https://iranpedia.net/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A2%DB%8C%D9%86%D9%87%E2%80%8C%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8Cآینهکاری - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-07T10:24:45Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.44.2https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D8%A2%DB%8C%D9%86%D9%87%E2%80%8C%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C&diff=31896&oldid=prevحانیه کلهر: صفحهای تازه حاوی «آینهکاری حرم امام رضا، روضه منوره <big>'''آینهکاری'''</big>؛ ایجاد طرح و نقش با تکههای کوچک آینه. آینهکاری، هنر تزیین سطوح داخلی بناها با قطعات کوچک آینه و نمادی از...» ایجاد کرد2026-04-27T13:15:09Z<p>صفحهای تازه حاوی «<a href="/w/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%A2%DB%8C%D9%86%D9%87%E2%80%8C%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C%DB%B1.jpg&action=edit&redlink=1" class="new" title="پرونده:آینهکاری۱.jpg (صفحه وجود ندارد)">جایگزین=آینهکاری حرم امام رضا، روضه منوره|بندانگشتی|آینهکاری حرم امام رضا، روضه منوره</a> <big>'''آینهکاری'''</big>؛ ایجاد طرح و نقش با تکههای کوچک آینه. آینهکاری، هنر تزیین سطوح داخلی بناها با قطعات کوچک آینه و نمادی از...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>[[پرونده:آینهکاری۱.jpg|جایگزین=آینهکاری حرم امام رضا، روضه منوره|بندانگشتی|آینهکاری حرم امام رضا، روضه منوره]]<br />
<big>'''آینهکاری'''</big>؛ ایجاد طرح و نقش با تکههای کوچک آینه.<br />
<br />
آینهکاری، هنر تزیین سطوح داخلی بناها با قطعات کوچک آینه و نمادی از پاکی و روشنایی در فرهنگ ایرانی است. این هنر از دوره صفویه در کاخها و اماکن مذهبی ایران آغاز شد و در دوره قاجاریه با آثاری چون تالار آینه کاخ گلستان به اوج شکوه خود رسید. طرحهای آن اغلب شامل نقوش سنتی اسلامی مانند گره و اسلیمی است که با چسباندن تکههای آینه بر بستر گچی ایجاد میشود.<br />
<br />
==مفهومشناسی آینهکاری==<br />
آینهکاری، هنر تزیین سقف یا دیوارهای ساختمان با استفاده از قطعهها کوچک آینه، بهشکلهای مختلف است.<ref>[https://www.vajehyab.com/?q=آینه+کاری&f=amid عمید، فرهنگ فارسی، ذیل واژه آینهکاری.]</ref> آينهکاری، هنر دورهی اسلامی است.<ref>علیآبادی، «بازشناسی الگوهای آینهکاری در بناهای قاجاری شیراز»، ۱۳۹۱ش، ص۱۷.</ref> [[آب]] و [[آینه]] برای ایرانیان نماد پاکی، روشنایی، بخت و صفا است.<ref>[https://web.archive.org/web/20090312015925/http:/www.chtn.ir/WebForms/Fa/Article/ArticleInfo.aspx?ID=719 «از پیدایش آینه تا هنر آینهکاری»، سایت میراث آریا.]</ref> هنر [[آینهکاری]]، بهصورت تاریخی در مکانهای مذهبی و کاخها مورد توجه بوده است.<br />
==پیشینه آیینه کاری==<br />
[[پرونده:آینه کاری.jpg|جایگزین=آینهکاری کاخ گلستان در تهران|بندانگشتی|آینهکاری کاخ گلستان در تهران]]<br />
برخی از اسناد تاریخی، آغاز هنر آینهکاری را به تزیین سکونتگاه شاه طهماسب [[صفویه|صفوی]] در قزوین بازمیگردانند. با انتقال پایتخت از قزوین به [[اصفهان]]، [[آینهکاری]] نیز در اصفهان و سپس در شهرهای دیگر گسترش یافت.<ref>Herbert, Travels in Persia, 1972, P175.</ref> برای تزیین بسیاری از کاخهای موجود در اصفهان، از آینهکاری استفاده شده است.<ref>شاردن، سفرنامه(بخش اصفهان)، ۱۳۶۲ش، ص۹۶.</ref> برخی از دولتمردان صفوی، خانههای خود را نیز آینهکاری میکردند.<ref>الئاریوس، سفرنامه، ۱۳۶۳ش، ص۲۲۱.</ref><br />
<br />
در زمان شاهصفی، کاخی بهنام «آینهخانه» در کنار زایندهرود ساخته شد که در سقف و دیوارهای آن، از آینههایی به طول ۱٫۵ تا ۲ متر و عرض کمتر از ۱ متر استفاده گردید و تصویر زایندهرود را به زیبایی بازتاب میکرد.<ref>هنرفر، گنجینه آثار تاریخی اصفهان، ۱۳۴۴ش، ص۵۷۶-۵۷۸.</ref> در بنای چهلستون اصفهان نیز از آینههای قدی، شیشههای لوزیشکل رنگارنگ و قطعههای کوچک آینه برای تزیین سقف و بدنه و ستونهای هجدهگانهی ایوان، استفاده گردید.<ref>کارری، سفرنامه، ۱۳۴۸ش، ص۳۴.</ref> بر سر دیوار حوض این بنا، آینهی بزرگی نصب شده بود که «آینه چهلستوننما» یا «آینه جهاننما» نام گرفت و تصویر مردمی که از درب عرابه واقع در ۱۸۰ متری بنا وارد میشدند، در این آینه دیده میشد.<ref>جابری انصاری، تاریخ اصفهان و ری، ۱۳۲۱ش، ص۳۴۴.</ref><br />
<br />
در یکی از سفرنامهها (۱۶۴۹م) به اتاق کار فرمانروای آذربایجان در شهر [[تبریز]] و آینهکاری زیبای آن اشاره شده است که در پرتو آفتاب، بازتاب درخشانی را نمایان میکرد.<ref>کارری، سفرنامه، ۱۳۴۸ش، ص۳۴.</ref> هنر آینهکاری در دوره [[قاجاریه]]، رونق بسیار یافت و به اوج رسید.<ref>مؤتمن، تاریخ آستان قدس رضوی، ۱۳۴۸ش، ص۱۱۸.</ref> در این دوره، تالار آینهی [[کاخ گلستان]] و تالارها و اتاقهای شمسالعماره بنا گردید.<ref>مؤتمن، تاریخ آستان قدس رضوی، ۱۳۴۸ش، ص۱۱۸. </ref> در آن زمان، آینهکاران از شیشههای محدب نیز در کار خود استفاده میکردند.<ref>پوپ، «مراحل برجسته در آرایش معماری امروز ایران»، سیری در صنایع دستی ایران، ۱۳۵۵ش، ص۴۰۱</ref> آینهکاری دارالسیاده حرم امام رضا در [[مشهد]]<ref>مؤتمن، تاریخ آستان قدس رضوی، ۱۳۴۸ش، ص۱۱۸.</ref> و ایوان آینه صحن جدید حرم [[حضرت معصومه|فاطمه معصومه]] در [[قم]]، در همین دوره انجام شد.<ref>فیض قمی، گنجینه آثار قم، ۱۳۴۹ش، ج۱، ص۵۱۶.</ref><br />
<br />
==ابزارهای آینهکاری==<br />
در آینهکاری، آینه، چسب یا بنکس (چسب چوب)، سریش و گچ نرم استفاده میشود. <br />
<br />
ابزارهای مورد استفاده در این هنر عبارتاند از: قلم طراحی، خطکش چوبی جهت انداختن خط روی شیشه، میز، الماس آینه و کاردک جهت نصب آینه.<ref>[https://web.archive.org/web/20090312015925/http:/www.chtn.ir/WebForms/Fa/Article/ArticleInfo.aspx?ID=719 «از پیدایش آینه تا هنر آینهکاری»، سایت میراث آریا.]</ref> <br />
==شیوه آینهکاری==<br />
هنرمند آینهکار، در آغاز، طرح مورد نظر را روی کاغذ ترسیم میکند. این کاغذ با سوزنهایی روی سطح کار، تثبیت گردیده و طرحها گردهزنی میشود. سپس قطعههای آینه با گچ و سریش، چسبانده میشوند. هنگام نیاز به نقوش برجسته و یا فرورفته، گچبر زمینهی این کار را روی دیوار آماده میکند. برای برش آینه از الگوی کاغذی یا پلاستیکی استفاده میشود.<ref>[https://web.archive.org/web/20090312015925/http:/www.chtn.ir/WebForms/Fa/Article/ArticleInfo.aspx?ID=719 «از پیدایش آینه تا هنر آینهکاری»، سایت میراث آریا.]</ref> <br />
==طرحهای آینهکاری==<br />
در هنر آینهکاری، از نقشهای اسلیمی و گره، استفاده میشود. نقش اسلیمی، از تزیینهای رایج در هنر اسلامی است که شکلهای در هم تنیدهی غنچه، شاخ، برگ، گل و گیاهان نامبرده در قرآن ([[خرما]]، [[انگور]] و [[انار]]) و همچنین حیواناتی مانند ماهی، عقاب، خرگوش، اردک، خرس و روباه را بازنمایی میکند.<ref>علیآبادی، «بازشناسی الگوهای آینهکاری در بناهای قاجاری شیراز»، ۱۳۹۱ش، ص۲۳. </ref> در نقش گره، از خطوط مستقیم با اندازهی معین، استفاده میشود.<ref>شعرباف، گره و کاربندی، ۱۳۷۲ش، ص۹.</ref> گره میتواند در نقوش دیگر و یا به تنهایی استفاده شود.<ref>نجیباغلو، هندسه و تزیین در معماری اسلامی، ۱۳۷۹ش، ص۱۵۵.</ref> در نقوش گرههای دو بعدی و سه بعدی، ستاره، تداعی کننده آسمان است و دایرههای هممرکز و مدارگونه زیر گرههای ستارهای، نماد مدارات ستارگان بهشمار میروند.<ref>نجیباغلو، هندسه و تزیین در معماری اسلامی، ۱۳۷۹ش، ص۱۶۱.</ref><br />
<br />
در آینهکاری، گاهی از طرحهای شمسه، ترنج، لچک، قطارسازی، تمونی و نیمگره کور نیز استفاده میشود.<ref>«آینهکاری»، پرتال جامع شهر مشهد.</ref><br />
<br />
==انواع آینهکاری==<br />
آینهکاری بر اساس طرح، محل و روش نصب به دستههای مختلفی تقسیم میشود. <br />
<br />
*'''آینهکاری سنتی''': در این روش از آینههای نازک استفاده شده و برشهای آینه و شیشه در اشکال و رنگهای مختف توسط دست انجام میشود.<br />
*'''آینهکاری مدرن''': در این روش، معمولا آینهها بزرگتر از مدل سنتی هستند.<br />
*'''آینهکاری جورچین''': در این مدل، تکههای مختلف آینه، مانند تکههای جورچین در کنار هم قرار گرفته و طرح بزرگتری ایجاد میکنند.<br />
*'''آینهکاری پازلی''': در این مدل، قطعههای جداگانه آینه مانند پازل در یک الگوی از قبل طراحی شده، قرار میگیرند.<ref>«انواع روشهای آینهکاری»، سایت ترنجگلس.</ref><br />
<br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع==<br />
{{آغاز منابع}}<br />
*«از پیدایش آینه تا هنر آینهکاری»، سایت میراث آریا، تاریخ درج مطلب: ۱۹ اسفند ۱۳۸۷ش.<br />
*الئاریوس، آدام، سفرنامه، بهترجمه احمد بهپور، تهران، ابتکار، ۱۳۶۳ش.<br />
*«انواع روشهای آینهکاری»، سایت ترنجگلس، تاریخ بازدید: ۹ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
*«آینهکاری»، پرتال جامع شهر مشهد، تاریخ بازدید: ۹ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
*پوپ، آرثراپهام، «مراحل برجسته در آرایش معماری امروز ایران»، سیری در صنایع دستی ایران، تهران، علمی و فرهنگی، ۱۳۵۵ش.<br />
*جابری انصاری، میرزا حسنخان، تاریخ اصفهان و ری، اصفهان، حسین عمادزاده، ۱۳۲۱ش.<br />
*شاردن، ژان، سفرنامه (بخش اصفهان)، بهترجمه حسین عریضی، تهران، نگاه، ۱۳۶۲ش.<br />
*شعرباف، اصغر، گره و کاربندی، تهران، سازمان میراث فرهنگی کشور، ۱۳۷۲ش.<br />
*علیآبادی، محمد و جمالیان، سمیه، «بازشناسی الگوهای آینهکاری در بناهای قاجاری شیراز»، فصلنامه علمی-پژوهشی نگره، شماره ۲۳، پاییز ۱۳۹۱ش.<br />
*عمید، حسن، فرهنگ فارسی، سایت واژهیاب، تاریخ بازدید: ۹ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
*فیض قمی، عباس، گنجینه آثار قم، قم، مطبعه مهر استوار، ۱۳۴۹ش.<br />
*کارری، جملی، سفرنامه، بهترجمه عباس نخجوانی و عبدالعلی کارنگ، تبریز، اداره کل فرهنگ و هنر آذربایجان شرقی، ۱۳۴۸ش.<br />
*مؤتمن، علی، تاریخ آستان قدس رضوی، مشهد، آستان قدس رضوی، ۱۳۴۸ش.<br />
*نجیباغلو، گلرو، هندسه و تزیین در معماری اسلامی، بهترجمه مهرداد قیومیبیدهندی، تهران، روزنه، ۱۳۷۹ش.<br />
*هنرفر، لطفالله، گنجینه آثار تاریخی اصفهان، اصفهان، ثقفی، ۱۳۴۴ش.<br />
*Herbert, Thomas, Travels in Persia, New York, 1972.<br />
{{پایان منابع}}</div>حانیه کلهر