آفتاب‌مهتاب - تاریخچهٔ نسخه‌ها

علی شاهرودی: ابرابزار

2026-05-15T13:41:46Z

ابرابزار

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۲۵ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۷:۱۱
خط ۱:		خط ۱:
	{{جعبه اطلاعات مفهوم		{{جعبه اطلاعات مفهوم
	\| تصویر =آفتاب مهتاب.jpg		\| تصویر =آفتاب مهتاب.jpg
	\| زیرنویس تصویر =بازی آفتاب مهتاب دانش‌آموزان در جشنواره بازی‌های محلی، ۱۳۹۴ش		\| زیرنویس تصویر =بازی آفتاب مهتاب دانش‌آموزان در جشنواره بازی‌های محلی، ۱۳۹۴ش
	\| image_alt =بازی آفتاب مهتاب دانش‌آموزان در جشنواره بازی‌های محلی		\| image_alt =بازی آفتاب مهتاب دانش‌آموزان در جشنواره بازی‌های محلی
	\| فایل پادکست =آفتاب مهتاب.ogg		\| فایل پادکست =آفتاب مهتاب.ogg
	\| حجم فایلپادکست =9/48		\| حجم فایلپادکست =۹/۴۸
	\| تاریخ پادکست =21-2-~~1405~~		\| تاریخ پادکست =۲۱-۲-۱۴۰۵
	\| زیرنویس عنوان =		\| زیرنویس عنوان = یک بازی سنتی در مناطق مختلف ایران

	\| عنوان اصلی =		\| عنوان اصلی = آفتاب‌مهتاب
	\| عنوان انگلیسی =		\| عنوان انگلیسی =
	\| عنوان عربی =		\| عنوان عربی =
	\| عنوان علمی =		\| عنوان علمی =
	\| شاخه علمی =		\| شاخه علمی = بازی‌های بومی و محلی، [[مطالعات فرهنگی]]
	\| نوع مفهوم =		\| نوع مفهوم = بازی سنتی و گروهی
	\| معنای اصطلاحی =		\| معنای اصطلاحی = بازی سنتی که در آن دو بازیکن پشت به هم می‌ایستند، بازوهای خود را در هم قلاب می‌کنند و با گفت‌وگویی موزون و نوبتی یکدیگر را از زمین بلند می‌کنند
	\| حوزه کاربرد =		\| حوزه کاربرد =
	\| گستره جغرافیایی =		\| گستره جغرافیایی = [[ایران]]
	\| منشأ تاریخی =		\| منشأ تاریخی =

	\| نخستین کاربرد =		\| نخستین کاربرد =
	\| ریشه واژه =		\| ریشه واژه =
	\| مرتبط با =		\| مرتبط با =
	\| اهمیت =		\| اهمیت =
	\| مبدع =		\| مبدع =
	\| مروج =		\| مروج =
	\| مقدس برای =		\| مقدس برای =
	\| مورد احترام =		\| مورد احترام =
	\| آثار مرتبط =		\| آثار مرتبط =
	}}		}}
	{{درشت\|'''آفتاب‌مهتاب'''}}؛ یک ~~بازی‌~~ سنتی در مناطق مختلف ایران.		{{درشت\|'''آفتاب‌مهتاب'''}}؛ یک بازی سنتی در مناطق مختلف ایران.

	بازی آفتاب‌مهتاب، یک بازی گروهی سنتی در [[ایران]] است که در آن دو نفر پشت به هم می‌ایستند، بازوهای‌شان را در هم قلاب می‌کنند و با گفت‌وگویی موزون و نوبتی، یکدیگر را از زمین بلند می‌کنند. این بازی با نام‌ها و اشعار محلی متفاوت در سراسر ایران رواج دارد.		بازی آفتاب‌مهتاب، یک بازی گروهی سنتی در [[ایران]] است که در آن دو نفر پشت به هم می‌ایستند، بازوهای‌شان را در هم قلاب می‌کنند و با گفت‌وگویی موزون و نوبتی، یکدیگر را از زمین بلند می‌کنند. این بازی با نام‌ها و اشعار محلی متفاوت در سراسر ایران رواج دارد.
خط ۵۹:		خط ۵۹:
	* جمال‌زاده، محمدعلی، فرهنگ لغات عامیانه، به‌تحقیق محمدجعفر محجوب، تهران، کتابخانه ابن‌سینا، ۱۳۴۱ش.		* جمال‌زاده، محمدعلی، فرهنگ لغات عامیانه، به‌تحقیق محمدجعفر محجوب، تهران، کتابخانه ابن‌سینا، ۱۳۴۱ش.
	* جمشاد، نوروز، بازی‌های باستانی کودکان اصفهان، اصفهان، بی‌نا، ۱۳۵۱ش.		* جمشاد، نوروز، بازی‌های باستانی کودکان اصفهان، اصفهان، بی‌نا، ۱۳۵۱ش.
	*جناب، علی، فرهنگ مردم اصفهان، اصفهان، سازمان فرهنگی شهرداری اصفهان، ۱۳۸۵ش.		* جناب، علی، فرهنگ مردم اصفهان، اصفهان، سازمان فرهنگی شهرداری اصفهان، ۱۳۸۵ش.
	*مستوفی، عبدالله، شرح زندگانی من، تهران، زوار، ۱۳۷۱ش.		* مستوفی، عبدالله، شرح زندگانی من، تهران، زوار، ۱۳۷۱ش.
	*رنجبر، حسین و دیگران، سرزمین و فرهنگ مردم ایزدخواست، تهران، آیات، ۱۳۷۳ش.		* رنجبر، حسین و دیگران، سرزمین و فرهنگ مردم ایزدخواست، تهران، آیات، ۱۳۷۳ش.
	*ستوده، منوچهر، فرهنگ، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۴۲ش.		* ستوده، منوچهر، فرهنگ، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۴۲ش.
	*شاملو، احمد، کتاب کوچه، تهران، مازیار، ۱۳۶۱ش.		* شاملو، احمد، کتاب کوچه، تهران، مازیار، ۱۳۶۱ش.
	*شریعت‌زاده، علی‌اصغر، فرهنگ مردم شاهرود، شاهرود، مؤلف، ۱۳۷۱ش.		* شریعت‌زاده، علی‌اصغر، فرهنگ مردم شاهرود، شاهرود، مؤلف، ۱۳۷۱ش.
	*صداقت‌کیش، جمشید، بازی‌های محلی آباده، شیراز، صابرین، ۱۳۶۰ش.		* صداقت‌کیش، جمشید، بازی‌های محلی آباده، شیراز، صابرین، ۱۳۶۰ش.
	*صفی‌نژاد، جواد، مونوگرافی ده طالب‌آباد، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۵۵ش.		* صفی‌نژاد، جواد، مونوگرافی ده طالب‌آباد، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۵۵ش.
	*عسکری عالم، علی‌مردان، فرهنگ ~~عامۀ~~ لرستان، خرم‌آباد، افلاک، ۱۳۸۶ش.		* عسکری عالم، علی‌مردان، فرهنگ عامهٔ لرستان، خرم‌آباد، افلاک، ۱۳۸۶ش.
	*قزل‌ایاغ، ثریا و دیگران، راهنمای بازی‌های ایران، تهران، کمیسیون ملی یونسکو، ۱۳۷۹ش.		* قزل‌ایاغ، ثریا و دیگران، راهنمای بازی‌های ایران، تهران، کمیسیون ملی یونسکو، ۱۳۷۹ش.
	*ماسه، هانری، معتقدات و آداب ایرانی، ~~ترجمۀ~~ مهدی روشن‌ضمیر، تبریز، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ۱۳۵۷ش.		* ماسه، هانری، معتقدات و آداب ایرانی، ترجمهٔ مهدی روشن‌ضمیر، تبریز، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ۱۳۵۷ش.
	*محمدی، آیت و محمدی، فاطمه، فرهنگ بازی‌های محلی ایلام، تهران، سمیرا، ۱۳۸۳ش.		* محمدی، آیت و محمدی، فاطمه، فرهنگ بازی‌های محلی ایلام، تهران، سمیرا، ۱۳۸۳ش.
	*محمدی، مهین و کامرانی، حسن، ائل لر، اویون لار، اردبیل، ۱۳۸۴ش.		* محمدی، مهین و کامرانی، حسن، ائل لر، اویون لار، اردبیل، ۱۳۸۴ش.
	*همایونی، صادق، فرهنگ مردم سروستان، مشهد، آستان قدس، ۱۳۴۸ش.		* همایونی، صادق، فرهنگ مردم سروستان، مشهد، آستان قدس، ۱۳۴۸ش.
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

علی شاهرودی در ۲۵ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۳:۳۹

2026-05-15T13:39:59Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۲۵ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۷:۰۹
خط ۷۶:		خط ۷۶:

	{{کودک}}		{{کودک}}
			{{بازی}}

			[[رده:بازی‌های ایرانی]]
			[[رده:بازی‌های کودکانه]]
			[[رده:بازی‌های گروهی]]

حمید فاضل: ایجاد لینک داخلی

2026-05-14T08:01:54Z

ایجاد لینک داخلی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۲۴ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۱:۳۱
خط ۲۹:		خط ۲۹:
	\| آثار مرتبط =		\| آثار مرتبط =
	}}		}}
	{{درشت\|'''~~آفتاب مهتاب~~'''}}؛ ~~یکی از بازی‌های~~ سنتی در مناطق مختلف ایران.		{{درشت\|'''آفتاب‌مهتاب'''}}؛ یک بازی‌ سنتی در مناطق مختلف ایران.

	بازی ~~آفتاب مهتاب،~~ یک بازی گروهی سنتی در ایران است که در آن دو نفر پشت به هم می‌ایستند، بازوهای‌شان را در هم قلاب می‌کنند و با گفت‌وگویی موزون و نوبتی، یکدیگر را از زمین بلند می‌کنند. این بازی با نام‌ها و اشعار محلی متفاوت در سراسر ایران رواج دارد.		بازی آفتاب‌مهتاب، یک بازی گروهی سنتی در [[ایران]] است که در آن دو نفر پشت به هم می‌ایستند، بازوهای‌شان را در هم قلاب می‌کنند و با گفت‌وگویی موزون و نوبتی، یکدیگر را از زمین بلند می‌کنند. این بازی با نام‌ها و اشعار محلی متفاوت در سراسر ایران رواج دارد.

	== معرفی بازی ==		== معرفی بازی ==
	[[پرونده:آفتاب مهتاب۱.jpg\|جایگزین=بازی آفتاب مهتاب \|بندانگشتی\|بازی آفتاب مهتاب]]		[[پرونده:آفتاب مهتاب۱.jpg\|جایگزین=بازی آفتاب مهتاب \|بندانگشتی\|بازی آفتاب مهتاب]]
	~~آفتاب مهتاب،~~ نوعی بازی مرسوم در نقاط مختلف [[ایران]] است. در این بازی، دو بازیکن، در یک فضای باز، پشت به‌هم می‌ایستند و بازوها را در هم قلاب می‌کنند. در مرحله بعد، یکی از بازیکنان خم شده و دیگری را از زمین بلند کرده و می‌گوید: ~~آفتاب مهتاب~~ چه رنگه؟ بازیکن دوم که روی به [[آسمان]] شده، پاسخ می‌دهد: سرخ و سفید، دو رنگه، دوباره نفر پایینی می‌پرسد: کی گفته؟ و بالایی می‌گوید: آلاله.<ref>[https://www.beytoote.com/fun/native-games/local1-game-aftab-mahtab.html «بازی آفتاب مهتاب چه رنگه؟»، وب‌سایت بیتوته.]</ref> سپس، نوبت به دیگری می‌رسد و این ترتیب بازی حفظ می‌شود و ادامه می‌یابد.<ref>ماسه، معتقدات و آداب ایرانی، ج2، ۱۳۵۷ش، ص325؛ جمال‌زاده، فرهنگ لغات عامیانه، ۱۳۴۱ش، ص۳–۴؛ شاملو، کتاب کوچه، ج2، ۱۳۶۱ش، ص۵۳۰؛ صفی‌نژاد، مونوگرافی ده طالب‌آباد، ۱۳۵۵ش، ص۳۴۰.</ref>		آفتاب‌مهتاب، نوعی بازی مرسوم در نقاط مختلف ایران است. در این بازی، دو بازیکن، در یک فضای باز، پشت به‌هم می‌ایستند و بازوها را در هم قلاب می‌کنند. در مرحله بعد، یکی از بازیکنان خم شده و دیگری را از زمین بلند کرده و می‌گوید: آفتاب‌مهتاب چه رنگه؟ بازیکن دوم که روی به [[آسمان]] شده، پاسخ می‌دهد: سرخ و سفید، دو رنگه، دوباره نفر پایینی می‌پرسد: کی گفته؟ و بالایی می‌گوید: آلاله.<ref>[https://www.beytoote.com/fun/native-games/local1-game-aftab-mahtab.html «بازی آفتاب مهتاب چه رنگه؟»، وب‌سایت بیتوته.]</ref> سپس، نوبت به دیگری می‌رسد و این ترتیب بازی حفظ می‌شود و ادامه می‌یابد.<ref>ماسه، معتقدات و آداب ایرانی، ج2، ۱۳۵۷ش، ص325؛ جمال‌زاده، فرهنگ لغات عامیانه، ۱۳۴۱ش، ص۳–۴؛ شاملو، کتاب کوچه، ج2، ۱۳۶۱ش، ص۵۳۰؛ صفی‌نژاد، مونوگرافی ده طالب‌آباد، ۱۳۵۵ش، ص۳۴۰.</ref>

	در نوع دیگری از بازی، پس از ~~قلاب شدن~~ بازوان دو بازیکن در هم، نفر اول خم شده و می‌گوید: آفتاب و نفر دوم پاسخ می‌دهد: مهتاب، و همین روند ادامه پیدا می‌کند.<ref>قزل‌ایاغ، راهنمای بازی‌های ایران، ۱۳۷۹ش، ص۴۷؛ جمشاد، بازی‌های باستانی کودکان اصفهان، ۱۳۵۱ش، ص۳۹–۴۰.</ref>		در نوع دیگری از بازی، پس از قلاب‌شدن بازوان دو بازیکن در هم، نفر اول خم شده و می‌گوید: آفتاب و نفر دوم پاسخ می‌دهد: مهتاب، و همین روند ادامه پیدا می‌کند.<ref>قزل‌ایاغ، راهنمای بازی‌های ایران، ۱۳۷۹ش، ص۴۷؛ جمشاد، بازی‌های باستانی کودکان اصفهان، ۱۳۵۱ش، ص۳۹–۴۰.</ref>

	== پیشینه ~~آفتاب مهتاب~~ ==		== پیشینه ==
	اصطلاح ~~آفتاب مهتاب،~~ در گذشته، نام یکی از وسایل آتش‌بازی بوده است. در ~~دوره~~ [[~~صفویه\|~~صفویان]]، آتش‌بازی با وسایل و ابزار خاصی مانند ~~آفتاب مهتاب~~ یا کاسه ~~آفتاب مهتاب،~~ صورت می‌گرفت. علت نام‌گذاریِ این ابزار به ~~آفتاب مهتاب،~~ نورهای رنگارنگی است که به‌هنگام آتش‌گرفتن ایجاد می‌شود.<ref>جناب، فرهنگ مردم اصفهان، ۱۳۸۵ش، ص263.</ref> در ~~زمان افتتاح دارالسلطنهٔ~~ قزوین نیز از ~~آفتاب مهتاب، به‌هنگام~~ مراسم آتش‌بازی استفاده کردند.<ref>افوشته‌ای، نقاوة الآثار، ۱۳۵۰ش، ص۵۷۸.</ref> در ~~دوره~~ [[~~قاجاریه~~\|قاجاریان]]، اسباب آتش‌بازی در اعیاد ملی و مذهبی، بسیار استفاده می‌شد.<ref>مستوفی، شرح زندگانی من، ج1، ۱۳۷۱ش، ص325.</ref>		اصطلاح آفتاب‌مهتاب، در گذشته، نام یکی از وسایل [[آتش‌بازی]] بوده است. در [[دوره صفویان]]، آتش‌بازی با وسایل و ابزار خاصی مانند آفتاب‌مهتاب یا کاسه آفتاب‌مهتاب، صورت می‌گرفت. علت نام‌گذاریِ این ابزار به آفتاب‌مهتاب، نورهای رنگارنگی است که به‌هنگام آتش‌گرفتن ایجاد می‌شود.<ref>جناب، فرهنگ مردم اصفهان، ۱۳۸۵ش، ص263.</ref> هنگام افتتاح دارالسلطنه در [[قزوین]] نیز از آفتاب‌مهتاب در مراسم آتش‌بازی استفاده کردند.<ref>افوشته‌ای، نقاوة الآثار، ۱۳۵۰ش، ص۵۷۸.</ref> در [[دوره قاجار\|دوره قاجاریان]]، اسباب آتش‌بازی در اعیاد ملی و مذهبی، بسیار استفاده می‌شد.<ref>مستوفی، شرح زندگانی من، ج1، ۱۳۷۱ش، ص325.</ref>

	== نام‌ها در مناطق و گویش‌ها ==		== نام‌ها در مناطق و گویش‌ها ==
	این بازی در نقاط مختلف [[ایران]]، تقریباً به‌همین روش صورت ~~می‌گیرد~~ اما، اشعار و گفت‌وگوهای بین بازیکنان، متفاوت است. برای مثال، [[کودک\|کودکان]] ~~بختیاری،~~ این بازی را شُتر شُترک، می‌نامند.<ref>ارشادی، فرهنگ بختیاری، ۱۳۸۸ش، ص۱۱۰۷–۱۱۰۸.</ref> کودکان در لرستان نیز، این بازی را هاینه هُوینه، می‌گویند و نحوه بازی آن‌ها کمی متفاوت است. در لرستان، کودکان، پشت به یکدیگر ایستاده و دست‌ها را از زیر کتف یکدیگر رد می‌کنند. پس از آن، هرکدام به نوبت، دیگری را بر دوش کشیده و کسی که قوی‌تر است، دیگری را از بالای سر خود بر زمین می‌کوبد. جایزهٔ بازیکن برنده نیز، سواری خوردن بر کول یا پشت بازیکن بازنده است.<ref>عسکری عالم، فرهنگ عامهٔ لرستان، ۱۳۸۶ش، ص۱۹۱.</ref>		این بازی در نقاط مختلف [[ایران]]، تقریباً به‌همین روش صورت می‌گیرد؛ اما، اشعار و گفت‌وگوهای بین بازیکنان، متفاوت است. برای مثال، [[کودک\|کودکان]] در [[ایل بختیاری]]، این بازی را شُتر شُترک، می‌نامند.<ref>ارشادی، فرهنگ بختیاری، ۱۳۸۸ش، ص۱۱۰۷–۱۱۰۸.</ref> کودکان در [[لرستان]] نیز، این بازی را هاینه هُوینه، می‌گویند و نحوه بازی آن‌ها کمی متفاوت است. در لرستان، کودکان، پشت به یکدیگر ایستاده و دست‌ها را از زیر کتف یکدیگر رد می‌کنند. پس از آن، هرکدام به نوبت، دیگری را بر دوش کشیده و کسی که قوی‌تر است، دیگری را از بالای سر خود بر زمین می‌کوبد. جایزهٔ بازیکن برنده نیز، سواری خوردن بر کول یا پشت بازیکن بازنده است.<ref>عسکری عالم، فرهنگ عامهٔ لرستان، ۱۳۸۶ش، ص۱۹۱.</ref>

	در ~~مناطق~~ آباده و [[سروستان]] نیز این بازی را آسمون چه رنگه، می‌نامند.<ref>صداقت‌کیش، بازی‌های محلی آباده، ۱۳۶۰ش، ص۱۲۶؛ همایونی، فرهنگ مردم سروستان، ۱۳۴۸ش، ص۴۵۶.</ref> [[کودک\|کودکان]]، در مناطق شمالی ~~ایران،~~ این بازی را با نام ~~عمه عمه،~~ می‌شناسند. بازی این کودکان دقیقاً، مطابق با بازی ~~آفتاب مهتاب~~ است با این تفاوت که، بازیکنی که خم می‌شود می‌گوید: عمه عمه و بازیکن دیگر پاسخ می‌دهد: جان عمه.<ref>پاینده، فرهنگ گیل و دیلم، ۱۳۶۶ش، ص۹۲.</ref> در ~~سمنان،~~ این بازی با نام خرپشتک، معروف است و در قسمت گفت‌وگوی بین بازیکنان، بازیکن اول می‌گوید: آسمون چه رنگه؟ و بازیکن دومی پاسخ می‌دهد: سرخ و سفید و پنبه. این گفت‌وگو، به‌صورت‌های مختلفی ادامه می‌یابد تا نوبت به بازیکن دوم برسد.<ref>ستوده، فرهنگ، ۱۳۴۲ش، ص۱۶۵؛ محمدی، فرهنگ بازی‌های محلی ایلام، ۱۳۸۳ش، ۱ص۳–۴؛ رنجبر، سرزمین و فرهنگ مردم ایزدخواست، ۱۳۷۳ش، ص376-377؛ شریعت‌زاده، فرهنگ مردم شاهرود، ۱۳۷۱ش، ص ۴۳۳؛ بیهقی، دایرةالمعارف بزرگ سبزوار، ۱۳۸۳ش، ص۱۹۷؛ محمدی، ائل لر، اویون لار، ۱۳۸۴ش، ص۲۸۵–۲۸۶.</ref>		در [[آباده]] و [[سروستان]] نیز این بازی را آسمون چه رنگه، می‌نامند.<ref>صداقت‌کیش، بازی‌های محلی آباده، ۱۳۶۰ش، ص۱۲۶؛ همایونی، فرهنگ مردم سروستان، ۱۳۴۸ش، ص۴۵۶.</ref> [[کودک\|کودکان]]، در [[شمال ایران\|مناطق شمالی ایران]]، این بازی را با نام عمه‌عمه، می‌شناسند. بازی این کودکان دقیقاً، مطابق با بازی آفتاب‌مهتاب است با این تفاوت که، بازیکنی که خم می‌شود می‌گوید: عمه عمه و بازیکن دیگر پاسخ می‌دهد: جان عمه.<ref>پاینده، فرهنگ گیل و دیلم، ۱۳۶۶ش، ص۹۲.</ref> در [[سمنان]]، این بازی با نام خرپشتک، معروف است و در قسمت گفت‌وگوی بین بازیکنان، بازیکن اول می‌گوید: آسمون چه رنگه؟ و بازیکن دومی پاسخ می‌دهد: سرخ و سفید و پنبه. این گفت‌وگو، به‌صورت‌های مختلفی ادامه می‌یابد تا نوبت به بازیکن دوم برسد.<ref>ستوده، فرهنگ، ۱۳۴۲ش، ص۱۶۵؛ محمدی، فرهنگ بازی‌های محلی ایلام، ۱۳۸۳ش، ۱ص۳–۴؛ رنجبر، سرزمین و فرهنگ مردم ایزدخواست، ۱۳۷۳ش، ص376-377؛ شریعت‌زاده، فرهنگ مردم شاهرود، ۱۳۷۱ش، ص ۴۳۳؛ بیهقی، دایرةالمعارف بزرگ سبزوار، ۱۳۸۳ش، ص۱۹۷؛ محمدی، ائل لر، اویون لار، ۱۳۸۴ش، ص۲۸۵–۲۸۶.</ref>

	== پانویس ==		== پانویس ==

حمید فاضل: حمید فاضل صفحهٔ آفتاب مهتاب را به آفتاب‌مهتاب منتقل کرد

2026-05-14T07:55:56Z

حمید فاضل صفحهٔ آفتاب مهتاب را به آفتاب‌مهتاب منتقل کرد

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ۲۴ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۱:۲۵
(بدون تفاوت)

حسین صبوری در ۲۱ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۳:۱۰

2026-05-11T13:10:56Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۲۱ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۶:۴۰
خط ۱:		خط ۱:
	~~[[پرونده:~~آفتاب مهتاب.jpg\|~~جایگزین~~=بازی آفتاب مهتاب دانش‌آموزان در جشنواره بازی‌های ~~محلی\|بندانگشتی~~\|بازی آفتاب مهتاب دانش‌آموزان در جشنواره بازی‌های ~~محلی، ۱۳۹۴ش]]~~		{{جعبه اطلاعات مفهوم
			\| تصویر =آفتاب مهتاب.jpg
			\| زیرنویس تصویر =بازی آفتاب مهتاب دانش‌آموزان در جشنواره بازی‌های محلی، ۱۳۹۴ش
			\| image_alt =بازی آفتاب مهتاب دانش‌آموزان در جشنواره بازی‌های محلی
			\| فایل پادکست =آفتاب مهتاب.ogg
			\| حجم فایلپادکست =9/48
			\| تاریخ پادکست =21-2-1405
			\| زیرنویس عنوان =

			\| عنوان اصلی =
			\| عنوان انگلیسی =
			\| عنوان عربی =
			\| عنوان علمی =
			\| شاخه علمی =
			\| نوع مفهوم =
			\| معنای اصطلاحی =
			\| حوزه کاربرد =
			\| گستره جغرافیایی =
			\| منشأ تاریخی =

			\| نخستین کاربرد =
			\| ریشه واژه =
			\| مرتبط با =
			\| اهمیت =
			\| مبدع =
			\| مروج =
			\| مقدس برای =
			\| مورد احترام =
			\| آثار مرتبط =
			}}
	{{درشت\|'''آفتاب مهتاب'''}}؛ یکی از بازی‌های سنتی در مناطق مختلف ایران.		{{درشت\|'''آفتاب مهتاب'''}}؛ یکی از بازی‌های سنتی در مناطق مختلف ایران.

رضا عسکری: /* معرفی بازی */

2026-05-09T13:48:21Z

معرفی بازی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۹ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۷:۱۸
خط ۶:		خط ۶:
	== معرفی بازی ==		== معرفی بازی ==
	[[پرونده:آفتاب مهتاب۱.jpg\|جایگزین=بازی آفتاب مهتاب \|بندانگشتی\|بازی آفتاب مهتاب]]		[[پرونده:آفتاب مهتاب۱.jpg\|جایگزین=بازی آفتاب مهتاب \|بندانگشتی\|بازی آفتاب مهتاب]]
	آفتاب مهتاب، نوعی بازی مرسوم در نقاط مختلف [[ایران]] است. در این بازی، دو بازیکن، در یک فضای باز، پشت به‌هم می‌ایستند و بازوها را در هم قلاب می‌کنند. در مرحله بعد، یکی از بازیکنان خم شده و دیگری را از زمین بلند کرده و می‌گوید: آفتاب مهتاب چه ~~رنگه؟،~~ بازیکن دوم که روی به [[آسمان]] شده، پاسخ می‌دهد: سرخ و سفید، دو رنگه، دوباره نفر پایینی می‌پرسد: کی گفته؟ و بالایی می‌گوید: آلاله.<ref>[https://www.beytoote.com/fun/native-games/local1-game-aftab-mahtab.html «بازی آفتاب مهتاب چه رنگه؟»، وب‌سایت بیتوته.]</ref> سپس، نوبت به دیگری می‌رسد و این ترتیب بازی حفظ می‌شود و ادامه می‌یابد.<ref>ماسه، معتقدات و آداب ایرانی، ج2، ۱۳۵۷ش، ص325؛ جمال‌زاده، فرهنگ لغات عامیانه، ۱۳۴۱ش، ص۳–۴؛ شاملو، کتاب کوچه، ج2، ۱۳۶۱ش، ص۵۳۰؛ صفی‌نژاد، مونوگرافی ده طالب‌آباد، ۱۳۵۵ش، ص۳۴۰.</ref>		آفتاب مهتاب، نوعی بازی مرسوم در نقاط مختلف [[ایران]] است. در این بازی، دو بازیکن، در یک فضای باز، پشت به‌هم می‌ایستند و بازوها را در هم قلاب می‌کنند. در مرحله بعد، یکی از بازیکنان خم شده و دیگری را از زمین بلند کرده و می‌گوید: آفتاب مهتاب چه رنگه؟ بازیکن دوم که روی به [[آسمان]] شده، پاسخ می‌دهد: سرخ و سفید، دو رنگه، دوباره نفر پایینی می‌پرسد: کی گفته؟ و بالایی می‌گوید: آلاله.<ref>[https://www.beytoote.com/fun/native-games/local1-game-aftab-mahtab.html «بازی آفتاب مهتاب چه رنگه؟»، وب‌سایت بیتوته.]</ref> سپس، نوبت به دیگری می‌رسد و این ترتیب بازی حفظ می‌شود و ادامه می‌یابد.<ref>ماسه، معتقدات و آداب ایرانی، ج2، ۱۳۵۷ش، ص325؛ جمال‌زاده، فرهنگ لغات عامیانه، ۱۳۴۱ش، ص۳–۴؛ شاملو، کتاب کوچه، ج2، ۱۳۶۱ش، ص۵۳۰؛ صفی‌نژاد، مونوگرافی ده طالب‌آباد، ۱۳۵۵ش، ص۳۴۰.</ref>

	در نوع دیگری از بازی، پس از قلاب شدن بازوان دو بازیکن در هم، نفر اول خم شده و می‌گوید: آفتاب و نفر دوم پاسخ می‌دهد: مهتاب، و همین روند ادامه پیدا می‌کند.<ref>قزل‌ایاغ، راهنمای بازی‌های ایران، ۱۳۷۹ش، ص۴۷؛ جمشاد، بازی‌های باستانی کودکان اصفهان، ۱۳۵۱ش، ص۳۹–۴۰.</ref>		در نوع دیگری از بازی، پس از قلاب شدن بازوان دو بازیکن در هم، نفر اول خم شده و می‌گوید: آفتاب و نفر دوم پاسخ می‌دهد: مهتاب، و همین روند ادامه پیدا می‌کند.<ref>قزل‌ایاغ، راهنمای بازی‌های ایران، ۱۳۷۹ش، ص۴۷؛ جمشاد، بازی‌های باستانی کودکان اصفهان، ۱۳۵۱ش، ص۳۹–۴۰.</ref>
خط ۱۶:		خط ۱۶:
	این بازی در نقاط مختلف [[ایران]]، تقریباً به‌همین روش صورت می‌گیرد اما، اشعار و گفت‌وگوهای بین بازیکنان، متفاوت است. برای مثال، [[کودک\|کودکان]] بختیاری، این بازی را شُتر شُترک، می‌نامند.<ref>ارشادی، فرهنگ بختیاری، ۱۳۸۸ش، ص۱۱۰۷–۱۱۰۸.</ref> کودکان در لرستان نیز، این بازی را هاینه هُوینه، می‌گویند و نحوه بازی آن‌ها کمی متفاوت است. در لرستان، کودکان، پشت به یکدیگر ایستاده و دست‌ها را از زیر کتف یکدیگر رد می‌کنند. پس از آن، هرکدام به نوبت، دیگری را بر دوش کشیده و کسی که قوی‌تر است، دیگری را از بالای سر خود بر زمین می‌کوبد. جایزهٔ بازیکن برنده نیز، سواری خوردن بر کول یا پشت بازیکن بازنده است.<ref>عسکری عالم، فرهنگ عامهٔ لرستان، ۱۳۸۶ش، ص۱۹۱.</ref>		این بازی در نقاط مختلف [[ایران]]، تقریباً به‌همین روش صورت می‌گیرد اما، اشعار و گفت‌وگوهای بین بازیکنان، متفاوت است. برای مثال، [[کودک\|کودکان]] بختیاری، این بازی را شُتر شُترک، می‌نامند.<ref>ارشادی، فرهنگ بختیاری، ۱۳۸۸ش، ص۱۱۰۷–۱۱۰۸.</ref> کودکان در لرستان نیز، این بازی را هاینه هُوینه، می‌گویند و نحوه بازی آن‌ها کمی متفاوت است. در لرستان، کودکان، پشت به یکدیگر ایستاده و دست‌ها را از زیر کتف یکدیگر رد می‌کنند. پس از آن، هرکدام به نوبت، دیگری را بر دوش کشیده و کسی که قوی‌تر است، دیگری را از بالای سر خود بر زمین می‌کوبد. جایزهٔ بازیکن برنده نیز، سواری خوردن بر کول یا پشت بازیکن بازنده است.<ref>عسکری عالم، فرهنگ عامهٔ لرستان، ۱۳۸۶ش، ص۱۹۱.</ref>

	در مناطق آباده و [[سروستان]] نیز این بازی را آسمون چه رنگه، می‌نامند.<ref>صداقت‌کیش، بازی‌های محلی آباده، ۱۳۶۰ش، ص۱۲۶؛ همایونی، فرهنگ مردم سروستان، ۱۳۴۸ش، ص۴۵۶.</ref> [[کودک\|کودکان]]، در مناطق شمالی ایران، این بازی را با نام عمه عمه، می‌شناسند. بازی این کودکان دقیقاً، مطابق با بازی آفتاب مهتاب است با این تفاوت که، بازیکنی که خم می‌شود می‌گوید: عمه عمه و بازیکن دیگر پاسخ می‌دهد: جان عمه.<ref>پاینده، فرهنگ گیل و دیلم، ۱۳۶۶ش، ص۹۲.</ref> در سمنان، این بازی با نام خرپشتک، معروف است و در قسمت گفت‌وگوی بین بازیکنان، بازیکن اول می‌گوید: آسمون چه رنگه؟ و بازیکن دومی پاسخ می‌دهد: سرخ و سفید و ~~پنبه، و~~ این گفت‌وگو، به‌صورت‌های مختلفی ادامه می‌یابد تا نوبت به بازیکن دوم برسد~~. در سایر شهرهای ایران نیز، این گفتمان، با لهجه‌ها و اشعاری محلی اجرا می‌شود~~.<ref>ستوده، فرهنگ، ۱۳۴۲ش، ص۱۶۵؛ محمدی، فرهنگ بازی‌های محلی ایلام، ۱۳۸۳ش، ۱ص۳–۴؛ رنجبر، سرزمین و فرهنگ مردم ایزدخواست، ۱۳۷۳ش، ص376-377؛ شریعت‌زاده، فرهنگ مردم شاهرود، ۱۳۷۱ش، ص ۴۳۳؛ بیهقی، دایرةالمعارف بزرگ سبزوار، ۱۳۸۳ش، ص۱۹۷؛ محمدی، ائل لر، اویون لار، ۱۳۸۴ش، ص۲۸۵–۲۸۶.</ref>		در مناطق آباده و [[سروستان]] نیز این بازی را آسمون چه رنگه، می‌نامند.<ref>صداقت‌کیش، بازی‌های محلی آباده، ۱۳۶۰ش، ص۱۲۶؛ همایونی، فرهنگ مردم سروستان، ۱۳۴۸ش، ص۴۵۶.</ref> [[کودک\|کودکان]]، در مناطق شمالی ایران، این بازی را با نام عمه عمه، می‌شناسند. بازی این کودکان دقیقاً، مطابق با بازی آفتاب مهتاب است با این تفاوت که، بازیکنی که خم می‌شود می‌گوید: عمه عمه و بازیکن دیگر پاسخ می‌دهد: جان عمه.<ref>پاینده، فرهنگ گیل و دیلم، ۱۳۶۶ش، ص۹۲.</ref> در سمنان، این بازی با نام خرپشتک، معروف است و در قسمت گفت‌وگوی بین بازیکنان، بازیکن اول می‌گوید: آسمون چه رنگه؟ و بازیکن دومی پاسخ می‌دهد: سرخ و سفید و پنبه. این گفت‌وگو، به‌صورت‌های مختلفی ادامه می‌یابد تا نوبت به بازیکن دوم برسد.<ref>ستوده، فرهنگ، ۱۳۴۲ش، ص۱۶۵؛ محمدی، فرهنگ بازی‌های محلی ایلام، ۱۳۸۳ش، ۱ص۳–۴؛ رنجبر، سرزمین و فرهنگ مردم ایزدخواست، ۱۳۷۳ش، ص376-377؛ شریعت‌زاده، فرهنگ مردم شاهرود، ۱۳۷۱ش، ص ۴۳۳؛ بیهقی، دایرةالمعارف بزرگ سبزوار، ۱۳۸۳ش، ص۱۹۷؛ محمدی، ائل لر، اویون لار، ۱۳۸۴ش، ص۲۸۵–۲۸۶.</ref>

	== پانویس ==		== پانویس ==

زهرا غلامی: ابرابزار

2026-05-07T15:09:22Z

ابرابزار

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۸:۳۹
خط ۲:		خط ۲:
	{{درشت\|'''آفتاب مهتاب'''}}؛ یکی از بازی‌های سنتی در مناطق مختلف ایران.		{{درشت\|'''آفتاب مهتاب'''}}؛ یکی از بازی‌های سنتی در مناطق مختلف ایران.

	~~==معرفی~~ بازی==		بازی آفتاب مهتاب، یک بازی گروهی سنتی در ایران است که در آن دو نفر پشت به هم می‌ایستند، بازوهای‌شان را در هم قلاب می‌کنند و با گفت‌وگویی موزون و نوبتی، یکدیگر را از زمین بلند می‌کنند. این بازی با نام‌ها و اشعار محلی متفاوت در سراسر ایران رواج دارد.
	~~[[پرونده:آفتاب مهتاب۱.jpg\|جایگزین=بازی آفتاب مهتاب \|بندانگشتی\|بازی آفتاب مهتاب ]]~~
	آفتاب مهتاب، ~~نوعی~~ بازی ~~مرسوم~~ در ~~نقاط مختلف [[~~ایران]] است. در ~~این بازی،~~ دو ~~بازیکن، در یک فضای باز،~~ پشت ~~به‌هم می‌ایستند و بازوها~~ را در هم قلاب می‌کنند~~. در مرحله بعد، یکی از بازیکنان خم شده~~ و ~~دیگری~~ را از زمین بلند کرده و می‌گوید: «آفتاب مهتاب چه رنگه؟»، بازیکن دوم که روی به [[آسمان]] شده، پاسخ می‌دهد: «سرخ و سفید دو رنگه»، دوباره نفر پایینی می‌پرسد: «کی گفته؟» و بالایی می‌گوید: «آلاله».<ref>[https://www.beytoote.com/fun/native-games/local1-game-aftab-mahtab.html «بازی آفتاب مهتاب چه رنگه؟»، وب‌سایت بیتوته.]</ref> سپس، نوبت به دیگری می‌رسد و این ~~ترتیب~~ بازی ~~حفظ می‌شود~~ و ~~ادامه می‌یابد.<ref>ماسه، معتقدات و آداب ایرانی، ج2، ۱۳۵۷ش، ص325؛{{سخ}}~~
	~~جمال‌زاده، فرهنگ لغات عامیانه، ۱۳۴۱ش، ص۳–۴؛{{سخ}}~~
	~~شاملو، کتاب کوچه، ج2، ۱۳۶۱ش، ص۵۳۰؛ صفی‌نژاد، مونوگرافی ده طالب‌آباد، ۱۳۵۵ش، ص۳۴۰~~.~~</ref>~~

	در نوع دیگری از بازی، پس از قلاب شدن بازوان دو بازیکن در هم، نفر اول خم شده و می‌گوید ~~«آفتاب»~~ و نفر دوم پاسخ می‌دهد ~~«مهتاب»~~ و همین روند ادامه پیدا می‌کند.<ref>قزل‌ایاغ، راهنمای بازی‌های ایران، ۱۳۷۹ش، ص۴۷؛ جمشاد، بازی‌های باستانی کودکان اصفهان، ۱۳۵۱ش، ص۳۹–۴۰.</ref>		== معرفی بازی ==
			[[پرونده:آفتاب مهتاب۱.jpg\|جایگزین=بازی آفتاب مهتاب \|بندانگشتی\|بازی آفتاب مهتاب]]
			آفتاب مهتاب، نوعی بازی مرسوم در نقاط مختلف [[ایران]] است. در این بازی، دو بازیکن، در یک فضای باز، پشت به‌هم می‌ایستند و بازوها را در هم قلاب می‌کنند. در مرحله بعد، یکی از بازیکنان خم شده و دیگری را از زمین بلند کرده و می‌گوید: آفتاب مهتاب چه رنگه؟، بازیکن دوم که روی به [[آسمان]] شده، پاسخ می‌دهد: سرخ و سفید، دو رنگه، دوباره نفر پایینی می‌پرسد: کی گفته؟ و بالایی می‌گوید: آلاله.<ref>[https://www.beytoote.com/fun/native-games/local1-game-aftab-mahtab.html «بازی آفتاب مهتاب چه رنگه؟»، وب‌سایت بیتوته.]</ref> سپس، نوبت به دیگری می‌رسد و این ترتیب بازی حفظ می‌شود و ادامه می‌یابد.<ref>ماسه، معتقدات و آداب ایرانی، ج2، ۱۳۵۷ش، ص325؛ جمال‌زاده، فرهنگ لغات عامیانه، ۱۳۴۱ش، ص۳–۴؛ شاملو، کتاب کوچه، ج2، ۱۳۶۱ش، ص۵۳۰؛ صفی‌نژاد، مونوگرافی ده طالب‌آباد، ۱۳۵۵ش، ص۳۴۰.</ref>

			در نوع دیگری از بازی، پس از قلاب شدن بازوان دو بازیکن در هم، نفر اول خم شده و می‌گوید: آفتاب و نفر دوم پاسخ می‌دهد: مهتاب، و همین روند ادامه پیدا می‌کند.<ref>قزل‌ایاغ، راهنمای بازی‌های ایران، ۱۳۷۹ش، ص۴۷؛ جمشاد، بازی‌های باستانی کودکان اصفهان، ۱۳۵۱ش، ص۳۹–۴۰.</ref>

	== پیشینه آفتاب مهتاب ==		== پیشینه آفتاب مهتاب ==
	اصطلاح ~~«آفتاب مهتاب»~~ در گذشته، نام یکی از وسایل آتش‌بازی بوده است. در دوره [[صفویه\|صفویان]]، آتش‌بازی با وسایل و ابزار خاصی مانند ~~«آفتاب مهتاب»~~ یا ~~«کاسه~~ آفتاب ~~مهتاب»~~ صورت می‌گرفت. علت نام‌گذاریِ این ابزار به ~~«آفتاب مهتاب»،~~ نورهای رنگارنگی است که به‌هنگام آتش‌گرفتن ایجاد می‌شود.<ref>جناب، فرهنگ مردم اصفهان، ۱۳۸۵ش، ص263.</ref> در زمان افتتاح دارالسلطنهٔ قزوین نیز از آفتاب مهتاب، به‌هنگام مراسم آتش‌بازی استفاده کردند.<ref>افوشته‌ای، نقاوة الآثار، ۱۳۵۰ش، ص۵۷۸.</ref> در دوره [[قاجاریه\|قاجاریان]]، اسباب آتش‌بازی در اعیاد ملی و مذهبی، بسیار استفاده می‌شد.<ref>مستوفی، شرح زندگانی من، ج1، ۱۳۷۱ش، ص325.</ref>		اصطلاح آفتاب مهتاب، در گذشته، نام یکی از وسایل آتش‌بازی بوده است. در دوره [[صفویه\|صفویان]]، آتش‌بازی با وسایل و ابزار خاصی مانند آفتاب مهتاب یا کاسه آفتاب مهتاب، صورت می‌گرفت. علت نام‌گذاریِ این ابزار به آفتاب مهتاب، نورهای رنگارنگی است که به‌هنگام آتش‌گرفتن ایجاد می‌شود.<ref>جناب، فرهنگ مردم اصفهان، ۱۳۸۵ش، ص263.</ref> در زمان افتتاح دارالسلطنهٔ قزوین نیز از آفتاب مهتاب، به‌هنگام مراسم آتش‌بازی استفاده کردند.<ref>افوشته‌ای، نقاوة الآثار، ۱۳۵۰ش، ص۵۷۸.</ref> در دوره [[قاجاریه\|قاجاریان]]، اسباب آتش‌بازی در اعیاد ملی و مذهبی، بسیار استفاده می‌شد.<ref>مستوفی، شرح زندگانی من، ج1، ۱۳۷۱ش، ص325.</ref>

	== نام‌ها در مناطق و گویش‌ها ==		== نام‌ها در مناطق و گویش‌ها ==
	این بازی در نقاط مختلف [[ایران]]، تقریباً به‌همین روش صورت می‌گیرد اما، اشعار و گفت‌وگوهای بین بازیکنان، متفاوت است. برای مثال، [[کودک\|کودکان]] بختیاری، این بازی را ~~«شُتر شُترک»~~ می‌نامند.<ref>ارشادی، فرهنگ بختیاری، ۱۳۸۸ش، ص۱۱۰۷–۱۱۰۸.</ref> کودکان در لرستان نیز، این بازی را ~~«هاینه هُوینه»~~ می‌گویند و نحوه بازی آن‌ها کمی متفاوت است. در لرستان، کودکان، پشت به یکدیگر ایستاده و دست‌ها را از زیر کتف یکدیگر رد می‌کنند. پس از آن، هرکدام به نوبت، دیگری را بر دوش کشیده و کسی که قوی‌تر است، دیگری را از بالای سر خود بر زمین می‌کوبد. جایزهٔ بازیکن برنده نیز، سواری خوردن بر کول یا پشت بازیکن بازنده است.<ref>عسکری عالم، فرهنگ عامهٔ لرستان، ۱۳۸۶ش، ص۱۹۱.</ref>		این بازی در نقاط مختلف [[ایران]]، تقریباً به‌همین روش صورت می‌گیرد اما، اشعار و گفت‌وگوهای بین بازیکنان، متفاوت است. برای مثال، [[کودک\|کودکان]] بختیاری، این بازی را شُتر شُترک، می‌نامند.<ref>ارشادی، فرهنگ بختیاری، ۱۳۸۸ش، ص۱۱۰۷–۱۱۰۸.</ref> کودکان در لرستان نیز، این بازی را هاینه هُوینه، می‌گویند و نحوه بازی آن‌ها کمی متفاوت است. در لرستان، کودکان، پشت به یکدیگر ایستاده و دست‌ها را از زیر کتف یکدیگر رد می‌کنند. پس از آن، هرکدام به نوبت، دیگری را بر دوش کشیده و کسی که قوی‌تر است، دیگری را از بالای سر خود بر زمین می‌کوبد. جایزهٔ بازیکن برنده نیز، سواری خوردن بر کول یا پشت بازیکن بازنده است.<ref>عسکری عالم، فرهنگ عامهٔ لرستان، ۱۳۸۶ش، ص۱۹۱.</ref>

	در مناطق آباده و [[سروستان]] نیز این بازی را ~~«آسمون~~ چه ~~رنگه»~~ می‌نامند.<ref>صداقت‌کیش، بازی‌های محلی آباده، ۱۳۶۰ش، ص۱۲۶؛~~{{سخ}}~~		در مناطق آباده و [[سروستان]] نیز این بازی را آسمون چه رنگه، می‌نامند.<ref>صداقت‌کیش، بازی‌های محلی آباده، ۱۳۶۰ش، ص۱۲۶؛ همایونی، فرهنگ مردم سروستان، ۱۳۴۸ش، ص۴۵۶.</ref> [[کودک\|کودکان]]، در مناطق شمالی ایران، این بازی را با نام عمه عمه، می‌شناسند. بازی این کودکان دقیقاً، مطابق با بازی آفتاب مهتاب است با این تفاوت که، بازیکنی که خم می‌شود می‌گوید: عمه عمه و بازیکن دیگر پاسخ می‌دهد: جان عمه.<ref>پاینده، فرهنگ گیل و دیلم، ۱۳۶۶ش، ص۹۲.</ref> در سمنان، این بازی با نام خرپشتک، معروف است و در قسمت گفت‌وگوی بین بازیکنان، بازیکن اول می‌گوید: آسمون چه رنگه؟ و بازیکن دومی پاسخ می‌دهد: سرخ و سفید و پنبه، و این گفت‌وگو، به‌صورت‌های مختلفی ادامه می‌یابد تا نوبت به بازیکن دوم برسد. در سایر شهرهای ایران نیز، این گفتمان، با لهجه‌ها و اشعاری محلی اجرا می‌شود.<ref>ستوده، فرهنگ، ۱۳۴۲ش، ص۱۶۵؛ محمدی، فرهنگ بازی‌های محلی ایلام، ۱۳۸۳ش، ۱ص۳–۴؛ رنجبر، سرزمین و فرهنگ مردم ایزدخواست، ۱۳۷۳ش، ص376-377؛ شریعت‌زاده، فرهنگ مردم شاهرود، ۱۳۷۱ش، ص ۴۳۳؛ بیهقی، دایرةالمعارف بزرگ سبزوار، ۱۳۸۳ش، ص۱۹۷؛ محمدی، ائل لر، اویون لار، ۱۳۸۴ش، ص۲۸۵–۲۸۶.</ref>
	همایونی، فرهنگ مردم سروستان، ۱۳۴۸ش، ص۴۵۶.</ref> [[کودک\|کودکان]]، در مناطق شمالی ایران، این بازی را با نام ~~«عمه عمه»~~ می‌شناسند. بازی این کودکان دقیقاً، مطابق با بازی آفتاب مهتاب است با این تفاوت که، بازیکنی که خم می‌شود می‌گوید: ~~«عمه عمه»~~ و بازیکن دیگر پاسخ می‌دهد: ~~«جان عمه»~~.<ref>پاینده، فرهنگ گیل و دیلم، ۱۳۶۶ش، ص۹۲.</ref> در سمنان، این بازی با نام ~~«خرپشتک»~~ معروف است و در قسمت گفت‌وگوی بین بازیکنان، بازیکن اول می‌گوید: ~~«آسمون~~ چه ~~رنگه؟»~~ و بازیکن دومی پاسخ می‌دهد: ~~«سرخ~~ و سفید و ~~پنبه»~~ و این گفت‌وگو، به‌صورت‌های مختلفی ادامه می‌یابد تا نوبت به بازیکن دوم برسد. در سایر شهرهای ایران نیز، این گفتمان، با لهجه‌ها و اشعاری محلی اجرا می‌شود.<ref>ستوده، فرهنگ، ۱۳۴۲ش، ص۱۶۵؛~~{{سخ}}~~
	محمدی، فرهنگ بازی‌های محلی ایلام، ۱۳۸۳ش، ۱ص۳–۴؛~~{{سخ}}~~
	رنجبر، سرزمین و فرهنگ مردم ایزدخواست، ۱۳۷۳ش، ص376-377؛~~{{سخ}}~~
	شریعت‌زاده، فرهنگ مردم شاهرود، ۱۳۷۱ش، ص ۴۳۳؛~~{{سخ}}~~
	بیهقی، دایرةالمعارف بزرگ سبزوار، ۱۳۸۳ش، ص۱۹۷؛~~{{سخ}}~~
	محمدی، ائل لر، اویون لار، ۱۳۸۴ش، ص۲۸۵–۲۸۶.</ref>

	==پانویس==		== پانویس ==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	==منابع==		== منابع ==
	{{آغاز منابع}}		{{آغاز منابع}}
	* ارشادی، عیدی محمد، فرهنگ بختیاری، تهران، آرون، ۱۳۸۸ش.		* ارشادی، عیدی محمد، فرهنگ بختیاری، تهران، آرون، ۱۳۸۸ش.
خط ۳۵:		خط ۲۹:
	* پاینده، محمود، فرهنگ گیل و دیلم، تهران، امیرکبیر، ۱۳۶۶ش.		* پاینده، محمود، فرهنگ گیل و دیلم، تهران، امیرکبیر، ۱۳۶۶ش.
	* جمال‌زاده، محمدعلی، فرهنگ لغات عامیانه، به‌تحقیق محمدجعفر محجوب، تهران، کتابخانه ابن‌سینا، ۱۳۴۱ش.		* جمال‌زاده، محمدعلی، فرهنگ لغات عامیانه، به‌تحقیق محمدجعفر محجوب، تهران، کتابخانه ابن‌سینا، ۱۳۴۱ش.
	* جمشاد، نوروز، بازی‌های باستانی کودکان اصفهان، اصفهان، ~~]بی‌نا[،~~ ۱۳۵۱ش.		* جمشاد، نوروز، بازی‌های باستانی کودکان اصفهان، اصفهان، بی‌نا، ۱۳۵۱ش.
	*جناب، علی، فرهنگ مردم اصفهان، اصفهان، سازمان فرهنگی شهرداری اصفهان، ۱۳۸۵ش.		*جناب، علی، فرهنگ مردم اصفهان، اصفهان، سازمان فرهنگی شهرداری اصفهان، ۱۳۸۵ش.
	*مستوفی، عبدالله، شرح زندگانی من، تهران، زوار، ۱۳۷۱ش.		*مستوفی، عبدالله، شرح زندگانی من، تهران، زوار، ۱۳۷۱ش.
	*رنجبر، حسین و دیگران، سرزمین و فرهنگ مردم ایزدخواست، تهران، ~~نشر~~ آیات، ۱۳۷۳ش.		*رنجبر، حسین و دیگران، سرزمین و فرهنگ مردم ایزدخواست، تهران، آیات، ۱۳۷۳ش.
	*ستوده، منوچهر، فرهنگ، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۴۲ش.		*ستوده، منوچهر، فرهنگ، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۴۲ش.
	*شاملو، احمد، کتاب کوچه، تهران، مازیار، ۱۳۶۱ش.		*شاملو، احمد، کتاب کوچه، تهران، مازیار، ۱۳۶۱ش.
	*شریعت‌زاده، علی‌اصغر، فرهنگ مردم شاهرود، شاهرود، ~~ناشر~~ مؤلف، ۱۳۷۱ش.		*شریعت‌زاده، علی‌اصغر، فرهنگ مردم شاهرود، شاهرود، مؤلف، ۱۳۷۱ش.
	*صداقت‌کیش، جمشید، بازی‌های محلی آباده، شیراز، صابرین، ۱۳۶۰ش.		*صداقت‌کیش، جمشید، بازی‌های محلی آباده، شیراز، صابرین، ۱۳۶۰ش.
	*صفی‌نژاد، جواد، مونوگرافی ده طالب‌آباد، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۵۵ش.		*صفی‌نژاد، جواد، مونوگرافی ده طالب‌آباد، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۵۵ش.
	*عسکری عالم، ~~علی مردان،~~ فرهنگ عامۀ لرستان، خرم‌آباد، افلاک، ۱۳۸۶ش.		*عسکری عالم، علی‌مردان، فرهنگ عامۀ لرستان، خرم‌آباد، افلاک، ۱۳۸۶ش.
	*قزل‌ایاغ، ثریا و دیگران، راهنمای بازی‌های ایران، تهران، کمیسیون ملی یونسکو، ۱۳۷۹ش.		*قزل‌ایاغ، ثریا و دیگران، راهنمای بازی‌های ایران، تهران، کمیسیون ملی یونسکو، ۱۳۷۹ش.
	*ماسه، هانری، معتقدات و آداب ایرانی، ترجمۀ مهدی روشن‌ضمیر، تبریز، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ۱۳۵۷ش.		*ماسه، هانری، معتقدات و آداب ایرانی، ترجمۀ مهدی روشن‌ضمیر، تبریز، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ۱۳۵۷ش.

علی شاهرودی در ۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۰۹:۲۷

2026-05-07T09:27:13Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۲:۵۷
خط ۵۱:		خط ۵۱:
	*همایونی، صادق، فرهنگ مردم سروستان، مشهد، آستان قدس، ۱۳۴۸ش.		*همایونی، صادق، فرهنگ مردم سروستان، مشهد، آستان قدس، ۱۳۴۸ش.
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

			{{کودک}}

رضا عسکری: /* آفتاب مهتاب؛ یک بازی سنتی با قواعدی ساده */

2026-04-20T12:14:22Z

آفتاب مهتاب؛ یک بازی سنتی با قواعدی ساده

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۳۱ فروردین ۱۴۰۵، ساعت ۱۵:۴۴
خط ۱:		خط ۱:
	[[پرونده:آفتاب مهتاب.jpg\|جایگزین=بازی آفتاب مهتاب دانش‌آموزان در جشنواره بازی‌های محلی\|بندانگشتی\|بازی آفتاب مهتاب دانش‌آموزان در جشنواره بازی‌های محلی، ۱۳۹۴ش]]		[[پرونده:آفتاب مهتاب.jpg\|جایگزین=بازی آفتاب مهتاب دانش‌آموزان در جشنواره بازی‌های محلی\|بندانگشتی\|بازی آفتاب مهتاب دانش‌آموزان در جشنواره بازی‌های محلی، ۱۳۹۴ش]]
	{{درشت\|'''آفتاب مهتاب'''}}؛ یکی از بازی‌های سنتی در مناطق مختلف ایران		{{درشت\|'''آفتاب مهتاب'''}}؛ یکی از بازی‌های سنتی در مناطق مختلف ایران.

	==~~آفتاب مهتاب؛ یک~~ بازی ~~سنتی با قواعدی ساده~~==		==معرفی بازی==
	[[پرونده:آفتاب مهتاب۱.jpg\|جایگزین=بازی آفتاب مهتاب \|بندانگشتی\|بازی آفتاب مهتاب ]]		[[پرونده:آفتاب مهتاب۱.jpg\|جایگزین=بازی آفتاب مهتاب \|بندانگشتی\|بازی آفتاب مهتاب ]]
	آفتاب مهتاب، نوعی بازی مرسوم در نقاط مختلف [[ایران]] است. در این بازی، دو بازیکن، در یک فضای باز، پشت به‌هم می‌ایستند و بازوها را در هم قلاب می‌کنند. در مرحله بعد، یکی از بازیکنان خم شده و دیگری را از زمین بلند کرده و می‌گوید: «آفتاب مهتاب چه رنگه؟»، بازیکن دوم که روی به [[آسمان]] شده، پاسخ می‌دهد: «سرخ و سفید دو رنگه»، دوباره نفر پایینی می‌پرسد: «کی گفته؟» و بالایی می‌گوید: «آلاله».<ref>[https://www.beytoote.com/fun/native-games/local1-game-aftab-mahtab.html «بازی آفتاب مهتاب چه رنگه؟»، وب‌سایت بیتوته.]</ref> سپس، نوبت به دیگری می‌رسد و این ترتیب بازی حفظ می‌شود و ادامه می‌یابد.<ref>ماسه، معتقدات و آداب ایرانی، ج2، ۱۳۵۷ش، ص325؛{{سخ}}		آفتاب مهتاب، نوعی بازی مرسوم در نقاط مختلف [[ایران]] است. در این بازی، دو بازیکن، در یک فضای باز، پشت به‌هم می‌ایستند و بازوها را در هم قلاب می‌کنند. در مرحله بعد، یکی از بازیکنان خم شده و دیگری را از زمین بلند کرده و می‌گوید: «آفتاب مهتاب چه رنگه؟»، بازیکن دوم که روی به [[آسمان]] شده، پاسخ می‌دهد: «سرخ و سفید دو رنگه»، دوباره نفر پایینی می‌پرسد: «کی گفته؟» و بالایی می‌گوید: «آلاله».<ref>[https://www.beytoote.com/fun/native-games/local1-game-aftab-mahtab.html «بازی آفتاب مهتاب چه رنگه؟»، وب‌سایت بیتوته.]</ref> سپس، نوبت به دیگری می‌رسد و این ترتیب بازی حفظ می‌شود و ادامه می‌یابد.<ref>ماسه، معتقدات و آداب ایرانی، ج2، ۱۳۵۷ش، ص325؛{{سخ}}
خط ۱۰:		خط ۱۰:
	در نوع دیگری از بازی، پس از قلاب شدن بازوان دو بازیکن در هم، نفر اول خم شده و می‌گوید «آفتاب» و نفر دوم پاسخ می‌دهد «مهتاب» و همین روند ادامه پیدا می‌کند.<ref>قزل‌ایاغ، راهنمای بازی‌های ایران، ۱۳۷۹ش، ص۴۷؛ جمشاد، بازی‌های باستانی کودکان اصفهان، ۱۳۵۱ش، ص۳۹–۴۰.</ref>		در نوع دیگری از بازی، پس از قلاب شدن بازوان دو بازیکن در هم، نفر اول خم شده و می‌گوید «آفتاب» و نفر دوم پاسخ می‌دهد «مهتاب» و همین روند ادامه پیدا می‌کند.<ref>قزل‌ایاغ، راهنمای بازی‌های ایران، ۱۳۷۹ش، ص۴۷؛ جمشاد، بازی‌های باستانی کودکان اصفهان، ۱۳۵۱ش، ص۳۹–۴۰.</ref>

	==~~تنوع~~ در نام و ~~شیوه اجرا؛~~ از ~~«شُتر شُترک» تا «عمه عمه»~~==		== پیشینه آفتاب مهتاب ==
			اصطلاح «آفتاب مهتاب» در گذشته، نام یکی از وسایل آتش‌بازی بوده است. در دوره [[صفویه\|صفویان]]، آتش‌بازی با وسایل و ابزار خاصی مانند «آفتاب مهتاب» یا «کاسه آفتاب مهتاب» صورت می‌گرفت. علت نام‌گذاریِ این ابزار به «آفتاب مهتاب»، نورهای رنگارنگی است که به‌هنگام آتش‌گرفتن ایجاد می‌شود.<ref>جناب، فرهنگ مردم اصفهان، ۱۳۸۵ش، ص263.</ref> در زمان افتتاح دارالسلطنهٔ قزوین نیز از آفتاب مهتاب، به‌هنگام مراسم آتش‌بازی استفاده کردند.<ref>افوشته‌ای، نقاوة الآثار، ۱۳۵۰ش، ص۵۷۸.</ref> در دوره [[قاجاریه\|قاجاریان]]، اسباب آتش‌بازی در اعیاد ملی و مذهبی، بسیار استفاده می‌شد.<ref>مستوفی، شرح زندگانی من، ج1، ۱۳۷۱ش، ص325.</ref>

			== نام‌ها در مناطق و گویش‌ها ==
	این بازی در نقاط مختلف [[ایران]]، تقریباً به‌همین روش صورت می‌گیرد اما، اشعار و گفت‌وگوهای بین بازیکنان، متفاوت است. برای مثال، [[کودک\|کودکان]] بختیاری، این بازی را «شُتر شُترک» می‌نامند.<ref>ارشادی، فرهنگ بختیاری، ۱۳۸۸ش، ص۱۱۰۷–۱۱۰۸.</ref> کودکان در لرستان نیز، این بازی را «هاینه هُوینه» می‌گویند و نحوه بازی آن‌ها کمی متفاوت است. در لرستان، کودکان، پشت به یکدیگر ایستاده و دست‌ها را از زیر کتف یکدیگر رد می‌کنند. پس از آن، هرکدام به نوبت، دیگری را بر دوش کشیده و کسی که قوی‌تر است، دیگری را از بالای سر خود بر زمین می‌کوبد. جایزهٔ بازیکن برنده نیز، سواری خوردن بر کول یا پشت بازیکن بازنده است.<ref>عسکری عالم، فرهنگ عامهٔ لرستان، ۱۳۸۶ش، ص۱۹۱.</ref>		این بازی در نقاط مختلف [[ایران]]، تقریباً به‌همین روش صورت می‌گیرد اما، اشعار و گفت‌وگوهای بین بازیکنان، متفاوت است. برای مثال، [[کودک\|کودکان]] بختیاری، این بازی را «شُتر شُترک» می‌نامند.<ref>ارشادی، فرهنگ بختیاری، ۱۳۸۸ش، ص۱۱۰۷–۱۱۰۸.</ref> کودکان در لرستان نیز، این بازی را «هاینه هُوینه» می‌گویند و نحوه بازی آن‌ها کمی متفاوت است. در لرستان، کودکان، پشت به یکدیگر ایستاده و دست‌ها را از زیر کتف یکدیگر رد می‌کنند. پس از آن، هرکدام به نوبت، دیگری را بر دوش کشیده و کسی که قوی‌تر است، دیگری را از بالای سر خود بر زمین می‌کوبد. جایزهٔ بازیکن برنده نیز، سواری خوردن بر کول یا پشت بازیکن بازنده است.<ref>عسکری عالم، فرهنگ عامهٔ لرستان، ۱۳۸۶ش، ص۱۹۱.</ref>

خط ۲۰:		خط ۲۳:
	بیهقی، دایرةالمعارف بزرگ سبزوار، ۱۳۸۳ش، ص۱۹۷؛{{سخ}}		بیهقی، دایرةالمعارف بزرگ سبزوار، ۱۳۸۳ش، ص۱۹۷؛{{سخ}}
	محمدی، ائل لر، اویون لار، ۱۳۸۴ش، ص۲۸۵–۲۸۶.</ref>		محمدی، ائل لر، اویون لار، ۱۳۸۴ش، ص۲۸۵–۲۸۶.</ref>

	~~==آفتاب مهتاب؛ ابزاری برای آتش‌بازی در دوران صفویه و قاجاریه==~~
	اصطلاح «آفتاب مهتاب» در گذشته، نام یکی از وسایل آتش‌بازی نیز بوده است. در دوره [[صفویه\|صفویان]]، آتش‌بازی با وسایل و ابزار خاصی مانند «آفتاب مهتاب» یا «کاسه آفتاب مهتاب» صورت می‌گرفت. علت نام‌گذاریِ این ابزار به «آفتاب مهتاب»، نورهای رنگارنگی است که به‌هنگام آتش‌گرفتن ایجاد می‌شود.<ref>جناب، فرهنگ مردم اصفهان، ۱۳۸۵ش، ص263.</ref> در زمان افتتاح دارالسلطنهٔ قزوین نیز از آفتاب مهتاب، به‌هنگام مراسم آتش‌بازی استفاده کردند.<ref>افوشته‌ای، نقاوة الآثار، ۱۳۵۰ش، ص۵۷۸.</ref> در دوره [[قاجاریه\|قاجاریان]]، اسباب آتش‌بازی در اعیاد ملی و مذهبی، بسیار استفاده می‌شد.<ref>مستوفی، شرح زندگانی من، ج1، ۱۳۷۱ش، ص325.</ref>

	==پانویس==		==پانویس==

زهرا فاضل: صفحه‌ای تازه حاوی «بازی آفتاب مهتاب دانش‌آموزان در جشنواره بازی‌های محلی، ۱۳۹۴ش {{درشت|'''آفتاب مهتاب'''}}؛ یکی از بازی‌های سنتی در مناطق مختلف ایران ==آفتاب مهتاب...» ایجاد کرد

2026-04-20T05:47:17Z

صفحه‌ای تازه حاوی «جایگزین=بازی آفتاب مهتاب دانش‌آموزان در جشنواره بازی‌های محلی|بندانگشتی|بازی آفتاب مهتاب دانش‌آموزان در جشنواره بازی‌های محلی، ۱۳۹۴ش {{درشت|'''آفتاب مهتاب'''}}؛ یکی از بازی‌های سنتی در مناطق مختلف ایران ==آفتاب مهتاب...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

[[پرونده:آفتاب مهتاب.jpg|جایگزین=بازی آفتاب مهتاب دانش‌آموزان در جشنواره بازی‌های محلی|بندانگشتی|بازی آفتاب مهتاب دانش‌آموزان در جشنواره بازی‌های محلی، ۱۳۹۴ش]]
{{درشت|'''آفتاب مهتاب'''}}؛ یکی از بازی‌های سنتی در مناطق مختلف ایران

==آفتاب مهتاب؛ یک بازی سنتی با قواعدی ساده==
[[پرونده:آفتاب مهتاب۱.jpg|جایگزین=بازی آفتاب مهتاب |بندانگشتی|بازی آفتاب مهتاب ]]
آفتاب مهتاب، نوعی بازی مرسوم در نقاط مختلف [[ایران]] است. در این بازی، دو بازیکن، در یک فضای باز، پشت به‌هم می‌ایستند و بازوها را در هم قلاب می‌کنند. در مرحله بعد، یکی از بازیکنان خم شده و دیگری را از زمین بلند کرده و می‌گوید: «آفتاب مهتاب چه رنگه؟»، بازیکن دوم که روی به [[آسمان]] شده، پاسخ می‌دهد: «سرخ و سفید دو رنگه»، دوباره نفر پایینی می‌پرسد: «کی گفته؟» و بالایی می‌گوید: «آلاله».<ref>[https://www.beytoote.com/fun/native-games/local1-game-aftab-mahtab.html «بازی آفتاب مهتاب چه رنگه؟»، وب‌سایت بیتوته.]</ref> سپس، نوبت به دیگری می‌رسد و این ترتیب بازی حفظ می‌شود و ادامه می‌یابد.<ref>ماسه، معتقدات و آداب ایرانی، ج2، ۱۳۵۷ش، ص325؛{{سخ}}
جمال‌زاده، فرهنگ لغات عامیانه، ۱۳۴۱ش، ص۳–۴؛{{سخ}}
شاملو، کتاب کوچه، ج2، ۱۳۶۱ش، ص۵۳۰؛ صفی‌نژاد، مونوگرافی ده طالب‌آباد، ۱۳۵۵ش، ص۳۴۰.</ref>

در نوع دیگری از بازی، پس از قلاب شدن بازوان دو بازیکن در هم، نفر اول خم شده و می‌گوید «آفتاب» و نفر دوم پاسخ می‌دهد «مهتاب» و همین روند ادامه پیدا می‌کند.<ref>قزل‌ایاغ، راهنمای بازی‌های ایران، ۱۳۷۹ش، ص۴۷؛ جمشاد، بازی‌های باستانی کودکان اصفهان، ۱۳۵۱ش، ص۳۹–۴۰.</ref>

==تنوع در نام و شیوه اجرا؛ از «شُتر شُترک» تا «عمه عمه»==
این بازی در نقاط مختلف [[ایران]]، تقریباً به‌همین روش صورت می‌گیرد اما، اشعار و گفت‌وگوهای بین بازیکنان، متفاوت است. برای مثال، [[کودک|کودکان]] بختیاری، این بازی را «شُتر شُترک» می‌نامند.<ref>ارشادی، فرهنگ بختیاری، ۱۳۸۸ش، ص۱۱۰۷–۱۱۰۸.</ref> کودکان در لرستان نیز، این بازی را «هاینه هُوینه» می‌گویند و نحوه بازی آن‌ها کمی متفاوت است. در لرستان، کودکان، پشت به یکدیگر ایستاده و دست‌ها را از زیر کتف یکدیگر رد می‌کنند. پس از آن، هرکدام به نوبت، دیگری را بر دوش کشیده و کسی که قوی‌تر است، دیگری را از بالای سر خود بر زمین می‌کوبد. جایزهٔ بازیکن برنده نیز، سواری خوردن بر کول یا پشت بازیکن بازنده است.<ref>عسکری عالم، فرهنگ عامهٔ لرستان، ۱۳۸۶ش، ص۱۹۱.</ref>

در مناطق آباده و [[سروستان]] نیز این بازی را «آسمون چه رنگه» می‌نامند.<ref>صداقت‌کیش، بازی‌های محلی آباده، ۱۳۶۰ش، ص۱۲۶؛{{سخ}}
همایونی، فرهنگ مردم سروستان، ۱۳۴۸ش، ص۴۵۶.</ref> [[کودک|کودکان]]، در مناطق شمالی ایران، این بازی را با نام «عمه عمه» می‌شناسند. بازی این کودکان دقیقاً، مطابق با بازی آفتاب مهتاب است با این تفاوت که، بازیکنی که خم می‌شود می‌گوید: «عمه عمه» و بازیکن دیگر پاسخ می‌دهد: «جان عمه».<ref>پاینده، فرهنگ گیل و دیلم، ۱۳۶۶ش، ص۹۲.</ref> در سمنان، این بازی با نام «خرپشتک» معروف است و در قسمت گفت‌وگوی بین بازیکنان، بازیکن اول می‌گوید: «آسمون چه رنگه؟» و بازیکن دومی پاسخ می‌دهد: «سرخ و سفید و پنبه» و این گفت‌وگو، به‌صورت‌های مختلفی ادامه می‌یابد تا نوبت به بازیکن دوم برسد. در سایر شهرهای ایران نیز، این گفتمان، با لهجه‌ها و اشعاری محلی اجرا می‌شود.<ref>ستوده، فرهنگ، ۱۳۴۲ش، ص۱۶۵؛{{سخ}}
محمدی، فرهنگ بازی‌های محلی ایلام، ۱۳۸۳ش، ۱ص۳–۴؛{{سخ}}
رنجبر، سرزمین و فرهنگ مردم ایزدخواست، ۱۳۷۳ش، ص376-377؛{{سخ}}
شریعت‌زاده، فرهنگ مردم شاهرود، ۱۳۷۱ش، ص ۴۳۳؛{{سخ}}
بیهقی، دایرةالمعارف بزرگ سبزوار، ۱۳۸۳ش، ص۱۹۷؛{{سخ}}
محمدی، ائل لر، اویون لار، ۱۳۸۴ش، ص۲۸۵–۲۸۶.</ref>

==آفتاب مهتاب؛ ابزاری برای آتش‌بازی در دوران صفویه و قاجاریه==
اصطلاح «آفتاب مهتاب» در گذشته، نام یکی از وسایل آتش‌بازی نیز بوده است. در دوره [[صفویه|صفویان]]، آتش‌بازی با وسایل و ابزار خاصی مانند «آفتاب مهتاب» یا «کاسه آفتاب مهتاب» صورت می‌گرفت. علت نام‌گذاریِ این ابزار به «آفتاب مهتاب»، نورهای رنگارنگی است که به‌هنگام آتش‌گرفتن ایجاد می‌شود.<ref>جناب، فرهنگ مردم اصفهان، ۱۳۸۵ش، ص263.</ref> در زمان افتتاح دارالسلطنهٔ قزوین نیز از آفتاب مهتاب، به‌هنگام مراسم آتش‌بازی استفاده کردند.<ref>افوشته‌ای، نقاوة الآثار، ۱۳۵۰ش، ص۵۷۸.</ref> در دوره [[قاجاریه|قاجاریان]]، اسباب آتش‌بازی در اعیاد ملی و مذهبی، بسیار استفاده می‌شد.<ref>مستوفی، شرح زندگانی من، ج1، ۱۳۷۱ش، ص325.</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==
{{آغاز منابع}}
* ارشادی، عیدی محمد، فرهنگ بختیاری، تهران، آرون، ۱۳۸۸ش.
* افوشته‌ای، محمود، نقاوة الآثار، به‌تحقیق احسان اشراقی، تهران، علمی و فرهنگی، ۱۳۵۰ش.
* «بازی آفتاب مهتاب چه رنگه؟»، وب‌سایت بیتوته، تاریخ بازدید: ۱۹ دی ۱۴۰۰ش.
* بیهقی، محمود، دایرةالمعارف بزرگ سبزوار، سبزوار، آژند، ۱۳۸۳ش.
* پاینده، محمود، فرهنگ گیل و دیلم، تهران، امیرکبیر، ۱۳۶۶ش.
* جمال‌زاده، محمدعلی، فرهنگ لغات عامیانه، به‌تحقیق محمدجعفر محجوب، تهران، کتابخانه ابن‌سینا، ۱۳۴۱ش.
* جمشاد، نوروز، بازی‌های باستانی کودکان اصفهان، اصفهان، ]بی‌نا[، ۱۳۵۱ش.
*جناب، علی، فرهنگ مردم اصفهان، اصفهان، سازمان فرهنگی شهرداری اصفهان، ۱۳۸۵ش.
*مستوفی، عبدالله، شرح زندگانی من، تهران، زوار، ۱۳۷۱ش.
*رنجبر، حسین و دیگران، سرزمین و فرهنگ مردم ایزدخواست، تهران، نشر آیات، ۱۳۷۳ش.
*ستوده، منوچهر، فرهنگ، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۴۲ش.
*شاملو، احمد، کتاب کوچه، تهران، مازیار، ۱۳۶۱ش.
*شریعت‌زاده، علی‌اصغر، فرهنگ مردم شاهرود، شاهرود، ناشر مؤلف، ۱۳۷۱ش.
*صداقت‌کیش، جمشید، بازی‌های محلی آباده، شیراز، صابرین، ۱۳۶۰ش.
*صفی‌نژاد، جواد، مونوگرافی ده طالب‌آباد، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۵۵ش.
*عسکری عالم، علی مردان، فرهنگ عامۀ لرستان، خرم‌آباد، افلاک، ۱۳۸۶ش.
*قزل‌ایاغ، ثریا و دیگران، راهنمای بازی‌های ایران، تهران، کمیسیون ملی یونسکو، ۱۳۷۹ش.
*ماسه، هانری، معتقدات و آداب ایرانی، ترجمۀ مهدی روشن‌ضمیر، تبریز، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ۱۳۵۷ش.
*محمدی، آیت و محمدی، فاطمه، فرهنگ بازی‌های محلی ایلام، تهران، سمیرا، ۱۳۸۳ش.
*محمدی، مهین و کامرانی، حسن، ائل لر، اویون لار، اردبیل، ۱۳۸۴ش.
*همایونی، صادق، فرهنگ مردم سروستان، مشهد، آستان قدس، ۱۳۴۸ش.
{{پایان منابع}}