https://iranpedia.net/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A2%D9%84_%28%D8%AE%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%29آل (خاندان) - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-07T18:39:51Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.44.2https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D8%A2%D9%84_(%D8%AE%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86)&diff=30019&oldid=prevزهرا فاضل: صفحهای تازه حاوی «نقاشی عالم آل محمد اثر حسن روحالامین <big>'''آل (خاندان)'''</big>؛ تبار و گروه خویشان. «آل» در لغت بهمعنای دودمان، خاندان، وابستگان و اهل خانه است. این واژه در عصر جاهلیت برای...» ایجاد کرد2026-04-20T06:08:16Z<p>صفحهای تازه حاوی «<a href="/w/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%A2%D9%84%DB%B1.jpg&action=edit&redlink=1" class="new" title="پرونده:آل۱.jpg (صفحه وجود ندارد)">جایگزین=نقاشی عالم آل محمد اثر حسن روحالامین|بندانگشتی|نقاشی عالم آل محمد اثر حسن روحالامین</a> <big>'''آل (خاندان)'''</big>؛ تبار و گروه خویشان. «آل» در لغت بهمعنای دودمان، خاندان، وابستگان و اهل خانه است. این واژه در عصر جاهلیت برای...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>[[پرونده:آل۱.jpg|جایگزین=نقاشی عالم آل محمد اثر حسن روحالامین|بندانگشتی|نقاشی عالم آل محمد اثر حسن روحالامین]]<br />
<big>'''آل (خاندان)'''</big>؛ تبار و گروه خویشان.<br />
<br />
«آل» در لغت بهمعنای دودمان، خاندان، وابستگان و اهل خانه است. این واژه در عصر جاهلیت برای اشاره به قریش بهکار میرفت و بعدها در قرآن به دو معنا بهکار رفته است: خاندان (مانند آل عمران) و پیروان دینی یا سیاسی (مانند آل فرعون). دربارهٔ مصداق «آل محمد»، اهلسنت آن را شامل بنیهاشم یا پیروان پیامبر دانستهاند، اما شیعیان آن را ویژهٔ امام علی، حضرت فاطمه و فرزندانشان میدانند. واژهٔ «آل» پس از اسلام وارد فارسی شد و در شعر و نثر فارسی، بهویژه در ستایش خاندان پیامبر، کاربرد یافت.<br />
<br />
==مفهومشناسی==<br />
آل، بهمعنی دودمان، فرزندان، وابستگان و اهل خانه است.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D8%A2%D9%84-5 دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه آل.]</ref> <br />
==پیشینه واژه آل==<br />
قبیلۀ قریش در عصر جاهلیت، بهدلیل حفاظت از خانۀ خدا (کعبه)، خود را «آل الله» یا «آل بيتالله» مینامیدند و بههنگام دادخواهی نیز از اصطلاح «یا آلَ الله» بهمعنی «ای قریشیان» استفاده میکردند.<ref> [https://lib.eshia.ir/12560/1/40 إربلی، کشف الغمة في معرفة الأئمة، ج1، 1381ق، ص40.]</ref> برخی آل را واژهای آرامی بهمعنی قدرت، کمک و همپیمان میدانند. هرچند [[مسلمان|مسلمانان]]، این کلمه را برگرفته از واژه «اهل» دانستهاند. برخی از پژوهشگران، مراتب مصداقی این واژه را به این صورت معرفی کردهاند: [[خانواده]] (ساکن یک چادر)، خاندان، عشیره (خاندان بزرگ)، قبیله، پیروان (دینی و سیاسی). در [[قرآن]] کریم، این واژه بهمعنی خاندان (مانند آل عمران) و پیروان دینی و سیاسی (مانند آل فرعون) آمده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/12560/1/42 إربلی، کشف الغمة في معرفة الأئمة ، ج1، 1381ق، ص42.]</ref> <br />
==آل محمد==<br />
در رابطه با معنی و مصداق «آل محمد» یا «آل نبی»، بین مذاهب اسلامی، اختلافاتی وجود دارد؛ برخی از علمای سُنّی، مفهوم کلی «بنی هاشم» را مصداق آل محمد دانستهاند و برخی دیگر، آل محمد را پیروان [[حضرت محمد]] (صلی الله علیه و آله) میدانند و در این زمینه به حدیثی از [[امام جعفر صادق]] استناد میکنند.<ref>راغب اصفهانی، المفردات، ۱۳۸۱ق، ص۳۰-۳۱.</ref> اما علمای [[شیعه]]، آل محمد را منحصر در امام [[امام علی|علی]] و [[حضرت فاطمه]] و فرزندان آندو میدانند.<ref>[https://lib.eshia.ir/12560/1/45 إربلی، کشف الغمة في معرفة الأئمة ، ج1، 1381ق، ص45.]</ref> <br />
==آل در ادبیات فارسی== <br />
آل، از واژگانی است که پس از ظهور [[اسلام]]، از [[زبان عربی]] به [[زبان فارسی|فارسی]] راه یافته و در اشعار و متون ایرانیان بهکار رفته است. برای مثال، [[ناصر خسرو|ناصرخسرو]] در شعری میگوید:<ref>[https://ganjoor.net/naserkhosro/divann/ghaside-naser/sh136/ ناصرخسرو، دیوان اشعار، قصاید، قصیده شماره 136، بیت 47، سایت گنجور.]</ref> <br><br />
{{آغاز نستعلیق}}<br />
{{شعر|نستعلیق}}<br />
{{ب|جز که زهرا و علی و اولادشان|مر رسول مصطفی را کیست آل؟}}<br />
{{پایان شعر}}<br />
{{پایان نستعلیق}} <br />
<br />
[[سعدی]] نیز از واژۀ آل، بارها بهره گرفته است:<ref>[https://ganjoor.net/saadi/mavaez/ghasides/sh16 سعدی، مواعظ، قصاید، قصیده شماره 16، در ستایش حضرت رسول، بیت 11، سایت گنجور.]</ref><br><br />
{{آغاز نستعلیق}}<br />
{{شعر|نستعلیق}}<br />
{{ب|سعدی اگر عاشقی کنی و جوانی |عشق محمد بس است و آل محمد}}<br />
{{پایان شعر}}<br />
{{پایان نستعلیق}}<br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع== <br />
{{آغاز منابع}}<br />
* إربلی، علی بن عیسی، کشف الغمة في معرفة الأئمة، بهتحقیق سیدهاشم رسولی محلاتی، تبریز، بنیهاشمی، ۱۳۸۱ق.<br />
* دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، سایت واژهیاب، تاریخ بازدید: ۲۹ دی ۱۴۰۰ش.<br />
* راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات، بهتحقیق محمد سیدالگیلانی، مصر، مصطفی البابی الحلبی، ۱۳۸۱ق.<br />
* سعدی، مواعظ، قصاید، سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۲۹ دی ۱۴۰۰ش.<br />
* ناصرخسرو، دیوان اشعار، سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۲۹ دی ۱۴۰۰ش.<br />
{{پایان منابع}}</div>زهرا فاضل