آیین زار - تاریخچهٔ نسخه‌ها

رضا عسکری: ابرابزار

2026-05-18T16:50:14Z

ابرابزار

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۲۰:۲۰
خط ۴:		خط ۴:
	\| image_alt =آیین زار در استان هرمزگان		\| image_alt =آیین زار در استان هرمزگان
	\| فایل پادکست =آیین زار.ogg		\| فایل پادکست =آیین زار.ogg
	\| حجم فایلپادکست =3/70		\| حجم فایلپادکست =۳/۷۰
	\| تاریخ پادکست =23-11-~~1404~~		\| تاریخ پادکست =۲۳-۱۱-۱۴۰۴
	\| نام رسمی = آیین زار		\| نام رسمی = آیین زار
	\| نام انگلیسی =		\| نام انگلیسی =
خط ۴۰:		خط ۴۰:

	== تعریف آیین زار ==		== تعریف آیین زار ==
	زار ~~به‌~~ معنای ناتوانی، گریه و نالهٔ سوزناک است.<ref>[https://dehkhoda.ut.ac.ir/fa/dictionary/زار دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژۀ زار.]</ref> زار در خرده‌فرهنگ مردم جنوب ایران، نام یک باد خطرناک و قدرتمند است که درون و بیرون خاک را کنترل می‌کند و با ورود به بدن انسان، او را بیمار می‌سازد. به مبتلای زار، مَرکَب یا فَرَس گفته می‌شود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/246842/زار،-نوعی-بیماری جعفری، «زار»، وب‌سایت مرکزدائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> از این منظر، ابتلای به زار، نوعی [[بیماری روانی]] است که با علائم جسمانی آغاز می‌شود. پس از مراجعه به پزشکان و عدم درمان، بیماران به جادوپزشکانی با عنوان‌های '''بابازار''' یا '''مامازار''' مراجعه می‌کنند. این جادوپزشکان با تشخیص این‌که بیمار به زار یا بادها دچار شده است، با برگزاری آیین زار به درمان بیمار می‌پردازند تا ارواح یا بادهایی که بیمار را تسخیر کرده‌اند، از جسم او خارج شوند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1344326/زار-از-خدایی-باستانی-تا-ایینی-درمانی-در-جنوب-ایران?q=آیین%20زار&score=8589934600.0&rownumber=12 دبیری‌نژاد و میرمیران، «زار ،از خدایی باستانی تا آیینی درمانی در جنوب ایران»، 1394ش، ص132.]</ref>		زار به معنای ناتوانی، گریه و نالهٔ سوزناک است.<ref>[https://dehkhoda.ut.ac.ir/fa/dictionary/زار دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژۀ زار.]</ref> زار در خرده‌فرهنگ مردم جنوب ایران، نام یک باد خطرناک و قدرتمند است که درون و بیرون خاک را کنترل می‌کند و با ورود به بدن انسان، او را بیمار می‌سازد. به مبتلای زار، مَرکَب یا فَرَس گفته می‌شود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/246842/زار،-نوعی-بیماری جعفری، «زار»، وب‌سایت مرکزدائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> از این منظر، ابتلای به زار، نوعی [[بیماری روانی]] است که با علائم جسمانی آغاز می‌شود. پس از مراجعه به پزشکان و عدم درمان، بیماران به جادوپزشکانی با عنوان‌های '''بابازار''' یا '''مامازار''' مراجعه می‌کنند. این جادوپزشکان با تشخیص این‌که بیمار به زار یا بادها دچار شده است، با برگزاری آیین زار به درمان بیمار می‌پردازند تا ارواح یا بادهایی که بیمار را تسخیر کرده‌اند، از جسم او خارج شوند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1344326/زار-از-خدایی-باستانی-تا-ایینی-درمانی-در-جنوب-ایران?q=آیین%20زار&score=8589934600.0&rownumber=12 دبیری‌نژاد و میرمیران، «زار ،از خدایی باستانی تا آیینی درمانی در جنوب ایران»، 1394ش، ص132.]</ref>

	== تاریخچه آیین زار ==		== تاریخچه آیین زار ==
	[[پرونده:آیین زار۱.jpg\|جایگزین=زنان در حال نواختن موسیقی برای مراسم زار در مصر\|بندانگشتی\|زنان در حال نواختن [[موسیقی]] برای مراسم زار در [[مصر]]]]		[[پرونده:آیین زار۱.jpg\|جایگزین=زنان در حال نواختن موسیقی برای مراسم زار در مصر\|بندانگشتی\|زنان در حال نواختن [[موسیقی]] برای مراسم زار در [[مصر]]]]
	باور به وجود یک جن با نام زار، از سرزمین حبشه به [[جهان اسلام]] راه یافته است.<ref>[https://www.magiran.com/paper/1377094/%D9%85%D9%88%D9%84%D9%81%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D9%86%D8%B4-%D8%A7%D8%B3%D8%B7%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D9%86%D9%85%D9%88%D9%86%D9%8 نقوی، «مؤلفه‌های بینش اسطوره‌ای در مراسم «زار» نمونه موردی در بندرعباس»، 1392ش، ص146-148.]</ref> ریشهٔ آیین زار نیز به [[شمنیسم]] سیبری بازمی‌گردد.<ref>[https://ijar.ut.ac.ir/article_50677_b37fba5b4906ba340bd893a7630b4c9c.pdf زوایه و اصل‌مرز، «مطالعه ریشه‌های فرهنگی و روان‌شناختی آیین زار»، 1392ش، ص128.]</ref> زار در فرهنگ ایران و مردمان جنوب ایران و حتی کشورهای جنوب [[خلیج فارس]] ریشه ندارد؛ بلکه در اثر تعامل با مناطق آفریقایی<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1344326/زار-از-خدایی-باستانی-تا-ایینی-درمانی-در-جنوب-ایران?q=آیین%20زار&score=8589934600.0&rownumber=12 دبیری‌نژاد و میرمیران، «زار ،از خدایی باستانی تا آیینی درمانی در جنوب ایران»، 1394ش، ص133.]</ref> از قرن نوزدهم میلادی و از طریق سواحل به‌ویژه [[بندرعباس]]، وارد ایران شده<ref>[https://www.magiran.com/paper/1377094/%D9%85%D9%88%D9%84%D9%81%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D9%86%D8%B4-%D8%A7%D8%B3%D8%B7%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D9%86%D9%85%D9%88%D9%86%D9%8 نقوی، «مؤلفه‌های بینش اسطوره‌ای در مراسم زار نمونه موردی در بندرعباس»، 1392ش، ص151.]</ref> و با فرهنگ بومی مردم جنوب ایران و جزایر خلیج‌فارس ~~در آمیخته~~ است.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5495019/جن-گیری-با-دف-و-تنبور-روایتی-از-مراسم-دفع-ارواح-خبیثه «جن‌گیری با دف و تنبور، روایتی از مراسم دفع ارواح خبیثه»، خبرگزاری مهر.]</ref>		باور به وجود یک جن با نام زار، از سرزمین حبشه به [[جهان اسلام]] راه یافته است.<ref>[https://www.magiran.com/paper/1377094/%D9%85%D9%88%D9%84%D9%81%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D9%86%D8%B4-%D8%A7%D8%B3%D8%B7%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D9%86%D9%85%D9%88%D9%86%D9%8 نقوی، «مؤلفه‌های بینش اسطوره‌ای در مراسم «زار» نمونه موردی در بندرعباس»، 1392ش، ص146-148.]</ref> ریشهٔ آیین زار نیز به [[شمنیسم]] سیبری بازمی‌گردد.<ref>[https://ijar.ut.ac.ir/article_50677_b37fba5b4906ba340bd893a7630b4c9c.pdf زوایه و اصل‌مرز، «مطالعه ریشه‌های فرهنگی و روان‌شناختی آیین زار»، 1392ش، ص128.]</ref> زار در فرهنگ ایران و مردمان جنوب ایران و حتی کشورهای جنوب [[خلیج فارس]] ریشه ندارد؛ بلکه در اثر تعامل با مناطق آفریقایی<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1344326/زار-از-خدایی-باستانی-تا-ایینی-درمانی-در-جنوب-ایران?q=آیین%20زار&score=8589934600.0&rownumber=12 دبیری‌نژاد و میرمیران، «زار ،از خدایی باستانی تا آیینی درمانی در جنوب ایران»، 1394ش، ص133.]</ref> از قرن نوزدهم میلادی و از طریق سواحل به‌ویژه [[بندرعباس]]، وارد ایران شده<ref>[https://www.magiran.com/paper/1377094/%D9%85%D9%88%D9%84%D9%81%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D9%86%D8%B4-%D8%A7%D8%B3%D8%B7%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D9%86%D9%85%D9%88%D9%86%D9%8 نقوی، «مؤلفه‌های بینش اسطوره‌ای در مراسم زار نمونه موردی در بندرعباس»، 1392ش، ص151.]</ref> و با فرهنگ بومی مردم جنوب ایران و جزایر خلیج‌فارس درآمیخته است.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5495019/جن-گیری-با-دف-و-تنبور-روایتی-از-مراسم-دفع-ارواح-خبیثه «جن‌گیری با دف و تنبور، روایتی از مراسم دفع ارواح خبیثه»، خبرگزاری مهر.]</ref>

	== انواع زار ==		== انواع زار ==

رضا عسکری: /* منابع */ ابرابزار

2026-05-18T16:50:00Z

منابع: ابرابزار

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۲۰:۲۰
خط ۱۲۰:		خط ۱۲۰:
	{{آغاز منابع}}		{{آغاز منابع}}
	* قرآن کریم.		* قرآن کریم.
			* «آیا اینکه گفته می‌شود مثلاً فلانی جن‌زده شده آیا واقعیت دارد؟»، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر آیت‌الله مکارم شیرازی، تاریخ بازدید: ۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
	* «اینجا قشم است؛ مراسم زار که در آن جن‌گیری می‌کنند»، خبرآنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۵ فروردین ۱۳۹۶ش.		* «اینجا قشم است؛ مراسم زار که در آن جن‌گیری می‌کنند»، خبرآنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۵ فروردین ۱۳۹۶ش.
	* اصل‌مرز، مهدی و دیگران، «مطالعه ریشه‌های دینی و اسطوره‌ای آیین زار بر مبنای دیالکتیک امر قدسی الیاده»، نامهٔ انسان‌شناسی، سال نوزدهم، شمارهٔ ۳۴، بهار و تابستان ۱۴۰۱ش.		* اصل‌مرز، مهدی و دیگران، «مطالعه ریشه‌های دینی و اسطوره‌ای آیین زار بر مبنای دیالکتیک امر قدسی الیاده»، نامهٔ انسان‌شناسی، سال نوزدهم، شمارهٔ ۳۴، بهار و تابستان ۱۴۰۱ش.
خط ۱۳۳:		خط ۱۳۴:
	* زاویه، سعید و اصل مرز، مهدی، «مطالعهٔ تطبیقی آیین زار در ایران و سودان»، هنرهای زیبا- هنرهای نمایشی و موسیقی، شمارهٔ ۴۲، پاییز و زمستان ۱۳۸۹ش.		* زاویه، سعید و اصل مرز، مهدی، «مطالعهٔ تطبیقی آیین زار در ایران و سودان»، هنرهای زیبا- هنرهای نمایشی و موسیقی، شمارهٔ ۴۲، پاییز و زمستان ۱۳۸۹ش.
	* ساعدی، غلام‌حسین، اهل هوا، تهران، مؤسسهٔ مطالعات و تحقیقات اجتماعی، ۱۳۴۵ش.		* ساعدی، غلام‌حسین، اهل هوا، تهران، مؤسسهٔ مطالعات و تحقیقات اجتماعی، ۱۳۴۵ش.
	* «عقیده به «جن» نشانه تأثیرپذیری قرآن از فرهنگ جاهلی!»، وب‌سایت آئین رحمت، تاریخ بازدید: ۷ آذر ۱۴۰۲ش.
	* «مراسم زار؛ مراسم ترسناک جن‌گیری در جنوب ایران!»، وب‌سایت الی‌گشت، تاریخ درج مطلب: ۱۹ آبان ۱۴۰۳ش.		* «مراسم زار؛ مراسم ترسناک جن‌گیری در جنوب ایران!»، وب‌سایت الی‌گشت، تاریخ درج مطلب: ۱۹ آبان ۱۴۰۳ش.
	* معیری، مائده، «زارگیری آیینی مرتبط با جنیان در جنوب ایران»، وب‌سایت مجلهٔ آردمگ، تاریخ درج مطلب: ۲۰ آذر ۱۳۹۸ش.		* معیری، مائده، «زارگیری آیینی مرتبط با جنیان در جنوب ایران»، وب‌سایت مجلهٔ آردمگ، تاریخ درج مطلب: ۲۰ آذر ۱۳۹۸ش.
خط ۱۳۹:		خط ۱۳۹:
	* «نظر مراجع تقلید دربارهٔ جن و جن‌گیری»، وب‌سایت فرارو، تاریخ درج مطلب: ۴ تیر ۱۳۹۰ش.		* «نظر مراجع تقلید دربارهٔ جن و جن‌گیری»، وب‌سایت فرارو، تاریخ درج مطلب: ۴ تیر ۱۳۹۰ش.
	* نقوی، حسام‌الدین، «مؤلفه‌های بینش اسطوره‌ای در مراسم زار نمونهٔ موردی در بندرعباس»، پژوهش‌نامهٔ فرهنگی هرمزگان، شمارهٔ ۶ و ۷، ۱۳۹۲ش.		* نقوی، حسام‌الدین، «مؤلفه‌های بینش اسطوره‌ای در مراسم زار نمونهٔ موردی در بندرعباس»، پژوهش‌نامهٔ فرهنگی هرمزگان، شمارهٔ ۶ و ۷، ۱۳۹۲ش.
	* وحیدی، شقایق، «مراسم زار چیست و کجا برگزار می‌شود؟»، وب‌سایت کجارو، تاریخ درج مطلب: ۲۲ شهریور ۱۴۰۱ش.
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

	{{خرافات}}		{{خرافات}}

رضا عسکری: /* تعریف آیین زار */

2026-05-18T16:48:12Z

تعریف آیین زار

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۲۰:۱۸
خط ۴۰:		خط ۴۰:

	== تعریف آیین زار ==		== تعریف آیین زار ==
	زار به‌ معنای ناتوانی، گریه و نالهٔ سوزناک است.<ref>[https://dehkhoda.ut.ac.ir/fa/dictionary/زار دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژۀ زار.]</ref> زار در خرده‌فرهنگ مردم جنوب ایران، نام یک باد خطرناک و قدرتمند است که درون و بیرون خاک را کنترل می‌کند و با ورود به بدن انسان، او را بیمار می‌سازد. به مبتلای زار، مَرکَب یا فَرَس گفته می‌شود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/246842/زار،-نوعی-بیماری جعفری، «زار»، وب‌سایت مرکزدائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> از این منظر، ابتلای به زار، نوعی [[بیماری روانی]] است که با علائم جسمانی آغاز می‌شود. پس از مراجعه به پزشکان و عدم درمان، بیماران به جادوپزشکانی با عنوان‌های '''بابازار''' یا '''مامازار''' مراجعه می‌کنند. این جادوپزشکان با تشخیص این‌که بیمار به زار یا بادها دچار شده است، با برگزاری [[آیین زار]] به درمان بیمار می‌پردازند تا ارواح یا بادهایی که بیمار را تسخیر کرده‌اند، از جسم او خارج شوند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1344326/زار-از-خدایی-باستانی-تا-ایینی-درمانی-در-جنوب-ایران?q=آیین%20زار&score=8589934600.0&rownumber=12 دبیری‌نژاد و میرمیران، «زار ،از خدایی باستانی تا آیینی درمانی در جنوب ایران»، 1394ش، ص132.]</ref>		زار به‌ معنای ناتوانی، گریه و نالهٔ سوزناک است.<ref>[https://dehkhoda.ut.ac.ir/fa/dictionary/زار دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژۀ زار.]</ref> زار در خرده‌فرهنگ مردم جنوب ایران، نام یک باد خطرناک و قدرتمند است که درون و بیرون خاک را کنترل می‌کند و با ورود به بدن انسان، او را بیمار می‌سازد. به مبتلای زار، مَرکَب یا فَرَس گفته می‌شود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/246842/زار،-نوعی-بیماری جعفری، «زار»، وب‌سایت مرکزدائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> از این منظر، ابتلای به زار، نوعی [[بیماری روانی]] است که با علائم جسمانی آغاز می‌شود. پس از مراجعه به پزشکان و عدم درمان، بیماران به جادوپزشکانی با عنوان‌های '''بابازار''' یا '''مامازار''' مراجعه می‌کنند. این جادوپزشکان با تشخیص این‌که بیمار به زار یا بادها دچار شده است، با برگزاری آیین زار به درمان بیمار می‌پردازند تا ارواح یا بادهایی که بیمار را تسخیر کرده‌اند، از جسم او خارج شوند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1344326/زار-از-خدایی-باستانی-تا-ایینی-درمانی-در-جنوب-ایران?q=آیین%20زار&score=8589934600.0&rownumber=12 دبیری‌نژاد و میرمیران، «زار ،از خدایی باستانی تا آیینی درمانی در جنوب ایران»، 1394ش، ص132.]</ref>

	== تاریخچه آیین زار ==		== تاریخچه آیین زار ==
خط ۱۰۴:		خط ۱۰۴:

	== آیین زار از نگاه اسلام ==		== آیین زار از نگاه اسلام ==
	[[قرآن]] ~~آشکارا اجنه~~ را آفریدهٔ [[خداوند]] معرفی کرده است؛<ref>سورهٔ الرحمن، آیهٔ 15.</ref> اما [[آموزه‌های اسلامی]] چیره‌شدن جنیان بر انسان‌ها را رد می‌کند. از این منظر، ورود زار به‌صورت [[جن]] در بدن انسان و آیین درمانی آن، [[خرافه‌گرایی\|خرافه]] است.<ref>[https://www.makarem.ir/maaref/fa/article/index/420110/عقیده-به-%C2«Ø¬ÙÙ%C2»-ÙØ´Ø§ÙÙ-ØªØ£Ø«ÙØ±Ù¾Ø°ÙØ±Û-ÙØ±Ø¢Ù-Ø§Ø «عقیده به «جن» نشانه تأثیرپذیری قرآن از فرهنگ جاهلی!»، وب‌سایت آئین رحمت.]</ref> از منظر کارشناسان دینی، جن‌ها برخلاف تصور برخی افراد، کاری به انسان‌ها ندارند و بسیاری از داستان‌ها و باورهای رایج حول آنها معمولاً ناشی از خیالات است. خواندن [[آیةالکرسی]] به افرادی که به اوهام مبتلا هستند سفارش شده است تا آرامش بیشتری داشته باشند. [[احضار جن]] و [[جن‌گیری]] نیز از نظر شرعی جایز نیست و پرداختن به علوم جن‌گیری در [[اسلام]] مذمت شده است. بسیاری از مدعیان این امور دروغگو یا خطاکار هستند.<ref>[https://~~fararu~~.~~com~~/~~fa/news/81923/نظر-مراجع-تقلید-درباره-جن-جن-گیری «نظر مراجع تقلید درباره جن و جن‌گیری»، وب‌سایت فرارو~~.]</ref> همچنین خوردن خون حیوان ذبح‌شده در آیین زار، از نظر [[فقه اسلامی]] حرام است.<ref>[https://lib.eshia.ir/21010/1/117/بالذبح امام خمینی، تحریرالوسیله، ج1، 1390ش، ص117.]</ref>		[[قرآن]]، جن را آفریدهٔ [[خداوند]] معرفی کرده است؛<ref>سورهٔ الرحمن، آیهٔ 15.</ref> اما [[آموزه‌های اسلامی]] چیره‌شدن جنیان بر انسان‌ها را رد می‌کند. از این منظر، ورود زار به‌صورت [[جن]] در بدن انسان و آیین درمانی آن، [[خرافه‌گرایی\|خرافه]] است. از منظر کارشناسان دینی، جن‌ها برخلاف تصور برخی افراد، کاری به انسان‌ها ندارند و بسیاری از داستان‌ها و باورهای رایج حول آنها معمولاً ناشی از خیالات است. خواندن [[آیةالکرسی]] به افرادی که به اوهام مبتلا هستند سفارش شده است تا آرامش بیشتری داشته باشند. [[احضار جن]] و [[جن‌گیری]] نیز از نظر شرعی جایز نیست و پرداختن به علوم جن‌گیری در [[اسلام]] مذمت شده است. بسیاری از مدعیان این امور دروغگو یا خطاکار هستند.<ref>[https://makaremshirazi.net/main.aspx?typeinfo=21&lid=0&catid=46457 «آیا اینکه گفته می‌شود مثلاً فلانی جن‌زده شده آیا واقعیت دارد؟»، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر آیت‌الله مکارم شیرازی.]</ref> همچنین خوردن خون حیوان ذبح‌شده در آیین زار، از نظر [[فقه اسلامی]] حرام است.<ref>[https://lib.eshia.ir/21010/1/117/بالذبح امام خمینی، تحریرالوسیله، ج1، 1390ش، ص117.]</ref>

	== آیین زار از منظر روان‌شناسی ==		== آیین زار از منظر روان‌شناسی ==

زهرا غلامی: /* پراکندگی جغرافیایی آیین زار */

2026-05-17T07:46:22Z

پراکندگی جغرافیایی آیین زار

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۲۷ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۱:۱۶
خط ۳۹:		خط ۳۹:
	باور به زار و اثرگذاری آن در جسم و روان انسان‌ها، ریشه در انگاره‌های شناختی دارد که در سده‌های گذشته از طریق برده‌های آفریقایی به [[خرده‌فرهنگ]] مردمان جنوب [[ایران]]، وارد شده است. براساس این انگاره، زار یک باد کافر است که [[جن]] به همراه دارد و با ورود به بدن انسان، او را به انواع [[بیماری]] گرفتار می‌کند. براساس آموزه‌های اسلام، جن، موجودی واقعی است؛ اما انگاره‌های [[جن‌زدگی]] مانند زار و آیین درمانی آن، ریشه در خرافات و نادانسته‌های بشر دارد. از منظر [[روان‌شناسی]]، آنچه در خرده‌فرهنگ جنوب ایران زار گفته می‌شود، گونه‌ای از اختلال روانی است که از وضعیت اجتماعی، محیطی، حوادث طبیعی و باورهای فرهنگی، ناشی می‌شود.		باور به زار و اثرگذاری آن در جسم و روان انسان‌ها، ریشه در انگاره‌های شناختی دارد که در سده‌های گذشته از طریق برده‌های آفریقایی به [[خرده‌فرهنگ]] مردمان جنوب [[ایران]]، وارد شده است. براساس این انگاره، زار یک باد کافر است که [[جن]] به همراه دارد و با ورود به بدن انسان، او را به انواع [[بیماری]] گرفتار می‌کند. براساس آموزه‌های اسلام، جن، موجودی واقعی است؛ اما انگاره‌های [[جن‌زدگی]] مانند زار و آیین درمانی آن، ریشه در خرافات و نادانسته‌های بشر دارد. از منظر [[روان‌شناسی]]، آنچه در خرده‌فرهنگ جنوب ایران زار گفته می‌شود، گونه‌ای از اختلال روانی است که از وضعیت اجتماعی، محیطی، حوادث طبیعی و باورهای فرهنگی، ناشی می‌شود.

	== تعریف ==		== تعریف آیین زار ==
	زار به‌ معنای ناتوانی، گریه و نالهٔ سوزناک است.<ref>[https://dehkhoda.ut.ac.ir/fa/dictionary/زار دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژۀ زار.]</ref> زار در خرده‌فرهنگ مردم جنوب ایران، نام یک باد خطرناک و قدرتمند است که درون و بیرون خاک را کنترل می‌کند و با ورود به بدن انسان، او را بیمار می‌سازد. به مبتلای زار، مَرکَب یا فَرَس گفته می‌شود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/246842/زار،-نوعی-بیماری جعفری، «زار»، وب‌سایت مرکزدائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> از این منظر، ابتلای به زار، نوعی [[بیماری روانی]] است که با علائم جسمانی آغاز می‌شود. پس از مراجعه به پزشکان و عدم درمان، بیماران به جادوپزشکانی با عنوان‌های '''بابازار''' یا '''مامازار''' مراجعه می‌کنند. این جادوپزشکان با تشخیص این‌که بیمار به زار یا بادها دچار شده است، با برگزاری [[آیین زار]] به درمان بیمار می‌پردازند تا ارواح یا بادهایی که بیمار را تسخیر کرده‌اند، از جسم او خارج شوند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1344326/زار-از-خدایی-باستانی-تا-ایینی-درمانی-در-جنوب-ایران?q=آیین%20زار&score=8589934600.0&rownumber=12 دبیری‌نژاد و میرمیران، «زار ،از خدایی باستانی تا آیینی درمانی در جنوب ایران»، 1394ش، ص132.]</ref>		زار به‌ معنای ناتوانی، گریه و نالهٔ سوزناک است.<ref>[https://dehkhoda.ut.ac.ir/fa/dictionary/زار دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژۀ زار.]</ref> زار در خرده‌فرهنگ مردم جنوب ایران، نام یک باد خطرناک و قدرتمند است که درون و بیرون خاک را کنترل می‌کند و با ورود به بدن انسان، او را بیمار می‌سازد. به مبتلای زار، مَرکَب یا فَرَس گفته می‌شود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/246842/زار،-نوعی-بیماری جعفری، «زار»، وب‌سایت مرکزدائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> از این منظر، ابتلای به زار، نوعی [[بیماری روانی]] است که با علائم جسمانی آغاز می‌شود. پس از مراجعه به پزشکان و عدم درمان، بیماران به جادوپزشکانی با عنوان‌های '''بابازار''' یا '''مامازار''' مراجعه می‌کنند. این جادوپزشکان با تشخیص این‌که بیمار به زار یا بادها دچار شده است، با برگزاری [[آیین زار]] به درمان بیمار می‌پردازند تا ارواح یا بادهایی که بیمار را تسخیر کرده‌اند، از جسم او خارج شوند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1344326/زار-از-خدایی-باستانی-تا-ایینی-درمانی-در-جنوب-ایران?q=آیین%20زار&score=8589934600.0&rownumber=12 دبیری‌نژاد و میرمیران، «زار ،از خدایی باستانی تا آیینی درمانی در جنوب ایران»، 1394ش، ص132.]</ref>

	== تاریخچه ==		== تاریخچه آیین زار ==
	[[پرونده:آیین زار۱.jpg\|جایگزین=زنان در حال نواختن موسیقی برای مراسم زار در مصر\|بندانگشتی\|زنان در حال نواختن [[موسیقی]] برای مراسم زار در [[مصر]]]]		[[پرونده:آیین زار۱.jpg\|جایگزین=زنان در حال نواختن موسیقی برای مراسم زار در مصر\|بندانگشتی\|زنان در حال نواختن [[موسیقی]] برای مراسم زار در [[مصر]]]]
	باور به وجود یک جن با نام زار، از سرزمین حبشه به [[جهان اسلام]] راه یافته است.<ref>[https://www.magiran.com/paper/1377094/%D9%85%D9%88%D9%84%D9%81%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D9%86%D8%B4-%D8%A7%D8%B3%D8%B7%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D9%86%D9%85%D9%88%D9%86%D9%8 نقوی، «مؤلفه‌های بینش اسطوره‌ای در مراسم «زار» نمونه موردی در بندرعباس»، 1392ش، ص146-148.]</ref> ریشهٔ آیین زار نیز به [[شمنیسم]] سیبری بازمی‌گردد.<ref>[https://ijar.ut.ac.ir/article_50677_b37fba5b4906ba340bd893a7630b4c9c.pdf زوایه و اصل‌مرز، «مطالعه ریشه‌های فرهنگی و روان‌شناختی آیین زار»، 1392ش، ص128.]</ref> زار در فرهنگ ایران و مردمان جنوب ایران و حتی کشورهای جنوب [[خلیج فارس]] ریشه ندارد؛ بلکه در اثر تعامل با مناطق آفریقایی<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1344326/زار-از-خدایی-باستانی-تا-ایینی-درمانی-در-جنوب-ایران?q=آیین%20زار&score=8589934600.0&rownumber=12 دبیری‌نژاد و میرمیران، «زار ،از خدایی باستانی تا آیینی درمانی در جنوب ایران»، 1394ش، ص133.]</ref> از قرن نوزدهم میلادی و از طریق سواحل به‌ویژه [[بندرعباس]]، وارد ایران شده<ref>[https://www.magiran.com/paper/1377094/%D9%85%D9%88%D9%84%D9%81%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D9%86%D8%B4-%D8%A7%D8%B3%D8%B7%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D9%86%D9%85%D9%88%D9%86%D9%8 نقوی، «مؤلفه‌های بینش اسطوره‌ای در مراسم زار نمونه موردی در بندرعباس»، 1392ش، ص151.]</ref> و با فرهنگ بومی مردم جنوب ایران و جزایر خلیج‌فارس در آمیخته است.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5495019/جن-گیری-با-دف-و-تنبور-روایتی-از-مراسم-دفع-ارواح-خبیثه «جن‌گیری با دف و تنبور، روایتی از مراسم دفع ارواح خبیثه»، خبرگزاری مهر.]</ref>		باور به وجود یک جن با نام زار، از سرزمین حبشه به [[جهان اسلام]] راه یافته است.<ref>[https://www.magiran.com/paper/1377094/%D9%85%D9%88%D9%84%D9%81%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D9%86%D8%B4-%D8%A7%D8%B3%D8%B7%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D9%86%D9%85%D9%88%D9%86%D9%8 نقوی، «مؤلفه‌های بینش اسطوره‌ای در مراسم «زار» نمونه موردی در بندرعباس»، 1392ش، ص146-148.]</ref> ریشهٔ آیین زار نیز به [[شمنیسم]] سیبری بازمی‌گردد.<ref>[https://ijar.ut.ac.ir/article_50677_b37fba5b4906ba340bd893a7630b4c9c.pdf زوایه و اصل‌مرز، «مطالعه ریشه‌های فرهنگی و روان‌شناختی آیین زار»، 1392ش، ص128.]</ref> زار در فرهنگ ایران و مردمان جنوب ایران و حتی کشورهای جنوب [[خلیج فارس]] ریشه ندارد؛ بلکه در اثر تعامل با مناطق آفریقایی<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1344326/زار-از-خدایی-باستانی-تا-ایینی-درمانی-در-جنوب-ایران?q=آیین%20زار&score=8589934600.0&rownumber=12 دبیری‌نژاد و میرمیران، «زار ،از خدایی باستانی تا آیینی درمانی در جنوب ایران»، 1394ش، ص133.]</ref> از قرن نوزدهم میلادی و از طریق سواحل به‌ویژه [[بندرعباس]]، وارد ایران شده<ref>[https://www.magiran.com/paper/1377094/%D9%85%D9%88%D9%84%D9%81%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D9%86%D8%B4-%D8%A7%D8%B3%D8%B7%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D9%86%D9%85%D9%88%D9%86%D9%8 نقوی، «مؤلفه‌های بینش اسطوره‌ای در مراسم زار نمونه موردی در بندرعباس»، 1392ش، ص151.]</ref> و با فرهنگ بومی مردم جنوب ایران و جزایر خلیج‌فارس در آمیخته است.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5495019/جن-گیری-با-دف-و-تنبور-روایتی-از-مراسم-دفع-ارواح-خبیثه «جن‌گیری با دف و تنبور، روایتی از مراسم دفع ارواح خبیثه»، خبرگزاری مهر.]</ref>

زهرا غلامی: ابرابزار

2026-05-17T07:44:32Z

ابرابزار

نمایش تغییرات

علیرضا محمددوست در ۲۶ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۰۸:۳۰

2026-02-15T08:30:10Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۲۶ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۲:۰۰
خط ۱:		خط ۱:
	{{جعبه اطلاعات آئین		{{جعبه اطلاعات آئین
	\| تصویر =		\| تصویر =آیین زار.jpg
	\| زیرنویس تصویر =		\| زیرنویس تصویر =آیین زار در استان هرمزگان
	\| image_alt =		\| image_alt =آیین زار در استان هرمزگان
	\| فایل پادکست =آیین زار.ogg		\| فایل پادکست =آیین زار.ogg
	\| حجم فایلپادکست =3/70		\| حجم فایلپادکست =3/70

حسین صبوری در ۲۳ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۱:۵۲

2026-02-12T11:52:55Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۲۳ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۵:۲۲
خط ۳:		خط ۳:
	\| زیرنویس تصویر =		\| زیرنویس تصویر =
	\| image_alt =		\| image_alt =
	\| فایل پادکست =		\| فایل پادکست =آیین زار.ogg
	\| حجم فایلپادکست =		\| حجم فایلپادکست =3/70
	\| تاریخ پادکست =		\| تاریخ پادکست =23-11-1404
	\| نام رسمی = آیین زار		\| نام رسمی = آیین زار
	\| نام انگلیسی =		\| نام انگلیسی =

علی شاهرودی: ابرابزار

2026-02-07T01:37:46Z

ابرابزار

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۸ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۰۵:۰۷
خط ۱:		خط ۱:
			{{جعبه اطلاعات آئین
			\| تصویر =
			\| زیرنویس تصویر =
			\| image_alt =
			\| فایل پادکست =
			\| حجم فایلپادکست =
			\| تاریخ پادکست =
			\| نام رسمی = آیین زار
			\| نام انگلیسی =
			\| نام عربی =
			\| نام بومی = زار
			\| زیرنویس عنوان = رسمی دیرین و خرافی در جنوب [[ایران]] برای درمان برخی بیماری‌های روانی

			\| زمان برگزاری = ۳ تا ۷ شب و گاهی تا ۱۴ شب
			\| علت برگزاری = درمان زارزدگی و رهایی بیمار از شر زار
			\| هدف برگزاری = خارج‌کردن [[جن]] یا باد از بدن بیمار و رام‌کردن زار
			\| مکان برگزاری = فضای باز
			\| گستره جغرافیایی = جنوب ایران
			\| منشأ تاریخی = ورود باور زار از آفریقا از قرن نوزدهم میلادی و ریشه آیینی در [[شمنیسم]] سیبری

			\| انواع = متوری، شیخ شنگر، دینگه مارو، ام‌گاره، بومریوم، چین یاسه، په‌په، دایک، بوجمبه، بابور، نمرود، تقروری، قصاص
			\| اشیاء مرتبط = [[دهل]]، [[تنبیره]]، [[تمبوره]]، [[خیزران]]، سفره، خون قربانی
			\| وجه نمادین =
			\| آثار مرتبط =
			\| شماره ثبت ملی =
			\| تاریخ ثبت ملی =
			\| نمادها =
			\| مورد احترام =
			\| مقدس برای =
			\| فواید = ایجاد احساس بهبود موقت و هویت اجتماعی تازه برای بیمار
			\| مضرات = ترویج خرافه، تحمیل هزینه‌های مالی، بازگشت بیماری
			\| مبدع =
			\| تاریخ ابداع =
			\| حکم در اسلام = خرافی
			\| ریشه دینی = شمنیسم
			}}
	{{درشت\|'''آیین زار'''}}؛ رسمی دیرین و خرافی در جنوب ایران برای درمان برخی بیماری‌های روانی.		{{درشت\|'''آیین زار'''}}؛ رسمی دیرین و خرافی در جنوب ایران برای درمان برخی بیماری‌های روانی.

علی شاهرودی: /* منابع */

2026-02-07T01:20:21Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۸ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۰۴:۵۰
خط ۱۰۷:		خط ۱۰۷:
	* وحیدی، شقایق، «مراسم زار چیست و کجا برگزار می‌شود؟»، وب‌سایت کجارو، تاریخ درج مطلب: ۲۲ شهریور ۱۴۰۱ش.		* وحیدی، شقایق، «مراسم زار چیست و کجا برگزار می‌شود؟»، وب‌سایت کجارو، تاریخ درج مطلب: ۲۲ شهریور ۱۴۰۱ش.
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

			{{خرافات}}

حمید گلزار: حمید گلزار صفحهٔ پیش‌نویس:آیین زار را بدون برجای‌گذاشتن تغییرمسیر به آیین زار منتقل کرد

2026-02-03T07:34:12Z

حمید گلزار صفحهٔ پیش‌نویس:آیین زار را بدون برجای‌گذاشتن تغییرمسیر به آیین زار منتقل کرد

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ۱۴ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۱:۰۴
(بدون تفاوت)