آموزش در قوم بلوچ - تاریخچهٔ نسخه‌ها

حمید گلزار در ۱۲ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۰۴:۵۸

2026-06-02T04:58:26Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۲ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۰۸:۲۸
خط ۲۱:		خط ۲۱:
	===توسعه آموزش پس از انقلاب و چالش بازماندگی از تحصیل===		===توسعه آموزش پس از انقلاب و چالش بازماندگی از تحصیل===
	[[پرونده:اموزش در قوم بلوچ۱.jpg\|جایگزین=مدرسه روستای سید بار جدگال بخش پلان شهرستان چابهار بلوچیستان\|بندانگشتی\|مدرسه روستای سید بار جدگال بخش پلان شهرستان چابهار بلوچیستان]]		[[پرونده:اموزش در قوم بلوچ۱.jpg\|جایگزین=مدرسه روستای سید بار جدگال بخش پلان شهرستان چابهار بلوچیستان\|بندانگشتی\|مدرسه روستای سید بار جدگال بخش پلان شهرستان چابهار بلوچیستان]]
	پس از [[انقلاب اسلامی]]، تمام ظرفیت‌های موجود در [[سیستان]] و بلوچستان، جهت فرهنگ‌سازی، تخصیص بودجۀ قابل توجه دولتی و خیرین و حتی مراجعۀ خانه‌به‌خانۀ معلمان مدارس با هدف شناسایی، هدایت و جذب [[کودک\|کودکان]] بازمانده از تحصیل، فعال شد<ref>[https://www.irna.ir/news/83138328/%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4-%D9%88-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%B4-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%88-%DA%86%D8%A7%D9%84%D8%B4-%D9%87%D8%A7-% «آموزش و پرورش در سیستان و بلوچستان و چالشها و راهکارهای آن»، خبرگزاری جمهوری اسلام.]</ref> و تا سال ۱۳۹۹ش، آمار آموزشگاه‌های استان به ۸۵۵۲ مرکز افزایش یافت؛<ref>[https://www.asrehamoon.ir/report/134824/%DA%AF%D8%B0%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D8%B3%DB%8C%D8%B1-42-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%B3%D9%88%D8%A7%D8%AF%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9 «گذری بر مسیر 42 ساله سوادآموزی در سیستان و بلوچستان»، پایگاه خبری عصرهامون.]</ref> اما هنوز هم آموزش در میان مردم بلوچ اهمیت خود را نیافته است. طبق آمار ارائه شده در سال ۱۴۰۲ش، استان سیستان و بلوچستان مقام اول را در تعداد بازماندگان از تحصیل دارد.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1401/05/25/2758838/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%B5%D8%AF%D8%B1%D9%86%D8%B4%DB%8C%D9%86-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D8 «سیستان و بلوچستان صدرنشین آمار بازماندگان از تحصیل این زخم کهنه چگونه التیام مییابد»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>		پس از [[انقلاب اسلامی ایران\|انقلاب اسلامی]]، تمام ظرفیت‌های موجود در [[سیستان]] و بلوچستان، جهت فرهنگ‌سازی، تخصیص بودجۀ قابل توجه دولتی و خیرین و حتی مراجعۀ خانه‌به‌خانۀ معلمان مدارس با هدف شناسایی، هدایت و جذب [[کودک\|کودکان]] بازمانده از تحصیل، فعال شد<ref>[https://www.irna.ir/news/83138328/%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4-%D9%88-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%B4-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%88-%DA%86%D8%A7%D9%84%D8%B4-%D9%87%D8%A7-% «آموزش و پرورش در سیستان و بلوچستان و چالشها و راهکارهای آن»، خبرگزاری جمهوری اسلام.]</ref> و تا سال ۱۳۹۹ش، آمار آموزشگاه‌های استان به ۸۵۵۲ مرکز افزایش یافت؛<ref>[https://www.asrehamoon.ir/report/134824/%DA%AF%D8%B0%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D8%B3%DB%8C%D8%B1-42-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%B3%D9%88%D8%A7%D8%AF%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9 «گذری بر مسیر 42 ساله سوادآموزی در سیستان و بلوچستان»، پایگاه خبری عصرهامون.]</ref> اما هنوز هم آموزش در میان مردم بلوچ اهمیت خود را نیافته است. طبق آمار ارائه شده در سال ۱۴۰۲ش، استان سیستان و بلوچستان مقام اول را در تعداد بازماندگان از تحصیل دارد.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1401/05/25/2758838/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%B5%D8%AF%D8%B1%D9%86%D8%B4%DB%8C%D9%86-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D8 «سیستان و بلوچستان صدرنشین آمار بازماندگان از تحصیل این زخم کهنه چگونه التیام مییابد»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>

	===ریشه‌یابی علل ترک تحصیل (به‌ویژه در میان دختران)===		===ریشه‌یابی علل ترک تحصیل (به‌ویژه در میان دختران)===
	کارشناسان معتقدند که با توجه به پیش‌زمینۀ فرهنگی، فعالیت‌ گروه‌های افراطی و قرائت نادرست از آموزه‌های دینی به‌ویژه در مورد آموزش دختران، پراکندگی نامتعارف روستاها، فقر، نبود برنامه مدون و رسمی برای آموزش همزمان با اشتغال و [[ازدواج ~~بهنگام~~]]، کمبود امکانات، نداشتن شناسنامه، نبود معلم زن برای دختران و نبود دوره‌های بالاتر آموزش در روستاها، بازماندگی و ترک آموزش را به‌ویژه برای دختران بلوچ بیشتر کرده است.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/691662/%DB%B1%DB%B4%DB%B8%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4-%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B3%D9%87-%D8%AE%D8%AF «جوانترین استان کشور رکورددار بیشترین بازمانگان از تحصیل»، وبسایت روزنامۀ همشهری.]</ref>		کارشناسان معتقدند که با توجه به پیش‌زمینۀ فرهنگی، فعالیت‌ گروه‌های افراطی و قرائت نادرست از آموزه‌های دینی به‌ویژه در مورد آموزش دختران، پراکندگی نامتعارف روستاها، فقر، نبود برنامه مدون و رسمی برای آموزش همزمان با اشتغال و [[ازدواج به‌هنگام]]، کمبود امکانات، نداشتن شناسنامه، نبود معلم زن برای دختران و نبود دوره‌های بالاتر آموزش در روستاها، بازماندگی و ترک آموزش را به‌ویژه برای دختران بلوچ بیشتر کرده است.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/691662/%DB%B1%DB%B4%DB%B8%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4-%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B3%D9%87-%D8%AE%D8%AF «جوانترین استان کشور رکورددار بیشترین بازمانگان از تحصیل»، وبسایت روزنامۀ همشهری.]</ref>

	===وضعیت آموزش عالی در دوران معاصر===		===وضعیت آموزش عالی در دوران معاصر===

اسدالله عظیمی: صفحه‌ای تازه حاوی «کپر، کلاس درس دانش‌آموزان بلوچستانی، عکس از مهین محمدزاده، ۱۳۹۵ش '''آموزش در قوم بلوچ؛''' چگونگی وضعیت آموزش در میان مردم بلوچ. آموزش در قوم بلوچ، به...» ایجاد کرد

2026-05-14T07:11:26Z

صفحه‌ای تازه حاوی «جایگزین=کپر، کلاس درس دانش‌آموزان بلوچستانی|بندانگشتی|کپر، کلاس درس دانش‌آموزان بلوچستانی، عکس از مهین محمدزاده، ۱۳۹۵ش <big>'''آموزش در قوم بلوچ؛'''</big> چگونگی وضعیت آموزش در میان مردم بلوچ. آموزش در قوم بلوچ، به...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

[[پرونده:اموزش در قوم بلوچ.jpg|جایگزین=کپر، کلاس درس دانش‌آموزان بلوچستانی|بندانگشتی|کپر، کلاس درس دانش‌آموزان بلوچستانی، عکس از مهین محمدزاده، ۱۳۹۵ش]]
<big>'''آموزش در قوم بلوچ؛'''</big> چگونگی وضعیت آموزش در میان مردم بلوچ.

آموزش در قوم [[بلوچ]]، به‌رغم استعداد سرشار این مردم، متأثر از عوامل تاریخی، اجتماعی و فرهنگی، از وضعیت خوبی برخوردار نبوده است و امروزه نیز با وجود تلاش‌های فرهنگیان و حاکمیت، هنوز با مشکلات زیادی رو‌به‌رو است.
==آموزش سنتی در قوم بلوچ==
نظام آموزشی [[مکتب‌خانه|مکتب‌خانه‌ای]]، از گذشته‌های دور در [[قوم بلوچ]]، نقش‌ اساسی داشته و نظام آموزشی نوین تا مدت‌ها در [[ایران]]<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1547893876-9949-22-9.pdf نادریان‌فر و دیگران، «بررسی چگونگی ایجاد معارف نوین در بلوچستان و سیر عملکرد آن در دورۀ پهلوی اول»، 1397ش، ص178-179.]</ref> و افغانستان،<ref>[http://www.farda.org/articles/08_updates/080700/maairf14.pdf اندیشمند، «معارف عصری در افغانستان»، وب‌سایت فردا.]</ref> با مخالفت‌های جدی مردم بلوچ رو‌به‌رو بود. به‌رغم تلاش نهادها و شخصیت‌های فرهنگی، هنوز نگاه سنتی مردم، یکی از عوامل بازدارندۀ گسترش آموزش نوین در قوم بلوچ به حساب می‌آید.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1547893876-9949-22-9.pdf نادریان‌فر و دیگران، «بررسی چگونگی ایجاد معارف نوین در بلوچستان و سیر عملکرد آن در دورۀ پهلوی اول»، 1397ش، ص178-179.]</ref> در پاکستان، به‌دلیل وجود نظام خاص اجتماعی با نام «سرداری»، پدیدۀ آموزش هیچ‌گاه با استقبال مردمی روبرو نبوده است؛<ref>[https://www.irna.ir/news/81350047/%D9%81%D8%A7%D8%AC%D8%B9%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%D9%8A-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D8%A7%D9%83%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-66%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF-%D9%83%D9%88%D8%AF%D9 «فاجعه فرهنگی در بلوچستان پاکستان، 66 درصد کودکان مدرسه نمیروند»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> اما با گسترش نفوذ گروه‌های تندرو مذهبی، تعداد مدارس [[دین|دینی]] در مناطق بلوچ رو به افزایش است.<ref>[https://farhangemelal.icro.ir/news/4766/%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%82%D9%88%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%B4-%D9%85%D8%B0%D9%87%D8%A8-%D9%88-%D8%AA%D9 رانا، «بلوچستان: گرایشهای جدید قومی، شورش، مذهب و توسعه»، پایگاه تخصصی تحلیلی جامعه و فرهنگ ملل.]</ref>

==انواع آموزش در قوم بلوچ==
===دینی===
آموزش دینی که در گذشته در مکتب‌خانه‌ها صورت می‌گرفت و امروز جای خود را به [[مدرسه|مدارس]] دینی داده، تا دیر زمان یگانه‌راه کسب دانش در میان مردم بلوچ بوده است. در مکتب‌خانه و مدارس دینی، دانش‌آموزان، ابتدا سواد خواندن و نوشتن بعد [[قرآن]] و بعد هم ادبیات عرب و دروس دینی به‌ [[زبان عربی]] را می‌آموزند. <ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1547893876-9949-22-9.pdf نادریان‌فر و دیگران، «بررسی چگونگی ایجاد معارف نوین در بلوچستان و سیر عملکرد آن در دورۀ پهلوی اول»، 1397ش، ص178.]</ref>
===دانش‌های جدید===
آموزش دانش‌های جدید زیر نظر حکومت‌ها، با سیستم به‌نسبت متفاوت اجرا می‌شود. این گونه آموزش‌ها در مناطق بلوچ‌نشین ایران،<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1547893876-9949-22-9.pdf نادریان‌فر و دیگران، «بررسی چگونگی ایجاد معارف نوین در بلوچستان و سیر عملکرد آن در دورۀ پهلوی اول»، 1397ش، ص178-179.]</ref> پاکستان<ref>[https://www.irna.ir/news/81350047/%D9%81%D8%A7%D8%AC%D8%B9%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%D9%8A-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D8%A7%D9%83%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-66%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF-%D9%83%D9%88%D8%AF%D9 «فاجعه فرهنگی در بلوچستان پاکستان، 66 درصد کودکان مدرسه نمیروند»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> و افغانستان<ref>[https://neshananews.com/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4/%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D9%81-%D8%AF%D8%B1-%D9%88%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D9%86%DB%8C%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B2/ «وضعیت معارف در ولایت نیمروز»، خبرگزاری نشانه.]</ref> همواره با مشکلات زیادی رو‌به‌رو بوده است.<ref>[https://geopoliotical.blogsky.com/1395/02/07/post-25/ مدیرشانه‌چی و دهمرده، «نقش و جایگاه نخبگان و سران طوایف قوم بلوچ در واگرایی و هم‌پیوندی ملی مطالعۀ موردی منطقۀ بلوچستان»، وبلاگ جغرافیای سیاست.]</ref>
==آموزش در میان بلوچ‌های ایران==

===گذار از آموزش سنتی به نوین در دوره پهلوی===
آموزش کودکان بلوچ به‌صورت سنتی از طریق مکتب‌خانه‌ها و با محوریت کتاب‌های دینی، انجام می‌شد. با آغاز حکومت پهلوی، مکتب‌خانه‌ها تعطیل و دانش‌سراهای مقدماتی تأسیس شد که نظام آموزشی فرانسه را الگوی خود قرار داده بود. استفاده از افسران ارتش به‌عنوان آموزگار و همکاری سرداران بلوچ از جمله دوست‌محمدخان برای توسعۀ مدارس نوین و در نظر گرفتن تشویق‌های دولتی (مواد خوراکی، لباس و مدارس شبانه‌روزی)، پذیرش مردمان فقیر بلوچ را به همراه نداشت.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1547893876-9949-22-9.pdf نادریان‌فر و دیگران، «بررسی چگونگی ایجاد معارف نوین در بلوچستان و سیر عملکرد آن در دورۀ پهلوی اول»، 1397ش، ص178-185.]</ref>

===مقاومت فرهنگی و مذهبی در برابر آموزش مدرن===
به همین دلیل، برخی از مردم بلوچ برای کسب دانش دینی، به پاکستان و هند سفر می‌کردند.<ref>[https://www.shastoon.ir/note/17082/%d8%ae%d8%af%d9%85%d8%a7%d8%aa-%d8%af%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d9%88%d8%b1%d8%af%d9%87%d8%a7%db%8c-%d9%86%d8%b8%d8%a7%d9%85-%d8%ac%d9%85%d9%87%d9%88%d8%b1%db%8c-%d8%a7%d8%b3%d9%84%d8%a7%d9%85%db%8c-%d8%a7%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%8 «خدمات و دست‌آوردهای نظام جمهوری اسلامی ایران در حوزه اهل سنت سیستان و بلوچستان»، پایگاه تحلیلی خبری شهرستان سراوان.]</ref> واکنش علمای دینی بلوچ به کنار گذاشتن آموزه‌های دینی مانند [[حجاب]]<ref>[http://shahr-sabz.ir/?p=6327 دیانتی‌نسب، «نیم‌نگاهی به آموزش و پرورش قبل و بعد از انقلاب اسلامی ایران»، وب‌سایت هفته‌نامۀ شهر سبز.]</ref> آن‌قدر جدی بود که آموزش نوین را هم‌تراز کُفر می‌دانستند.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1547893876-9949-22-9.pdf نادریان‌فر و دیگران، «بررسی چگونگی ایجاد معارف نوین در بلوچستان و سیر عملکرد آن در دورۀ پهلوی اول»، 1397ش، ص178-185.]</ref>

===توسعه آموزش پس از انقلاب و چالش بازماندگی از تحصیل===
[[پرونده:اموزش در قوم بلوچ۱.jpg|جایگزین=مدرسه روستای سید بار جدگال بخش پلان شهرستان چابهار بلوچیستان|بندانگشتی|مدرسه روستای سید بار جدگال بخش پلان شهرستان چابهار بلوچیستان]]
پس از [[انقلاب اسلامی]]، تمام ظرفیت‌های موجود در [[سیستان]] و بلوچستان، جهت فرهنگ‌سازی، تخصیص بودجۀ قابل توجه دولتی و خیرین و حتی مراجعۀ خانه‌به‌خانۀ معلمان مدارس با هدف شناسایی، هدایت و جذب [[کودک|کودکان]] بازمانده از تحصیل، فعال شد<ref>[https://www.irna.ir/news/83138328/%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4-%D9%88-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%B4-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%88-%DA%86%D8%A7%D9%84%D8%B4-%D9%87%D8%A7-% «آموزش و پرورش در سیستان و بلوچستان و چالشها و راهکارهای آن»، خبرگزاری جمهوری اسلام.]</ref> و تا سال ۱۳۹۹ش، آمار آموزشگاه‌های استان به ۸۵۵۲ مرکز افزایش یافت؛<ref>[https://www.asrehamoon.ir/report/134824/%DA%AF%D8%B0%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D8%B3%DB%8C%D8%B1-42-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%B3%D9%88%D8%A7%D8%AF%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9 «گذری بر مسیر 42 ساله سوادآموزی در سیستان و بلوچستان»، پایگاه خبری عصرهامون.]</ref> اما هنوز هم آموزش در میان مردم بلوچ اهمیت خود را نیافته است. طبق آمار ارائه شده در سال ۱۴۰۲ش، استان سیستان و بلوچستان مقام اول را در تعداد بازماندگان از تحصیل دارد.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1401/05/25/2758838/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%B5%D8%AF%D8%B1%D9%86%D8%B4%DB%8C%D9%86-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D8 «سیستان و بلوچستان صدرنشین آمار بازماندگان از تحصیل این زخم کهنه چگونه التیام مییابد»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>

===ریشه‌یابی علل ترک تحصیل (به‌ویژه در میان دختران)===
کارشناسان معتقدند که با توجه به پیش‌زمینۀ فرهنگی، فعالیت‌ گروه‌های افراطی و قرائت نادرست از آموزه‌های دینی به‌ویژه در مورد آموزش دختران، پراکندگی نامتعارف روستاها، فقر، نبود برنامه مدون و رسمی برای آموزش همزمان با اشتغال و [[ازدواج بهنگام]]، کمبود امکانات، نداشتن شناسنامه، نبود معلم زن برای دختران و نبود دوره‌های بالاتر آموزش در روستاها، بازماندگی و ترک آموزش را به‌ویژه برای دختران بلوچ بیشتر کرده است.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/691662/%DB%B1%DB%B4%DB%B8%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4-%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B3%D9%87-%D8%AE%D8%AF «جوانترین استان کشور رکورددار بیشترین بازمانگان از تحصیل»، وبسایت روزنامۀ همشهری.]</ref>

===وضعیت آموزش عالی در دوران معاصر===
در حال‌حاضر ۲۹ مرکز علمی دانشگاهی در سیستان و بلوچستان با حضور ۶۲۰۱۱ دانشجو در رشته‌های مختلف، با اکثریت بومی، فعالیت دارد.<ref>[https://www.uniref.ir/Province16.html «دانشگاه‌های استان سیستان و بلوچستان»، وب‌سایت مرجع دانشگاه‌های ایران.]</ref> براساس گزارش‌ها دانشجویان بلوچ در دیگر دانشگاه‌های ایران در دوره‌های مختلف تحصیلی، حضور دارند.<ref>[https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwiq8fuN6vyCAxXB1QIHHbiGCjEQFnoECAwQAQ&url=https%3A%2F%2Frefahj.uswr.ac.ir%2Farticle-1-3515-fa.pdf&usg=AOvVaw1IM3Dg0fd0UORurpYecqjg&opi=89978449 رضایی و دیگران، «هم‌گرایی ملی در میان دانشجویان کرد و بلوچ ایران: فراتحلیل و مرور نظامند»، 1398ش، ص209.]</ref>

===جایگاه و اهمیت مدارس دینی در میان قوم بلوچ===
طبق تحقیقات انجام شده، برخی جوانان بلوچ جهت ادامه تحصیل به کشور عربستان سعودی سفر می‌کنند.<ref>[https://www.iisajournals.ir/article_118876_0270bdb1560c6c296dc8f9e21941b34f.pdf بامری و حقیقی، «نفوذ تفکر سلفیت در استان سیستان و بلوچستان و تأثیر آن بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران»، 1399ش، ص 22.]</ref> طبق آمار سال ۱۳۹۵ش، در کنار ۱۳۰ مدرسۀ دینی پسرانه و ۴۵۰ مدرسۀ دخترانه در این استان،<ref>[https://www.adyannet.com/fa/news/22343 «مدارس دینی اهل سنت ایران، قبل و بعد از انقلاب»، پایگاه جامع فرق ادیان و مذاهب.]</ref> بسیاری از [[جوانی|جوانان]] بلوچ در مدارس دینی کشورهای همسایه و عربستان سعودی مشغول فرارگیری علوم دینی هستند.<ref>[https://www.iisajournals.ir/article_118876_0270bdb1560c6c296dc8f9e21941b34f.pdf بامری و حقیقی، «نفوذ تفکر سلفیت در استان سیستان و بلوچستان و تأثیر آن بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران»، 1399ش، ص8 و 22.]</ref>

==آموزش در میان بلوچ‌های پاکستان==
بعد از جدایی پاکستان از هند، مبارزات جدایی‌طلبانۀ بلوچ‌ها، محرومیت‌های زیادی برای بلوچ‌ها در پی داشته که بیشترین آسیب را نظام آموزشی متحمل شده است. در کنار فقر، بی‌کاری، نبود امکانات آموزشی و نیروی انسانی لازم، جذب در گروه‌های افراطی مذهبی<ref>[https://www.irna.ir/news/81350047/%D9%81%D8%A7%D8%AC%D8%B9%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%D9%8A-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D8%A7%D9%83%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-66%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF-%D9%83%D9%88%D8%AF%D9 «فاجعه فرهنگی در بلوچستان پاکستان، 66 درصد کودکان مدرسه نمیروند»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> و حس حقارت قومی و تبعیض، عوامل بازدارنده مردم بلوچ از حضور در مراکز آموزشی است. بلوچ‌های پاکستان، خواستار آموزش به زبان مادری هستند<ref>[https://iiwfs.com/%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D9%88%D9%86%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%B3%D9%85-%D9%82%D9%88%D9%85%DB%8C-%D9%88-%D8%B3/ خسروی، «جامعهشناسی سیاسی ناسیونالیم قومی و سلفیگری در بلوچستان پاکستان»، مرکز آینده‌پژوهی جهان اسلام.]</ref> و گروهای افراطی مذهبی نیز آموزش نوین را غیرشرعی می‌دانند.<ref>[https://iiwfs.com/%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D9%88%D9%86%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%B3%D9%85-%D9%82%D9%88%D9%85%DB%8C-%D9%88-%D8%B3/ خسروی، «جامعهشناسی سیاسی ناسیونالیم قومی و سلفیگری در بلوچستان پاکستان»، مرکز آینده پژوهی جهان اسلام.]</ref>

طبق گزارشی‌ که در ۱۳۹۳ش منتشر شده، در ایالت‌ بلوچستان، بیش از ۱۲ هزار مدرسۀ دولتی وجود داشته است؛ اما یک میلیون و هشت‌صدهزار نفر از مجموع دو میلیون و هفت‌صدهزار کودک و [[نوجوانی|نوجوان]] در ایالت بلوچستان پاکستان، از خدمات آموزشی برخوردار نیستند و ۶۰ ‌درصد دانش‌آموزان دبستانی ترک تحصیل می‌کنند.<ref>[https://www.irna.ir/news/81350047/%D9%81%D8%A7%D8%AC%D8%B9%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%D9%8A-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D8%A7%D9%83%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-66%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF-%D9%83%D9%88%D8%AF%D9 «فاجعه فرهنگی در بلوچستان پاکستان، 66 درصد کودکان مدرسه نمیروند»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> در سال‌های اخیر گرایش به کسب دانش دینی میان بلوچ‌های پاکستان افزایش یافته و براساس برخی آمارها تعداد مدارس دینی در ایالت بلوچستان پاکستان به ده‌هزار می‌رسد.<ref>[https://farhangemelal.icro.ir/news/4766/%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%82%D9%88%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%B4-%D9%85%D8%B0%D9%87%D8%A8-%D9%88-%D8%AA%D9 رانا، «بلوچستان: گرایشهای جدید قومی، شورش، مذهب و توسعه»، پایگاه تخصصی تحلیلی جامعه و فرهنگ ملل.]</ref>

از میان بلوچ‌هایی که به آموزش‌های نوین علاقمند هستند، سرداران بلوچ علاقه‌ دارند که فرزندان خود را به مدارس و دانشگاه‌های انگلستان بفرستند و طبقۀ متوسط، با هدف در امان‌ماندن از شر گروه‌های تندرو مذهبی و سازمان‌های امنیتی، فرزندان خود را به مؤسسات آموزشی دولتی و خصوصی دورتر پاکستان از جمله پنجاب می‌فرستند.<ref>[https://farhangemelal.icro.ir/news/16022/%DA%A9%D9%84%DB%8C%D8%B4%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86 «کلیشه‌سازی جوانان بلوچ»، پایگاه تخصصی تحلیلی جامعه و فرهنگ ملل.]</ref>

==آموزش در میان بلوچ‌های افغانستان==
بلوچ‌های افغانستان با حکومت‌های مرکزی و دیگر اقوام آن کشور، رابطۀ حسنه داشته و محرومیت ناشی از تبعیض را تجربه نکرده‌اند.<ref>[http://afghantrib.blogspot.com/2016/06/blog-post_38.html?m=1 پوپل، «نژاد و ملیت‌های افغانستان قسمت دوازدهم طایفۀ بلوچ»، وبلاگ نژاد و ملیت‌های افغانستان.]</ref> در دو دهۀ گذشته، ضمن رسمیت قانونی آموزش به زبان مادری،<ref>[http://www.farda.org/articles/08_updates/080700/maairf14.pdf اندیشمند، «معارف عصری در افغانستان»، وب‌سایت فردا.]</ref> در کنار تلاش نهادهای حکومتی و مردمی، سطح دانش در میان مردم بلوچ ارتقا پیدا کرد. طبق آمار ارائه شده در ۱۴۰۱ش، تنها در ولایت نیمروز که مرکز بلوچ‌های افغانستان است،<ref>[https://www.sayahonline.com/afghanistan/provinces/nimruz.html «معرفی ولایت نیمروز افغانستان»، سیاح آنلاین.]</ref> ۱۵۴ مدرسۀ عمومی، ۱۵ مرکز آموزش اسلامی و سه مرکز تربیت معلم دولتی و ۲۳ مدرسۀ خصوصی، فعالیت داشته است. در این مدارس حدود ۹۰ هزار نفر که بیش از ۴۰ درصد آن را دختران تشکیل می‌دهند، مشغول آموزش بودند.<ref>[https://moe.gov.af/sites/default/files/2023-09/%D9%86%DB%8C%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B2.pdf «پروفایل معارف ولایت نیمروز1401ش»، وب‌سایت وزارت معارف.] </ref>

در کنار آن ۲۰ مدرسۀ دینی خصوصی نیز فعالیت دارد.<ref>[https://www.sayahonline.com/afghanistan/provinces/nimruz.html «معرفی ولایت نیمروز افغانستان» سیاح آنلاین.]</ref> بلوچ‌های افغانستان با همکاری وزارت معارف، کتاب‌های درسی را تا کلاس هشتم به زبان بلوچی ترجمه کردند.<ref>[https://www.etilaatroz.com/14378/%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%AF%D9%88%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%DB%8C-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ زوروتازا، «ظهور دوبارۀ بلوچهای افغانستان»، وبسایت روزنامۀ اطلاعات روز.]</ref> در کنار یک دانشگاه‌ خصوصی، مؤسسۀ تحصیلات عالی دولتی در ۱۳۹۶ش، در ولایت نیمروز تأسیس شد<ref>[https://tkg.af/2017/09/12/%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%DB%8C%DA%A9-%D9%85%D9%88%D8%B3%D8%B3%DB%80-%D8%AA%D8%AD%D8%B5%D9%8A%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%89-%D8%AF%D9%88/ «برای اولین‌بار یک مؤسسۀ تحصیلات عالی دولتی در نیمروز فعالیت‌ خود را آغاز کرد»، وب‌سایت رادیوکلید.]</ref> و جوانان بلوچ در این نهاد علمی و دیگر دانشگاه‌های کشور از جمله دانشگاه [[قندهار]] که ادبیات زبان بلوچی نیز در آن‌جا تدریس می‌شود، مشغول آموزش هستند. <ref>[https://www.etilaatroz.com/14378/%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%AF%D9%88%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%DB%8C-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ زوروتازا، «ظهور دوبارۀ بلوچهای افغانستان»، وبسایت روزنامۀ اطلاعات روز.]</ref>

مشکلات اقتصادی، پراکندگی روستاها، نبود امکانات آموزشی، تقلید ناسنجیده از بیگانگان، عرف ناپسند اجتماعی به‌ویژه در مورد تحصیل دختران، قرائت نادرست از شریعت، کمبود مراکز آموزش عالی، حضور گروه‌های تندرو مذهبی مانند طالبان و داعش و ناامنی، از جمله عوامل بازدارندۀ گسترش آموزش نوین است.<ref>[http://www.farda.org/articles/08_updates/080700/maairf14.pdf اندیشمند، «معارف عصری در افغانستان»، وب‌سایت فردا.]</ref>
==پیامدهای‌ها آموزش در قوم بلوچ==
توسعۀ آموزش در جغرافیای زیستی مردم بلوچ، در کنار پیامدهای فردی چون افزایش آگاهی، یادگیری روش [[زندگی]] و افزایش فرصت‌های شغلی، پیامدهای اجتماعی چون ایجاد برابری اجتماعی و توسعۀ پایدار را در پی داشته و مانع فعالیت گروه‌های تندرو و گسترش قاچاق و اعتیاد می‌شود<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1401/05/25/2758838/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%B5%D8%AF%D8%B1%D9%86%D8%B4%DB%8C%D9%86-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D8 «سیستان و بلوچستان صدرنشین آمار بازماندگان از تحصیل این زخم کهنه چگونه التیام مییابد»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> و تنش‌های اجتماعی را نیز کاهش می‌دهد.<ref>[https://mail.yjc.ir/fa/news/7925845/%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4-%D9%88-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%B4-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%AB%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A2%D8%B3% «آموزش و پرورش دستگاهی مؤثر در پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی»، باشگاه‌ خبرنگاران جوان.]</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==
{{آغاز منابع}}
*«آموزش و پرورش دستگاهی مؤثر در پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی»، باشگاه‌ خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۱۹ مهر ۱۴۰۰ش.
*اندیشمند، محمداکرم، «معارف عصری در افغانستان»، وب‌سایت فردا، تاریخ بازدید: ۸ آذر ۱۴۰۲ش.
*«برای اولین‌بار یک مؤسسۀ تحصیلات عالی دولتی در نیمروز فعالیت‌ خود را آغاز کرد»، وب‌سایت رادیوکلید، تاریخ درج مطلب: ۲۱ شهریور ۱۳۹۶ش.
*بامری، مسلم و حقیقی، علی‌محمد، «نفوذ تفکر سلفیت در استان سیستان و بلوچستان و تأثیر آن بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران»، فصل‌نامۀ پژوهش‌های روابط ‌بین‌الملل، دورۀ دهم، شمارۀ سوم، پاییز ۱۳۹۹ش.
*پوپل، کریم، «نژاد و ملیت‌های افغانستان قسمت دوازدهم طایفۀ بلوچ»، وبلاگ نژاد و ملیت‌های افغانستان، تاریخ درج مطلب: ۲۷ ژانویۀ ۲۰۱۶م.
*«جوانترین استان کشور رکورددار بیشترین بازمانگان از تحصیل»، وبسایت روزنامۀ همشهری، تاریخ درج مطلب: ۲۸ تیر ۱۴۰۱ش.
*خسروی، سعید، «جامعهشناسی سیاسی ناسیونالیسم قومی و سلفیگری در بلوچستان پاکستان»، مرکز آینده‌پژوهی جهان اسلام، تاریخ درج مطلب: ۱ آذر ۱۳۹۵ش.
*«خدمات و دست‌آوردهای نظام جمهوری اسلامی ایران در حوزه اهل سنت سیستان و بلوچستان»، پایگاه تحلیلی خبری شهرستان سراوان، تاریخ درج مطلب: ۱۹ بهمن ۱۳۹۸ش.
*دیانتی‌نسب، مرتضی، «نیم‌نگاهی به آموزش و پرورش قبل و بعد از انقلاب اسلامی ایران»، وب‌سایت هفته‌نامۀ شهر سبز، تاریخ ۲۴ بهمن ۱۴۰۰ش.
*رضایی، سبحان و دیگران، «هم‌گرایی ملی در میان دانشجویان کرد و بلوچ ایران: فراتحلیل و مرور نظامند»، فصل‌نامۀ علمی پژوهشی رفاه اجتماعی، سال نوزدهم، شمارۀ ۷۵، زمستان ۱۳۹۸ش.
*رانا، محمدعامر «بلوچستان: گرایشهای جدید قومی، شورش، مذهب و توسعه»، پایگاه تخصصی تحلیلی جامعه و فرهنگ ملل، تاریخ درج مطلب: ۱۲ فروردین ۱۴۰۰ش.
*زوروتازا، کارلوس، «ظهور دوبارۀ بلوچهای افغانستان»، وبسایت روزنامۀ اطلاعات روز، تاریخ درج مطلب: ۱۵ مهر ۱۳۹۳ش.
*«سیستان و بلوچستان صدرنشین آمار بازماندگان از تحصیل این زخم کهنه چگونه التیام مییابد»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۲۵ مرداد ۱۴۰۱ش.
*«فاجعه فرهنگی در بلوچستان پاکستان، ۶۶ درصد کودکان مدرسه نمیروند»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۳ مهر ۱۳۹۳ش.
*«کلیشه‌سازی جوانان بلوچ»، پایگاه تخصصی تحلیلی جامعه و فرهنگ ملل، تاریخ درج مطلب: ۲۶ خرداد ۱۴۰۲ش.
*«گذری بر مسیر ۴۲ ساله سوادآموزی در سیستان و بلوچستان»، پایگاه خبری عصر هامون، تاریخ درج مطلب: ۱۸ بهمن ۱۳۹۹ش.
*«مدارس دینی اهل سنت ایران، قبل و بعد از انقلاب»، پایگاه جامع فرق ادیان و مذاهب، تاریخ درج مطلب: ۴ اسفند ۱۳۹۵ش.
*مدیرشانه‌چی، محسن و دهمرده، معصومه، «نقش و جایگاه نخبگان و سران طوایف قوم بلوچ در واگرایی و هم‌پیوندی ملی مطالعۀ موردی منطقۀ بلوچستان»، وبلاگ جغرافیای سیاست، تاریخ درج مطلب: ۵ مهر ۱۴۰۲ش.
*«معرفی ولایت نیمروز افغانستان»، سیاح آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۷ ستامبر۲۰۱۵م.
*نادریان‌فر، علی و دیگران، «بررسی چگونگی ایجاد معارف نوین در بلوچستان و سیر عملکرد آن در دورۀ پهلوی اول»، مجلۀ پژوهش‌های تاریخی ایران و اسلام ، شمارۀ ۲۲، بهار و تابستان ۱۳۹۷ش.
*«وضعیت معارف در ولایت نیمروز»، خبرگزاری نشانه، تاریخ بازدید: ۹ آذر ۱۴۰۲ش.
{{پایان منابع}}