نیمه ماه شعبان سال 255ق را زادروز امام دوازدهم شیعیان می‌دانند.<ref>شیخ طوسی، کمال‌الدین و تمام‌النعمه، 1395ش، ج2، ص 424؛ شیخ مفید، الارشاد، 1413ق، ج2، ص339.</ref>  برخی دانشمندان اهل‌سنت نیز به ولادت امام زمان در نیمه شعبان، باور دارند.<ref>رضوانی، موعودشناسی و پاسخ به شبهات، 1384ش، ص174-175.</ref>  در روایاتی از پیشوایان مذهب شیعه، ولادت امام زمان به‌عنوان دلیل اهمیت نیمۀ شعبان، معرفی شده است.<ref>شیخ مفید، الإرشاد، 1413ق، ج2، ص339؛ طبرسی، تاج‌الموالد، 1422ق، ص 109.</ref> 
==جشن نیمه شعبان==
یکی از آیین‌های شیعیان، برگزاری‌ جشن، چراغانی‌های گسترده، مولودی‌خوانی، قربانی کردن و اطعام فقرا به‌مناسبت ولادت امام زمان، در شب و روز نیمۀ شعبان است. برگزاری این جشن‌ در ایران نسبت به سایر کشورها، پررنگ‌تر است.<ref> [https://www.yjc.ir/fa/news/6074066/%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%DA%86%D8%B1%D8%A7%D8%BA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%B7%D8%AD-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A8%D8%AA-%D9%86%DB%8C%D9%85%D9%87-%D8%B4%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D9%86 «تصاویری از چراغانی‌های سطح شهر به مناسبت نیمة شعبان» باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref>  [[مسجد جمکران]] از مکان‌های اصلی جشن نیمۀ شعبان در ایران به‌شمار می‌رود. نیمۀ شعبان، در ایران تعطیل رسمی بوده و روز جهانی مستضعفان نامیده شده است. شیعیان عراق نیز در این روز ضمن برگزاری جشن، به زیارت [[امام حسین]] می‌روند. پیاده‌روی به‌سمت [[کربلا]] در ایام نیمه شعبان مرسوم است.<ref> [https://fa.wikishia.net/index.php?title=%D9%86%DB%8C%D9%85%D9%87_%D8%B4%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D9%86&mobileaction=toggle_view_desktop «نیمه شعبان»، ویکی شیعه.]</ref> 
==مناسک نیمۀ شعبان==
در آموزه‌های شیعی به اعمال و مناسکی مانند غسل در شب نیمه شعبان،<ref>شیخ طوسی، تهذیب‌ الاحکام، 1407ق، ج1، ص117؛ شیخ طوسی، مصباح ‌المتهجد و سلاح‌المتعبد، 1411ق، ج2، ص648.</ref>  شب‌زنده‌داری (احیا)،<ref>مجلسی، بحار‌الانوار، ۱۴۰۳ق، ج94، ص86.</ref>  نماز، استغفار،<ref>شیخ صدوق، امالی، 1376ش، ص27.</ref>  خواندن دعای کمیل،<ref>شیخ طوسی، مصباح‌المتهجد و سلاح‌المتعبد، 1411ق، ج2، ص844.</ref>  زیارت امام حسین،<ref>شیخ طوسی، امالی، 1414ق، ص48؛ شیخ طوسی، تهذیب‌الاحکام، 1407ق، ج6، ص49.</ref>  خواندن دعای خاص امام زمان، نماز جعفر طیار<ref>شیخ طوسی، مصباح‌المتهجد و سلاح‌المتعبد، 1411ق، ج2، ص842.</ref>  و گرفتن روزه در روز نیمه شعبان،<ref> بیهقی، شعب الایمان، ۱۴۲۱ق، ج۳، ص379.</ref>  سفارش شده است. 
==دیدگاه اهل سنت==
اهل سنت به‌ویژه طریقت‌های صوفیه، به فضیلت نیمه شعبان معتقد بوده و به شب‌زنده‌داری و انجام امور عبادی نظیر خواندن قرآن، برپایی نمازهای مستحبی، دعا و روزه‌داری در روز نیمه شعبان اهتمام می‌ورزند.<ref> [https://theo.ui.ac.ir/page-MaArfMain/fa/13/news/29869-G850/type-dorsasearch «سال‌روز تولد امام دوازدهم شیعیان، مبارک باد»، وب‌سایت دانشکده الهیات و معارف اهل‌بیت دانشگاه اصفهان.]</ref>  خواندن صد رکعت نماز (صلوة الخیر) از جمله اعمال عبادی مشترک میان اهل تشیع و تسنن است. مراسم شب برات در برخی از مناطق اسلامی ‌مانند شبه قاره هند با زیارت قبور، دادن غذا و صدقه به نیازمندان همراه است. <ref> [https://theo.ui.ac.ir/page-MaArfMain/fa/13/news/29869-G850/type-dorsasearch «سال‌روز تولد امام دوازدهم شیعیان، مبارک باد»، وب‌سایت دانشکده الهیات و معارف اهل‌بیت دانشگاه اصفهان.]</ref> 
==نیمه شعبان در ادبیات فارسی==
نیمه شعبان در فرهنگ و ادب فارسی، شب برات نامیده شده است. ابوریحان بیرونی در کتاب «التفهیم» از شب پانزدهم ماه [[شعبان]] به شب برات و بزرگ تعبیر کرده و عبادت و نیکی در آن شب را سبب نجات از دوزخ دانسته است.<ref>[[ابوریحان بیرونی]]، التّفهیم، 1316ش، ص 252. </ref>  

محمد غیاث‌الدین رامپوری (دانشمند و شاعر مشهور هندوستان در قرن ۱۳ق) نیز در غیاث ‌اللغات- یکی از فرهنگ‌های فارسی- شب پانزدهم شعبان را شب برات نامیده که در آن فرشتگان به‌فرمان خدا روزی انسان را تقسیم می‌کنند.<ref>رامپوری، غیاث‌اللغات، ۱۳۹۳ش، ص۵۰۳–۵۰۴.</ref>
  
[[حافظ]] شیرازی در کنار کلمة برات از تعبیر شب قدر برای نیمه شعبان استفاده کرده‌ است که بهاءالدین خرمشاهی معتقد است منظور حافظ از «برات» در این بیت، شب نیمه شعبان است:<ref>[https://ganjoor.net/hafez/ghazal/sh183 حافظ، غرلیات، وب‌سایت گنجور.] </ref> 
{{آغاز نستعلیق}}
 {{شعر|نستعلیق}}
 {{ب|چه مبارک سحری بود و چه فرخنده شبی | آن شب قدر که این تازه براتم دادند }}
 {{پایان شعر}}  
 {{پایان نستعلیق}}
[[مولوی]] نیز از تعبیر شب قدر و برات برای نیمه شعبان استفاده کرده است:<ref> [https://gowharin.ir/gowhar/3857 مولوی، دیوان‌ شمس، وب‌سایت گوهرین.]</ref>
{{آغاز نستعلیق}}
 {{شعر|نستعلیق}}
 {{ب|شب «قدر» است او، دریاب او را | امان یابی چو برخوانی براتش }}
 {{پایان شعر}}  
 {{پایان نستعلیق}}
ميرزا سيدمهدی قدسی مشهور به سیدالواعظین، برادر اديب‌الممالک فراهانی (۱۲۳۹-۱۲۹۶ش) می‌گويد:<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/163479/%D8%B4%D8%A8-%D9%86%D9%8A%D9%85%D9%87-%D8%B4%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%A8-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%AA ترکی، «شب نیمه شعبان شب برات»، وب‌سایت راسخون.] </ref>
{{آغاز نستعلیق}}
 {{شعر|نستعلیق}}
 {{ب|اي امام زمان و مظهر ذات | مر خدا را جمال تو مرآت}}
 {{ب|شب ميلاد توست آن شب قدر | که خدا نام آن گذاشت برات}}
 {{ب|تو مگر خضر راه ما باشی | ورنه ره گم کنيم در ظلمات }}
 {{پایان شعر}}  
 {{پایان نستعلیق}}

==پانویس==
{{پانویس}}
==منابع==
* ابوریحان بیرونی، محمد، التّفهیم لاوئل صناعة ‌التنجیم، به‌تحقیق جلال همایی، 1316-1318ش.
* بیهقی، احمد، شعب‌الایمان، به‌تحقیق ابوهاجر محمد سعید بسیونی‌زغلول، بیروت، دارالکتب ‌العلمیة، منشورات محمد علی بیضون، چ1، ۱۴۲۱ق.
* ترکی، عبدالحسین، «شب نیمه شعبان شب برات»، وب‌سایت راسخون، تاریخ درج مطلب: 5 آبان 1389ش. 
* حافظ شیرازی، شمس‌الدین محمد، غزلیات، وب‌سایت گنجور، تاریخ بازدید: 6 فروردین 1402ش.
* رامپوری، غیاث‌الدین محمد، غیاث ‌اللغات، به‌تحقیق منصور ثروت، تهران، امیرکبیر، ۱۳۹۳ش. 
* رضوانی، علی‌اصغر، موعود‌شناسی و پاسخ به شبهات، مسجد مقدس جمکران، چ2، 1384ش.
* «سال‌روز تولد امام دوازدهم شیعیان، مبارک باد»، وب‌سایت دانشکده الهیات و معارف اهل بیت دانشگاه اصفهان، تاریخ درج مطلب: 19 فروردین 1399ش.
* سید بن طاووس، علی بن موسی، اقبال ‌الأعمال، به‌تحقیق جواد قیومی اصفهانی، قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه، 1376ش.
* سلیمیان، خدامراد، فرهنگ‌نامه مهدویت، بنیاد فرهنگی مهدی ‌موعود، 1383ش.
* شیخ مفید، محمد بن محمد، الارشاد فی معرفة حجج‌الله علی‌العباد، بیروت، دارالمفید، ۱۴۱۳ق.
* شیخ‌زاده، منصور، «باشکوه‌ترین جشن تولد برای کامل‌ترین انسان»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ بازدید: 6 فروردین 1402ش.
* شیخ صدوق، محمد، کمال‌الدین و تمام‌النعمة، تهران، اسلامیه، 1395ش.
* شیخ صدوق، محمد، امالی، تهران، کتاب‌چی، 1376ش.
* شیخ طوسی، محمد، تهذیب الاحکام، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چ4، 1365ش. 
* شیخ طوسی، الامالی، به‌تحقیق و تصحیح مؤسسةالبعثة، قم، درالثفافه، 1414ق.
* شیخ طوسی، مصباح‌المتهجد و سلاح‌المتعبد، بیروت، مؤسسۀ فقه شیعه، 1411ق.
* عبدالنبی‌قیّم، فرهنگ ‌معاصر عربی- فارسی، تهران، فرهنگ ‌معاصر، چ5، 1385ش.
* کاشانی، ‌فتح‌الله، تفسیر کبیر منهج‌الصادقین فی الزام المخالفین، تهران، کتاب‌فروشی و چاپخانه محمدحسن علمی، 1336ش.
* معلوف، لوییس، المنجد، بیروت لبنان، مطبعه‌ کاثولیکیه،1960م.
* مجاهدی، محمدعلی، پاداش نیکی‌ها و کیفر گناهان، قم، سرور، چ1، 1381ش.
* مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، به‌تصحیح محمدباقر محمودی و دیگران، بیروت، دارالاحیاءالتراث العربی، چ3، ۱۴۰۳ق.
* مدني شيرازي، كبير، سيدعلى خان بن احمد، الطراز الاول و الكناز لما عليه من لغة‌العرب المعول، مشهد، مؤسسة آل‌البيت، لإحياء التراث‏، 1384ش.
* مولوی، جلال‌الدین محمد، غزلیات شمس، وب‌سایت گوهرین، تاریخ بازدید: 6 فروردین 1402ش. 
* «نیمه شعبان جشن بزرگ مسلمانان»، وب‌سایت مثبت سبز، تاریخ به‌روزرسانی مطلب: 6 بهمن 1398. 
* «نیمه شعبان»، ویکی شیعه، تاریخ بازدید: 28 بهمن 1401ش. 
* واسطی حنفی، محب‌الدین، تاج ‌العروس، بیروت، دارالفکر، 1414‌ق.