نمایش مبدأ برای واسطه‌گری ازدواج

<big>'''واسطه‌گری ازدواج؛'''</big> رسم پادرمیانی دیگران با هدف تسهیل امر ازدواج.<br>

واسطه‌گری در امر [[ازدواج]] یکی از سازوکارهای سنتی و پسندیدۀ ایرانیان برای سر گرفتن ازدواج آسان یا ازدواج بهنگام و پایدار در میان جوانان بوده و امروزه نیز یکی از روش‌های همسریابی در جامعۀ ایرانی شمرده‌ می‌شود. در [[قرآن]] نیز تک‌تک افراد جامعه در قبال ازدواج دختران و پسران مسئول دانسته شده‌اند.

==مفهوم‌شناسی==
وساطت به‌معنای میانجی‌گری و شفاعت بوده<ref>[https://vajehyab.com/?q=%D9%88%D8%B3%D8%A7%D8%B7%D8%AA&f=dehkhoda   دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژۀ وساطت. ]</ref>  و منظور از وساطت در ازدواج، پادرمیانی کردن و در میان دو نفر قرار گرفتن با هدف سامان دادن ازدواج آنان است.<ref> عیسوند و سبحانی‌نیا، «اهمیت و فضیلت وساطت در ازدواج از منظر آیات و روایات»، 1398ش، ص76. </ref>

==اجزای واسطه‌گری==
وساطت در [[ازدواج]]، دارای سه رکن است:

'''میانجی:''' فرد یا مؤسسه‌ای (سازمان مردم‌نهاد یا دولتی)<ref>  مهربانی‌فر و دیگران، «سنت واسطه‌گری ازدواج؛ از مسئله‌شناسی تا توانمندسازی آموزشی»، 1400ش، ص16.</ref>  است که فرآیند وساطت را اجرا می‌کنند. میانجی می‌تواند [[پدر]]، [[مادر]]، [[خواهر]] و [[برادرِ]] فرد خواهان ازدواج<ref> عیسوند و سبحانی‌نیا، «اهمیت و فضیلت وساطت در ازدواج از منظر آیات و روایات»، 1398ش، ص85.</ref>  یا افرادی از خویشاوندان یا دوستانی که وجهۀ اجتماعی خوبی دارند، نیز باشد.<ref> عظیم‌پور و پاپی‌نژاد، «راهکارهای مقبله با ازدواج سفید از منظر قرآن و روایات»، 1398ش، ص80.</ref> 
 
'''داوطلب [[ازدواج]]:''' افراد مجردی که تمایل به ازدواج دارند و به دنبال واسطه‌ای برای معرفی هستند.

'''موضوع وساطت:''' هر گونه حرف یا عملی که از طرف واسطه با هدف ازدواج دو نفر صورت می‌گیرد.<ref> عیسوند و سبحانی‌نیا، «اهمیت و فضیلت وساطت در ازدواج از منظر آیات و روایات»، 1398ش، ص76. </ref>

==سنت واسطه‌گری در فرهنگ ایرانیان==
وساطت در [[ازدواج]] به‌عنوان رفتاری فرهنگی و در جهت ایجاد همدلی اجتماعی<ref>  جوادی، «بررسی جامعه‌شناختی الگوهای وساطت در ازدواج»، 1385ش، ص79.</ref>  از گذشته‌های دور در میان ایرانیان مرسوم بوده و بزرگترهای فامیل یا افراد مورد اعتماد آنها با کسب رضایت خانوادۀ پسر، در بین خویشاوندان خود دختری را که هم‌تراز (کفو) پسر برای ازدواج باشد، معرفی می‌کنند.<ref>[https://dana.ir/news/1276789.html/%DA%A9%D9%85-%D8%B1%D9%86%DA%AF-%D8%B4%D8%AF%D9%86-%D8%B1%D8%B3%D9%85-%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%B7%D9%87-%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87--%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%85%D8%B1-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC   «کم‌رنگ شدن رسم واسطه‌گری ازدواج در جامعه/ فضای مجازی جایگزین معتمدین امر ازدواج»، خبرگزاری دانا.]</ref>

==اهمیت واسطه‌گری در ازدواج==
در فرهنگ ایرانیان، وساطت در [[ازدواج]] مهم‌ترین بخش در آغاز زندگی مشترک، یعنی انتخاب همسر است. امروزه با کم‌رنگ شدن نقش واسطه‌های مطمئن در ازدواج، جوانان به شیوه‌های غیرقابل اعتماد و آسیب‌زای انتخاب همسر مانند سایت‌های غیرمجاز همسریابی، دوستی‌های قبل از ازدواج و آشنایی‌های غیراخلاقی در فضای مجازی روی می‌آورند که معمولا این نوع آشنایی‌ها، ازدواج پایدار را به دنبال ندارد. در این میان بسیاری از دختران و پسرانی که از شرایط لازم برای ازدواج برخوردار هستند و البته از روابط غیرشرعی نیز پرهیز می‌کنند، به‌دلیل عدم معرفی، نمی‌توانند ازدواج کنند.<ref>  عیسوند و سبحانی‌نیا، «اهمیت و فضیلت وساطت در ازدواج از منظر آیات و روایات»، 1398ش، ص77.</ref>

==واسطه‌گری ازدواج در آموزه‌های اسلام==
===قرآن===
[[قرآن]] واسطه‌گری در [[ازدواج]] را وظیفه‌ای اجتماعی دانسته است. فقهای [[مسلمان]] این گونه از وظایف را در «تکالیف توصلی» دسته‌بندی می‌کنند‌ یعنی انجام آن با هر نیتی که باشد؛ ادای تکلیف است و نیازی به قصد قربت ندارد. آیۀ 32 سورۀ نور<ref group="یادداشت">   «وَأَنْكِحُوا الْأَيَامَى مِنْكُمْ وَالصَّالِحِينَ مِنْ عِبَادِكُمْ وَإِمَائِكُمْ...». </ref> شکل‌گیری ازدواج را با ورود و کمک واسطه‌گران و اطرافیان امکان‌پذیر دانسته و همۀ اطرافیان را در برابر افرادی که معیارهای لازم را برای ازدواج دارند ولی موفق به آن نشده‌اند، مسئول دانسته است.  همچنین آیۀ 27 سورۀ قصص<ref group="یادداشت">  «قَالَ إِنِّي أُرِيدُ أَنْ أُنْكِحَكَ إِحْدَى ابْنَتَيَّ...». </ref>،  واسطه‌گری حضرت شعیب برای ازدواج دخترش با حضرت موسی را بیان کرده است. این آیه، واسطه‌گری ازدواج را جزءِ تکالیف والدین در قبال حقوق فرزندان بیان کرده است.<ref> عیسوند و سبحانی‌نیا، «اهمیت و فضیلت وساطت در ازدواج از منظر آیت و روایات»، 1398ش، ص79.</ref>

===روایات===
در کلام اهل‌بیت بارها به اهمیت اجتماعی واسطه‌گری [[ازدواج]] اشاره شده و اجر و پاداش بسیاری برای این کار، وعده داده شده است:

* [[پیامبر اکرم]]، پاداش یک سال عبادت و روزه‌داری را ویژۀ کسی دانسته که سخن یا گامی برای وساطت در ازدواج دیگران انجام دهد.<ref>  صدوق، ثواب ‌الاعمال و عقاب ‌الاعمال، 1382ش، ص340.</ref>  خداوند این انسان نیکوکار را با اولیای الهی، همنشین می‌کند<ref>  حر عاملی، وسائل ‌الشیعه، 1409ق، ج17، ص210. </ref>  و عزت می‌بخشد.<ref> متقی هندی، کنز العمال فی سنن الاقوال و الافعال، 1405ق، ج15، ص850. </ref>  
* [[امام علی]] بهترین شفاعت‌گری در دنیا را وساطت در ازدواج می‌داند.<ref>  طبرسی، مکارم‌الاخلاق، 1392ق، ص196.</ref> 
* [[امام صادق]] واسطه‌گران ازدواج را مشمول لطف پروردگار<ref>  طوسی، تهذیب ‌الاحکام، 1407ق، ج7، ص404. </ref>  و یکی از چهار گروه مورد عنایت خدا در روز قیامت دانسته است.<ref>  حر عاملی، وسائل ‌الشیعه، 1409ق، ج20، ص46.</ref>  
* [[امام کاظم]] نیز واسطه‌گر ازدواج را سایه‌نشین عرش الهی معرفی کرده است.<ref>  صدوق، الخصال، 1362ش، ص141.</ref>

==پیامدهای ترک وساطت==
بی‌تفاوتی به تزویج جوانان، زمینه‌های فساد آنان در اجتماع را فراهم می‌کند. این بی‌توجهی، پیامدهای دنیوی و اخروی بسیاری دارد؛<ref> عیسوند و سبحانی‌نیا، «اهمیت و فضیلت وساطت در ازدواج از منظر آیت و روایات»، 1398ش، ص85..</ref>  از منظر [[پیامبر اکرم]]، کسی که برای [[ازدواج]] پسر یا دختر خود گامی برندارد و فرزند دچار گناه ‌شود، گناه او بر عهدۀ پدر خواهد بود.<ref> متقی هندی، کنز العمال فی سنن الاقوال و الافعال، 1405ق، ج16، ص442.</ref>

==ویژگی‌های میانجی ازدواج==
به‌دلیل اهمیت وساطت در ازدواج، فرد میانجی و معرف باید از ویژگی‌های زیر برخوردار باشد:
* سلامت عقلی، جهت تشخیص همسانی میان مرد و زن؛
* حسن نیت، جهت پرهیز از هر نوع خودنمایی؛
* صداقت، برای جلب اعتماد و ایجاد محبوبیت؛<ref>  عیسوند و سبحانی‌نیا، «شخصیت‌شناسی واسطه‌گران ازدواج در گسترۀ آیات و روایات»، 1399ش، ص61.</ref> 
* امانت‌داری، جهت حفظ اسرار خانواده‌ها و افراد؛ اهمیت این موضوع در مورد ازدواج افرادی که مسائلی از قبیل سوء پیشینه، سابقۀ طلاق یا اعتیاد، بیماری‌های روحی، بیماری‌های جسمی خاص و نقص ظاهری در اعضا دارند، نمود بیشتری می‌یابد. هرگونه کوتاهی و بی‌دقتی در انتخاب گزینه‌های ازدواج برای دختر و پسر از طرف واسطه‌گر نوعی خیانت در این امر محسوب می‌شود. شخص واسطه‌گر در انتقال اطلاعات طرفین هم باید امین باشد و اطلاعات را بدون تحریف، منتقل کند و اسرار خصوصی افراد را در اختیار هر کسی قرار ندهد.<ref>  عیسوند و سبحانی‌نیا، «شخصیت‌شناسی واسطه‌گران ازدواج در گسترۀ آیات و روایات»، 1399ش، ص62-64.</ref>
* بردباری، برای تاب‌آوری در برابر تجربۀ شکست، سختی ایجاد ارتباط و شنیدن سخنان، قضاوت‌ها و سوءظن‌ها؛
* مسئولیت‌پذیری، برای تقویت وجدانِ کاری و عمل به تعهدها؛<ref>  عیسوند و سبحانی‌نیا، «شخصیت‌شناسی واسطه‌گران ازدواج در گسترۀ آیات و روایات»، 1399ش، ص65.</ref> 
* خیرخواهی، در بیان نقاط قوت و ضعف‌ها و ایرادها؛<ref>  عیسوند و سبحانی‌نیا، «شخصیت‌شناسی واسطه‌گران ازدواج در گسترۀ آیات و روایات»، 1399ش، ص66.</ref>
* خوش‌رویی و خوش‌گویی؛
* داشتن منزلت اجتماعی، جهت اعتمادسازی عمومی.<ref>  عیسوند و سبحانی‌نیا، «شخصیت‌شناسی واسطه‌گران ازدواج در گسترۀ آیات و روایات»، 1399ش، ص67-68.</ref>

==آموزش‌های واسطه‌گری==
از جمله آموزش‌های مورد نیاز واسطه‌گری؛ مهارت برقراری ارتباط و تعامل مؤثر، کفویت‌شناسی و ابعاد آن، معیارها و اصول ازدواج آسان و موفق، مهارت کشف آمادگی و بلوغ فرد برای ازدواج، آسیب‌شناسی [[ازدواج]]، مهارت خودشناسی در واسطه‌گری، الگوهای لازم جهت آشنا کردن طرفین، سواد رسانه‌، فقه و حقوق ازدواج و [[طلاق]]، مبارزه با شروط، معیارها و رسوم نامعقول، اخلاق واسطه‌گری، اصول کار جمعی و شبکه‌سازی در آسان کردن امر ازدواج، آداب خواستگاری، راهکارهای رفع مشکلات بعد از ازدواج و آشنایی با فلسفۀ زندگی برای ترغیب جوانان به ازدواج است.<ref>  مهربانی‌فر و دیگران، «سنت واسطه‌گری ازدواج؛ از مسئله‌شناسی تا توانمندسازی آموزشی»، 1400ش، ص23-27.</ref>
==یادداشت‌ها==
<references group="یادداشت"/> 

==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==
* قرآن
* جوادی، محمداسلم، «بررسی جامعه‌شناختی الگوهای وساطت در ازدواج»، ماهنامۀ معرفت، شمارۀ 4، پیاپی 103، تیر 1385ش.
* حر عاملی، محمد، وسائل ‌الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة، قم، مؤسسۀ آل‌البیت، 1409ق.
* دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، در وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: 10 آبان 1401ش.
* صدوق، محمد، الخصال، قم، جامعۀ مدرسین، 1362ش.
* صدوق، محمد، ثواب‌الاعمال و عقاب‌الاعمال، قم، نسیم کوثر، 1382ش.
* طبرسی، فضل، مکارم ‌الاخلاق، بیروت، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، 1392ق.
* طوسی، محمد، تهذیب ‌الاحکام، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ چهارم، 1407ق.
* عظیم‌پور، عظیم و پاپی‌نژاد، فاطمه، «راهکارهای مقابله با ازدواج سفید از منظر قرآن و روایات»، نشریۀ مطالعات راهبردی زنان، دورۀ 21، شمارۀ 84، شهریور 1398ش.
* عیسوند، یونس و سبحانی‌نیا، محمدتقی، «اهمیت و فضیلت وساطت در ازدواج از منظر آیت و روایات»، نشریۀ معرفت، شمارۀ 1، پیاپی 256، فروردین 1398ش.
* عیسوند، یونس و سبحانی‌نیا، محمدتقی، «شخصیت‌شناسی واسطه‌گران ازدواج در گسترۀ آیات و روایات»، ماهنامۀ معرفت، سال 29، شمارۀ سوم، پیاپی 270، خرداد 1399ش.
* «کم‌رنگ شدن رسم واسطه‌گری ازدواج در جامعه/ فضای مجازی جایگزین معتمدین امر ازدواج»، خبرگزاری دانا، تاریخ انتشار: 23 دی 1396ش.
* متقی هندی، حسام‌الدین، کنز العمال فی سنن الاقوال و الافعال، بیروت، مؤسسة ‌الرساله، 1405ق.
* مهربانی‌فر، حسین و دیگران، «سنت واسطه‌گری ازدواج؛ از مسئله‌شناسی تا توانمندسازی آموزشی»، فصلنامۀ مطالعات زن و خانواده، دورۀ نهم، شمارۀ 2، پیاپی 21، تابستان 1400ش.