اتل‌متل - تاریخچهٔ نسخه‌ها

رضا عسکری در ۹ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۲:۲۳

2026-05-30T12:23:16Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۹ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۵:۵۳
خط ۱:		خط ۱:
	[[پرونده:اتل متل۱.jpg\|جایگزین=بازی اتل متل کودکان\|بندانگشتی\|بازی اتل متل کودکان]]		[[پرونده:اتل متل۱.jpg\|جایگزین=بازی اتل متل کودکان\|بندانگشتی\|بازی اتل متل کودکان]]
	{{درشت\|'''~~اَتَل مَتَل~~'''}}؛ شعر و بازی سنتی کودکانه.		{{درشت\|'''اَتَل‌مَتَل'''}}؛ شعر و بازی سنتی کودکانه.

	~~اتل متل،~~ بازی و شعر کودکانه ایرانی است که با جمله‌های مسجع و آهنگین، اغلب با عبارت «اتل متل توتوله» آغاز می‌شود. این بازی قدمتی طولانی داشته و جنبۀ سرگرمی و آموزشی برای کودکان دارد. در اجرای بازی، کودکان در کنار هم می‌نشینند و یکی از آن‌ها (اوسا) شعر را می‌خواند و به پاهای دیگران ضربه می‌زند؛ در پایان هر دور، بازیکنی که پایش باقی بماند، برنده یا بازنده شناخته می‌شود. در نقاط مختلف ایران، شیوۀ اجرای بازی، شعر و مجازات بازنده متفاوت است؛ از قلقلک گرفتن و دویدن روی یک پا تا بازی شاه و وزیر یا رقصیدن با آهنگ کودکان. شعرهای این بازی در هر منطقه گویش، ریتم و مضمون خاص خود را دارند و امروزه نسخه‌های آموزشی و آموزنده آن نیز رایج شده است. بازی اتل متل، هم سرگرمی، هم تجربۀ اجتماعی و هم وسیلۀ انتقال فرهنگ و خلاقیت کودکان ایرانی است.		اتل‌متل، بازی و شعر کودکانه ایرانی است که با جمله‌های مسجع و آهنگین، اغلب با عبارت «اتل متل توتوله» آغاز می‌شود. این بازی قدمتی طولانی داشته و جنبۀ سرگرمی و آموزشی برای کودکان دارد. در اجرای بازی، کودکان در کنار هم می‌نشینند و یکی از آن‌ها (اوسا) شعر را می‌خواند و به پاهای دیگران ضربه می‌زند؛ در پایان هر دور، بازیکنی که پایش باقی بماند، برنده یا بازنده شناخته می‌شود. در نقاط مختلف ایران، شیوۀ اجرای بازی، شعر و مجازات بازنده متفاوت است؛ از قلقلک گرفتن و دویدن روی یک پا تا بازی شاه و وزیر یا رقصیدن با آهنگ کودکان. شعرهای این بازی در هر منطقه گویش، ریتم و مضمون خاص خود را دارند و امروزه نسخه‌های آموزشی و آموزنده آن نیز رایج شده است. بازی اتل متل، هم سرگرمی، هم تجربۀ اجتماعی و هم وسیلۀ انتقال فرهنگ و خلاقیت کودکان ایرانی است.

	==معرفی ==		==معرفی ==
	~~اتل متل~~ نام یک بازی و شعر کودکانه است که با جمله‌های مسجع (هم‌قافیه و هم‌آهنگ) اجرا می‌شود. اغلب این جملات با عبارت «اتل متل توتوله» آغاز می‌شوند. [[کودک\|کودکان]] ایرانی این ترانۀ آهنگین را می‌خوانند و به همراه آن بازی می‌کنند. اشعار این بازی پیشینه‌ای دیرینه دارند و گاه دربردارندۀ معانی زیبا و پندآموزی هستند.<ref>[https://www.khabarfoori.com/بخش-فرهنگی-69/2501292-معنی-شعر-ساله-اتل-متل «معنی شعر 500 ساله اتل متل توتوله چیست؟» وب‌سایت خبر فوری.]</ref> نام بازی نیز از نخستین سطر همین ترانه گرفته شده است.<ref>شاملو، کتاب کوچه، ج1، ۱۳۶۱ش، ص107.</ref>		اتل‌متل نام یک بازی و شعر کودکانه است که با جمله‌های مسجع (هم‌قافیه و هم‌آهنگ) اجرا می‌شود. اغلب این جملات با عبارت «اتل متل توتوله» آغاز می‌شوند. [[کودک\|کودکان]] ایرانی این ترانۀ آهنگین را می‌خوانند و به همراه آن بازی می‌کنند. اشعار این بازی پیشینه‌ای دیرینه دارند و گاه دربردارندۀ معانی زیبا و پندآموزی هستند.<ref>[https://www.khabarfoori.com/بخش-فرهنگی-69/2501292-معنی-شعر-ساله-اتل-متل «معنی شعر 500 ساله اتل متل توتوله چیست؟» وب‌سایت خبر فوری.]</ref> نام بازی نیز از نخستین سطر همین ترانه گرفته شده است.<ref>شاملو، کتاب کوچه، ج1، ۱۳۶۱ش، ص107.</ref>

	[[محمدتقی بهار]]، این بازی را «هتل متل» نامیده و وزن و سبک شعری آن را جزء اولین اشعار غنایی سروده شده به [[زبان فارسی]] دانسته که پیشینهٔ آن به قبل از ورود [[اسلام]] به [[ایران]] می‌رسد.<ref>بهار، بهار و ادب فارسی، ج1، ۱۳۵۱ش، ص31؛ محمدی، تاریخ ادبیات کودکان، ج1، ۱۳۸۰ش، ص37.</ref> گروهی دیگر از پژوهشگران، این سروده را شعری هدفمند، پُرمعنا و جهت‌دار دانسته‌اند که همه اقوام مانند عرب، ترک، کرد، هند، چین و فارس را به همبستگی فراخوانده و همگان را در این [[شادی]] آیینی شریک کرده است.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/163325/اتل-متل-توتوله-1 «اتل متل توتوله»، وب‌سایت راسخون.]</ref>		[[محمدتقی بهار]]، این بازی را «هتل متل» نامیده و وزن و سبک شعری آن را جزء اولین اشعار غنایی سروده شده به [[زبان فارسی]] دانسته که پیشینهٔ آن به قبل از ورود [[اسلام]] به [[ایران]] می‌رسد.<ref>بهار، بهار و ادب فارسی، ج1، ۱۳۵۱ش، ص31؛ محمدی، تاریخ ادبیات کودکان، ج1، ۱۳۸۰ش، ص37.</ref> گروهی دیگر از پژوهشگران، این سروده را شعری هدفمند، پُرمعنا و جهت‌دار دانسته‌اند که همه اقوام مانند عرب، ترک، کرد، هند، چین و فارس را به همبستگی فراخوانده و همگان را در این [[شادی]] آیینی شریک کرده است.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/163325/اتل-متل-توتوله-1 «اتل متل توتوله»، وب‌سایت راسخون.]</ref>

حمید گلزار: حمید گلزار صفحهٔ اتل متل را بدون برجای‌گذاشتن تغییرمسیر به اتل‌متل منتقل کرد

2026-05-30T12:06:14Z

حمید گلزار صفحهٔ اتل متل را بدون برجای‌گذاشتن تغییرمسیر به اتل‌متل منتقل کرد

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ۹ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۵:۳۶
(بدون تفاوت)

رضا عسکری: /* دیدگاه متخصصین */

2026-05-29T18:51:45Z

دیدگاه متخصصین

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۸ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۲۲:۲۱
خط ۶:		خط ۶:
	==معرفی ==		==معرفی ==
	اتل متل نام یک بازی و شعر کودکانه است که با جمله‌های مسجع (هم‌قافیه و هم‌آهنگ) اجرا می‌شود. اغلب این جملات با عبارت «اتل متل توتوله» آغاز می‌شوند. [[کودک\|کودکان]] ایرانی این ترانۀ آهنگین را می‌خوانند و به همراه آن بازی می‌کنند. اشعار این بازی پیشینه‌ای دیرینه دارند و گاه دربردارندۀ معانی زیبا و پندآموزی هستند.<ref>[https://www.khabarfoori.com/بخش-فرهنگی-69/2501292-معنی-شعر-ساله-اتل-متل «معنی شعر 500 ساله اتل متل توتوله چیست؟» وب‌سایت خبر فوری.]</ref> نام بازی نیز از نخستین سطر همین ترانه گرفته شده است.<ref>شاملو، کتاب کوچه، ج1، ۱۳۶۱ش، ص107.</ref>		اتل متل نام یک بازی و شعر کودکانه است که با جمله‌های مسجع (هم‌قافیه و هم‌آهنگ) اجرا می‌شود. اغلب این جملات با عبارت «اتل متل توتوله» آغاز می‌شوند. [[کودک\|کودکان]] ایرانی این ترانۀ آهنگین را می‌خوانند و به همراه آن بازی می‌کنند. اشعار این بازی پیشینه‌ای دیرینه دارند و گاه دربردارندۀ معانی زیبا و پندآموزی هستند.<ref>[https://www.khabarfoori.com/بخش-فرهنگی-69/2501292-معنی-شعر-ساله-اتل-متل «معنی شعر 500 ساله اتل متل توتوله چیست؟» وب‌سایت خبر فوری.]</ref> نام بازی نیز از نخستین سطر همین ترانه گرفته شده است.<ref>شاملو، کتاب کوچه، ج1، ۱۳۶۱ش، ص107.</ref>

			[[محمدتقی بهار]]، این بازی را «هتل متل» نامیده و وزن و سبک شعری آن را جزء اولین اشعار غنایی سروده شده به [[زبان فارسی]] دانسته که پیشینهٔ آن به قبل از ورود [[اسلام]] به [[ایران]] می‌رسد.<ref>بهار، بهار و ادب فارسی، ج1، ۱۳۵۱ش، ص31؛ محمدی، تاریخ ادبیات کودکان، ج1، ۱۳۸۰ش، ص37.</ref> گروهی دیگر از پژوهشگران، این سروده را شعری هدفمند، پُرمعنا و جهت‌دار دانسته‌اند که همه اقوام مانند عرب، ترک، کرد، هند، چین و فارس را به همبستگی فراخوانده و همگان را در این [[شادی]] آیینی شریک کرده است.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/163325/اتل-متل-توتوله-1 «اتل متل توتوله»، وب‌سایت راسخون.]</ref>

	==نحوه انجام بازی==		==نحوه انجام بازی==
خط ۷۲:		خط ۷۴:
	{{شعر جدید\|متن=با برگی پاشو بسته\\مورچه جونم تو ماهی}}		{{شعر جدید\|متن=با برگی پاشو بسته\\مورچه جونم تو ماهی}}
	{{شعر جدید\|متن=خوب بشه پات الهی\\هاچین و واچین، یک پاتو ورچین}}		{{شعر جدید\|متن=خوب بشه پات الهی\\هاچین و واچین، یک پاتو ورچین}}

	~~==دیدگاه متخصصین ==~~
	[[محمدتقی بهار]]، این بازی را «هتل متل» نامیده و وزن و سبک شعری آن را جزء اولین اشعار غنایی سروده شده به [[زبان فارسی]] دانسته که پیشینهٔ آن به قبل از ورود [[اسلام]] به [[ایران]] می‌رسد.<ref>بهار، بهار و ادب فارسی، ج1، ۱۳۵۱ش، ص31؛ محمدی، تاریخ ادبیات کودکان، ج1، ۱۳۸۰ش، ص37.</ref> گروهی دیگر از پژوهشگران، این سروده را شعری هدف‌مند، پُرمعنا و جهت‌دار دانسته‌اند که همه اقوام مانند عرب، ترک، کرد، هند، چین و فارس را به همبستگی فراخوانده و همگان را در این [[شادی]] آیینی شریک کرده است.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/163325/اتل-متل-توتوله-1 «اتل متل توتوله»، وب‌سایت راسخون.]</ref>

	==پانویس==		==پانویس==

زهرا غلامی در ۸ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۷:۵۷

2026-05-29T17:57:00Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۸ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۲۱:۲۷
خط ۲۴:		خط ۲۴:

	== متن شعر ==		== متن شعر ==
	{{شعر جدید\|متن=اتل متل توتوله \\گاو حسن چه جوره؟}}		روایتی از این شعر، که امروزه نیز رایج است به‌شرح زیر است:{{شعر جدید\|متن=اتل متل توتوله \\گاو حسن چه جوره؟}}
	{{شعر جدید\|متن=نه شیر داره نه پستون \\گاوش رو بردن هندستون}}		{{شعر جدید\|متن=نه شیر داره نه پستون \\گاوش رو بردن هندستون}}
	{{شعر جدید\|متن=یک زن کُردی بستون \\اسمش رو بزار عم قزی}}		{{شعر جدید\|متن=یک زن کُردی بستون \\اسمش رو بزار عم قزی}}
خط ۵۲:		خط ۵۲:
	{{شعر جدید\|متن=رو بجنگ شانظرت (برو به جنگ شانظرت)\\شانظر قرقو کنه (شانظر غرق آب شود}}		{{شعر جدید\|متن=رو بجنگ شانظرت (برو به جنگ شانظرت)\\شانظر قرقو کنه (شانظر غرق آب شود}}
	{{شعر جدید\|متن=پوسد سرس کلوکنه (پوست کله‌اش سنگ آب شود) \\اره بره یکیش بزن به درهپوسد سرس کلوکنه (پوست کله‌اش سنگ آب شود)}}		{{شعر جدید\|متن=پوسد سرس کلوکنه (پوست کله‌اش سنگ آب شود) \\اره بره یکیش بزن به درهپوسد سرس کلوکنه (پوست کله‌اش سنگ آب شود)}}


	در [[سیستان]]، در حالی‌که اوسا به دست‌های بازیکنان ضربه می‌زند، می‌خواند:<ref>آذر خرداد، میراث سرزمین مردان مرد، ۱۳۸۳ش، ص۳۱۱–۳۱۲.</ref>		در [[سیستان]]، در حالی‌که اوسا به دست‌های بازیکنان ضربه می‌زند، می‌خواند:<ref>آذر خرداد، میراث سرزمین مردان مرد، ۱۳۸۳ش، ص۳۱۱–۳۱۲.</ref>

زهرا غلامی در ۸ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۷:۵۳

2026-05-29T17:53:39Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۸ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۲۱:۲۳
خط ۲۲:		خط ۲۲:

	در این لحظه، بازیکنان شروع به گرفتن نیشگون‌های ریز از پشت بازنده می‌کنند.<ref>متحدین، دانشنامهٔ کوچک ایران، ۱۳۸۱ش، ص۳۹۳–۳۹۴؛ کامرانی، «بازی اتل متل»، ۱۳۴۸ش، ص5.</ref> مجازات بازنده، به‌صورت‌های دیگری نیز انجام می‌شود. برای مثال، روی یک پا دویدن، کولی دادن به دیگران، فریاد یک‌نفس کشیدن با هجای «زو…»،<ref>ایرانشهر، کمیسیون ملی یونسکو در ایران، ج1، ۱۳۴۲ش، ص188.</ref> [[بازی]] شاه و وزیر (با دستیاری اوسا)،<ref>شاملو، کتاب کوچه، ج1، ۱۳۶۱ش، ص107.</ref> چهاردست‌وپا روی زمین حرکت کردن و با آهنگ بچه‌های دیگر رقصیدن (در کردستان).<ref>فاروقی، نظری به تاریخ و فرهنگ سقز کردستان، ۱۳۶۹ش، ص۲۹۸–۲۹۹.</ref>		در این لحظه، بازیکنان شروع به گرفتن نیشگون‌های ریز از پشت بازنده می‌کنند.<ref>متحدین، دانشنامهٔ کوچک ایران، ۱۳۸۱ش، ص۳۹۳–۳۹۴؛ کامرانی، «بازی اتل متل»، ۱۳۴۸ش، ص5.</ref> مجازات بازنده، به‌صورت‌های دیگری نیز انجام می‌شود. برای مثال، روی یک پا دویدن، کولی دادن به دیگران، فریاد یک‌نفس کشیدن با هجای «زو…»،<ref>ایرانشهر، کمیسیون ملی یونسکو در ایران، ج1، ۱۳۴۲ش، ص188.</ref> [[بازی]] شاه و وزیر (با دستیاری اوسا)،<ref>شاملو، کتاب کوچه، ج1، ۱۳۶۱ش، ص107.</ref> چهاردست‌وپا روی زمین حرکت کردن و با آهنگ بچه‌های دیگر رقصیدن (در کردستان).<ref>فاروقی، نظری به تاریخ و فرهنگ سقز کردستان، ۱۳۶۹ش، ص۲۹۸–۲۹۹.</ref>

			== متن شعر ==
	{{شعر جدید\|متن=اتل متل توتوله \\گاو حسن چه جوره؟}}		{{شعر جدید\|متن=اتل متل توتوله \\گاو حسن چه جوره؟}}
	{{شعر جدید\|متن=نه شیر داره نه پستون \\گاوش رو بردن هندستون}}		{{شعر جدید\|متن=نه شیر داره نه پستون \\گاوش رو بردن هندستون}}

زهرا غلامی: /* منابع */

2026-05-29T17:51:41Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۸ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۲۱:۲۱
خط ۸۱:		خط ۸۱:
	{{آغاز منابع}}		{{آغاز منابع}}
	* آذر خرداد، محمد، میراث سرزمین مردان مرد، سیوستان، زاهدان، ۱۳۸۳ش.		* آذر خرداد، محمد، میراث سرزمین مردان مرد، سیوستان، زاهدان، ۱۳۸۳ش.
			* ایرانشهر، کمیسیون ملی یونسکو در ایران، تهران، ۱۳۴۲ش.
	* «اتل متل توتوله»، وب‌سایت راسخون، تاریخ بازدید: ۲۴ دی ۱۴۰۰ش.		* «اتل متل توتوله»، وب‌سایت راسخون، تاریخ بازدید: ۲۴ دی ۱۴۰۰ش.
	* «اتل متل توتوسه، گاو حسن و چند موضوع دیگر!»، وب‌سایت سیوطب، تاریخ بارگذاری: ۱۸ مرداد ۱۴۰۰ش.		* «اتل متل توتوسه، گاو حسن و چند موضوع دیگر!»، وب‌سایت سیوطب، تاریخ بارگذاری: ۱۸ مرداد ۱۴۰۰ش.
	* ایرانشهر، کمیسیون ملی یونسکو در ایران، تهران، ۱۳۴۲ش.
	* بهار، محمدتقی، بهار و ادب فارسی، به‌تحقیق محمد گلبن، تهران، کتاب‌های جیبی، ۱۳۵۱ش.		* بهار، محمدتقی، بهار و ادب فارسی، به‌تحقیق محمد گلبن، تهران، کتاب‌های جیبی، ۱۳۵۱ش.
	* پاینده، محمود، فرهنگ گیل و دیلم، تهران، امیرکبیر، ۱۳۶۶ش.		* پاینده، محمود، فرهنگ گیل و دیلم، تهران، امیرکبیر، ۱۳۶۶ش.

زهرا غلامی: ابرابزار

2026-05-29T17:50:14Z

ابرابزار

نمایش تغییرات

زهرا فاضل: صفحه‌ای تازه حاوی «بازی اتل متل کودکان {{درشت|'''اَتَل مَتَل'''}}؛ شعر و بازی سنتی کودکانه. اتل متل، بازی و شعر کودکانه ایرانی است که با جمله‌های مسجع و آهنگین، اغلب با عبارت «اتل متل توتوله» آغاز می‌شود. ا...» ایجاد کرد

2026-04-20T05:58:39Z

صفحه‌ای تازه حاوی «جایگزین=بازی اتل متل کودکان|بندانگشتی|بازی اتل متل کودکان {{درشت|'''اَتَل مَتَل'''}}؛ شعر و بازی سنتی کودکانه. اتل متل، بازی و شعر کودکانه ایرانی است که با جمله‌های مسجع و آهنگین، اغلب با عبارت «اتل متل توتوله» آغاز می‌شود. ا...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

[[پرونده:اتل متل۱.jpg|جایگزین=بازی اتل متل کودکان|بندانگشتی|بازی اتل متل کودکان]]
{{درشت|'''اَتَل مَتَل'''}}؛ شعر و بازی سنتی کودکانه.

اتل متل، بازی و شعر کودکانه ایرانی است که با جمله‌های مسجع و آهنگین، اغلب با عبارت «اتل متل توتوله» آغاز می‌شود. این بازی قدمتی طولانی دارد و جنبه سرگرمی و آموزشی برای کودکان دارد. در اجرای بازی، کودکان در کنار هم می‌نشینند و یکی از آن‌ها (اوسا) شعر را می‌خواند و به پاهای دیگران ضربه می‌زند؛ در پایان هر دور، بازیکنی که پایش باقی بماند، برنده یا بازنده شناخته می‌شود. در نقاط مختلف ایران، شیوه اجرای بازی، شعر و مجازات بازنده متفاوت است؛ از قلقلک گرفتن و دویدن روی یک پا تا بازی شاه و وزیر یا رقصیدن با آهنگ کودکان. شعرهای این بازی در هر منطقه گویش، ریتم و مضمون خاص خود را دارند و امروزه نسخه‌های آموزشی و آموزنده آن نیز رایج شده است. بازی اتل متل، هم سرگرمی، هم تجربه اجتماعی و هم وسیله انتقال فرهنگ و خلاقیت کودکان ایرانی است.

==معرفی بازی اتل متل==
اتل متل، شعر و [[بازی]] کودکانه‌ای است که در آن، جمله‌هایی به‌صورت مسجع خوانده می‌شود. اغلب این جمله‌ها نیز با عبارت «اتل متل توتوله» آغاز می‌شود. این بازی آهنگین، توسط [[کودک|کودکان]] ایرانی خوانده و اجرا می‌شود. شعرهای این بازی، قدمتی طولانی و گاهی دارای معنای بسیار زیبا و آموزنده‌ای هستند.<ref>[https://www.khabarfoori.com/بخش-فرهنگی-69/2501292-معنی-شعر-ساله-اتل-متل «معنی شعر 500 ساله اتل متل توتوله چیست؟» وب‌سایت خبر فوری.]</ref> نام این بازی نیز، از سطر اول این ترانه گرفته شده است.<ref>شاملو، کتاب کوچه، ج1، ۱۳۶۱ش، ص107.</ref>

==دیدگاه متخصصین دربارهٔ بازی اتل متل==
[[محمدتقی بهار]]، این بازی را «هتل متل» نامیده و وزن و سبک شعری آن را جزء اولین اشعار غنایی سروده شده به [[زبان فارسی]] دانسته که پیشینهٔ آن به قبل از ورود [[اسلام]] به [[ایران]] می‌رسد.<ref>بهار، بهار و ادب فارسی، ج1، ۱۳۵۱ش، ص31؛{{سخ}}
محمدی، تاریخ ادبیات کودکان، ج1، ۱۳۸۰ش، ص37.</ref> گروهی دیگر از پژوهشگران، این سروده را شعری هدف‌مند، پُرمعنا و جهت‌دار دانسته‌اند که همه اقوام مانند عرب، ترک، کرد، هند، چین و فارس را به همبستگی فراخوانده و همگان را در این [[شادی]] آیینی شریک کرده است.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/163325/اتل-متل-توتوله-1 «اتل متل توتوله»، وب‌سایت راسخون.]</ref>

==نحوه انجام بازی اتل متل==
[[پرونده:اتل متل.jpg|جایگزین=بازی اتل متل دانش‌آموزان دختر|بندانگشتی|بازی اتل متل دانش‌آموزان دختر]]
برای انجام این بازی، که شکلی نمایشی دارد، تعدادی از کودکان در کنار هم نشسته و پاهای خود را دراز می‌کنند. سپس، یکی از کودکان (که به اوسای/ استاد بازی معروف است)، شعری هجایی می‌خواند و با خواندن هر هجا، روی پای بچه‌ها ضربه زده یا به پای آن‌ها، به‌ترتیب، اشاره می‌کند. همزمان با اتمام شعر، نوبت به پای هر بازیکنی که برسد، باید پای خود را جمع کند و این کار آن‌قدر ادامه می‌یابد تا همهٔ پاها جمع شده و تنها یک پا باقی بماند. پای باقی‌مانده، پای فرد بازنده است. البته در [[تهران]]، کودکی که در بازی باقی می‌ماند، برنده دانسته می‌شود و در دور بعدی، نقش اوسا را ایفا می‌کند.<ref>رضایی، بیرجندنامه، ۱۳۸۱ش، ص۵۲۰–۵۲۱؛{{سخ}}
صفی‌نژاد، مونوگرافی ده طالب‌آباد، ۱۳۵۵ش، ص۳۴۷؛{{سخ}}
جهانشاهی، فرهنگ‌نامهٔ کودکان و نوجوانان، ج6، ۱۳۸۲ش، ص۶۳.</ref>

در [[تنکابن]]، خود اوسا نیز در بازی شرکت کرده و در صورتی‌که هر دو پای او جمع شود، بازیکنان باید اوسای دیگری را برای بازی انتخاب کنند.<ref>خلعتبری لیماکی، فرهنگ مردم تنکابن (شهسوار)، ۱۳۸۷ش، ص۱۸۲–۱۸۳.</ref> کودکان در [[گیلان]]، در صورتی‌که تنها پای یک بازیکن باقی مانده باشد، بین او و زمین، شعر را دوباره می‌خوانند و اگر ترانه به پای بازیکن ختم شود، او پای خود را جمع می‌کند و در صورتی‌که به زمین ختم شود، بازیکنان دیگر، بازیکن بازنده را قلقلک می‌دهند.<ref>فقیه محمدی جلالی، سیمای کوچان، ۱۳۸۲ش، ص۲۷۸–۲۷۹.</ref> در برخی نقاط دیگر در [[ایران]] نیز، برای مشخص شدن برنده یا بازنده، کودکان باید با گفتن آخرین جملهٔ اوسا، پای خود را جمع کنند و کسی که این عمل را سریع انجام ندهد، می‌بازد.

مجازات بازنده نیز در نقاط مختلف [[ایران]] متفاوت است. برای مثال، گاهی فرد بازنده روی زمین زانو زده و صورت بر زمین می‌گذارد، افراد دیگر روی پشت او می‌زنند و این شعر را می‌خوانند:

«تاپ تاپ خمیر، شیشه پُر پنیر، دست کی بالا؟»

در این لحظه، یکی از کودکان، به اشاره اوسا، دست خود را بالا می‌گیرد. اگر بازنده، درست تشخیص داد، دوباره نشسته و بازی ادامه می‌یابد. در صورت پاسخ اشتباه نیز، اوسا بر پشت بازنده زده و می‌خواند:

«رفتیم دکون قصابی، دیدیم زنبور را می‌کنن جلزّ و ولز»

در این لحظه، بازیکنان شروع به گرفتن نیشگون‌های ریز از پشت بازنده می‌کنند.<ref>متحدین، دانشنامهٔ کوچک ایران، ۱۳۸۱ش، ص۳۹۳–۳۹۴؛{{سخ}}
کامرانی، «بازی اتل متل»، ۱۳۴۸ش، ص5.</ref> مجازات بازنده، به‌صورت‌های دیگری نیز انجام می‌شود. برای مثال، روی یک پا دویدن، کولی دادن به دیگران، فریاد یک‌نفس کشیدن با هجای «زو…»،<ref>ایرانشهر، کمیسیون ملی یونسکو در ایران، ج1، ۱۳۴۲ش، ص188.</ref> [[بازی]] شاه و وزیر (با دستیاری اوسا)،<ref>شاملو، کتاب کوچه، ج1، ۱۳۶۱ش، ص107.</ref> چهاردست و پا روی زمین حرکت کردن و با آهنگ بچه‌های دیگر رقصیدن (در کردستان).<ref>فاروقی، نظری به تاریخ و فرهنگ سقز کردستان، ۱۳۶۹ش، ص۲۹۸–۲۹۹.</ref>

==متن شعر اتل متل==
روایتی از این شعر، که امروزه نیز رایج است به‌شرح زیر است:
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب|اتل متل توتوله|گاو حسن چه جوره؟!}}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب|نه شیر داره نه پستون|گاوش رو بردن هندستون}}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب|یک زن کُردی بستون|اسمش رو بزار عم قزی}}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب|دور کلاش قرمزی|هاچین و واچین، یک پات رو ور چین}}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}

[[محمدعلی جمال‌زاده|جمالزاده]]، روایتی قدیمی‌تر از این شعر را این‌گونه بیان کرده است:<ref>جمال‌زاده، فرهنگ لغات عامیانه، ۱۳۴۱ش، ص5؛{{سخ}}
متحدین، دانشنامهٔ کوچک ایران، ۱۳۸۱ش، ص۳۹۳.</ref>
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب|اتل متل توتوله|گاب (گاو) حسن کوتوله}}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب|نه شیر داره نه پستون|شیرشو ببر کُردستون}}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب|یه زن کُردی بستون|اسمشو بزار ستاره}}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب|واسش بزن نقاره|یه چوب زدم به بلبل}}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب|صداش رفت به استامبول|استامبولم خراب شد}}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب|بند دلم کباب شد|هاچین و واچین یه پاتو ورچین}}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}

در روایتی دیگر از شعر این بازی، پس از خواندن هجاهای اول، می‌گویند:<ref>میرنیا، فرهنگ مردم (فولکلور ایران)، ۱۳۶۹ش، ص۲۶۴.</ref>
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب|شیرشو بردن گلسون|یه زن گرجی بسون}}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب|اسمشو بذار عم قزی|دور قباش قرمزی}}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب|اره اره به پات بزن|درددره}}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}
بچه‌های [[کرمان]]، در هنگام اجرای این بازی می‌خوانند:<ref>لاریمر، فرهنگ مردم کرمان، ۱۳۵۳ش، ص۴۳؛{{سخ}}
قزل ایاغ، راهنمای بازی‌های ایران، ۱۳۷۹ش، ص۵۱۷.</ref>
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب|اتلک تی تتلک پنجه بشه مال شکرک|احمدک، جون پدر، برو به جنگ شونه سر}}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب|شونه سر غوغا شد، مشت راستش واشد|عباس کجا؟ تو باغچه. چی می‌چینه؟ آلوچه}}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب|ور دخترون خونه، ور پسرون کوچه|دسمال شاه سوخته شده}}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب|آب طلا ریخته شده|اره بره یکیش بزن به دره}}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}
بختیاری‌ها نیز شعری متفاوت را هنگام اجرای این بازی می‌خوانند:<ref>عبداللهی موگویی، ترانه‌ها و مثل‌های بختیاری، ۱۳۷۲ش، ص۱۴۰.</ref>
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب|متل متل توت متل|پنگه به شیر نون شکر (کف دست به شیر نون و شکر)}}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب|ای حیدر بخد پدرت (ای حیدر بخت پدرت)|
رو بجنگ شانظرت (برو به جنگ شانظرت)}}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب|رو بجنگ شانظرت (برو به جنگ شانظرت)|شانظر قرقو کنه (شانظر غرق آب شود)}}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب|پوسد سرس کلوکنه (پوست کله‌اش سنگ آب شود)|پوسد سرس کلوکنه (پوست کله‌اش سنگ آب شود)}}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}

در [[سیستان]]، در حالی‌که اوسا به دست‌های بازیکنان ضربه می‌زند، می‌خواند:<ref>آذر خرداد، میراث سرزمین مردان مرد، ۱۳۸۳ش، ص۳۱۱–۳۱۲.</ref>
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب|کِریچو کِریچو پَندونِه| موش رفته باله خونه}}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب|همسایه را دزد برده|از محل بالا برده}}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب|کُدَش کُدَش اُرومه|کوری ناتمومه}}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب|چش مرغک چَمومه|کَلاچِل گِل کُیج دومه، کریچوکِریچو پَندونِه}}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}
در رفسنجان نیز، ترانه این بازی کمی متفاوت است:<ref>کامرانی، «بازی اتل متل»، ۱۳۴۸ش، ص5.</ref>
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب|اتلک توتو تلک|پنجهٔ موشو شکلک}}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب|عباس کجا؟ تو باغچه|چی می‌چینه؟ آلوچه}}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب|آلوچهٔ سه گردو|خبر بردن به اردو}}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب|اردو خبردار شد|عباس حالش زار شد}}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب|ارش پرش |یکی بزن تا درش}}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}

در سایر نقاط [[ایران]] نیز، این شعر را با زبان و گویش و مفاهیمی متفاوت می‌خوانند.<ref>محمدی، ایل لر اویون لار (تحقیقی پیرامون معرفی ۱۰۰ بازی محلی رایج استان اردبیل)، ۱۳۸۴ش، ص۳۲۷–۳۲۸؛{{سخ}}
محمدی، فرهنگ بازی‌های محلی ایلام، ج1، ۱۳۸۴ش، ص219-220؛{{سخ}}
رسولی، پژوهشی در فرهنگ مردم پیرسواران (ملایر)، ۱۳۷۸ش، ص۲۷۲؛{{سخ}}
پاینده، فرهنگ گیل و دیلم، ۱۳۶۶ش، ص۹۲.</ref> امروزه، انواع دیگری از این شعر در [[ایران]]، با مفاهیمی آموزشی خوانده می‌شود، برای مثال:<ref>[https://sevteb.com/atal-matal-tootoole/ «اتل متل توتوسه، گاو حسن و چند موضوع دیگر!»، سایت سیوطب.]</ref>
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب|اتل متل یک مورچه |قدم می‌زد تو کوچه}}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب|اومد یک کفش ولگرد |پای اونو لگد کرد}}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب|مورچه پا شکسته|راه نمی‌ره نشسته}}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب|با برگی پاشو بسته|مورچه جونم تو ماهی}}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب|خوب بشه پات الهی|هاچین و واچین، یک پاتو ورچین}}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}

==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==
{{آغاز منابع}}
* آذر خرداد، محمد، میراث سرزمین مردان مرد، سیوستان، زاهدان، ۱۳۸۳ش.
* «اتل متل توتوله»، سایت راسخون، تاریخ بازدید: ۲۴ دی ۱۴۰۰ش.
* «اتل متل توتوسه، گاو حسن و چند موضوع دیگر!»، سایت سیوطب، تاریخ بارگذاری: ۱۸ مرداد ۱۴۰۰ش.
* ایرانشهر، کمیسیون ملی یونسکو در ایران، تهران، ۱۳۴۲ش.
* بهار، محمدتقی، بهار و ادب فارسی، به‌تحقیق محمد گلبن، تهران، کتاب‌های جیبی، ۱۳۵۱ش.
* پاینده، محمود، فرهنگ گیل و دیلم، تهران، امیرکبیر، ۱۳۶۶ش.
* جمال‌زاده، محمدعلی، فرهنگ لغات عامیانه، به‌تحقیق محمدجعفر محجوب، تهران، سخن، ۱۳۴۱ش.
* جهانشاهی، ایرج و دیگران، فرهنگ‌نامهٔ کودکان و نوجوانان، تهران، ۱۳۸۲ش.
* خلعتبری لیماکی، مصطفی، فرهنگ مردم تنکابن (شهسوار)، تهران، پازینه، ۱۳۸۷ش.
* رسولی، غلامحسن، پژوهشی در فرهنگ مردم پیرسواران (ملایر)، تهران، بلخ، ۱۳۷۸ش.
* رضایی، جمال، بیرجندنامه، به‌تحقیق محمود رفیعی، تهران، هیرمند، ۱۳۸۱ش.
* شاملو، احمد، کتاب کوچه، تهران، مازیار، ۱۳۶۱ش.
* صفی‌نژاد، جواد، مونوگرافی ده طالب‌آباد، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۵۵ش.
* عبداللهی موگویی، احمد، ترانه‌ها و مثل‌های بختیاری، اصفهان، فردا، ۱۳۷۲ش.
*کامرانی، محمود، «بازی اتل متل»، تهران، فردوسی، شماره ۹۲۸، ۱۳۴۸ش.
* فاروقی، عمر، نظری به تاریخ و فرهنگ سقز کردستان، سقز، ۱۳۶۹ش.
* فقیه محمدی جلالی، محمدمهدی، سیمای کوچان، به‌تحقیق رجبعلی یحیایی، قم، بخشایش، ۱۳۸۲ش.
* قزل ایاغ، ثریا، راهنمای بازی‌های ایران، تهران، کمیسیون ملی یونسکو، ۱۳۷۹ش.
* لاریمر، د. ل، فرهنگ مردم کرمان، تهران، بنیاد فرهنگ تهران، ۱۳۵۳ش.
* متحدین، ژاله، دانشنامهٔ کوچک ایران، به‌تحقیق محمدجعفر محجوب، تهران، توس، ۱۳۸۱ش.
* محمدی (کلهر)، آیت و محمدی، فاطمه، فرهنگ بازی‌های محلی ایلام، تهران، سمیرا، ۱۳۸۴ش.
* محمدی، محمدهادی و دیگران، تاریخ ادبیات کودکان، تهران، چیستا، ۱۳۸۰ش.
* محمدی، مهین و کامرانی، حسن، ایل لر اویون لار (تحقیقی پیرامون معرفی ۱۰۰ بازی محلی رایج استان اردبیل)، صدا و سیمای اردبیل، ۱۳۸۴ش.
* «معنی شعر ۵۰۰ ساله اتل متل توتوله چیست؟» وب‌سایت خبر فوری، تاریخ بارگذاری: ۱ اسفند ۱۳۹۹ش.
* میرنیا، علی، فرهنگ مردم (فولکلور ایران)، تهران، پارسا، ۱۳۶۹ش.
{{پایان منابع}}